Interpelacja w sprawie podjęcia pilnych prac legislacyjnych zmierzających do ostatecznego uregulowania kwestii roszczeń do nieruchomości
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 18551
do ministra sprawiedliwości
w sprawie podjęcia pilnych prac legislacyjnych zmierzających do ostatecznego uregulowania kwestii roszczeń do nieruchomości
Zgłaszający: Adrian Zandberg
Data wpływu: 13-07-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się do Pana w związku z problemem roszczeń dotyczących nieruchomości, które pełnią istotne funkcje społeczne, mieszkaniowe lub publiczne, a których stan prawny pozostaje przedmiotem sporów wynikających z przemian własnościowych po 1989 roku.
W ostatnich latach opinia publiczna wielokrotnie była świadkiem sytuacji, w których wieloletni mieszkańcy, użytkownicy lub instytucje publiczne stawali wobec zagrożenia utraty praw do zajmowanych nieruchomości. Najgłośniejszym przykładem była dzika reprywatyzacja w Warszawie, a w ostatnim czasie sprawa Spółdzielni Mieszkaniowej „Koło”, gdzie lokatorzy zostali uwikłani w wieloletnie spory własnościowe wynikające z przedwojennych roszczeń.
Podobne zagrożenia pojawiają się również poza Warszawą. Przykładem jest Rodzinny Ogród Działkowy „Elana” w Toruniu. Ogród funkcjonuje od lat 60. XX wieku i od dziesięcioleci stanowi miejsce rekreacji oraz integracji społecznej dla setek rodzin. W następstwie postępowań dotyczących majątku dawnych Zakładów Włókien Sztucznych „Elana” oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 2025 r. pojawiło się realne ryzyko przejęcia części terenów ogrodu przez podmiot prywatny – spółkę Boryszew, która przejęła fabrykę „Elana”, a następnie poszerzyła zakres swoich roszczeń o tereny Rodzinnych Ogrodów Działkowych „Elana”.
Po kilkudziesięciu latach od powstania osiedli mieszkaniowych, ogrodów działkowych czy obiektów użyteczności publicznej możliwe jest ciągle podważanie istniejącego stanu prawnego. Trudno ocenić ten stan rzeczy pozytywnie.
W związku z powyższym, na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podjęło lub zamierza podjąć Ministerstwo Sprawiedliwości w celu kompleksowego rozwiązania problemu roszczeń dotyczących nieruchomości wynikających zarówno z procesów nacjonalizacyjnych po II wojnie światowej, jak i procesów prywatyzacyjnych po 1989 roku?
Na jakim etapie znajdują się ewentualne analizy, konsultacje lub prace koncepcyjne dotyczące ustawowego ograniczenia możliwości dochodzenia roszczeń do nieruchomości po upływie wieloletnich okresów od zdarzeń stanowiących ich podstawę?
Jakie rozwiązania legislacyjne ministerstwo uważa za możliwe do zastosowania w celu ochrony lokatorów, działkowców oraz innych użytkowników nieruchomości pełniących od wielu lat funkcje społeczne?
Czy ministerstwo planuje przedstawić propozycje zmian prawnych dotyczących problemu roszczeń majątkowych?
Proszę o odpowiedź w terminie określonym ustawą.
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8598 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.368.2026
Warszawa, 06 sierpnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18551 Pana Posła Adriana Zandberga w sprawie podjęcia
pilnych prac legislacyjnych zmierzających do ostatecznego uregulowania kwestii roszczeń
do nieruchomości, uprzejmie przedstawiam stanowisko Ministra Sprawiedliwości.
Na wstępie należy wskazać, że każda sprawa dotyczące roszczeń spółek prawa
handlowego, utworzonych przed 1 września 1939 r. i kontynuujących działalność
po 8 maja 1945 r. oraz przerejestrowanych do Krajowego Rejestru Sądowego (dalej
„spółki przedwojenne”), jest zawsze wieloaspektowa i wielopoziomowa. Zwykle taki
podmiot prowadzi liczne postępowania administracyjne, sądowe oraz sądowo-
administracyjne, w szczególności w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia
administracyjnego, niekorzystnego dla siebie, gdzie przeciwnikami procesowymi są:
ministrowie konstytucyjni, gminy jako jednostki samorządu terytorialnego, osoby prawne,
itp. W każdej takiej sprawie występują bardzo różne, często odmienne od siebie stany
faktyczne i prawne, co różnicuje wywodzone z nich podstawy ewentualnych roszczeń.
Tak niepowtarzalne stany faktyczne i prawne utrudniają stworzenie jednego, ogólnego
przepisu, który rozstrzygnąłby wszystkiego zawiłości, zaszłości i zaniedbania z lat
poprzednich oraz ostatecznie uregulował kwestie roszczeń do nieruchomości należących
do spółek przedwojennych.
-- 1 of 5 --
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na kluczową w przedmiotowej sprawie kwestię,
a mianowicie okresy przedawnień roszczeń, które są uregulowane w Kodeksie cywilnym.
Jakakolwiek ich zmiana będzie oddziaływać nie tylko na ewentualnych „pierwotnych
adresatów”, tj. spółki przedwojenne, ale także na całość społeczeństwa oraz wszystkich
uczestników obrotu gospodarczego. Dodatkowo, w przypadku planowania interwencji
w regulacje Kodeksu cywilnego zasadne jest wcześniejsze uzyskanie stanowiska Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, a następnie stała z nią współpraca podczas całego
procesu legislacyjnego.
Minister Sprawiedliwości nie ma przy tym uprawnień do dokonywania wiążącej wykładni
przepisów prawa stosowanych przez sądy powszechne, w tym sądy wieczystoksięgowe
w toku rozpoznawania konkretnych spraw, np. o wpis prawa własności w księdze
wieczystej, a także do ingerencji w konkretne rozstrzygnięcia merytoryczne. Zewnętrzny
nadzór administracyjny Ministra, podobnie jak wewnętrzny nadzór administracyjny,
sprawowany przez prezesów sądów, nie może wkraczać w dziedzinę, w której sędziowie
są niezwiśli, a zatem nie może rozciągać się na sferę orzekania i wykładni prawa (art. 9b
ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, dalej: u.s.p.). To
samo odnosi się do referendarzy sądowych, którzy w zakresie wykonywanych
obowiązków, co do treści wydawanych orzeczeń i zarządzeń określonych w ustawach, są
niezależni (art. 151 § 1. u.s.p.).
Ponadto pozwalam sobie zwrócić uwagę, że ewentualna ingerencja legislacyjna
„rozwiązująca” sprawiedliwie, czyli zgodnie z zasadami obowiązującej Konstytucji RP,
historycznie zaszłości wobec roszczeń wysuwanych przez spółki przedwojenne
niewątpliwie wygeneruje skutki finansowe wobec budżetu państwa, które są obecnie
trudne do przewidzenia. Co istotne, potencjalne prognozy spodziewanych kosztów dla
budżetu państwa wymagałyby oceny Ministerstwa Finansów oraz Prokuratorii Generalnej
RP.
Pragnę w tym miejscu zapewnić, że Ministerstwo Sprawiedliwości szczegółowo i z uwagą
przygląda się tematowi roszczeń spółek przedwojennych zgłaszanych wobec np. osiedli
-- 2 of 5 --
mieszkaniowych, ogrodów działkowych czy obiektów użyteczności publicznej, aby ocenić
w jakim zakresie możliwe jest stworzenie instytucji ochrony mieszkańców budynków
posadowionych na „gruntach warszawskich” przed skutkami roszczeń
reprywatyzacyjnych spółek przedwojennych figurujących w Krajowym Rejestrze
Sądowym. Powyższa uwaga skierowana jest również na kwestie, czy możliwe, jest
z zachowaniem zasad demokratycznego państwa prawa, „wyeliminowanie” z obrotu
gospodarczego spółek wpisanych do rejestru handlowego przed 1 września 1939 r.
i kontynuujących działalność po 8 maja 1946 oraz „reaktywowanych” przez akcjonariuszy
posługujących się dokumentami akcji nieinkorporującymi praw akcyjnych
(w szczególności nabytych w obrocie kolekcjonerskim), co doprowadzało do ich
przerejestrowania z rejestru handlowego od Krajowego Rejestru Sądowego.
W tym zakresie musi jednakże nastąpić szerokie i wspólne porozumienie z innymi
właściwymi resortami, aby właściwie i zadowalająco uzasadnić ewentualną potrzebę
interwencji legislacyjnej, zapewniając jednocześnie zabezpieczanie finansowe dla jej
realizacji bez widocznego uszczerbku dla budżetu państwa.
W nawiązaniu do powyższego, pragnę zwrócić uwagę na projekt ustawy
o uregulowaniu praw do gruntów zabudowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe
(nr wpisu w wykazie prac legislacyjnych UD335), przygotowany przez Ministerstwo
Rozwoju i Technologii. Powyższy projekt jest odpowiedzią m.in. na podnoszone od wielu
lat postulaty środowiska spółdzielczego występującego o podjęcie działań legislacyjnych,
których celem będzie uregulowanie stanów prawnych gruntów zabudowanych przez
spółdzielnie budynkami mieszkalnymi, do których nie uzyskały one dotąd trwałego tytułu
prawnorzeczowego. Nie wchodząc w szczegóły, wskazuję przykładowo, że w/w projekt
przewiduje nabycie członkostwa spółdzielni przez osoby, które zawarły ze spółdzielnią
umowę o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego lub własnościowego prawa do lokalu
albo osoby, które uzyskały przydział tych praw, lecz prawo to nie zostało skutecznie
ustanowione ze względu na posadowienie budynku na gruncie, do którego spółdzielnia
nie uzyskała trwałego tytułu prawnego. Projektowe rozwiązania zawierają także regulacje,
które mają „uzdrowić” powszechną w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej praktykę
-- 3 of 5 --
wydawania przez organy władzy publicznej decyzji lokalizacyjnych, na podstawie których
spółdzielnie realizowały inwestycje mieszkaniowe na gruntach stanowiących własność
państwową. Ponadto projekt wprowadza czytelne podstawy do odmowy uwzględnienia
roszczeń poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych w odniesieniu do
nieruchomości objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności
i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, które zostały następnie zabudowane
budynkami mieszkalnymi zajmowanymi przez osoby dysponujące spółdzielczym
własnościowym prawem do lokalu lub ekspektatywą jego ustanowienia. Powyższy
projektu trafił już pod obrady Stałego Komitetu Rady Ministrów oraz został rozpatrzony
przez komisję prawniczą przy RCL.
Na zakończenie należy wskazać, iż na mocy ustawy z dnia 9 marca 2017 roku o
szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych
dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021
r. poz. 795, dalej: „ustawa”) została ustanowiona Komisja do spraw reprywatyzacji
nieruchomości warszawskich, jako organ administracji publicznej stojący na straży
interesu publicznego w zakresie postępowań w przedmiocie wydania decyzji
reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich (art. 3 ust. 3 ustawy).
Zadaniem Komisji jest wyjaśnianie nieprawidłowości i uchybień w działalności organów i
osób prowadzących postępowania w przedmiocie wydawania decyzji reprywatyzacyjnych
dotyczących nieruchomości warszawskich (art. 3 ust. 2 ustawy). Działalność Komisji w
latach 2017 - 2026 doprowadziła do poprawy ochrony praw lokatorów w
nieruchomościach warszawskich. Lokatorom, którzy ponieśli szkodę w wyniku wydania
decyzji reprywatyzacyjnej, która została następnie uchylona lub której Komisja stwierdziła
nieważność albo wydanie z naruszeniem prawa, może zostać przyznane od Skarbu
Państwa odszkodowanie. Dodatkowo, takim osobom Komisja może przyznać
zadośćuczynienie za doznaną krzywdę, jeżeli wobec tej osoby zastosowano groźbę
bezprawną, przemoc wobec osoby lub przemoc innego rodzaju, jeżeli działania te były
uporczywe lub w sposób istotny utrudniały korzystanie z nieruchomości lub jej części lub
nastąpiło podwyższenie czynszu albo innych opłat za używanie lokalu w stosunku do
-- 4 of 5 --
czynszu dotychczasowego, co spowodowało istotne pogorszenie sytuacji materialnej
osoby zajmującej lokal.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --