Odpowiedź na interpelację w sprawie bezpieczeństwa dzieci w środowisku cyfrowym Odpowiedź na interpelację nr 18898 w sprawie bezpieczeństwa dzieci w środowisku cyfrowym Odpowiadający: minister edukacji Barbara Nowacka Warszawa, 07-09-2026 Szanowna Pani Poseł, w odpowiedzi na interpelację proszę przyjąć niniejsze wyjaśnienia. Wśród podstawowych kierunków polityki oświatowej państwa na rok szkolny 2026/2027 znajdują się zapisy dotyczące m.in. budowania odporności, bezpieczeństwa, wspierania zdrowia psychicznego, higieny cyfrowej, a także, co się z tym wiąże, przeciwdziałania zagrożeniom cyfrowym. W celu realizacji podstawowych kierunków polityki oświatowej państwa oraz skutecznego wdrażania nowych podstaw programowych kształcenia ogólnego dla przedszkola i szkoły podstawowej, nauczyciele – dzięki zinstytucjonalizowanemu wsparciu – podnoszą swoje kwalifikacje zawodowe m.in. w obszarze cyfrowym. W odpowiedzi na rozmaite – w tym wskazane przez Panią Poseł – wyzwania, Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z ekspertami nie tylko zmieniło podstawy programowe (od roku szkolnego 2026/2027 dla przedszkola i szkoły podstawowej), lecz wprowadziło także do szkół dwa nowe przedmioty – edukację zdrowotną i edukację obywatelską. Oba przedmioty zostały zaprojektowane tak, aby jak najlepiej odpowiadać na wyzwania współczesnego świata i przeciwdziałać niekorzystnym zjawiskom, budować odporność i poczucie odpowiedzialności za siebie i innych. Ponadto MEN podejmuje szereg działań dodatkowych, których celem jest budowanie szeroko pojętej odporności dzieci i młodzieży. Jednym z nich jest przedsięwzięcie realizowane wspólnie z Ministerstwem Obrony Narodowej pn. Edukacja z wojskiem. W pięciu dotychczasowych edycjach Edukacji z wojskiem żołnierze Wojska Polskiego przeszkolili ponad pół miliona uczniów z zakresu reagowania w sytuacjach zagrożenia, a także m.in. bezpiecznych zachowań w cyberprzestrzeni. Dodatkowo, MEN realizuje m.in. internetowe podcasty Kompas Jutra (dostępne na Youtube i Spotify) z udziałem ekspertów, przedstawicieli wyspecjalizowanych instytucji. Tematy rozmów adresowanych do uczniów, nauczycieli i rodziców w dużym stopniu dotyczą bezpieczeństwa, budowania odporności – w tym w kontekście cyfrowym. W 2024 r. w weszły w życie przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2022/2065 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie jednolitego rynku usług cyfrowych oraz zmiany dyrektywy 2000/31/WE (akt o usługach cyfrowych – dalej DSA), który wprowadza szereg obowiązków zmierzających do zapewnienia bezpieczeństwa małoletnim. Należy zauważyć, że Ministerstwo Cyfryzacji prowadzi prace legislacyjne nad zapewnieniem pełnego stosowania w krajowym porządku prawnym przepisów ww. rozporządzenia. Celem tego aktu prawnego jest stworzenie bezpieczniejszego i bardziej przejrzystego środowiska online, w tym wzmocnienie ochrony małoletnich przed treściami nielegalnymi i szkodliwymi. W kontekście zjawisk takich jak nadmierny czas spędzany przed ekranem oraz uzależniające mechanizmy aplikacji, przepisy DSA nakładają na bardzo duże platformy internetowe (VLOPs) oraz bardzo duże wyszukiwarki (VLOSE) prawny obowiązek oceny i ograniczania tzw. ryzyk systemowych. Należą do nich negatywne skutki dla zdrowia fizycznego i psychicznego małoletnich, wynikające m.in. z projektowania interfejsów (tzw. dark patterns) oraz działania systemów rekomendacyjnych (algorytmów), które mogą celowo wydłużać czas spędzany w aplikacji. Ponadto art. 28 DSA wprost nakazuje dostawcom platform internetowych zapewnienie wysokiego poziomu prywatności, bezpieczeństwa i ochrony małoletnich w ramach świadczonych usług. Krajowe prace legislacyjne nad zapewnieniem pełnego stosowania DSA w Polsce były prowadzone w latach 2024-2025, jednak dnia 9 stycznia br. ustawa została zawetowana przez prezydenta RP. Z tego względu Ministerstwo Cyfryzacji przygotowało nowe projekty wdrażające DSA. Przepisy zostały ujęte w dwóch projektach, aby przyspieszyć wdrożenie. W dniach 6-20 lutego br. miał miejsce proces uzgodnień i konsultacji projektów. Zostały one opublikowane na stronach RCL pod adresami: legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12406906 oraz legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12406905. Dnia 2 czerwca br. projekty zostały przyjęte przez Radę Ministrów. Z inicjatywy Ministerstwa Edukacji Narodowej dnia 1 września 2026 r. weszła w życie ustawa z 3 lipca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe (Dz. U. poz. 1036), która wprowadza centralny zakaz korzystania z telefonów komórkowych i pokrewnych urządzeń elektronicznych w przedszkolach i szkołach podstawowych, a także umożliwia wprowadzenie takiego zakazu lub określenie innych warunków korzystania z tych urządzeń w szkołach ponadpodstawowych. Ta zmiana legislacyjna ma na celu proaktywnie przeciwdziałać uzależnieniom cyfrowym w szkołach i przedszkolach. W ustawie oprócz samego zakazu przewidziano komponent edukacyjno-profilaktyczny. Jedną z najważniejszych zmian w tym zakresie jest to, że od momentu wejścia w życie ustawy szkolne programy wychowawczo-profilaktyczne będą musiały być opracowywane ze szczególnym uwzględnieniem zagrożeń związanych nie tylko – jak dotychczas – z używaniem substancji psychotropowych, środków zastępczych i nowych substancji psychoaktywnych, ale też korzystaniem z technologii informacyjno-komunikacyjnych, w szczególności z aktywnością uczniów w internecie. Ustawa wskazuje ponadto, że rodzice niepełnoletnich uczniów powinni współpracować ze szkołą w zakresie przestrzegania przez uczniów zakazu, a także kształtować wśród swoich dzieci odpowiednie postawy w zakresie higieny cyfrowej oraz odpowiedzialnego korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych, w szczególności z Internetu. Nowe regulacje są elementem spójnej polityki edukacyjnej państwa, której celem jest bezpieczeństwo i dobrostan uczniów. Zagadnienia z zakresu bezpieczeństwa dzieci w środowisku cyfrowym, cyberprzemocy oraz kwestie etyczne z wykorzystaniem komputerów w sieci są uwzględnione w szczególności w celach kształcenia i treściach nauczania podstawy programowej kształcenia ogólnego w zakresie przedmiotów: informatyka, etyka oraz edukacja dla bezpieczeństwa[1], które są realizowane w szkole podstawowej i ponadpodstawowej odpowiednio do wieku, możliwości i potrzeb uczniów. Na informatyce uczniowie poznają zasady bezpiecznego korzystania z sieci, w tym opisują kwestie etyczne związane z wykorzystaniem komputerów i sieci komputerowych, takie jak: bezpieczeństwo, cyfrowa tożsamość, prywatność, własność intelektualna, równy dostęp do informacji i dzielenie się informacją. Podczas zajęć etyki uczniowie poznają treści związane z rozpoznawaniem i charakteryzowaniem różnych przejawów przemocy oraz wyjaśnia pojęcie cyberprzemocy. W trakcie zajęć edukacji dla bezpieczeństwa uczniowie wyjaśniają znaczenie cyberprzemocy, poznają procedury postępowania w przypadku jej wystąpienia, wskazują niewłaściwe zachowania dotyczące cyberprzemocy i uczą się właściwie na nią reagować. W świetle pogarszających się wskaźników zdrowia społeczeństwa potrzebne było podjęcie systemowych działań edukacyjnych, mających na celu rozwijanie umiejętności troski o holistycznie rozumiane zdrowie. Nowy obowiązkowy przedmiot – edukacja zdrowotna, który jest realizowany w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych od 1 września 2026 r. umożliwi uczniom uzyskanie i rozwijanie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych pozwalających na trafne rozpoznanie potrzeb zdrowotnych własnych i otoczenia oraz podejmowanie odpowiednich działań profilaktycznych czy naprawczych. Głównym celem podstawy programowej w zakresie nowego przedmiotu edukacja zdrowotna[2] jest kształtowanie kompetencji uczniów związanych z całożyciową dbałością o zdrowie oraz budowanie potencjału zdrowotnego własnego i otoczenia w zgodzie z aktualnymi wyzwaniami epidemicznymi oraz sytuacją geopolityczną. Jednym z dziesięciu działów tematycznych omawianych w szkole jest Internet i profilaktyka uzależnień zawierający takie zagadnienia jak: higiena cyfrowa, zagrożenia wynikające z technologii informacyjno-komunikacyjnej – w tym, cyberprzemoc, deepfake, hejt, mowa nienawiści, patostreaming, uzależnienie od gier i Internetu, uwodzenie w sieci, korzyści i zagrożenia związane z AI. Przedmiot edukacja zdrowotna pozwala uczniom zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności, które mają realne zastosowanie w ich codziennym życiu, wpływając na ich świadome decyzje dotyczące zdrowia. Istotnym rozwiązaniem budującym odporność na zagrożenia cyfrowe – w tym manipulację i dezinformację – jest międzyprzedmiotowy moduł edukacja medialna wprowadzona w ramach Kompasu Jutra wraz z nową podstawą programową. Moduł będzie realizowany w ramach zajęć z następujących przedmiotów: języka polskiego, informatyki, geografii, edukacji obywatelskiej, zajęć praktyczno-technicznych. Dodatkowo, istotne problemy społeczne powinny być omawiane z uczniami na zajęciach z wychowawcą, realizowanych obowiązkowo we wszystkich typach szkół. Decyzję o szczegółowej tematyce tych zajęć podejmuje wychowawca, biorąc pod uwagę np. potrzeby danej grupy uczniów oraz aktualne problemy społeczny. W związku z tym nie ma przeciwskazań, aby podczas ww. zajęć rozmawiać z uczniami na temat ograniczenia przemocy i cyberprzemocy w środowisku szkolnym. W celu ochrony małoletnich przed szkodliwymi treściami, ustawą z dnia 11 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny (Dz. U. z 2026 r. poz. 988) wprowadzono do polskiego porządku prawnego nowe przestępstwo związane ze zjawiskiem patostreamingu. Nowe regulacje mają na celu przeciwdziałanie rozpowszechnianiu w internecie treści przedstawiających przemoc, poniżanie ludzi lub znęcanie się nad zwierzętami, jeżeli ich rozpowszechnianie następuje w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej. Szczególną ochroną objęto również małoletnich występujących w tego rodzaju materiałach. Należy podkreślić, że ochrona małoletnich w internecie wymaga holistycznego podejścia, łączącego w sobie działania informacyjne i edukację (zarówno dzieci, jak i ich opiekunów), stosowanie skutecznych mechanizmów kontroli rodzicielskiej oraz działania legislacyjne zmierzające do nałożenia odpowiedzialności na dostawców usług umożliwiających dostęp małoletnim do treści dla nich nieodpowiednich. Toczą się prace nad ewentualnym międzyresortowym projektem ustawy, który wprowadziłby zakaz korzystania z mediów społecznościowych przez osoby poniżej 15. roku życia, wraz z realnymi narzędziami weryfikacji tożsamości opartymi o Europejski Portfel Tożsamości Cyfrowej. Odnosząc się do kwestii rekomendacji lub standardów dotyczących bezpieczeństwa dzieci w środowisku cyfrowym, uwzględniających rozwój nowych technologii, w szczególności narzędzi opartych na sztucznej inteligencji, Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje opracować i udostępnić „Wytyczne w zakresie stosowania przez uczniów i nauczycieli systemów opartych na sztucznej inteligencji w procesie uczenia i kształcenia“. Ponadto na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej, dostępnej pod adresem zpe.gov.pl, opublikowano link do aktualizacji Wytycznych dla pracowników pedagogicznych dotyczących wykorzystania sztucznej inteligencji i danych w nauczaniu i uczeniu się – https://zpe.gov.pl/a/wytyczne-dla-pracownikow-pedagogicznych-dotyczace-wykorzystania-sztucznej-inteligencji-i-danych-w-nauczaniu-i-uczeniu-sie---aktualizacja/D3F1MTR5J. Na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej opublikowano także wytyczne Komisji Europejskiej dla nauczycieli i pedagogów dotyczące przeciwdziałania dezinformacji i upowszechniania umiejętności cyfrowych za pośrednictwem kształcenia i szkolenia https://zpe.gov.pl/a/zaktualizowane-wytyczne-dla-nauczycieli-i-pedagogow-dotyczace-przeciwdzialania-dezinformacji-i-upowszechniania-umiejetnosci-cyfrowych-za-posrednictwem-ksztalcenia-i-szkolenia/D3GVKKTPO czy wytyczne Komisji Europejskiej dla nauczycieli i edukatorów dotyczące kluczowych kwestii edukacji cyfrowej https://zpe.gov.pl/a/wytyczne-komisji-europejskiej-dla-nauczycieli-i-edukatorow-dotyczace-kluczowych-kwestii-edukacji-cyfrowej/DBFD2ERN7. 12 września br. Rada Ministrów przyjęła uchwałę w sprawie przyjęcia Polityki Cyfrowej Transformacji Edukacji (PCTE), która ma charakter programu i dokumentu strategicznego, wyznaczającego ramy polityki państwa i działań podejmowanych w obszarze cyfryzacji edukacji w perspektywie krótko, średnio oraz długoterminowej. PCTE wskazuje na niezbędne działania, które powinny zostać podjęte dla pełnego urzeczywistnienia wizji nakreślonej w podstawie programowej kształcenia ogólnego, w dokumentach unijnych i innych dokumentach, w celu przygotowania kolejnych pokoleń obywateli do wyzwań społeczeństwa cyfrowego związanych z rozwojem informatyki i technologii cyfrowej. Opisuje działania niezbędne do przeprowadzenia cyfrowej transformacji edukacji w obliczu rewolucji cyfrowej. PCTE wskazuje, iż w transformacji cyfrowej szkół bardzo ważną rolę pełnią inicjatywy skoncentrowane na zapewnieniu odpowiedniej higieny cyfrowej oraz bezpiecznym korzystaniu z komputera i Internetu. Ważnym aspektem uwzględnionym w dokumencie jest bezpieczeństwo i profilaktyka cyberprzemocy, świadomości zagrożeń związanych z wykorzystywaniem treści w Internecie. Celem działań w obszarze edukacji jest sprawienie, by użytkownik Internetu rozumiał i krytycznie oceniał różne aspekty mediów i kontekstów medialnych oraz tworzenia komunikacji w różnych kontekstach, świadomie korzystał np. z komunikatorów, platform elektronicznych, portali społecznościowych oraz miał świadomość zagrożeń związanych z dostępem do określonych treści, a także istnienia narzędzi ograniczających ich dostępność. Wśród wskazanych w PCTE działań do zrealizowania w obszarze cyfrowego bezpieczeństwa (rozdział 8) można wymienić: wspieranie nauczania o edukacji medialnej, higienie cyfrowej i cyberbezpieczeństwie. opracowanie wytycznych dla nauczycieli i ram kompetencji uczniów w zakresie cyberbezpieczeństwa i higieny cyfrowej. opracowanie zasad systematycznego przeprowadzenia szkoleń dla nauczycieli i rodziców w zakresie cyberbezpieczeństwa. Jako podmioty współpracujące z Ministerstwem Edukacji Narodowej przy realizacji tych zadań wskazano m.in. Ministerstwo Cyfryzacji, Naukową i Akademicką Sieć Komputerową – Państwowy Instytut Badawczy, czy Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy, ale PCTE wskazuje, aby do realizacji planowanych w niej działań zaangażować wszystkich interesariuszy systemu edukacji, w tym organizacje pozarządowe, instytucje kultury, jednostki samorządu terytorialnego, czy rodziców. Wspomniana wyżej Zintegrowana Platforma Edukacyjna to bezpłatne narzędzie informatyczne, z którego mogą korzystać zarówno nauczyciele do prowadzenia zajęć i realizacji projektów edukacyjnych, jak i uczniowie do samodzielnej nauki lub poszerzania swojej wiedzy. ZPE to również miejsce, w którym minister edukacji udostępnia szkołom cyfrowe materiały edukacyjne, umożliwiające realizację podstawy programowej na wszystkich etapach edukacji, w tym także materiały edukacyjne dotyczące tematyki cyberbezpieczeństwa oraz dezinformacji. Niezwykle istotne jest podnoszenie kompetencji zawodowych nauczycieli, dlatego Ministerstwo Edukacji Narodowej planuje szkolenia dla nauczycieli w obszarze umiejętności cyfrowych, realizowane na poziomie centralnym, uwzględniające zagadnienia dotyczące krytycznej analizy informacji dostępnych w Internecie. Do 2029 roku ze szkoleń skorzysta ponad 100 tys. nauczycieli. Szkolenia te oparte są na standardach kompetencji cyfrowych nauczycieli wypracowanych przez MEN, obejmujących m. in. kwestie związane z przepisami prawa, ochroną danych osobowych oraz zasadami bezpieczeństwa dotyczącymi korzystania z zasobów dostępnych w sieci czy korzystania z mediów i informacji. Trzeba zaznaczyć, że wszystkie szkoły w Polsce mogą korzystać z bezpłatnego, bezpiecznego i symetrycznego łącza o przepustowości minimum 100 Mb/s. Projekt funkcjonuje na mocy ustawy z dnia 27 października 2017 r. o Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej. Za kwestie techniczne i bezpieczeństwo odpowiada operator OSE – Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa (NASK – PIB). Do sieci OSE podłączonych jest już ponad 19 tys. szkół. Ponadto w szkołach realizowany jest program Anty-Bullying dla Szkół (ABS), który wspiera całe społeczności szkolne w budowaniu bezpiecznego środowiska, skutecznym reagowaniu na przemoc rówieśniczą oraz rozwijaniu kultury szkoły opartej na bezpieczeństwie, relacjach i współodpowiedzialności. Po przeprowadzonym pilotażu od października 2026 roku Ośrodek Rozwoju Edukacji rozpoczyna włączanie go w system wsparcia szkół i placówek oświatowych. ABS wzmacnia sprawczość szkoły i całej społeczności szkolnej w projektowaniu i wdrażaniu własnych rozwiązań także tych dotyczących cyberbezpieczeństwa. W dwustu szkołach przeprowadzono pilotaż programu „Wsparcie rówieśnicze w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży (peer support)“. Program ma na celu wypracowanie i wdrożenie modelu w oparciu o doświadczenia wykorzystywane z powodzeniem w innych krajach. Rekrutowani przez szkolnych koordynatorów spośród uczniów szkół ponadpodstawowych schoolworkerzy, mają pełnić funkcję pierwszych punktów kontaktu dla uczniów zmagających się z problemami i kryzysami m.in. szkolnymi. Będąc częścią środowiska młodzieżowego, dużo łatwiej są oni w stanie zidentyfikować osoby potrzebujące wsparcia i skierować je w stronę psychologów lub pedagogów szkolnych. Wszystkie wyżej wskazane działania służą budowaniu odporności i bezpieczeństwa dzieci i młodzieży – także w wymiarze cyfrowym. Wpisują się one w strategię budowania szkoły bezpiecznej i przyjaznej, która jednocześnie przygotowuje do życia w dynamicznie zmieniającym się świecie. Z wyrazami szacunku Barbara Nowacka Minister Edukacji [1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356 z późn. zm.) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz.U. z 2026 r. poz. 378), rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467 z późn. zm.) [2] Dz. U. z 2026 r. – poz. 958, poz. 947 oraz 1012