Interpelacja nr 18935
Interpelacja w sprawie niedoboru miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Sprawiedliwość i Sądy (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie niedoboru miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej
Interpelacja nr 18935
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niedoboru miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej
Zgłaszający: Lidia Czechak
Data wpływu: 28-07-2026
Szanowna Pani Minister,
już w 2024 roku do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrócił się rzecznik praw obywatelskich w związku z problemem niedoboru miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej. Na tamten czas ponad 1370 dzieci wobec których wydano postanowienia o umieszczeniu w pieczy zastępczej nie mogło znaleźć miejsca w bezpiecznych domach i placówkach. Ministerstwo zapewniło wtedy, że dostrzega problem i podejmuje działania, aby rozwiązać go zarówno w perspektywie krótkoterminowej, jak i długoterminowej.
Z dostępnych publicznie informacji oraz rozmów, które prowadzę z pracownikami pomocy społecznej wynika, że problem dalej jedynie się pogłębia i coraz powszechniejsze są sytuacje, że dzieci muszą pozostać w patologicznym środowisku z powodu braku miejsc w pieczy zastępczej. Rodzinne formy pieczy zastępczej rozwijają się zbyt wolno w stosunku do potrzeb, a w ramach procesu deinstytucjonalizacji nie tworzy i nie powiększa się obecnie domów dziecka. System opieki nad dziećmi pozbawionymi właściwej opieki rodzicielskiej znajduje się wobec tego na skraju całkowitej niewydolności.
Już raport Najwyższej Izby Kontroli z 2023 roku dobitnie pokazał, że proces deinstytucjonalizacji przebiega zbyt wolno, ponieważ przez brak miejsc w pieczy rodzinnej coraz więcej dzieci musiało być kierowanych do pieczy instytucjonalnej. Kandydatów na pełnienie roli rodzinnej pieczy zastępczej brakuje, a systemowe zachęty są wciąż niewystarczające.
Choć idea deinstytucjonalizacji i prymatu środowiska rodzinnego jest ze wszech miar słuszna i kierunkowo poprawna, to obecna polityka w zderzeniu z rzeczywistością prowadzi do zapaści systemu. Znaleźliśmy się w punkcie, w którym należy zadać pytanie: czy w obliczu coraz większej liczby dzieci, które muszą pozostawać w patologicznym środowisku z powodu braku miejsc w pieczy zastępczej należy sztywno trzymać się wytycznych o nietworzeniu nowych miejsc instytucjonalnych?
Placówka instytucjonalna, choć z założenia jest formą mniej optymalną niż kochająca rodzina zastępcza, w sytuacji zagrożenia zawsze stanowi bezpieczniejszą alternatywę niż pozostawienie bezbronnego dziecka w środowisku dysfunkcyjnym, które zagraża jego egzystencji. Należy elastycznie i racjonalnie podchodzić do limitów i ograniczeń, dopóki system pieczy rodzinnej nie zostanie trwale odbudowany.
Wobec powyższego proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:
1. Ile wynosi obecnie liczba dzieci w Polsce, wobec których wydano prawomocne postanowienie sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej, a orzeczenie to pozostaje niewykonane z powodu braku wolnych miejsc?
2. Jakie dokładnie rozwiązania, zapowiadane w 2024 r. jako krótko- i długoterminowe w odpowiedzi na interwencję RPO, zostały faktycznie wdrożone przez ministerstwo?
3. Czy odnotowano pozytywne skutki działań podejmowanych od 2024 roku przez ministerstwo w celu poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej?
4. Jakie mechanizmy interwencyjne i finansowe ministerstwo oferuje obecnie samorządom w sytuacjach skrajnych, w których powiat, z powodu braku miejsc w jakiejkolwiek formie pieczy, nie ma możliwości fizycznego zabezpieczenia dziecka odbieranego z patologicznego, przemocowego środowiska?
5. Jakie nowe, systemowe mechanizmy prawne i finansowe ministerstwo zamierza wprowadzić, aby uatrakcyjnić status zawodowych i niezawodowych rodzin zastępczych?
Z wyrazami szacunku
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 18935
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niedoboru miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej
Zgłaszający: Lidia Czechak
Data wpływu: 28-07-2026
Szanowna Pani Minister,
już w 2024 roku do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrócił się rzecznik praw obywatelskich w związku z problemem niedoboru miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej. Na tamten czas ponad 1370 dzieci wobec których wydano postanowienia o umieszczeniu w pieczy zastępczej nie mogło znaleźć miejsca w bezpiecznych domach i placówkach. Ministerstwo zapewniło wtedy, że dostrzega problem i podejmuje działania, aby rozwiązać go zarówno w perspektywie krótkoterminowej, jak i długoterminowej.
Z dostępnych publicznie informacji oraz rozmów, które prowadzę z pracownikami pomocy społecznej wynika, że problem dalej jedynie się pogłębia i coraz powszechniejsze są sytuacje, że dzieci muszą pozostać w patologicznym środowisku z powodu braku miejsc w pieczy zastępczej. Rodzinne formy pieczy zastępczej rozwijają się zbyt wolno w stosunku do potrzeb, a w ramach procesu deinstytucjonalizacji nie tworzy i nie powiększa się obecnie domów dziecka. System opieki nad dziećmi pozbawionymi właściwej opieki rodzicielskiej znajduje się wobec tego na skraju całkowitej niewydolności.
Już raport Najwyższej Izby Kontroli z 2023 roku dobitnie pokazał, że proces deinstytucjonalizacji przebiega zbyt wolno, ponieważ przez brak miejsc w pieczy rodzinnej coraz więcej dzieci musiało być kierowanych do pieczy instytucjonalnej. Kandydatów na pełnienie roli rodzinnej pieczy zastępczej brakuje, a systemowe zachęty są wciąż niewystarczające.
Choć idea deinstytucjonalizacji i prymatu środowiska rodzinnego jest ze wszech miar słuszna i kierunkowo poprawna, to obecna polityka w zderzeniu z rzeczywistością prowadzi do zapaści systemu. Znaleźliśmy się w punkcie, w którym należy zadać pytanie: czy w obliczu coraz większej liczby dzieci, które muszą pozostawać w patologicznym środowisku z powodu braku miejsc w pieczy zastępczej należy sztywno trzymać się wytycznych o nietworzeniu nowych miejsc instytucjonalnych?
Placówka instytucjonalna, choć z założenia jest formą mniej optymalną niż kochająca rodzina zastępcza, w sytuacji zagrożenia zawsze stanowi bezpieczniejszą alternatywę niż pozostawienie bezbronnego dziecka w środowisku dysfunkcyjnym, które zagraża jego egzystencji. Należy elastycznie i racjonalnie podchodzić do limitów i ograniczeń, dopóki system pieczy rodzinnej nie zostanie trwale odbudowany.
Wobec powyższego proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:
1. Ile wynosi obecnie liczba dzieci w Polsce, wobec których wydano prawomocne postanowienie sądu o umieszczeniu w pieczy zastępczej, a orzeczenie to pozostaje niewykonane z powodu braku wolnych miejsc?
2. Jakie dokładnie rozwiązania, zapowiadane w 2024 r. jako krótko- i długoterminowe w odpowiedzi na interwencję RPO, zostały faktycznie wdrożone przez ministerstwo?
3. Czy odnotowano pozytywne skutki działań podejmowanych od 2024 roku przez ministerstwo w celu poprawy funkcjonowania systemu pieczy zastępczej?
4. Jakie mechanizmy interwencyjne i finansowe ministerstwo oferuje obecnie samorządom w sytuacjach skrajnych, w których powiat, z powodu braku miejsc w jakiejkolwiek formie pieczy, nie ma możliwości fizycznego zabezpieczenia dziecka odbieranego z patologicznego, przemocowego środowiska?
5. Jakie nowe, systemowe mechanizmy prawne i finansowe ministerstwo zamierza wprowadzić, aby uatrakcyjnić status zawodowych i niezawodowych rodzin zastępczych?
Z wyrazami szacunku
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.5 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15221 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.471.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na Interpelację nr 18935 Pani Posłanki Lidii Czechak, w sprawie niedoboru
miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, że według stanu na 30 czerwca 2026 r. łączna liczba dzieci, których nie
umieszczono w pieczy zastępczej, mimo że sąd wydał w stosunku do nich takie
postanowienie wynosi 1907. Dane na ten temat są cyklicznie zbierane i analizowane
w resorcie rodziny. Odnośne liczby ulegają zmianie na przestrzeni miesięcy, na co wpływ
mają czynniki takie jak m.in. liczba dzieci wymagających zabezpieczenia, dostępność miejsc
w pieczy zastępczej, liczba kandydatów na rodziców zastępczych i rodzin zastępczych
gotowych do podjęcia się opieki nad dziećmi oraz sytuacja związana z poszukiwaniem pieczy
zastępczej dla dzieci ze szczególnymi potrzebami (w tym z niepełnosprawnościami). Należy
przy tym zauważyć, że zgodnie z przepisami ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu
rodziny i systemie pieczy zastępczej do zadań własnych powiatu należy zapewnienie
dzieciom pieczy zastępczej w rodzinach zastępczych, rodzinnych domach dziecka oraz w
placówkach opiekuńczo-wychowawczych, a także tworzenie warunków do powstawania i
działania rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka i rodzin pomocowych.
Począwszy od stycznia 2024 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje
działania ukierunkowane na poprawę sytuacji w pieczy zastępczej. Wdrożenie
systemowych zmian wymaga jednak czasu, a także zwiększonych nakładów
organizacyjnych, osobowych i finansowych. Osiągnięcie odpowiednich rezultatów w
obszarze pieczy zastępczej warunkowane jest też czynnikami społecznymi
i demograficznymi, w tym zmianą społecznego postrzegania zawodu rodzica zastępczego.
Analizy wskazują bowiem na obecnie niskie zainteresowanie zawodowym rodzicielstwem
zastępczym, szczególnie wśród osób młodych, co w dużej mierze spowodowane jest
obawami kandydatów co do stabilności zatrudnienia, oferowanego przy opiece nad dziećmi
wsparcia, a także regionalnym zróżnicowaniem sytuacji rodzinnej pieczy zastępczej.
W 2024 r. podjęto inicjatywę powołania w każdym województwie Zespołu Reagowania
Kryzysowego. Celem zespołów jest analiza, przy współpracy z powiatami, sytuacji pieczy
zastępczej na terenie każdej jednostki samorządu terytorialnego oraz określenie planów
działania dotyczących niewykonanych postanowień sądowych w zakresie umieszczania
dzieci w pieczy zastępczej. Prace zespołów są monitorowane przez kierownictwo
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) .
W resorcie przygotowano vademecum dla Zespołów Reagowania Kryzysowego,
zawierające rekomendacje działań dla gmin, powiatów i województw. W dokumencie
zaznaczono, że na poziomie gminy potrzebna jest weryfikacja organizacji wspierania rodziny
w wymiarze profilaktycznym, tak aby reakcja następowała już na wczesnym etapie
zaistnienia rodzinnego kryzysu. Podkreślono też istotę funkcjonowania lokalnych placówek
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wsparcia dziennego oraz wzmocnienia wsparcia asystentów rodziny. W odniesieniu do
powiatów zwrócono uwagę na konieczność zapewniania odpowiednich warunków
funkcjonowania rodzin zastępczych, identyfikacji kandydatów chętnych do podjęcia się roli
rodziców zastępczych, a także opracowywania i realizacji 3-letnich powiatowych
programów rozwoju pieczy zastępczej. W rekomendacjach skierowanych do województw
podkreślono natomiast istotę kompetencji kontrolnych wojewody oraz jego uprawnień do
zasięgania informacji na temat realizacji zadań wynikających z ustawy z 9 czerwca 2011 r. o
wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Wojewodowie co pół roku przekazują kierownictwu MRPiPS dane dotyczące
przeprowadzonych kontroli w jednostkach samorządu terytorialnego oraz jednostkach
organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, w związku z realizacją
zadań z zakresu wspierania rodziny, pieczy zastępczej, usamodzielnień pełnoletnich
wychowanków i adopcji.
W styczniu 2025 r. w MRPiPS uruchomiono Centralny Rejestr Pieczy Zastępczej – system
teleinformatyczny, służący do prowadzenia rejestru oraz udostępniania z niego danych.
Stanowi on narzędzie poszukiwania wolnych miejsc w pieczy zastępczej na terenie Polski
i usprawnia komunikację między jednostkami zaangażowanymi w umieszczanie dzieci
w pieczy zastępczej. Pod pojęciem „rejestru dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej”
kryje się szeroki zestaw danych wykorzystywanych przez jednostki organizacyjne
wspierania rodziny i pieczy zastępczej. Funkcjonowanie rejestru jest na bieżąco
monitorowane, a zmiany usprawniające działanie systemu są wprowadzane regularnie.
W latach 2024 i 2025 uruchomiono – odpowiednio uchwałą Rady Ministrów nr 243 z dnia
5 grudnia 2023 r. oraz uchwałą Rady Ministrów nr 172 z dnia 9 grudnia 2025 r. - rządowe
programy wsparcia powiatu w organizacji i tworzeniu rodzinnych form pieczy zastępczej,
wspomagające jednostki samorządu powiatowego w realizacji zadań własnych
z zakresu wspierania rodziny oraz systemu pieczy zastępczej poprzez dofinansowanie
wynagrodzeń przysługujących rodzinom zastępczym zawodowym i prowadzącym rodzinne
domy dziecka. Udostępniane w ramach takich programów roczne wsparcie za każdym
razem pochodzi ze środków Funduszu Pracy i niezależnie od tego, w którym momencie roku
zostało uruchomione, dotyczy wynagrodzeń wypłaconych między 1 stycznia a 31 grudnia
zawodowym rodzinom zastępczym, rodzinom zastępczym zawodowym pełniącym funkcję
pogotowia rodzinnego, a także prowadzącym rodzinny dom dziecka. Program w wersji
tegorocznej oczekuje na wpis do Wykazu prac programowych Rady Ministrów.
Niezależnie od tego w 2024 r. ustanowiono rządowy program „Dofinansowanie
wynagrodzeń rodzin zastępczych zawodowych i prowadzących rodzinne domy dziecka na
lata 2024–2027”. Jego celem jest pomoc powiatom w realizacji ich zadań własnych z
zakresu wspierania rodziny oraz systemu pieczy zastępczej poprzez dofinansowanie
wynagrodzeń przysługujących rodzinom zastępczym zawodowym i prowadzącym rodzinne
domy dziecka. Dofinansowanie przyjmuję formę dodatku do wynagrodzenia. Ponadto, w
2024 r. ustanowiono rządowy program „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników
jednostek wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej na lata 2024–2027.
Celem wzmocnienia obszaru wspierania rodziny w 2024 i 2025 r. ustanowiono rządowy
program wspierania rodziny „Asystent rodziny”. Wspierał on realizację wykonywanych
przez asystentów rodziny zadań - również tych, o których mowa w art. 8 ust. 2 i 3 ustawy
z 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”. W ramach programu
dofinansowano dodatki do wynagrodzenia asystentów rodziny oraz koszty ich zatrudnienia.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Wdrożenie programu „Asystent rodziny” planowane jest również w br. Należy nadmienić,
że asystenci rodziny odgrywają istotną rolę, wspierając rodziny w kryzysie, m.in. w sytuacji
zaistnienia trudności opiekuńczo-wychowawczych. Podejmują oni działania ukierunkowane
na poprawę sytuacji rodziny, wzmocnienie kompetencji rodzicielskich, a w szczególności na
zapobieganie umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, jeśli jest to możliwe i nie zagraża
jego dobru i bezpieczeństwu.
Podejmowane w obszarze wspierania rodziny i pieczy zastępczej działania pomagają
zarówno samorządom, jednostkom organizacyjnym tego systemu, jak i samym rodzinom
zastępczym, rodzinnym domom dziecka, dzieciom umieszczonym w pieczy zastępczej oraz
pracownikom poszczególnych podmiotów realizujących ww. zadania. Kierownictwo resortu
rodziny dostrzega przy tym konieczność ich dalszej intensyfikacji, ukierunkowanej przede
wszystkim na dobro małoletnich.
Kluczowe pozostaje wdrożenie systemowych zmian legislacyjnych. W MRPiPS
procedowany jest projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej (UD354). Aktualnie analizowana i dostosowywana do projektu jest część uwag
zgłoszonych podczas uzgodnień i konsultacji publicznych.. Na każdym etapie prac nad
nowelizacją uwzględniany jest głos szeroko reprezentowanych środowisk rodzicielstwa
zastępczego, instytucjonalnej pieczy zastępczej, asystentów rodziny, samorządów oraz
organizacji pozarządowych. Pierwszym etapem prac było zaproszenie interesariuszy ustawy
w 2024 r. do tzw. okrągłego stołu, gdzie zdefiniowano podstawowe dysfunkcje systemu i
kierunki pożądanych zmian, które w 2025 r. opracowano i poddano szerokim pre-
konsultacjom.
Ze względu na konieczność wzmocnienia profilaktyki w obszarze wspierania rodziny na
poziomie lokalnym w projekcie nowelizacji zaproponowano wprowadzenie obligatoryjności
zatrudnienia asystenta rodziny w każdej gminie, a także stabilizację sytuacji zawodowej
asystentów rodziny. Projekt nowelizacji zakłada ponadto zmianę katalogu zadań
realizowanych przez asystentów rodziny, z naciskiem na priorytetowe zadanie, jakim jest
wsparcie rodzin w kryzysie. Pozwoli to wcześniej wykrywać problemy i zapobiegać
umieszczeniom dzieci w pieczy zastępczej. W sytuacji umieszczenia dziecka w pieczy
zastępczej po raz pierwszy, obligatoryjnie nawiązywana będzie praca asystenta z rodziną
celem umożliwienia powrotu do niej dziecka (o ile będzie to zgodne z jego dobrem).
Nowelizacja ma też zapewnić bezpieczeństwo pieczy zastępczej, w tym wzmocnić
rodzicielstwo zastępcze, a także zapewnić wsparcie rodziców zastępczych oraz systemu na
tych polach, które wskazywano jako najbardziej problematyczne. Wśród służących temu
zmian wymienić należy:
— poprawę stabilności zatrudnienia poprzez wprowadzenie nowego typu umowy
rodzicielstwa zastępczego zawieranej na czas nieokreślony,
— podwyżki wynagrodzeń dla rodzin zastępczych zawodowych i prowadzących rodzinne
domy dziecka (minimum 6 160 zł dla rodzin zastępczych zawodowych, minimum 7 260
zł dla rodzin specjalistycznych, pogotowi rodzinnych i rodzinnych domów dziecka).
— wprowadzenie comiesięcznego dodatku stażowego dla rodzin zastępczych
zawodowych i prowadzących rodzinne domy dziecka oraz corocznej waloryzacji
świadczeń wynagrodzeń wynikających z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej.
Projekt nowelizacji zakłada ponadto podwyższenie świadczeń dla rodzin zastępczych
spokrewnionych oraz umożliwienie uzyskania Karty Dużej Rodziny wszystkim rodzinom
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zastępczym niezależnie od liczby dzieci i nadanie dzieciom z rodzin zastępczych
i adopcyjnych (poza adopcją przez współmałżonka) uprawnień do korzystania z publicznej
służby zdrowia poza kolejką. Ważnymi elementami projektu są również nałożenie na
organizatora rodzinnej pieczy zastępczej obowiązku zapewnienia miejsca spotkań dzieci
z rodziną biologiczną, a także zmiana przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
umożliwiająca podejmowanie decyzji w sprawach związanych ze zdrowiem dziecka bez
konieczności uzyskania zgody jego rodziny biologicznej. Projekt nowelizacji zakłada też
wzmocnienie i stabilizację zawodu koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, zapewniając
osobom wykonującym w jego ramach swoje obowiązki dodatkowe uprawnienia.
W ramach procedowanej nowelizacji proponuje się też umożliwienie działania
Pozarządowego Organizatora Rodzinnej Pieczy Zastępczej. Organizatorami rodzinnej
pieczy zastępczej mogłyby wówczas zostać również organizacje pozarządowe, które
prowadziłyby kampanie oraz zatrudniały i wspierały rodziny zastępcze - przede wszystkim
w sytuacjach, kiedy powiat z różnych powodów nie znalazłby dla dziecka miejsca w pieczy
zastępczej. Projekt zakłada ponadto skrócenie (do maksymalnie 12 miesięcy) terminu na
złożenie do sądu wniosku o wszczęcie postępowania o wydanie zarządzeń wobec dziecka,
jeśli nie ma szans na jego powrót do rodziny biologicznej.
Wychodząc naprzeciw potrzebom osób z niepełnosprawnościami w projekcie nowelizacji
zawarto propozycję stworzenia nowej formy opieki - rodziny opiekuńczej obejmującej
zawodowo opieką osoby, które przebywały w rodzinie zastępczej, ukończyły 25 rok życia
i pozostają niezdolne do samodzielnej egzystencji. Dotychczasowe rodziny zastępcze
niezawodowe, zawodowe i prowadzący rodzinne domy dziecka będą mogli dalej opiekować
się takimi osobami, bez konieczności umieszczenia osób usamodzielniających się
w instytucjach, np. domach pomocy społecznej.
Z kolei z myślą o usamodzielnianych wychowankach pieczy zastępczej, którzy po osiągnięciu
pełnoletności potrzebują wsparcia w rozpoczęciu dorosłego życia, w projekcie
zaproponowano wprowadzenie rozwiązań dotyczących zwiększenia efektywności procesu
usamodzielnienia (poprzedzenie rozpoczęcia procesu usamodzielnienia opracowaniem
zindywidualizowanej diagnozy sytuacji wychowanka, a także wcześniejsze rozpoczęcie tego
procesu, już po ukończeniu przez dziecko 16 roku życia). Wzmocniona zostanie też rola
opiekunów usamodzielnienia, a wysokość świadczenia na kontynuowanie nauki dla
usamodzielnianych wychowanków pieczy zastępczej podniesiona do 1300 zł. Zakłada się
ponadto umożliwienie prowadzenia przez placówki opiekuńczo-wychowawcze mieszkań
treningowych i wspomaganych dla wychowanków pieczy zastępczej, grup
usamodzielniających dla dorosłych wychowanków pozostających w pieczy zastępczej.
Informuję ponadto, że na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r.
o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie
finansowej 2021–2027 (Dz. U. 2022 poz. 1079 z późn.zm.) Minister Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej ogłosił otwarty nabór na partnera w przygotowaniu i realizacji projektu
niekonkurencyjnego w ramach FERS, którego celem jest wypracowanie w powiatach zasad
współpracy między ośrodkami pomocy społecznej, powiatowymi centrami pomocy
rodzinie, sędziami i kuratorami sądowymi.1 W ramach kolejnego projektu unijnego od br.
tworzona też będzie sieć centrów wspierania rodzin zastępczych. Centra prowadzone będą
1 Ogłoszenie o otwartym naborze na partnerów do projektu „Wypracowanie modelu współpracy pomiędzy
jednostkami samorządu terytorialnego gminy, powiatu i województwa oraz sądami w zakresie realizacji zadań
wspierania rodziny oraz pieczy zastępczej” (Program FERS) - Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej -
Portal Gov.pl
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przez organizacje pozarządowe, świadczące dla rodzin zastępczych i przebywających w nich
dzieci te usługi, do których brakuje dostępu w danych powiatach (m.in. terapię rodzinną,
psychoterapię, diagnozę, grupy wsparcia, doradztwo i mentoring). Centra będą bazowały na
sprawdzonych modelach i doświadczeniach już istniejących podmiotów tego typu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.471.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na Interpelację nr 18935 Pani Posłanki Lidii Czechak, w sprawie niedoboru
miejsc w pieczy rodzinnej i instytucjonalnej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Informuję, że według stanu na 30 czerwca 2026 r. łączna liczba dzieci, których nie
umieszczono w pieczy zastępczej, mimo że sąd wydał w stosunku do nich takie
postanowienie wynosi 1907. Dane na ten temat są cyklicznie zbierane i analizowane
w resorcie rodziny. Odnośne liczby ulegają zmianie na przestrzeni miesięcy, na co wpływ
mają czynniki takie jak m.in. liczba dzieci wymagających zabezpieczenia, dostępność miejsc
w pieczy zastępczej, liczba kandydatów na rodziców zastępczych i rodzin zastępczych
gotowych do podjęcia się opieki nad dziećmi oraz sytuacja związana z poszukiwaniem pieczy
zastępczej dla dzieci ze szczególnymi potrzebami (w tym z niepełnosprawnościami). Należy
przy tym zauważyć, że zgodnie z przepisami ustawy z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu
rodziny i systemie pieczy zastępczej do zadań własnych powiatu należy zapewnienie
dzieciom pieczy zastępczej w rodzinach zastępczych, rodzinnych domach dziecka oraz w
placówkach opiekuńczo-wychowawczych, a także tworzenie warunków do powstawania i
działania rodzin zastępczych, rodzinnych domów dziecka i rodzin pomocowych.
Począwszy od stycznia 2024 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje
działania ukierunkowane na poprawę sytuacji w pieczy zastępczej. Wdrożenie
systemowych zmian wymaga jednak czasu, a także zwiększonych nakładów
organizacyjnych, osobowych i finansowych. Osiągnięcie odpowiednich rezultatów w
obszarze pieczy zastępczej warunkowane jest też czynnikami społecznymi
i demograficznymi, w tym zmianą społecznego postrzegania zawodu rodzica zastępczego.
Analizy wskazują bowiem na obecnie niskie zainteresowanie zawodowym rodzicielstwem
zastępczym, szczególnie wśród osób młodych, co w dużej mierze spowodowane jest
obawami kandydatów co do stabilności zatrudnienia, oferowanego przy opiece nad dziećmi
wsparcia, a także regionalnym zróżnicowaniem sytuacji rodzinnej pieczy zastępczej.
W 2024 r. podjęto inicjatywę powołania w każdym województwie Zespołu Reagowania
Kryzysowego. Celem zespołów jest analiza, przy współpracy z powiatami, sytuacji pieczy
zastępczej na terenie każdej jednostki samorządu terytorialnego oraz określenie planów
działania dotyczących niewykonanych postanowień sądowych w zakresie umieszczania
dzieci w pieczy zastępczej. Prace zespołów są monitorowane przez kierownictwo
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) .
W resorcie przygotowano vademecum dla Zespołów Reagowania Kryzysowego,
zawierające rekomendacje działań dla gmin, powiatów i województw. W dokumencie
zaznaczono, że na poziomie gminy potrzebna jest weryfikacja organizacji wspierania rodziny
w wymiarze profilaktycznym, tak aby reakcja następowała już na wczesnym etapie
zaistnienia rodzinnego kryzysu. Podkreślono też istotę funkcjonowania lokalnych placówek
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wsparcia dziennego oraz wzmocnienia wsparcia asystentów rodziny. W odniesieniu do
powiatów zwrócono uwagę na konieczność zapewniania odpowiednich warunków
funkcjonowania rodzin zastępczych, identyfikacji kandydatów chętnych do podjęcia się roli
rodziców zastępczych, a także opracowywania i realizacji 3-letnich powiatowych
programów rozwoju pieczy zastępczej. W rekomendacjach skierowanych do województw
podkreślono natomiast istotę kompetencji kontrolnych wojewody oraz jego uprawnień do
zasięgania informacji na temat realizacji zadań wynikających z ustawy z 9 czerwca 2011 r. o
wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Wojewodowie co pół roku przekazują kierownictwu MRPiPS dane dotyczące
przeprowadzonych kontroli w jednostkach samorządu terytorialnego oraz jednostkach
organizacyjnych wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, w związku z realizacją
zadań z zakresu wspierania rodziny, pieczy zastępczej, usamodzielnień pełnoletnich
wychowanków i adopcji.
W styczniu 2025 r. w MRPiPS uruchomiono Centralny Rejestr Pieczy Zastępczej – system
teleinformatyczny, służący do prowadzenia rejestru oraz udostępniania z niego danych.
Stanowi on narzędzie poszukiwania wolnych miejsc w pieczy zastępczej na terenie Polski
i usprawnia komunikację między jednostkami zaangażowanymi w umieszczanie dzieci
w pieczy zastępczej. Pod pojęciem „rejestru dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej”
kryje się szeroki zestaw danych wykorzystywanych przez jednostki organizacyjne
wspierania rodziny i pieczy zastępczej. Funkcjonowanie rejestru jest na bieżąco
monitorowane, a zmiany usprawniające działanie systemu są wprowadzane regularnie.
W latach 2024 i 2025 uruchomiono – odpowiednio uchwałą Rady Ministrów nr 243 z dnia
5 grudnia 2023 r. oraz uchwałą Rady Ministrów nr 172 z dnia 9 grudnia 2025 r. - rządowe
programy wsparcia powiatu w organizacji i tworzeniu rodzinnych form pieczy zastępczej,
wspomagające jednostki samorządu powiatowego w realizacji zadań własnych
z zakresu wspierania rodziny oraz systemu pieczy zastępczej poprzez dofinansowanie
wynagrodzeń przysługujących rodzinom zastępczym zawodowym i prowadzącym rodzinne
domy dziecka. Udostępniane w ramach takich programów roczne wsparcie za każdym
razem pochodzi ze środków Funduszu Pracy i niezależnie od tego, w którym momencie roku
zostało uruchomione, dotyczy wynagrodzeń wypłaconych między 1 stycznia a 31 grudnia
zawodowym rodzinom zastępczym, rodzinom zastępczym zawodowym pełniącym funkcję
pogotowia rodzinnego, a także prowadzącym rodzinny dom dziecka. Program w wersji
tegorocznej oczekuje na wpis do Wykazu prac programowych Rady Ministrów.
Niezależnie od tego w 2024 r. ustanowiono rządowy program „Dofinansowanie
wynagrodzeń rodzin zastępczych zawodowych i prowadzących rodzinne domy dziecka na
lata 2024–2027”. Jego celem jest pomoc powiatom w realizacji ich zadań własnych z
zakresu wspierania rodziny oraz systemu pieczy zastępczej poprzez dofinansowanie
wynagrodzeń przysługujących rodzinom zastępczym zawodowym i prowadzącym rodzinne
domy dziecka. Dofinansowanie przyjmuję formę dodatku do wynagrodzenia. Ponadto, w
2024 r. ustanowiono rządowy program „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników
jednostek wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej na lata 2024–2027.
Celem wzmocnienia obszaru wspierania rodziny w 2024 i 2025 r. ustanowiono rządowy
program wspierania rodziny „Asystent rodziny”. Wspierał on realizację wykonywanych
przez asystentów rodziny zadań - również tych, o których mowa w art. 8 ust. 2 i 3 ustawy
z 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”. W ramach programu
dofinansowano dodatki do wynagrodzenia asystentów rodziny oraz koszty ich zatrudnienia.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Wdrożenie programu „Asystent rodziny” planowane jest również w br. Należy nadmienić,
że asystenci rodziny odgrywają istotną rolę, wspierając rodziny w kryzysie, m.in. w sytuacji
zaistnienia trudności opiekuńczo-wychowawczych. Podejmują oni działania ukierunkowane
na poprawę sytuacji rodziny, wzmocnienie kompetencji rodzicielskich, a w szczególności na
zapobieganie umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej, jeśli jest to możliwe i nie zagraża
jego dobru i bezpieczeństwu.
Podejmowane w obszarze wspierania rodziny i pieczy zastępczej działania pomagają
zarówno samorządom, jednostkom organizacyjnym tego systemu, jak i samym rodzinom
zastępczym, rodzinnym domom dziecka, dzieciom umieszczonym w pieczy zastępczej oraz
pracownikom poszczególnych podmiotów realizujących ww. zadania. Kierownictwo resortu
rodziny dostrzega przy tym konieczność ich dalszej intensyfikacji, ukierunkowanej przede
wszystkim na dobro małoletnich.
Kluczowe pozostaje wdrożenie systemowych zmian legislacyjnych. W MRPiPS
procedowany jest projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej (UD354). Aktualnie analizowana i dostosowywana do projektu jest część uwag
zgłoszonych podczas uzgodnień i konsultacji publicznych.. Na każdym etapie prac nad
nowelizacją uwzględniany jest głos szeroko reprezentowanych środowisk rodzicielstwa
zastępczego, instytucjonalnej pieczy zastępczej, asystentów rodziny, samorządów oraz
organizacji pozarządowych. Pierwszym etapem prac było zaproszenie interesariuszy ustawy
w 2024 r. do tzw. okrągłego stołu, gdzie zdefiniowano podstawowe dysfunkcje systemu i
kierunki pożądanych zmian, które w 2025 r. opracowano i poddano szerokim pre-
konsultacjom.
Ze względu na konieczność wzmocnienia profilaktyki w obszarze wspierania rodziny na
poziomie lokalnym w projekcie nowelizacji zaproponowano wprowadzenie obligatoryjności
zatrudnienia asystenta rodziny w każdej gminie, a także stabilizację sytuacji zawodowej
asystentów rodziny. Projekt nowelizacji zakłada ponadto zmianę katalogu zadań
realizowanych przez asystentów rodziny, z naciskiem na priorytetowe zadanie, jakim jest
wsparcie rodzin w kryzysie. Pozwoli to wcześniej wykrywać problemy i zapobiegać
umieszczeniom dzieci w pieczy zastępczej. W sytuacji umieszczenia dziecka w pieczy
zastępczej po raz pierwszy, obligatoryjnie nawiązywana będzie praca asystenta z rodziną
celem umożliwienia powrotu do niej dziecka (o ile będzie to zgodne z jego dobrem).
Nowelizacja ma też zapewnić bezpieczeństwo pieczy zastępczej, w tym wzmocnić
rodzicielstwo zastępcze, a także zapewnić wsparcie rodziców zastępczych oraz systemu na
tych polach, które wskazywano jako najbardziej problematyczne. Wśród służących temu
zmian wymienić należy:
— poprawę stabilności zatrudnienia poprzez wprowadzenie nowego typu umowy
rodzicielstwa zastępczego zawieranej na czas nieokreślony,
— podwyżki wynagrodzeń dla rodzin zastępczych zawodowych i prowadzących rodzinne
domy dziecka (minimum 6 160 zł dla rodzin zastępczych zawodowych, minimum 7 260
zł dla rodzin specjalistycznych, pogotowi rodzinnych i rodzinnych domów dziecka).
— wprowadzenie comiesięcznego dodatku stażowego dla rodzin zastępczych
zawodowych i prowadzących rodzinne domy dziecka oraz corocznej waloryzacji
świadczeń wynagrodzeń wynikających z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy
zastępczej.
Projekt nowelizacji zakłada ponadto podwyższenie świadczeń dla rodzin zastępczych
spokrewnionych oraz umożliwienie uzyskania Karty Dużej Rodziny wszystkim rodzinom
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zastępczym niezależnie od liczby dzieci i nadanie dzieciom z rodzin zastępczych
i adopcyjnych (poza adopcją przez współmałżonka) uprawnień do korzystania z publicznej
służby zdrowia poza kolejką. Ważnymi elementami projektu są również nałożenie na
organizatora rodzinnej pieczy zastępczej obowiązku zapewnienia miejsca spotkań dzieci
z rodziną biologiczną, a także zmiana przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego
umożliwiająca podejmowanie decyzji w sprawach związanych ze zdrowiem dziecka bez
konieczności uzyskania zgody jego rodziny biologicznej. Projekt nowelizacji zakłada też
wzmocnienie i stabilizację zawodu koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej, zapewniając
osobom wykonującym w jego ramach swoje obowiązki dodatkowe uprawnienia.
W ramach procedowanej nowelizacji proponuje się też umożliwienie działania
Pozarządowego Organizatora Rodzinnej Pieczy Zastępczej. Organizatorami rodzinnej
pieczy zastępczej mogłyby wówczas zostać również organizacje pozarządowe, które
prowadziłyby kampanie oraz zatrudniały i wspierały rodziny zastępcze - przede wszystkim
w sytuacjach, kiedy powiat z różnych powodów nie znalazłby dla dziecka miejsca w pieczy
zastępczej. Projekt zakłada ponadto skrócenie (do maksymalnie 12 miesięcy) terminu na
złożenie do sądu wniosku o wszczęcie postępowania o wydanie zarządzeń wobec dziecka,
jeśli nie ma szans na jego powrót do rodziny biologicznej.
Wychodząc naprzeciw potrzebom osób z niepełnosprawnościami w projekcie nowelizacji
zawarto propozycję stworzenia nowej formy opieki - rodziny opiekuńczej obejmującej
zawodowo opieką osoby, które przebywały w rodzinie zastępczej, ukończyły 25 rok życia
i pozostają niezdolne do samodzielnej egzystencji. Dotychczasowe rodziny zastępcze
niezawodowe, zawodowe i prowadzący rodzinne domy dziecka będą mogli dalej opiekować
się takimi osobami, bez konieczności umieszczenia osób usamodzielniających się
w instytucjach, np. domach pomocy społecznej.
Z kolei z myślą o usamodzielnianych wychowankach pieczy zastępczej, którzy po osiągnięciu
pełnoletności potrzebują wsparcia w rozpoczęciu dorosłego życia, w projekcie
zaproponowano wprowadzenie rozwiązań dotyczących zwiększenia efektywności procesu
usamodzielnienia (poprzedzenie rozpoczęcia procesu usamodzielnienia opracowaniem
zindywidualizowanej diagnozy sytuacji wychowanka, a także wcześniejsze rozpoczęcie tego
procesu, już po ukończeniu przez dziecko 16 roku życia). Wzmocniona zostanie też rola
opiekunów usamodzielnienia, a wysokość świadczenia na kontynuowanie nauki dla
usamodzielnianych wychowanków pieczy zastępczej podniesiona do 1300 zł. Zakłada się
ponadto umożliwienie prowadzenia przez placówki opiekuńczo-wychowawcze mieszkań
treningowych i wspomaganych dla wychowanków pieczy zastępczej, grup
usamodzielniających dla dorosłych wychowanków pozostających w pieczy zastępczej.
Informuję ponadto, że na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r.
o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie
finansowej 2021–2027 (Dz. U. 2022 poz. 1079 z późn.zm.) Minister Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej ogłosił otwarty nabór na partnera w przygotowaniu i realizacji projektu
niekonkurencyjnego w ramach FERS, którego celem jest wypracowanie w powiatach zasad
współpracy między ośrodkami pomocy społecznej, powiatowymi centrami pomocy
rodzinie, sędziami i kuratorami sądowymi.1 W ramach kolejnego projektu unijnego od br.
tworzona też będzie sieć centrów wspierania rodzin zastępczych. Centra prowadzone będą
1 Ogłoszenie o otwartym naborze na partnerów do projektu „Wypracowanie modelu współpracy pomiędzy
jednostkami samorządu terytorialnego gminy, powiatu i województwa oraz sądami w zakresie realizacji zadań
wspierania rodziny oraz pieczy zastępczej” (Program FERS) - Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej -
Portal Gov.pl
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przez organizacje pozarządowe, świadczące dla rodzin zastępczych i przebywających w nich
dzieci te usługi, do których brakuje dostępu w danych powiatach (m.in. terapię rodzinną,
psychoterapię, diagnozę, grupy wsparcia, doradztwo i mentoring). Centra będą bazowały na
sprawdzonych modelach i doświadczeniach już istniejących podmiotów tego typu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --