Interpelacja nr 18685
Interpelacja w sprawie projektu ustawy o zespołach ludowych oraz systemowego wsparcia niematerialnego dziedzictwa kulturowego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie projektu ustawy o zespołach ludowych oraz systemowego wsparcia niematerialnego dziedzictwa kulturowego
Interpelacja nr 18685
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie projektu ustawy o zespołach ludowych oraz systemowego wsparcia niematerialnego dziedzictwa kulturowego
Zgłaszający: Jan Michał Dziedziczak, Wojciech Michał Zubowski, Jarosław Krajewski, Bartosz Józef Kownacki
Data wpływu: 17-07-2026
Szanowna Pani Minister,
w związku z trwającymi pracami nad poselskim projektem ustawy o zespołach ludowych zwracam się z interpelacją dotyczącą planowanych rozwiązań prawnych i finansowych w zakresie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Kultura tradycyjna i ludowa jest jednym z najważniejszych elementów polskiej tożsamości narodowej. Jej zachowanie jest możliwe dzięki działalności wielu środowisk: zespołów ludowych, twórców tradycyjnych, mistrzów rzemiosł, muzyków, śpiewaków, tancerzy, edukatorów, organizacji społecznych, instytucji kultury oraz lokalnych wspólnot przekazujących wiedzę i zwyczaje kolejnym pokoleniom.
Z uznaniem należy przyjąć zainteresowanie zwiększeniem środków publicznych przeznaczonych na wsparcie kultury ludowej. Jednocześnie środowiska zajmujące się niematerialnym dziedzictwem kulturowym wskazują na potrzebę stworzenia rozwiązań obejmujących całe spektrum depozytariuszy tradycji, a nie tylko jedną formę organizacyjną.
Wątpliwości budzi fakt, że projekt ustawy o zespołach ludowych może prowadzić do uprzywilejowania jednej grupy podmiotów, podczas gdy wiele innych osób i organizacji, które na co dzień chronią i przekazują polskie dziedzictwo kulturowe, może zostać pominiętych. Konwencja UNESCO z 2003 roku w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ratyfikowana przez Polskę, wskazuje na konieczność ochrony żywych tradycji, praktyk, wiedzy i umiejętności przekazywanych przez wspólnoty, grupy oraz jednostki.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeprowadziło analizę wpływu projektu ustawy o zespołach ludowych na pozostałe środowiska zajmujące się ochroną niematerialnego dziedzictwa kulturowego?
2. W jaki sposób ministerstwo zamierza zapewnić równy dostęp do środków publicznych dla wszystkich depozytariuszy tradycji, w tym twórców ludowych, rękodzielników, muzyków, śpiewaków, mistrzów tradycji i lokalnych wspólnot?
3. Czy ministerstwo rozważa przygotowanie kompleksowej ustawy o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, zgodnej z założeniami konwencji UNESCO z 2003 roku?
4. Jakie uwagi zgłoszone podczas konsultacji społecznych projektu ustawy o zespołach ludowych zostały uwzględnione i jakie zmiany wprowadzono w projekcie w związku z tymi opiniami?
5. Czy ministerstwo planuje zwiększenie finansowania istniejących programów wspierających kulturę tradycyjną prowadzonych przez podległe instytucje, zamiast tworzenia wyłącznie nowych mechanizmów skierowanych do jednej grupy odbiorców?
6. Jakie kryteria będą obowiązywały przy podziale środków przewidzianych na wsparcie kultury tradycyjnej, aby zagwarantować ich przejrzysty i sprawiedliwy podział?
7. Czy ministerstwo planuje rozpoczęcie szerokiego dialogu ze środowiskami zajmującymi się kulturą tradycyjną przed przyjęciem ostatecznych rozwiązań legislacyjnych?
Interpelacja nr 18685
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie projektu ustawy o zespołach ludowych oraz systemowego wsparcia niematerialnego dziedzictwa kulturowego
Zgłaszający: Jan Michał Dziedziczak, Wojciech Michał Zubowski, Jarosław Krajewski, Bartosz Józef Kownacki
Data wpływu: 17-07-2026
Szanowna Pani Minister,
w związku z trwającymi pracami nad poselskim projektem ustawy o zespołach ludowych zwracam się z interpelacją dotyczącą planowanych rozwiązań prawnych i finansowych w zakresie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Kultura tradycyjna i ludowa jest jednym z najważniejszych elementów polskiej tożsamości narodowej. Jej zachowanie jest możliwe dzięki działalności wielu środowisk: zespołów ludowych, twórców tradycyjnych, mistrzów rzemiosł, muzyków, śpiewaków, tancerzy, edukatorów, organizacji społecznych, instytucji kultury oraz lokalnych wspólnot przekazujących wiedzę i zwyczaje kolejnym pokoleniom.
Z uznaniem należy przyjąć zainteresowanie zwiększeniem środków publicznych przeznaczonych na wsparcie kultury ludowej. Jednocześnie środowiska zajmujące się niematerialnym dziedzictwem kulturowym wskazują na potrzebę stworzenia rozwiązań obejmujących całe spektrum depozytariuszy tradycji, a nie tylko jedną formę organizacyjną.
Wątpliwości budzi fakt, że projekt ustawy o zespołach ludowych może prowadzić do uprzywilejowania jednej grupy podmiotów, podczas gdy wiele innych osób i organizacji, które na co dzień chronią i przekazują polskie dziedzictwo kulturowe, może zostać pominiętych. Konwencja UNESCO z 2003 roku w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ratyfikowana przez Polskę, wskazuje na konieczność ochrony żywych tradycji, praktyk, wiedzy i umiejętności przekazywanych przez wspólnoty, grupy oraz jednostki.
W związku z powyższym zwracam się z pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeprowadziło analizę wpływu projektu ustawy o zespołach ludowych na pozostałe środowiska zajmujące się ochroną niematerialnego dziedzictwa kulturowego?
2. W jaki sposób ministerstwo zamierza zapewnić równy dostęp do środków publicznych dla wszystkich depozytariuszy tradycji, w tym twórców ludowych, rękodzielników, muzyków, śpiewaków, mistrzów tradycji i lokalnych wspólnot?
3. Czy ministerstwo rozważa przygotowanie kompleksowej ustawy o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, zgodnej z założeniami konwencji UNESCO z 2003 roku?
4. Jakie uwagi zgłoszone podczas konsultacji społecznych projektu ustawy o zespołach ludowych zostały uwzględnione i jakie zmiany wprowadzono w projekcie w związku z tymi opiniami?
5. Czy ministerstwo planuje zwiększenie finansowania istniejących programów wspierających kulturę tradycyjną prowadzonych przez podległe instytucje, zamiast tworzenia wyłącznie nowych mechanizmów skierowanych do jednej grupy odbiorców?
6. Jakie kryteria będą obowiązywały przy podziale środków przewidzianych na wsparcie kultury tradycyjnej, aby zagwarantować ich przejrzysty i sprawiedliwy podział?
7. Czy ministerstwo planuje rozpoczęcie szerokiego dialogu ze środowiskami zajmującymi się kulturą tradycyjną przed przyjęciem ostatecznych rozwiązań legislacyjnych?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
22%
Konkretność
78%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.1 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15045 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2556542.11477265.10825441
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18685 posłów Jana Michała Dziedziczaka, Wojciecha
Michała Zubowskiego, Jarosława Krajewskiego i Bartosza Józefa Kownackiego z 21 lipca
2026 roku w sprawie projektu ustawy o zespołach ludowych oraz systemowego wsparcia
niematerialnego dziedzictwa kulturowego, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie jest inicjatorem ustawy o zespołach
ludowych. Projekt ww. ustawy jest wyłącznie projektem poselskim, w związku z czym resort
kultury nie przeprowadzał analizy wpływu ww. projektu na pozostałe środowiska zajmujące
się ochroną niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Nie posiadamy też wiedzy na temat
zgłoszonych uwag i możliwości ich uwzględnienia przez projektodawców.
Jednocześnie informujemy, że po pierwszym czytaniu poselskiego projektu ustawy
o zespołach ludowych na wspólnym posiedzeniu Sejmowych Komisji Kultury, Dziedzictwa
Narodowego i Środków Przekazu oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo
Kultury i Dziedzictwa Narodowego przesłało do Komisji Kultury, swoją opinię oraz uwagi
dotyczące konkretnych zapisów zawartych w ww. projekcie. Stanowisko resortu kultury jest
krytyczne wobec zgłoszonej inicjatywy poselskiej.
W naszej opinii proponowanie ustawy adresowanej wyłącznie do zespołów ludowych nie
znajduje swojego uzasadnienia. Działalność tych grup artystycznych od strony
formalno- prawnej nie budzi zastrzeżeń środowiska i jest uregulowana.
Funkcjonowanie licznej grupy zespołów ludowych z pewnością wymaga wsparcia
finansowego. Powinno ono jednak być kierowane przede wszystkim do zespołów, których
misją jest zachowanie, edukacja i popularyzacja niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Proponowany projekt ustawy nie daje takiej gwarancji, ponieważ brak w nim definicji
zespołu ludowego oraz kryteriów merytorycznych, na podstawie których dany zespół
mógłby zostać uznany za ludowy.
W opinii skierowanej do Sejmowej Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków
Przekazu zawarliśmy też informację dotyczącą wypracowanych przez nasz resort oraz
instytucje nam podległe skutecznych mechanizmów dotowania oraz wspierania zespołów
ludowych: Program Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Kultura ludowa i
tradycyjna, Program własny Narodowego Centrum Kultury
EtnoPolska oraz działania
Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca, który aktywnie wspiera polską muzykę ludową i
tradycyjną poprzez programy dotacyjne, projekty fonograficzne oraz ogólnopolskie
inicjatywy gromadzące dane o zespołach folklorystycznych.
-- 1 of 5 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zarekomendowało przeprowadzenie
dogłębnej analizy istniejących już mechanizmów finansowania, rozważenie możliwości
zwiększenia środków finansowych na wyżej wymienione programy, a przede wszystkim
skonsultowanie projektu ustawy ze środowiskiem działającym w obszarze kultury ludowej
czy organizacjami zajmującymi się niematerialnym dziedzictwem kulturowym.
W zakresie kultury ludowej i tradycyjnej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
podejmuje i realizuje działania, których celem jest przede wszystkim dbałość i wskazywanie
na prawdziwe, autentyczne wartości kultury ludowej oraz istotne elementy niematerialnego
dziedzictwa kulturowego, które wymagają szczególnej ochrony i kontynuacji. Pełniąc rolę
głównego mecenasa polskiej kultury ludowej MKiDN, określa i realizuje strategiczne
programy mające na celu ochronę, w tym badanie i dokumentowanie ludowych dóbr kultury,
zachowanie wartości tradycyjnej kultury a także ich przekaz i popularyzację wśród
społeczeństwa.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapewnia równy dostęp do środków
publicznych dla wszystkich depozytariuszy tradycji działających w obszarze kultury ludowej
- ogłaszając corocznie programy dotacyjne skierowane do różnych podmiotów realizujących
projekty z udziałem twórców ludowych, rękodzielników, muzyków, śpiewaków, mistrzów
tradycji i lokalnych wspólnot.
Aktualnie podstawowym instrumentem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w
sprawowaniu opieki nad kulturą ludową, jest coroczne ogłaszanie programu
Kultura Ludowa
i Tradycyjna, który dotyczy szeroko pojętej kultury ludowej, zarówno jej spuścizny, jak i
współczesnych, żywych zjawisk kulturowych. Program ten wpisuje się zatem w kilka
obszarów działania, w tym dokumentowanie, badanie i przekaz dziedzictwa kulturowego,
jego popularyzację, edukację regionalną, animację prowadzoną w konkretnych sytuacjach
kulturowych oraz kreowanie twórczości inspirowanej sztuką ludową. W ramach programu
wspierane są także zadania dotyczące kultywowania tradycji przez mniejszości narodowe i
etniczne, a także przez różne grupy środowiskowe i wiekowe. Budżet tego programu na
2026 r. został zwiększony o 4 mln złotych w stosunku do roku ubiegłego.
Na szczególną uwagę zasługuje zadanie specjalne realizowane w ramach programu
Kultura
ludowa i tradycyjna adresowane do „mistrzów tradycji” będących depozytariuszami wiedzy
lokalnej i regionalnej, którego zakres podejmowanych działań jest zgodny z założeniami
Konwencji UNESCO z 2003 roku o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Głównym celem tego zadania jest tworzenie warunków i wspieranie międzypokoleniowego
przekazu umiejętności, wiedzy i funkcji – ze szczególnym naciskiem na ich unikatowość, bądź
zagrożenie zanikiem.
Kolejnym programem dotacyjnym jest program pn.
EtnoPolska corocznie ogłaszany przez
Narodowe Centrum Kultury. Założeniem programu jest uzupełnienie i renowacja strojów
ludowych oraz rekwizytów obrzędowych dla zespołów regionalnych, prezentujących
tradycje muzyczne, taneczne i śpiewacze oraz folklor obrzędowy własnego regionu.
O dofinansowanie w ramach wyżej wymienionego programu mogą ubiegać się podmioty
realizujące zadania zgodne z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
z dnia 18 grudnia 2018 roku w sprawie zakresu zadań objętych mecenatem państwa,
udzielania dotacji celowej na zadania nim objęte oraz udzielania dofinansowań podmiotom
prowadzącym działalność w dziedzinie kultury i ochrony dziedzictwa narodowego,
posiadające siedzibę, zakład lub oddział na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
-- 2 of 5 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Od 2016 r. MKiDN finansuje działania „Pracowni Muzyki Tradycyjnej” funkcjonującej
w ramach struktur Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca (instytucji Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego). Celem Pracowni jest inicjowanie, prowadzenie oraz
koordynacja stałych i długofalowych programów wspierających działania na rzecz
zachowania, przekazu, kontynuacji tradycyjnej kultury muzycznej w Polsce. Szczególną
uwagę Pracownia poświęca edukacji formalnej i nieformalne j oraz przekazowi tradycji–
zarówno w środowiskach lokalnych, jak również na poziomie instytucjonalnym. Pracownia
służy również integracji środowisk związanych z działaniami na rzecz tradycyjnej muzyki i
tańca.
W ramach bezpośredniej opieki państwa nad twórcami ludowymi Ministerstwo przyznaje
twórcom ludowym stypendia twórcze na realizację indywidualnych projektów o charakterze
artystycznym, edukacyjnym, popularyzatorskim. Otrzymują je również osoby zajmujące się
działalnością badawczą, animacyjną i upowszechnieniową w dziedzinie kultury ludowej oraz
twórcy ludowi na realizację działań związanych z ochroną, podtrzymywaniem tradycji
w dziedzinie różnych dziedzin rękodzieła ludowego.
Ponadto Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyróżnia i honoruje wybitnych
twórców ludowych, animatorów, zespoły folklorystyczne, kapele ludowe nagrodami
okolicznościowymi (finansowymi) oraz odznaczeniami państwowymi i medalami
resortowymi. Corocznie przyznawana jest także prestiżowa Doroczna Nagroda Ministra
Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie twórczości ludowej za całokształt
działalności artystycznej.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego corocznie ogłasza Konkurs o Nagrodę im.
Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej”, będąc jej głównym fundatorem i
organizatorem. To najbardziej prestiżowa nagroda w dziedzinie kultury ludowej, będąca
wyrazem uznania dla twórców, badaczy i popularyzatorów. Nagroda wskazuje i promuje
najlepsze osiągnięcia we współczesnej twórczości ludowej. Corocznie przyznawanych jest
14 nagród Ministra w różnych dziedzinach twórczości ludowej: sztuki i rękodzieła, muzyki,
tańca, śpiewu, w tym dla „mistrzów tradycji” wręczanych uroczyście na Zamku Królewskim
w Warszawie.
Pragniemy zaznaczyć, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje podjęcie
inicjatywy ustawodawczej dotyczącej ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
W związku z czym będziemy prowadzić dialog i konsultacje z zainteresowanymi
środowiskami, w szczególności z depozytariuszami niematerialnego dziedzictwa
kulturowego, ekspertami, organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami
zaangażowanymi w ochronę i przekazywanie dziedzictwa kulturowego.
Jednocześnie informujemy, że Polska realizuje zobowiązania wynikające z Konwencji
UNESCO z 2003 r. w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego,
ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w 2010 r. W celu zapewnienia realizacji
postanowień Konwencji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał Radę do
spraw Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego – organ opiniodawczo-doradczy Ministra,
który opiniuje wnioski o wpis na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego
oraz do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa
kulturowego, a także rekomenduje kandydatury do wpisów na listy UNESCO.
Do najważniejszych działań realizowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, przy wsparciu Narodowego Instytutu Dziedzictwa, należą w szczególności:
prowadzenie Krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego; prowadzenie
-- 3 of 5 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego;
przygotowywanie i koordynowanie krajowych oraz międzynarodowych wniosków o wpis na
Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO
oraz do Rejestru Dobrych Praktyk UNESCO; współpraca z depozytariuszami
niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ekspertami i organizacjami pozarządowymi;
udział przedstawicieli Polski w pracach organów Konwencji UNESCO z 2003 r., w tym
Międzyrządowego Komitetu oraz Zgromadzenia Generalnego Państw-Stron; prowadzenie
działań edukacyjnych, informacyjnych i popularyzujących niematerialne dziedzictwo
kulturowe przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.
Obecnie na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego znajduje
się 133 elementy, natomiast w Krajowym rejestrze dobrych praktyk – 19 wpisów.
Jednocześnie należy wskazać, że Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) odgrywa istotną rolę
tak w wymiarze merytorycznym, jak i organizacyjnym w ochronie żywego dziedzictwa w
Polsce, realizując od 2011 roku m.in. zadania zlecone przez Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego dotyczące wdrażanie postanowień Konwencji UNESCO z 2003 roku w sprawie
ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Poniżej przedstawiamy działania Narodowego Instytutu Dziedzictwa w następujących
zakresach:
1) Programy wsparcia:
Narodowy Instytut Dziedzictwa zarządza i obsługuje dedykowane programy dotacyjne,
które bezpośrednio finansują działania lokalnych społeczności:
Niematerialne – przekaż dalej - to program własny NID z zakresu Niematerialnego
Dziedzictwa Kulturowego. Jego głównym celem jest finansowe wspieranie projektów
wzmacniających międzypokoleniowy przekaz wiedzy. Projekty muszą dotyczyć zjawisk już
wpisanych na Krajową listę lub do Krajowego rejestru dobrych praktyk. Środki trafiają m.in.
do organizacji pozarządowych i samorządowych instytucji kultury na warsztaty,
dokumentację i edukację młodego pokolenia.
Wspólnie dla dziedzictwa - program ten, który w dużej mierze skupia się na wolontariacie
i dziedzictwie materialnym, regularnie dotuje również projekty łączące ochronę zabytków
z podtrzymywaniem lokalnych tradycji, rzemiosła i tożsamości.
2) Dedykowana witryna internetowa
Narodowy Instytut Dziedzictwa prowadzi oraz stale rozwija specjalistyczne portale
internetowe upowszechniające wiedzę o dziedzictwie. Jednym z nich jest podstrona
Niematerialne dziedzictwo kulturowe - NID: to oficjalna witryna w pełni dedykowana
niematerialnemu dziedzictwu kulturowemu w Polsce. Serwis zawiera oficjalny spis Krajowej
listy i Krajowego rejestru dobrych praktyk, opisy poszczególnych tradycji oraz programów,
wnioski.
3) Organizacja obchodów Międzynarodowego Dnia Dziedzictwa Niematerialnego.
Święto to, obchodzone od 2024 roku, przypada na 17 października i zostało ustanowione
przez UNESCO z inicjatywy Polski (MKiDN i MSZ). Narodowy Instytut Dziedzictwa promuje
i upowszechnia wiedzę o Międzynarodowym Dniu Dziedzictwa Niematerialnego
m.in. poprzez konferencje naukowe i panele. Instytut organizuje ogólnopolskie
-- 4 of 5 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
spotkania ekspertów i depozytariuszy (np. inauguracyjna konferencja w 2024 roku
w Łazienkach Królewskich poświęcona była tradycyjnemu rzemiosłu).
4) Uroczyste wręczanie decyzji o wpisaniu na Krajową listę lub do Krajowego rejestru
dobrych praktyk.
Narodowy Instytut Dziedzictwa jest bezpośrednio odpowiedzialny za formalną ocenę
wniosków na listy krajowe, które trafiają pod obrady Rady ds. NDK przy Ministrze Kultury i
Dziedzictwa Narodowego, który to podejmuje decyzję o wpisaniu lub nie wpisaniu danego
zjawiska do jednego z prowadzonych rejestrów.
5) Publikacja poświęcona dziedzictwu niematerialnemu
Od 2016 roku Narodowy Instytut Dziedzictwa wydaje publikację pod tytułem: Krajowa lista
niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Krajowy rejestr dobrych praktyk w ochronie
niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Broszura prezentuje wszystkie tradycje, obrzędy
i zwyczaje wpisane na Krajową listę i do Krajowego rejestru.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 5 of 5 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2556542.11477265.10825441
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18685 posłów Jana Michała Dziedziczaka, Wojciecha
Michała Zubowskiego, Jarosława Krajewskiego i Bartosza Józefa Kownackiego z 21 lipca
2026 roku w sprawie projektu ustawy o zespołach ludowych oraz systemowego wsparcia
niematerialnego dziedzictwa kulturowego, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie jest inicjatorem ustawy o zespołach
ludowych. Projekt ww. ustawy jest wyłącznie projektem poselskim, w związku z czym resort
kultury nie przeprowadzał analizy wpływu ww. projektu na pozostałe środowiska zajmujące
się ochroną niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Nie posiadamy też wiedzy na temat
zgłoszonych uwag i możliwości ich uwzględnienia przez projektodawców.
Jednocześnie informujemy, że po pierwszym czytaniu poselskiego projektu ustawy
o zespołach ludowych na wspólnym posiedzeniu Sejmowych Komisji Kultury, Dziedzictwa
Narodowego i Środków Przekazu oraz Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo
Kultury i Dziedzictwa Narodowego przesłało do Komisji Kultury, swoją opinię oraz uwagi
dotyczące konkretnych zapisów zawartych w ww. projekcie. Stanowisko resortu kultury jest
krytyczne wobec zgłoszonej inicjatywy poselskiej.
W naszej opinii proponowanie ustawy adresowanej wyłącznie do zespołów ludowych nie
znajduje swojego uzasadnienia. Działalność tych grup artystycznych od strony
formalno- prawnej nie budzi zastrzeżeń środowiska i jest uregulowana.
Funkcjonowanie licznej grupy zespołów ludowych z pewnością wymaga wsparcia
finansowego. Powinno ono jednak być kierowane przede wszystkim do zespołów, których
misją jest zachowanie, edukacja i popularyzacja niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Proponowany projekt ustawy nie daje takiej gwarancji, ponieważ brak w nim definicji
zespołu ludowego oraz kryteriów merytorycznych, na podstawie których dany zespół
mógłby zostać uznany za ludowy.
W opinii skierowanej do Sejmowej Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków
Przekazu zawarliśmy też informację dotyczącą wypracowanych przez nasz resort oraz
instytucje nam podległe skutecznych mechanizmów dotowania oraz wspierania zespołów
ludowych: Program Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Kultura ludowa i
tradycyjna, Program własny Narodowego Centrum Kultury
EtnoPolska oraz działania
Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca, który aktywnie wspiera polską muzykę ludową i
tradycyjną poprzez programy dotacyjne, projekty fonograficzne oraz ogólnopolskie
inicjatywy gromadzące dane o zespołach folklorystycznych.
-- 1 of 5 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zarekomendowało przeprowadzenie
dogłębnej analizy istniejących już mechanizmów finansowania, rozważenie możliwości
zwiększenia środków finansowych na wyżej wymienione programy, a przede wszystkim
skonsultowanie projektu ustawy ze środowiskiem działającym w obszarze kultury ludowej
czy organizacjami zajmującymi się niematerialnym dziedzictwem kulturowym.
W zakresie kultury ludowej i tradycyjnej Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
podejmuje i realizuje działania, których celem jest przede wszystkim dbałość i wskazywanie
na prawdziwe, autentyczne wartości kultury ludowej oraz istotne elementy niematerialnego
dziedzictwa kulturowego, które wymagają szczególnej ochrony i kontynuacji. Pełniąc rolę
głównego mecenasa polskiej kultury ludowej MKiDN, określa i realizuje strategiczne
programy mające na celu ochronę, w tym badanie i dokumentowanie ludowych dóbr kultury,
zachowanie wartości tradycyjnej kultury a także ich przekaz i popularyzację wśród
społeczeństwa.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zapewnia równy dostęp do środków
publicznych dla wszystkich depozytariuszy tradycji działających w obszarze kultury ludowej
- ogłaszając corocznie programy dotacyjne skierowane do różnych podmiotów realizujących
projekty z udziałem twórców ludowych, rękodzielników, muzyków, śpiewaków, mistrzów
tradycji i lokalnych wspólnot.
Aktualnie podstawowym instrumentem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w
sprawowaniu opieki nad kulturą ludową, jest coroczne ogłaszanie programu
Kultura Ludowa
i Tradycyjna, który dotyczy szeroko pojętej kultury ludowej, zarówno jej spuścizny, jak i
współczesnych, żywych zjawisk kulturowych. Program ten wpisuje się zatem w kilka
obszarów działania, w tym dokumentowanie, badanie i przekaz dziedzictwa kulturowego,
jego popularyzację, edukację regionalną, animację prowadzoną w konkretnych sytuacjach
kulturowych oraz kreowanie twórczości inspirowanej sztuką ludową. W ramach programu
wspierane są także zadania dotyczące kultywowania tradycji przez mniejszości narodowe i
etniczne, a także przez różne grupy środowiskowe i wiekowe. Budżet tego programu na
2026 r. został zwiększony o 4 mln złotych w stosunku do roku ubiegłego.
Na szczególną uwagę zasługuje zadanie specjalne realizowane w ramach programu
Kultura
ludowa i tradycyjna adresowane do „mistrzów tradycji” będących depozytariuszami wiedzy
lokalnej i regionalnej, którego zakres podejmowanych działań jest zgodny z założeniami
Konwencji UNESCO z 2003 roku o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Głównym celem tego zadania jest tworzenie warunków i wspieranie międzypokoleniowego
przekazu umiejętności, wiedzy i funkcji – ze szczególnym naciskiem na ich unikatowość, bądź
zagrożenie zanikiem.
Kolejnym programem dotacyjnym jest program pn.
EtnoPolska corocznie ogłaszany przez
Narodowe Centrum Kultury. Założeniem programu jest uzupełnienie i renowacja strojów
ludowych oraz rekwizytów obrzędowych dla zespołów regionalnych, prezentujących
tradycje muzyczne, taneczne i śpiewacze oraz folklor obrzędowy własnego regionu.
O dofinansowanie w ramach wyżej wymienionego programu mogą ubiegać się podmioty
realizujące zadania zgodne z Rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
z dnia 18 grudnia 2018 roku w sprawie zakresu zadań objętych mecenatem państwa,
udzielania dotacji celowej na zadania nim objęte oraz udzielania dofinansowań podmiotom
prowadzącym działalność w dziedzinie kultury i ochrony dziedzictwa narodowego,
posiadające siedzibę, zakład lub oddział na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
-- 2 of 5 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Od 2016 r. MKiDN finansuje działania „Pracowni Muzyki Tradycyjnej” funkcjonującej
w ramach struktur Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca (instytucji Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego). Celem Pracowni jest inicjowanie, prowadzenie oraz
koordynacja stałych i długofalowych programów wspierających działania na rzecz
zachowania, przekazu, kontynuacji tradycyjnej kultury muzycznej w Polsce. Szczególną
uwagę Pracownia poświęca edukacji formalnej i nieformalne j oraz przekazowi tradycji–
zarówno w środowiskach lokalnych, jak również na poziomie instytucjonalnym. Pracownia
służy również integracji środowisk związanych z działaniami na rzecz tradycyjnej muzyki i
tańca.
W ramach bezpośredniej opieki państwa nad twórcami ludowymi Ministerstwo przyznaje
twórcom ludowym stypendia twórcze na realizację indywidualnych projektów o charakterze
artystycznym, edukacyjnym, popularyzatorskim. Otrzymują je również osoby zajmujące się
działalnością badawczą, animacyjną i upowszechnieniową w dziedzinie kultury ludowej oraz
twórcy ludowi na realizację działań związanych z ochroną, podtrzymywaniem tradycji
w dziedzinie różnych dziedzin rękodzieła ludowego.
Ponadto Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wyróżnia i honoruje wybitnych
twórców ludowych, animatorów, zespoły folklorystyczne, kapele ludowe nagrodami
okolicznościowymi (finansowymi) oraz odznaczeniami państwowymi i medalami
resortowymi. Corocznie przyznawana jest także prestiżowa Doroczna Nagroda Ministra
Kultury i Dziedzictwa Narodowego w dziedzinie twórczości ludowej za całokształt
działalności artystycznej.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego corocznie ogłasza Konkurs o Nagrodę im.
Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej”, będąc jej głównym fundatorem i
organizatorem. To najbardziej prestiżowa nagroda w dziedzinie kultury ludowej, będąca
wyrazem uznania dla twórców, badaczy i popularyzatorów. Nagroda wskazuje i promuje
najlepsze osiągnięcia we współczesnej twórczości ludowej. Corocznie przyznawanych jest
14 nagród Ministra w różnych dziedzinach twórczości ludowej: sztuki i rękodzieła, muzyki,
tańca, śpiewu, w tym dla „mistrzów tradycji” wręczanych uroczyście na Zamku Królewskim
w Warszawie.
Pragniemy zaznaczyć, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje podjęcie
inicjatywy ustawodawczej dotyczącej ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
W związku z czym będziemy prowadzić dialog i konsultacje z zainteresowanymi
środowiskami, w szczególności z depozytariuszami niematerialnego dziedzictwa
kulturowego, ekspertami, organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami
zaangażowanymi w ochronę i przekazywanie dziedzictwa kulturowego.
Jednocześnie informujemy, że Polska realizuje zobowiązania wynikające z Konwencji
UNESCO z 2003 r. w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego,
ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w 2010 r. W celu zapewnienia realizacji
postanowień Konwencji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powołał Radę do
spraw Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego – organ opiniodawczo-doradczy Ministra,
który opiniuje wnioski o wpis na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego
oraz do Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa
kulturowego, a także rekomenduje kandydatury do wpisów na listy UNESCO.
Do najważniejszych działań realizowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, przy wsparciu Narodowego Instytutu Dziedzictwa, należą w szczególności:
prowadzenie Krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego; prowadzenie
-- 3 of 5 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Krajowego rejestru dobrych praktyk w ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego;
przygotowywanie i koordynowanie krajowych oraz międzynarodowych wniosków o wpis na
Listę Reprezentatywną Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO
oraz do Rejestru Dobrych Praktyk UNESCO; współpraca z depozytariuszami
niematerialnego dziedzictwa kulturowego, ekspertami i organizacjami pozarządowymi;
udział przedstawicieli Polski w pracach organów Konwencji UNESCO z 2003 r., w tym
Międzyrządowego Komitetu oraz Zgromadzenia Generalnego Państw-Stron; prowadzenie
działań edukacyjnych, informacyjnych i popularyzujących niematerialne dziedzictwo
kulturowe przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.
Obecnie na Krajowej liście niematerialnego dziedzictwa kulturowego znajduje
się 133 elementy, natomiast w Krajowym rejestrze dobrych praktyk – 19 wpisów.
Jednocześnie należy wskazać, że Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) odgrywa istotną rolę
tak w wymiarze merytorycznym, jak i organizacyjnym w ochronie żywego dziedzictwa w
Polsce, realizując od 2011 roku m.in. zadania zlecone przez Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego dotyczące wdrażanie postanowień Konwencji UNESCO z 2003 roku w sprawie
ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego.
Poniżej przedstawiamy działania Narodowego Instytutu Dziedzictwa w następujących
zakresach:
1) Programy wsparcia:
Narodowy Instytut Dziedzictwa zarządza i obsługuje dedykowane programy dotacyjne,
które bezpośrednio finansują działania lokalnych społeczności:
Niematerialne – przekaż dalej - to program własny NID z zakresu Niematerialnego
Dziedzictwa Kulturowego. Jego głównym celem jest finansowe wspieranie projektów
wzmacniających międzypokoleniowy przekaz wiedzy. Projekty muszą dotyczyć zjawisk już
wpisanych na Krajową listę lub do Krajowego rejestru dobrych praktyk. Środki trafiają m.in.
do organizacji pozarządowych i samorządowych instytucji kultury na warsztaty,
dokumentację i edukację młodego pokolenia.
Wspólnie dla dziedzictwa - program ten, który w dużej mierze skupia się na wolontariacie
i dziedzictwie materialnym, regularnie dotuje również projekty łączące ochronę zabytków
z podtrzymywaniem lokalnych tradycji, rzemiosła i tożsamości.
2) Dedykowana witryna internetowa
Narodowy Instytut Dziedzictwa prowadzi oraz stale rozwija specjalistyczne portale
internetowe upowszechniające wiedzę o dziedzictwie. Jednym z nich jest podstrona
Niematerialne dziedzictwo kulturowe - NID: to oficjalna witryna w pełni dedykowana
niematerialnemu dziedzictwu kulturowemu w Polsce. Serwis zawiera oficjalny spis Krajowej
listy i Krajowego rejestru dobrych praktyk, opisy poszczególnych tradycji oraz programów,
wnioski.
3) Organizacja obchodów Międzynarodowego Dnia Dziedzictwa Niematerialnego.
Święto to, obchodzone od 2024 roku, przypada na 17 października i zostało ustanowione
przez UNESCO z inicjatywy Polski (MKiDN i MSZ). Narodowy Instytut Dziedzictwa promuje
i upowszechnia wiedzę o Międzynarodowym Dniu Dziedzictwa Niematerialnego
m.in. poprzez konferencje naukowe i panele. Instytut organizuje ogólnopolskie
-- 4 of 5 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
spotkania ekspertów i depozytariuszy (np. inauguracyjna konferencja w 2024 roku
w Łazienkach Królewskich poświęcona była tradycyjnemu rzemiosłu).
4) Uroczyste wręczanie decyzji o wpisaniu na Krajową listę lub do Krajowego rejestru
dobrych praktyk.
Narodowy Instytut Dziedzictwa jest bezpośrednio odpowiedzialny za formalną ocenę
wniosków na listy krajowe, które trafiają pod obrady Rady ds. NDK przy Ministrze Kultury i
Dziedzictwa Narodowego, który to podejmuje decyzję o wpisaniu lub nie wpisaniu danego
zjawiska do jednego z prowadzonych rejestrów.
5) Publikacja poświęcona dziedzictwu niematerialnemu
Od 2016 roku Narodowy Instytut Dziedzictwa wydaje publikację pod tytułem: Krajowa lista
niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Krajowy rejestr dobrych praktyk w ochronie
niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Broszura prezentuje wszystkie tradycje, obrzędy
i zwyczaje wpisane na Krajową listę i do Krajowego rejestru.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 5 of 5 --