Interpelacja nr 18377
Interpelacja w sprawie uregulowania ustawowego tzw. niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach opiekuńczych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (68%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie uregulowania ustawowego tzw. niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach opiekuńczych
Interpelacja nr 18377
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra zdrowia
w sprawie uregulowania ustawowego tzw. niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach opiekuńczych
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 07-07-2026
Szanowna Pani Minister!
Do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo od Dyrekcji Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w Grabiu, w którym podniesiono kwestię luki systemowej dotyczącej stosowania tzw. niestandardowych form zabezpieczenia wobec mieszkańców przejawiających zachowania agresywne lub autoagresywne.
Z przedstawionego pisma wynika, że w toku kontroli przeprowadzonej w DPS w Grabiu przez Biuro Rzecznika Praw Dziecka zakwestionowano stosowane przez personel metody opieki (np. specjalne kombinezony, pasy stabilizujące), co skutkowało skierowaniem sprawy do Prokuratury Rejonowej w Aleksandrowie Kujawskim z podejrzeniem popełnienia czynów zabronionych.
Wnioskodawca wskazuje, że placówka stoi przed wyzwaniem zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom oraz personelowi w sytuacjach, gdy zachowania podopiecznych z niepełnosprawnością intelektualną są ciągłe, a leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych rezultatów. W piśmie podkreślono, że obecne przepisy - w tym ustawa o ochronie zdrowia psychicznego oraz ustawa o pomocy społecznej - nie definiują ani nie regulują procedur dla takich działań, które formalnie nie stanowią „przymusu bezpośredniego" w rozumieniu ustawy, lecz są niezbędnymi środkami zabezpieczającymi.
Problem ten nie jest incydentalny. W korespondencji przywołano raporty Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (KMPT), które od lat (w tym w wystąpieniu Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Zdrowia z czerwca 2022 r.) wskazują na systemowe ryzyko nadużyć i konieczność ustawowego doprecyzowania dopuszczalności takich metod. Zdaniem placówki, brak jasnych wytycznych prawnych prowadzi do rozbieżności interpretacyjnych wśród organów kontrolnych oraz naraża pracowników placówek na odpowiedzialność karną za próby zapewnienia bezpieczeństwa podopiecznym w sytuacjach braku innych, skutecznych metod opieki.
Mając na uwadze powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwa dostrzegają potrzebę uregulowania na poziomie ustawowym kwestii stosowania tzw. niestandardowych form zabezpieczenia w placówkach opiekuńczych, aby wyeliminować lukę prawną i zapewnić bezpieczeństwo zarówno podopiecznym, jak i personelowi?
Na jakim etapie są obecnie prace nad rozwiązaniami systemowymi, które miałyby na celu wypełnienie postulatów zgłaszanych przez rzecznika praw obywatelskich oraz Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur w zakresie doprecyzowania przepisów dotyczących opieki nad osobami z niepełnosprawnością intelektualną przejawiającymi zachowania agresywne i autoagresywne?
Czy przewiduje się wprowadzenie stosownych poprawek w ramach procedowanych zmian ustawy o pomocy społecznej, które precyzyjnie określiłyby procedury, wymogi kadrowe (udział lekarza, rehabilitanta) oraz zasady dokumentowania takich zabezpieczeń, aby ujednolicić praktykę we wszystkich placówkach w kraju?
Jaką strategię wsparcia dla pracowników domów pomocy społecznej przewidują resorty w sytuacji, gdy placówki muszą podejmować decyzje w warunkach braku jasnych regulacji prawnych, a jednocześnie są zobowiązane do zapewnienia ochrony zdrowia i życia powierzonych im osób?
Z wyrazami szacunku Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 18377
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra zdrowia
w sprawie uregulowania ustawowego tzw. niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach opiekuńczych
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 07-07-2026
Szanowna Pani Minister!
Do mojego biura poselskiego wpłynęło pismo od Dyrekcji Domu Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w Grabiu, w którym podniesiono kwestię luki systemowej dotyczącej stosowania tzw. niestandardowych form zabezpieczenia wobec mieszkańców przejawiających zachowania agresywne lub autoagresywne.
Z przedstawionego pisma wynika, że w toku kontroli przeprowadzonej w DPS w Grabiu przez Biuro Rzecznika Praw Dziecka zakwestionowano stosowane przez personel metody opieki (np. specjalne kombinezony, pasy stabilizujące), co skutkowało skierowaniem sprawy do Prokuratury Rejonowej w Aleksandrowie Kujawskim z podejrzeniem popełnienia czynów zabronionych.
Wnioskodawca wskazuje, że placówka stoi przed wyzwaniem zapewnienia bezpieczeństwa mieszkańcom oraz personelowi w sytuacjach, gdy zachowania podopiecznych z niepełnosprawnością intelektualną są ciągłe, a leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych rezultatów. W piśmie podkreślono, że obecne przepisy - w tym ustawa o ochronie zdrowia psychicznego oraz ustawa o pomocy społecznej - nie definiują ani nie regulują procedur dla takich działań, które formalnie nie stanowią „przymusu bezpośredniego" w rozumieniu ustawy, lecz są niezbędnymi środkami zabezpieczającymi.
Problem ten nie jest incydentalny. W korespondencji przywołano raporty Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur (KMPT), które od lat (w tym w wystąpieniu Rzecznika Praw Obywatelskich do Ministra Zdrowia z czerwca 2022 r.) wskazują na systemowe ryzyko nadużyć i konieczność ustawowego doprecyzowania dopuszczalności takich metod. Zdaniem placówki, brak jasnych wytycznych prawnych prowadzi do rozbieżności interpretacyjnych wśród organów kontrolnych oraz naraża pracowników placówek na odpowiedzialność karną za próby zapewnienia bezpieczeństwa podopiecznym w sytuacjach braku innych, skutecznych metod opieki.
Mając na uwadze powyższe, zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwa dostrzegają potrzebę uregulowania na poziomie ustawowym kwestii stosowania tzw. niestandardowych form zabezpieczenia w placówkach opiekuńczych, aby wyeliminować lukę prawną i zapewnić bezpieczeństwo zarówno podopiecznym, jak i personelowi?
Na jakim etapie są obecnie prace nad rozwiązaniami systemowymi, które miałyby na celu wypełnienie postulatów zgłaszanych przez rzecznika praw obywatelskich oraz Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur w zakresie doprecyzowania przepisów dotyczących opieki nad osobami z niepełnosprawnością intelektualną przejawiającymi zachowania agresywne i autoagresywne?
Czy przewiduje się wprowadzenie stosownych poprawek w ramach procedowanych zmian ustawy o pomocy społecznej, które precyzyjnie określiłyby procedury, wymogi kadrowe (udział lekarza, rehabilitanta) oraz zasady dokumentowania takich zabezpieczeń, aby ujednolicić praktykę we wszystkich placówkach w kraju?
Jaką strategię wsparcia dla pracowników domów pomocy społecznej przewidują resorty w sytuacji, gdy placówki muszą podejmować decyzje w warunkach braku jasnych regulacji prawnych, a jednocześnie są zobowiązane do zapewnienia ochrony zdrowia i życia powierzonych im osób?
Z wyrazami szacunku Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10480 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.72.2026.DLD
Warszawa, 04 sierpnia 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18377 złożoną przez Panią Małgorzatę Pępek, Posłankę na
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie uregulowania ustawowego tzw.
niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz
innych placówkach opiekuńczych, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Odpowiadając na zadane w interpelacji pytania wskazać należy, że przepisy ustawy z dnia
19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, zwanej dalej „ustawą” dopuszczają
stosowanie wyłącznie poniższych rodzajów przymusu bezpośredniego:
a) przytrzymanie - doraźne, krótkotrwałe unieruchomienie osoby z użyciem siły
fizycznej,
b) przymusowe zastosowanie leków - doraźne lub przewidziane w planie
postępowania leczniczego wprowadzenie leków do organizmu osoby - bez jej
zgody,
c) unieruchomienie - obezwładnienie osoby z użyciem pasów, uchwytów,
prześcieradeł lub kaftana bezpieczeństwa,
d) izolację - umieszczenie osoby, pojedynczo, w zamkniętym i odpowiednio
przystosowanym pomieszczeniu.
Szczegółowe przesłanki i warunki stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z
zaburzeniami psychicznymi regulują przepisy art. 18 – 18f ustawy.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego każdorazowo powinna być oceniana
zgodnie z art. 18 ust. 10 ustawy. Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego przez
innego lekarza, pielęgniarkę jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub kierującego
akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych - ocenia, w terminie 3 dni,
upoważniony przez marszałka województwa lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii.
Na uwagę zasługuje, że zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy do szpitala psychiatrycznego i domu
pomocy społecznej przeznaczonego dla osób chorych psychicznie lub upośledzonych
umysłowo ma prawo wstępu o każdej porze sędzia w celu kontroli legalności przyjęcia i
przebywania w takim szpitalu lub domu pomocy społecznej osób z zaburzeniami
psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków, w jakich one tam
przebywają. Kontrola ta obejmuje m.in. badanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji
medycznej dotyczącej zastosowania przymusu bezpośredniego lub rejestru przypadków
zastosowania przymusu bezpośredniego, z uwzględnieniem danych utrwalonych za pomocą
urządzeń monitorujących.
Przedstawiając powyższe wydaje się, że obowiązujące regulacje w stopniu odpowiednim
przyczyniają się do wyeliminowania ewentualnych nieprawidłowości i nadużyć związanych
ze stosowaniem przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi.
Ponadto uprzejmie informuję, że obecnie trwają prace legislacyjne nad ustawą o zmianie
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw. W projekcie
zaproponowano szereg rozwiązań dotyczących m.in. stosowania przymusu bezpośredniego
wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, dostosowanie obowiązujących przepisów
dotyczących przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody do aktualnego stanu wiedzy
medycznej oraz współczesnych realiów klinicznych i społecznych oraz wykluczenie
ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych. W projekcie ustawy proponuje się także
uwzględnienie niektórych wniosków Najwyższej Izby Kontroli (NIK) wynikających z
kontroli „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą”1) m.in. w zakresie przymusu
bezpośredniego.
Realizacją wniosku NIK dotyczącego uregulowania prowadzenia monitoringu w szpitalach
psychiatrycznych w przypadku stosowania środków przymusu bezpośredniego w postaci
unieruchomienia w pomieszczeniach jednoosobowych, w tym w salach przeznaczonych do
izolacji, w celu zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów oraz ujednolicenia praktyki w tym
zakresie jest propozycja, aby jednoosobowe pomieszczenia przeznczone do obserwacji
osoby unieruchomionej wyposażano w instalację monitoringu umożliwiającą stały nadzór
1) https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-
nik/pobierz,lpo~p_23_077_202308171346331692272793~01,typ,kk.pdf.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
nad osobą z zaburzeniami psychicznymi w nim przebywającą oraz kontrolę wykonania
czynności związanych z unieruchomieniem.
W projekcie ustawy rozważane jest także zaproponowanie przepisu wzmacniającego
rozwiązania dotyczące przeszkolenia personelu medycznego w zakresie stosowania
przymusu bezpośredniego. W obecnie obowiązującym stanie prawnym przymus
bezpośredni może być wykonywany wyłącznie przez osoby poinstruowane w zakresie
okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania. Sformułowanie „poinstruowane” wydaje się
być dość ogólne i mało precyzyjne, a także może wskazywać na jednorazowość działania, w
związku z tym zaproponowano, aby osoby wykonujące przymus bezpośredni odbywały
coroczne szkolenie, w zakresie okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania. Analogiczne
w zakresie cykliczności organizacji szkolenia rozwiązanie przyjęto w odniesieniu do części
personelu izb wytrzeźwień, w których wobec osoby przyjętej, która stwarza zagrożenie dla
życia lub zdrowia własnego lub innej osoby, lub niszczy przedmioty znajdujące się w
otoczeniu, może być zastosowany przymus bezpośredni. Dodatkowo, aby wzmocnić
kompetencje personelu medycznego oraz podnieść poziom bezpieczeństwa proponuje się,
aby szkolenie zawierało również elementy technik deeskalacji zachowań agresywnych.
Wzmocnienie kompetencji w tym obszarze jest szczególnie potrzebne personelowi
medycznemu, ponieważ na co dzień pracuje on w warunkach podwyższonego stresu –
zarówno własnego, jak i pacjentów oraz ich rodzin. Sytuacje związane z bólem, lękiem,
oczekiwaniem czy niepewnością często wywołują napięcie emocjonalne, które może
przerodzić się w agresję.
Umiejętność wczesnego rozpoznawania sygnałów eskalacji oraz odpowiedniego
reagowania pozwala zwiększyć bezpieczeństwo personelu i pacjentów, zapobiegać
konfliktom i incydentom przemocy, utrzymać profesjonalną komunikację nawet w trudnych
sytuacjach.
Przedstawiając powyższe wyrażam nadzieję, że wejście w życie projektowanych przepisów
przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw osób z zaburzeniami
psychicznymi, które przebywają m.in. w domach pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.430.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18377 Pani Posłanki Małgorzaty Pępek, w sprawie
uregulowania ustawowego tzw. niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców
w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach opiekuńczych, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy podkreślić, że kwestie związane z zagwarantowaniem pensjonariuszom
bezpieczeństwa i odpowiedniej jakości usług są istotnym elementem funkcjonowania każdej
jednostki zapewniającej całodobowy pobyt. Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej organizacja domu pomocy społecznej (DPS), a także zakres i poziom
usług świadczonych w placówce uwzględniają w szczególności wolność, intymność,
godność i poczucie bezpieczeństwa jej mieszkańców oraz stopień ich fizycznej i psychicznej
sprawności. Domy pomocy społecznej powinny zapewniać przebywającym w nim osobom
opiekę opartą na wsparciu, szacunku i indywidualnym podejściu
Dla sytuacji, w których zachowanie mieszkańców placówki narusza bezpieczeństwo i prawa
ich samych bądź innych pensjonariuszy albo personelu, przepisy prawa określają procedury
działania przy wykorzystaniu standardowych środków przymusu bezpośredniego. Ustawa
z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje, że w jednostce
organizacyjnej pomocy społecznej można je stosować w razie:
— zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby,
— zamachu przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu,
— niszczenia przez pensjonariuszy lub uszkadzania przez nich w sposób gwałtowny
przedmiotów znajdujących się w ich otoczeniu,
— poważnego zakłócania lub uniemożliwiania funkcjonowania jednostki organizacyjnej
pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w przypadku wystąpienia
u osoby przebywającej w domu pomocy społecznej zachowań zagrażających życiu lub
zdrowiu jej samej albo innych osób, można wobec niej stosować przymus bezpośredni
również w celu zapobieżenia opuszczeniu przez nią domu pomocy społecznej.
Szczegółowe zasady stosowania przymusu bezpośredniego, w tym dokumentowania
i nadzoru nad stosowaniem środków przymusu bezpośredniego, określa ustawa o ochronie
zdrowia psychicznego oraz akty wykonawcze, które pozostają w zakresie właściwości
Ministra Zdrowia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) stoi na
stanowisku, że regulowanie stosowania niestandardowych metod zabezpieczeń, poza
procedurami wynikającymi z zastosowania przymusu bezpośredniego, budzi wątpliwości
z perspektywy możliwych naruszeń przestrzegania praw mieszkańców.
-- 1 of 2 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Rozumiejąc, że domy pomocy społecznej mają obowiązek zagwarantować bezpieczeństwo
mieszkańcom oraz personelowi w sytuacjach powtarzających się zachowań agresywnych ze
strony niektórych pensjonariuszy, zapewniam, iż kwestia sygnalizowana w interpelacji
będzie przedmiotem dalszych analiz, również w ramach bieżącej współpracy z Ministrem
Zdrowia, dotyczących m.in. możliwości zapewnienia wzmożonego wsparcia w ramach
systemu ochrony zdrowia psychicznego. W opinii kierownictwa resortu zabezpieczenia
społecznego dalszych analiz wymaga również kwestia zasadnego kierowania do domów
pomocy społecznej osób, które wymagają wsparcia wykraczającego poza standard usług
i zakres wsparcia, które można im zapewnić w tych placówkach.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.72.2026.DLD
Warszawa, 04 sierpnia 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18377 złożoną przez Panią Małgorzatę Pępek, Posłankę na
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie uregulowania ustawowego tzw.
niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców w domach pomocy społecznej oraz
innych placówkach opiekuńczych, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Odpowiadając na zadane w interpelacji pytania wskazać należy, że przepisy ustawy z dnia
19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, zwanej dalej „ustawą” dopuszczają
stosowanie wyłącznie poniższych rodzajów przymusu bezpośredniego:
a) przytrzymanie - doraźne, krótkotrwałe unieruchomienie osoby z użyciem siły
fizycznej,
b) przymusowe zastosowanie leków - doraźne lub przewidziane w planie
postępowania leczniczego wprowadzenie leków do organizmu osoby - bez jej
zgody,
c) unieruchomienie - obezwładnienie osoby z użyciem pasów, uchwytów,
prześcieradeł lub kaftana bezpieczeństwa,
d) izolację - umieszczenie osoby, pojedynczo, w zamkniętym i odpowiednio
przystosowanym pomieszczeniu.
Szczegółowe przesłanki i warunki stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z
zaburzeniami psychicznymi regulują przepisy art. 18 – 18f ustawy.
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego każdorazowo powinna być oceniana
zgodnie z art. 18 ust. 10 ustawy. Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego przez
innego lekarza, pielęgniarkę jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub kierującego
akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych - ocenia, w terminie 3 dni,
upoważniony przez marszałka województwa lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii.
Na uwagę zasługuje, że zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy do szpitala psychiatrycznego i domu
pomocy społecznej przeznaczonego dla osób chorych psychicznie lub upośledzonych
umysłowo ma prawo wstępu o każdej porze sędzia w celu kontroli legalności przyjęcia i
przebywania w takim szpitalu lub domu pomocy społecznej osób z zaburzeniami
psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków, w jakich one tam
przebywają. Kontrola ta obejmuje m.in. badanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji
medycznej dotyczącej zastosowania przymusu bezpośredniego lub rejestru przypadków
zastosowania przymusu bezpośredniego, z uwzględnieniem danych utrwalonych za pomocą
urządzeń monitorujących.
Przedstawiając powyższe wydaje się, że obowiązujące regulacje w stopniu odpowiednim
przyczyniają się do wyeliminowania ewentualnych nieprawidłowości i nadużyć związanych
ze stosowaniem przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami psychicznymi.
Ponadto uprzejmie informuję, że obecnie trwają prace legislacyjne nad ustawą o zmianie
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw. W projekcie
zaproponowano szereg rozwiązań dotyczących m.in. stosowania przymusu bezpośredniego
wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, dostosowanie obowiązujących przepisów
dotyczących przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody do aktualnego stanu wiedzy
medycznej oraz współczesnych realiów klinicznych i społecznych oraz wykluczenie
ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych. W projekcie ustawy proponuje się także
uwzględnienie niektórych wniosków Najwyższej Izby Kontroli (NIK) wynikających z
kontroli „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą”1) m.in. w zakresie przymusu
bezpośredniego.
Realizacją wniosku NIK dotyczącego uregulowania prowadzenia monitoringu w szpitalach
psychiatrycznych w przypadku stosowania środków przymusu bezpośredniego w postaci
unieruchomienia w pomieszczeniach jednoosobowych, w tym w salach przeznaczonych do
izolacji, w celu zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów oraz ujednolicenia praktyki w tym
zakresie jest propozycja, aby jednoosobowe pomieszczenia przeznczone do obserwacji
osoby unieruchomionej wyposażano w instalację monitoringu umożliwiającą stały nadzór
1) https://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-
nik/pobierz,lpo~p_23_077_202308171346331692272793~01,typ,kk.pdf.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
nad osobą z zaburzeniami psychicznymi w nim przebywającą oraz kontrolę wykonania
czynności związanych z unieruchomieniem.
W projekcie ustawy rozważane jest także zaproponowanie przepisu wzmacniającego
rozwiązania dotyczące przeszkolenia personelu medycznego w zakresie stosowania
przymusu bezpośredniego. W obecnie obowiązującym stanie prawnym przymus
bezpośredni może być wykonywany wyłącznie przez osoby poinstruowane w zakresie
okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania. Sformułowanie „poinstruowane” wydaje się
być dość ogólne i mało precyzyjne, a także może wskazywać na jednorazowość działania, w
związku z tym zaproponowano, aby osoby wykonujące przymus bezpośredni odbywały
coroczne szkolenie, w zakresie okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania. Analogiczne
w zakresie cykliczności organizacji szkolenia rozwiązanie przyjęto w odniesieniu do części
personelu izb wytrzeźwień, w których wobec osoby przyjętej, która stwarza zagrożenie dla
życia lub zdrowia własnego lub innej osoby, lub niszczy przedmioty znajdujące się w
otoczeniu, może być zastosowany przymus bezpośredni. Dodatkowo, aby wzmocnić
kompetencje personelu medycznego oraz podnieść poziom bezpieczeństwa proponuje się,
aby szkolenie zawierało również elementy technik deeskalacji zachowań agresywnych.
Wzmocnienie kompetencji w tym obszarze jest szczególnie potrzebne personelowi
medycznemu, ponieważ na co dzień pracuje on w warunkach podwyższonego stresu –
zarówno własnego, jak i pacjentów oraz ich rodzin. Sytuacje związane z bólem, lękiem,
oczekiwaniem czy niepewnością często wywołują napięcie emocjonalne, które może
przerodzić się w agresję.
Umiejętność wczesnego rozpoznawania sygnałów eskalacji oraz odpowiedniego
reagowania pozwala zwiększyć bezpieczeństwo personelu i pacjentów, zapobiegać
konfliktom i incydentom przemocy, utrzymać profesjonalną komunikację nawet w trudnych
sytuacjach.
Przedstawiając powyższe wyrażam nadzieję, że wejście w życie projektowanych przepisów
przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw osób z zaburzeniami
psychicznymi, które przebywają m.in. w domach pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.430.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18377 Pani Posłanki Małgorzaty Pępek, w sprawie
uregulowania ustawowego tzw. niestandardowych form zabezpieczenia mieszkańców
w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach opiekuńczych, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy podkreślić, że kwestie związane z zagwarantowaniem pensjonariuszom
bezpieczeństwa i odpowiedniej jakości usług są istotnym elementem funkcjonowania każdej
jednostki zapewniającej całodobowy pobyt. Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej organizacja domu pomocy społecznej (DPS), a także zakres i poziom
usług świadczonych w placówce uwzględniają w szczególności wolność, intymność,
godność i poczucie bezpieczeństwa jej mieszkańców oraz stopień ich fizycznej i psychicznej
sprawności. Domy pomocy społecznej powinny zapewniać przebywającym w nim osobom
opiekę opartą na wsparciu, szacunku i indywidualnym podejściu
Dla sytuacji, w których zachowanie mieszkańców placówki narusza bezpieczeństwo i prawa
ich samych bądź innych pensjonariuszy albo personelu, przepisy prawa określają procedury
działania przy wykorzystaniu standardowych środków przymusu bezpośredniego. Ustawa
z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje, że w jednostce
organizacyjnej pomocy społecznej można je stosować w razie:
— zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby,
— zamachu przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu,
— niszczenia przez pensjonariuszy lub uszkadzania przez nich w sposób gwałtowny
przedmiotów znajdujących się w ich otoczeniu,
— poważnego zakłócania lub uniemożliwiania funkcjonowania jednostki organizacyjnej
pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w przypadku wystąpienia
u osoby przebywającej w domu pomocy społecznej zachowań zagrażających życiu lub
zdrowiu jej samej albo innych osób, można wobec niej stosować przymus bezpośredni
również w celu zapobieżenia opuszczeniu przez nią domu pomocy społecznej.
Szczegółowe zasady stosowania przymusu bezpośredniego, w tym dokumentowania
i nadzoru nad stosowaniem środków przymusu bezpośredniego, określa ustawa o ochronie
zdrowia psychicznego oraz akty wykonawcze, które pozostają w zakresie właściwości
Ministra Zdrowia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) stoi na
stanowisku, że regulowanie stosowania niestandardowych metod zabezpieczeń, poza
procedurami wynikającymi z zastosowania przymusu bezpośredniego, budzi wątpliwości
z perspektywy możliwych naruszeń przestrzegania praw mieszkańców.
-- 1 of 2 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Rozumiejąc, że domy pomocy społecznej mają obowiązek zagwarantować bezpieczeństwo
mieszkańcom oraz personelowi w sytuacjach powtarzających się zachowań agresywnych ze
strony niektórych pensjonariuszy, zapewniam, iż kwestia sygnalizowana w interpelacji
będzie przedmiotem dalszych analiz, również w ramach bieżącej współpracy z Ministrem
Zdrowia, dotyczących m.in. możliwości zapewnienia wzmożonego wsparcia w ramach
systemu ochrony zdrowia psychicznego. W opinii kierownictwa resortu zabezpieczenia
społecznego dalszych analiz wymaga również kwestia zasadnego kierowania do domów
pomocy społecznej osób, które wymagają wsparcia wykraczającego poza standard usług
i zakres wsparcia, które można im zapewnić w tych placówkach.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --