Interpelacja nr 18367
Interpelacja w sprawie potrzeby koordynacji działań Rady Ministrów wobec potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej oraz możliwym ryzykiem dla dorzecza Odry
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (73%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie potrzeby koordynacji działań Rady Ministrów wobec potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej oraz możliwym ryzykiem dla dorzecza Odry
Interpelacja nr 18367
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie potrzeby koordynacji działań Rady Ministrów wobec potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej oraz możliwym ryzykiem dla dorzecza Odry
Zgłaszający: Roman Fritz
Data wpływu: 07-07-2026
Szanowny Panie Premierze,
składam interpelację w sprawie potrzeby koordynacji działań Rady Ministrów wobec potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie zwałowiska/odwału Heřmanice w Ostrawie, w Republice Czeskiej, oraz możliwym ryzykiem dla dorzecza Odry.
Sprawa ta wymaga zainteresowania prezesa Rady Ministrów, ponieważ dotyczy jednocześnie kilku obszarów działania administracji rządowej: ochrony środowiska, gospodarki wodnej, bezpieczeństwa publicznego, zarządzania kryzysowego, relacji międzynarodowych oraz współpracy z Republiką Czeską i instytucjami Unii Europejskiej.
Nie jest to sprawa, którą można sprowadzić wyłącznie do kompetencji jednego resortu. Potencjalne skutki zdarzenia środowiskowego po stronie czeskiej mogą dotyczyć wód Odry, terenów nadodrzańskich, bezpieczeństwa mieszkańców, samorządów, użytkowników wód oraz funkcjonowania systemu ostrzegania i reagowania państwa.
Odwał Heřmanice położony jest na terenie Ostrawy, w Republice Czeskiej, w regionie mającym znaczenie dla transgranicznej ochrony środowiska oraz bezpieczeństwa wód dorzecza Odry.
Z materiałów źródłowych wynika, że jest to duży obiekt pogórniczy, w którego obrębie od wielu lat występują procesy termiczne, w tym samozagrzewanie oraz pożar endogeniczny. Analiza ryzyka odwału Heřmanice z 2010 r. opisywała ryzyka związane z rozwojem aktywności termicznej, emisją gazów, oddziaływaniem na powietrze, wody, grunty oraz zdrowie ludzi. Dokument ten wskazywał również na potrzebę prowadzenia działań ograniczających rozprzestrzenianie się procesów termicznych.
Szczególne znaczenie ma fakt, że w obrębie odwału znajduje się zamknięte składowisko odpadów chemicznych, określane w dokumentach jako SChO. Z opinii i ekspertyz wynika, że składowisko to było eksploatowane w latach 1991–1998, a zdeponowano na nim około 3000 m3 odpadów chemicznych. Odpady te zostały przykryte materiałem rekultywacyjnym oraz zabezpieczone folią izolacyjną. W dokumentach eksperckich składowisko to określane jest jako zamknięty „chemiczny sarkofag” znajdujący się w ciele odwału.
Dla bezpieczeństwa publicznego i środowiskowego kluczowa jest relacja pomiędzy procesami termicznymi zachodzącymi w odwale a zamkniętym składowiskiem odpadów chemicznych. Jeżeli aktywność termiczna oddziałuje lub może oddziaływać na obszar SChO, powstaje ryzyko naruszenia stabilności odpadów chemicznych, uszkodzenia izolacji, emisji substancji niebezpiecznych albo przedostania się zanieczyszczeń do wód podziemnych lub powierzchniowych.
W celu ochrony składowiska chemicznego przed rozprzestrzenianiem się aktywności termicznej zaprojektowano i wykonano OVS „A”, czyli oddzielającą ścianę powietrzną. Z materiałów źródłowych wynika jednak, że skuteczność tego zabezpieczenia budzi poważne wątpliwości. Raport komisji eksperckiej czeskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 2021 r. wskazywał na potrzebę szczególnej ostrożności w rejonie składowiska chemicznego oraz konieczność zapobieżenia przeniesieniu pożaru endogenicznego w kierunku obszaru wysoce niebezpiecznych odpadów.
Ekspertyza VŠB–TU Ostrava z 2024 r. dotyczyła funkcjonalności OVS „A” wobec możliwego oddziaływania pożaru endogenicznego odwału Heřmanice na zamknięte składowisko odpadów chemicznych. Sam fakt sporządzenia takiej opinii wskazuje, że problem skuteczności OVS „A” nie ma charakteru abstrakcyjnego, lecz był przedmiotem specjalistycznej analizy technicznej.
Najbardziej niepokojące wnioski wynikają z opinii z 17 marca 2026 r. dotyczącej stanu ochrony SChO z wykorzystaniem OVS „A”. Z dokumentu tego wynika, że OVS „A” nie daje gwarancji pełnej ochrony zamkniętego składowiska odpadów chemicznych przed aktywną termiką. Wskazano m.in. na problem pozostawienia pod OVS warstw materiału mogących przenosić aktywność termiczną, wątpliwości dotyczące materiału użytego do wypełnienia OVS oraz temperatury przekraczające poziom istotny z punktu widzenia bezpieczeństwa zdeponowanych odpadów chemicznych.
Raport z pomiarów temperatur i poboru próbek powietrza z 20 lutego 2026 r. potwierdza prowadzenie aktualnych pomiarów temperatur oraz badań atmosfery otworowej w rejonie OVS. W kontekście wcześniejszych ekspertyz, które wskazują na znaczenie temperatury około 50°C dla stabilności części zdeponowanych odpadów chemicznych, dane te powinny być przedmiotem analizy nie tylko przez organy ochrony środowiska, lecz również przez administrację odpowiedzialną za bezpieczeństwo wód, relacje transgraniczne i zarządzanie kryzysowe.
W świetle powyższego sprawa wymaga skoordynowanego podejścia Rady Ministrów. Dotyczy bowiem jednocześnie kompetencji ministra klimatu i środowiska, ministra spraw zagranicznych, ministra infrastruktury, ministra spraw wewnętrznych i administracji, Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, wojewodów, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa oraz innych właściwych organów państwa.
Sprawa ma charakter międzyresortowy i wymaga koordynacji na poziomie prezesa Rady Ministrów.
Po pierwsze, potencjalne zagrożenie ma charakter transgraniczny. Źródło ryzyka znajduje się na terytorium Republiki Czeskiej, natomiast możliwe skutki mogą dotyczyć Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności dorzecza Odry.
Po drugie, problem nie mieści się w wyłącznej kompetencji jednego resortu. Minister klimatu i środowiska odpowiada za ochronę środowiska i ocenę ryzyka środowiskowego. Minister spraw zagranicznych powinien podjąć działania dyplomatyczne wobec Republiki Czeskiej. Minister infrastruktury odpowiada za gospodarkę wodną i nadzór nad PGW Wody Polskie. Minister spraw wewnętrznych i administracji odpowiada za sprawy bezpieczeństwa publicznego, wojewodów i zarządzania kryzysowego.
Po trzecie, doświadczenia katastrofy ekologicznej na Odrze pokazują, że w przypadku zagrożeń dotyczących dużych systemów rzecznych opóźnienie w wymianie informacji, rozproszenie kompetencji albo brak jednoznacznej koordynacji mogą prowadzić do poważnych konsekwencji środowiskowych, społecznych i gospodarczych.
Po czwarte, sprawa dotyczy bezpieczeństwa wód Odry, a więc dobra o znaczeniu strategicznym dla Polski. Potencjalne skutki zdarzenia środowiskowego mogłyby dotyczyć wielu województw, samorządów, mieszkańców, użytkowników wód, przedsiębiorstw wodociągowych, rolnictwa, rybactwa, turystyki i infrastruktury komunalnej.
Po piąte, w sprawach środowiskowych o możliwym charakterze transgranicznym państwo powinno działać zgodnie z zasadą przezorności. Oznacza to konieczność działania przed materializacją szkody, a nie dopiero po jej wystąpieniu.
Po szóste, konieczne jest ustalenie, czy rząd posiada pełną wiedzę o sytuacji, czy uzyskał dane od strony czeskiej, czy istnieje międzyresortowy mechanizm analizy ryzyka, czy wyznaczono organ koordynujący oraz czy przygotowano procedury reagowania na ewentualne zdarzenie.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy prezes Rady Ministrów posiada wiedzę o sytuacji na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie, w szczególności o występujących tam procesach termicznych oraz obecności zamkniętego składowiska odpadów chemicznych SChO?
Czy Kancelaria Prezesa Rady Ministrów lub właściwe komórki administracji rządowej analizowały sprawę odwału Heřmanice pod kątem jego potencjalnego transgranicznego oddziaływania stanowiącego zagrożenie dla Rzeczypospolitej Polskiej?
Czy sprawa odwału Heřmanice była przedmiotem uzgodnień międzyresortowych, narad, posiedzeń zespołów roboczych albo analiz prowadzonych przez Radę Ministrów lub Kancelarię Prezesa Rady Ministrów?
Czy prezes Rady Ministrów zamierza polecić właściwym ministrom przygotowanie wspólnej informacji rządu w sprawie potencjalnego ryzyka dla dorzecza Odry związanego z odwałem Heřmanice?
Czy prezes Rady Ministrów wyznaczy jeden organ lub jednego ministra odpowiedzialnych za koordynację działań rządu w tej sprawie?
Czy rząd zamierza potraktować sprawę jako potencjalne zagrożenie transgraniczne wymagające działania zgodnie z zasadą przezorności?
Czy prezes Rady Ministrów poleci ministrowi klimatu i środowiska dokonanie pilnej analizy ryzyka środowiskowego dla Polski związanego z odwałem Heřmanice?
Czy prezes Rady Ministrów poleci ministrowi spraw zagranicznych podjęcie działań dyplomatycznych wobec Republiki Czeskiej, w tym uzyskanie pełnej dokumentacji i aktualnych danych monitoringowych?
Czy prezes Rady Ministrów poleci ministrowi infrastruktury oraz PGW Wody Polskie przygotowanie oceny ryzyka dla wód dorzecza Odry oraz sprawdzenie gotowości systemu monitoringu?
Czy prezes Rady Ministrów poleci ministrowi spraw wewnętrznych i administracji oraz wojewodom sprawdzenie procedur zarządzania kryzysowego na wypadek transgranicznego skażenia Odry?
Czy prezes Rady Ministrów poleci głównemu inspektorowi ochrony środowiska dokonanie oceny, czy obecny monitoring Odry jest wystarczający do wykrycia potencjalnych zanieczyszczeń mogących pochodzić z rejonu odwału Heřmanice?
Czy rząd posiada informacje, czy strona czeska kiedykolwiek oficjalnie informowała Polskę o potencjalnym ryzyku transgranicznym związanym z odwałem Heřmanice, składowiskiem SChO albo pracami przy OVS „A”?
Czy rząd wystąpi do Republiki Czeskiej o przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej:
a) odwału Heřmanice,
b) składowiska odpadów chemicznych SChO,
c) OVS „A”,
d) aktualnych wyników pomiarów temperatur,
e) wyników badań gazów,
f) wyników badań wód podziemnych i powierzchniowych,
g) dokumentacji materiałowej OVS,
h) planów awaryjnych?
Czy rząd wystąpi do strony czeskiej o wyjaśnienie, czy OVS „A” jest obecnie uznawana za skuteczną barierę ochronną dla składowiska odpadów chemicznych?
Czy rząd wystąpi do strony czeskiej o wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy założeniami funkcjonowania OVS „A” a opiniami wskazującymi na brak gwarancji pełnej ochrony SChO?
Czy rząd zamierza zaproponować Republice Czeskiej powołanie polsko-czeskiego zespołu eksperckiego do spraw odwału Heřmanice?
Czy w skład takiego zespołu po stronie polskiej powinni wejść przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Infrastruktury, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, GIOŚ, PGW Wody Polskie, RCB, Głównego Instytutu Górnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego oraz niezależni eksperci?
Czy rząd rozważa zwrócenie się do Głównego Instytutu Górnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego lub innej polskiej jednostki naukowej o przygotowanie niezależnej opinii dotyczącej potencjalnych skutków dla Polski?
Czy rząd posiada informacje, czy po katastrofie ekologicznej na Odrze w 2022 r. zidentyfikowano potencjalne źródła zagrożeń transgranicznych znajdujące się na terytorium Republiki Czeskiej?
Czy odwał Heřmanice został ujęty w jakichkolwiek rządowych analizach, mapach ryzyka, procedurach ostrzegania lub dokumentach dotyczących bezpieczeństwa środowiskowego Odry?
Czy rząd posiada jednolitą procedurę reagowania na transgraniczne zagrożenie środowiskowe, którego źródło znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ale potencjalne skutki mogą dotyczyć Odry?
Czy istnieje mechanizm natychmiastowej wymiany informacji pomiędzy Polską a Republiką Czeską w sprawach awarii środowiskowych mogących oddziaływać na wody transgraniczne?
Czy mechanizm ten obejmuje zdarzenia związane z obiektami pogórniczymi, pożarami endogenicznymi i składowiskami odpadów chemicznych?
Czy prezes Rady Ministrów uznaje za zasadne przeprowadzenie ćwiczeń międzyresortowych dotyczących scenariusza transgranicznego skażenia Odry?
Czy rząd zamierza zobowiązać wojewodów województw nadodrzańskich do sprawdzenia i aktualizacji planów zarządzania kryzysowego w zakresie transgranicznych zagrożeń środowiskowych?
Czy rząd zamierza przygotować jednolitą procedurę informowania samorządów, mieszkańców, przedsiębiorstw wodociągowych, użytkowników wód oraz innych podmiotów o potencjalnym skażeniu Odry?
Czy rząd rozważa poinformowanie Komisji Europejskiej o sprawie, jeżeli strona czeska nie przedstawi pełnych danych albo nie wykaże należytego wykluczenia ryzyka transgranicznego?
Czy rząd zamierza podjąć działania na forum Unii Europejskiej w kontekście ochrony wód transgranicznych, zasady przezorności oraz zapobiegania szkodom w środowisku?
Czy prezes Rady Ministrów przedstawi Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej zbiorczą informację o działaniach podjętych przez poszczególne resorty w sprawie odwału Heřmanice?
Czy prezes Rady Ministrów uzna sprawę odwału Heřmanice i potencjalnego ryzyka dla dorzecza Odry za wymagającą pilnej, międzyresortowej koordynacji działań rządu?
Mając na uwadze wagę sprawy, zwracam się o potraktowanie niniejszej interpelacji jako pilnej.
Z materiałów źródłowych wynika, że sytuacja na terenie odwału Heřmanice nie jest problemem marginalnym. Dotyczy wieloletniej aktywności termicznej dużego obiektu pogórniczego, obecności zamkniętego składowiska odpadów chemicznych oraz poważnych wątpliwości dotyczących skuteczności zabezpieczenia tego składowiska przed oddziaływaniem procesów termicznych.
Sprawa ta wymaga działania rządu jako całości. Nie wystarczy odrębna aktywność poszczególnych resortów, jeżeli nie będzie jasnej koordynacji, wymiany informacji, wspólnej oceny ryzyka i procedur reagowania. Potencjalne skutki mogą dotyczyć dorzecza Odry, a więc obszaru o podstawowym znaczeniu środowiskowym, społecznym i gospodarczym dla Rzeczypospolitej Polskiej.
Po doświadczeniach katastrofy ekologicznej na Odrze państwo polskie powinno działać z wyprzedzeniem. Zasadne jest pilne pozyskanie danych od strony czeskiej, powołanie mechanizmu koordynacji międzyresortowej, sprawdzenie systemu monitoringu i ostrzegania, przygotowanie procedur zarządzania kryzysowego oraz rozważenie powołania polsko-czeskiego zespołu eksperckiego.
W sprawach środowiskowych o możliwym charakterze transgranicznym brak pełnej pewności nie może być usprawiedliwieniem bierności. Powinien być impulsem do działania zgodnie z zasadą przezorności.
Z poważaniem
Roman Fritz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Interpelacja nr 18367
do prezesa Rady Ministrów
w sprawie potrzeby koordynacji działań Rady Ministrów wobec potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej oraz możliwym ryzykiem dla dorzecza Odry
Zgłaszający: Roman Fritz
Data wpływu: 07-07-2026
Szanowny Panie Premierze,
składam interpelację w sprawie potrzeby koordynacji działań Rady Ministrów wobec potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie zwałowiska/odwału Heřmanice w Ostrawie, w Republice Czeskiej, oraz możliwym ryzykiem dla dorzecza Odry.
Sprawa ta wymaga zainteresowania prezesa Rady Ministrów, ponieważ dotyczy jednocześnie kilku obszarów działania administracji rządowej: ochrony środowiska, gospodarki wodnej, bezpieczeństwa publicznego, zarządzania kryzysowego, relacji międzynarodowych oraz współpracy z Republiką Czeską i instytucjami Unii Europejskiej.
Nie jest to sprawa, którą można sprowadzić wyłącznie do kompetencji jednego resortu. Potencjalne skutki zdarzenia środowiskowego po stronie czeskiej mogą dotyczyć wód Odry, terenów nadodrzańskich, bezpieczeństwa mieszkańców, samorządów, użytkowników wód oraz funkcjonowania systemu ostrzegania i reagowania państwa.
Odwał Heřmanice położony jest na terenie Ostrawy, w Republice Czeskiej, w regionie mającym znaczenie dla transgranicznej ochrony środowiska oraz bezpieczeństwa wód dorzecza Odry.
Z materiałów źródłowych wynika, że jest to duży obiekt pogórniczy, w którego obrębie od wielu lat występują procesy termiczne, w tym samozagrzewanie oraz pożar endogeniczny. Analiza ryzyka odwału Heřmanice z 2010 r. opisywała ryzyka związane z rozwojem aktywności termicznej, emisją gazów, oddziaływaniem na powietrze, wody, grunty oraz zdrowie ludzi. Dokument ten wskazywał również na potrzebę prowadzenia działań ograniczających rozprzestrzenianie się procesów termicznych.
Szczególne znaczenie ma fakt, że w obrębie odwału znajduje się zamknięte składowisko odpadów chemicznych, określane w dokumentach jako SChO. Z opinii i ekspertyz wynika, że składowisko to było eksploatowane w latach 1991–1998, a zdeponowano na nim około 3000 m3 odpadów chemicznych. Odpady te zostały przykryte materiałem rekultywacyjnym oraz zabezpieczone folią izolacyjną. W dokumentach eksperckich składowisko to określane jest jako zamknięty „chemiczny sarkofag” znajdujący się w ciele odwału.
Dla bezpieczeństwa publicznego i środowiskowego kluczowa jest relacja pomiędzy procesami termicznymi zachodzącymi w odwale a zamkniętym składowiskiem odpadów chemicznych. Jeżeli aktywność termiczna oddziałuje lub może oddziaływać na obszar SChO, powstaje ryzyko naruszenia stabilności odpadów chemicznych, uszkodzenia izolacji, emisji substancji niebezpiecznych albo przedostania się zanieczyszczeń do wód podziemnych lub powierzchniowych.
W celu ochrony składowiska chemicznego przed rozprzestrzenianiem się aktywności termicznej zaprojektowano i wykonano OVS „A”, czyli oddzielającą ścianę powietrzną. Z materiałów źródłowych wynika jednak, że skuteczność tego zabezpieczenia budzi poważne wątpliwości. Raport komisji eksperckiej czeskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 2021 r. wskazywał na potrzebę szczególnej ostrożności w rejonie składowiska chemicznego oraz konieczność zapobieżenia przeniesieniu pożaru endogenicznego w kierunku obszaru wysoce niebezpiecznych odpadów.
Ekspertyza VŠB–TU Ostrava z 2024 r. dotyczyła funkcjonalności OVS „A” wobec możliwego oddziaływania pożaru endogenicznego odwału Heřmanice na zamknięte składowisko odpadów chemicznych. Sam fakt sporządzenia takiej opinii wskazuje, że problem skuteczności OVS „A” nie ma charakteru abstrakcyjnego, lecz był przedmiotem specjalistycznej analizy technicznej.
Najbardziej niepokojące wnioski wynikają z opinii z 17 marca 2026 r. dotyczącej stanu ochrony SChO z wykorzystaniem OVS „A”. Z dokumentu tego wynika, że OVS „A” nie daje gwarancji pełnej ochrony zamkniętego składowiska odpadów chemicznych przed aktywną termiką. Wskazano m.in. na problem pozostawienia pod OVS warstw materiału mogących przenosić aktywność termiczną, wątpliwości dotyczące materiału użytego do wypełnienia OVS oraz temperatury przekraczające poziom istotny z punktu widzenia bezpieczeństwa zdeponowanych odpadów chemicznych.
Raport z pomiarów temperatur i poboru próbek powietrza z 20 lutego 2026 r. potwierdza prowadzenie aktualnych pomiarów temperatur oraz badań atmosfery otworowej w rejonie OVS. W kontekście wcześniejszych ekspertyz, które wskazują na znaczenie temperatury około 50°C dla stabilności części zdeponowanych odpadów chemicznych, dane te powinny być przedmiotem analizy nie tylko przez organy ochrony środowiska, lecz również przez administrację odpowiedzialną za bezpieczeństwo wód, relacje transgraniczne i zarządzanie kryzysowe.
W świetle powyższego sprawa wymaga skoordynowanego podejścia Rady Ministrów. Dotyczy bowiem jednocześnie kompetencji ministra klimatu i środowiska, ministra spraw zagranicznych, ministra infrastruktury, ministra spraw wewnętrznych i administracji, Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, wojewodów, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa oraz innych właściwych organów państwa.
Sprawa ma charakter międzyresortowy i wymaga koordynacji na poziomie prezesa Rady Ministrów.
Po pierwsze, potencjalne zagrożenie ma charakter transgraniczny. Źródło ryzyka znajduje się na terytorium Republiki Czeskiej, natomiast możliwe skutki mogą dotyczyć Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności dorzecza Odry.
Po drugie, problem nie mieści się w wyłącznej kompetencji jednego resortu. Minister klimatu i środowiska odpowiada za ochronę środowiska i ocenę ryzyka środowiskowego. Minister spraw zagranicznych powinien podjąć działania dyplomatyczne wobec Republiki Czeskiej. Minister infrastruktury odpowiada za gospodarkę wodną i nadzór nad PGW Wody Polskie. Minister spraw wewnętrznych i administracji odpowiada za sprawy bezpieczeństwa publicznego, wojewodów i zarządzania kryzysowego.
Po trzecie, doświadczenia katastrofy ekologicznej na Odrze pokazują, że w przypadku zagrożeń dotyczących dużych systemów rzecznych opóźnienie w wymianie informacji, rozproszenie kompetencji albo brak jednoznacznej koordynacji mogą prowadzić do poważnych konsekwencji środowiskowych, społecznych i gospodarczych.
Po czwarte, sprawa dotyczy bezpieczeństwa wód Odry, a więc dobra o znaczeniu strategicznym dla Polski. Potencjalne skutki zdarzenia środowiskowego mogłyby dotyczyć wielu województw, samorządów, mieszkańców, użytkowników wód, przedsiębiorstw wodociągowych, rolnictwa, rybactwa, turystyki i infrastruktury komunalnej.
Po piąte, w sprawach środowiskowych o możliwym charakterze transgranicznym państwo powinno działać zgodnie z zasadą przezorności. Oznacza to konieczność działania przed materializacją szkody, a nie dopiero po jej wystąpieniu.
Po szóste, konieczne jest ustalenie, czy rząd posiada pełną wiedzę o sytuacji, czy uzyskał dane od strony czeskiej, czy istnieje międzyresortowy mechanizm analizy ryzyka, czy wyznaczono organ koordynujący oraz czy przygotowano procedury reagowania na ewentualne zdarzenie.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy prezes Rady Ministrów posiada wiedzę o sytuacji na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie, w szczególności o występujących tam procesach termicznych oraz obecności zamkniętego składowiska odpadów chemicznych SChO?
Czy Kancelaria Prezesa Rady Ministrów lub właściwe komórki administracji rządowej analizowały sprawę odwału Heřmanice pod kątem jego potencjalnego transgranicznego oddziaływania stanowiącego zagrożenie dla Rzeczypospolitej Polskiej?
Czy sprawa odwału Heřmanice była przedmiotem uzgodnień międzyresortowych, narad, posiedzeń zespołów roboczych albo analiz prowadzonych przez Radę Ministrów lub Kancelarię Prezesa Rady Ministrów?
Czy prezes Rady Ministrów zamierza polecić właściwym ministrom przygotowanie wspólnej informacji rządu w sprawie potencjalnego ryzyka dla dorzecza Odry związanego z odwałem Heřmanice?
Czy prezes Rady Ministrów wyznaczy jeden organ lub jednego ministra odpowiedzialnych za koordynację działań rządu w tej sprawie?
Czy rząd zamierza potraktować sprawę jako potencjalne zagrożenie transgraniczne wymagające działania zgodnie z zasadą przezorności?
Czy prezes Rady Ministrów poleci ministrowi klimatu i środowiska dokonanie pilnej analizy ryzyka środowiskowego dla Polski związanego z odwałem Heřmanice?
Czy prezes Rady Ministrów poleci ministrowi spraw zagranicznych podjęcie działań dyplomatycznych wobec Republiki Czeskiej, w tym uzyskanie pełnej dokumentacji i aktualnych danych monitoringowych?
Czy prezes Rady Ministrów poleci ministrowi infrastruktury oraz PGW Wody Polskie przygotowanie oceny ryzyka dla wód dorzecza Odry oraz sprawdzenie gotowości systemu monitoringu?
Czy prezes Rady Ministrów poleci ministrowi spraw wewnętrznych i administracji oraz wojewodom sprawdzenie procedur zarządzania kryzysowego na wypadek transgranicznego skażenia Odry?
Czy prezes Rady Ministrów poleci głównemu inspektorowi ochrony środowiska dokonanie oceny, czy obecny monitoring Odry jest wystarczający do wykrycia potencjalnych zanieczyszczeń mogących pochodzić z rejonu odwału Heřmanice?
Czy rząd posiada informacje, czy strona czeska kiedykolwiek oficjalnie informowała Polskę o potencjalnym ryzyku transgranicznym związanym z odwałem Heřmanice, składowiskiem SChO albo pracami przy OVS „A”?
Czy rząd wystąpi do Republiki Czeskiej o przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej:
a) odwału Heřmanice,
b) składowiska odpadów chemicznych SChO,
c) OVS „A”,
d) aktualnych wyników pomiarów temperatur,
e) wyników badań gazów,
f) wyników badań wód podziemnych i powierzchniowych,
g) dokumentacji materiałowej OVS,
h) planów awaryjnych?
Czy rząd wystąpi do strony czeskiej o wyjaśnienie, czy OVS „A” jest obecnie uznawana za skuteczną barierę ochronną dla składowiska odpadów chemicznych?
Czy rząd wystąpi do strony czeskiej o wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy założeniami funkcjonowania OVS „A” a opiniami wskazującymi na brak gwarancji pełnej ochrony SChO?
Czy rząd zamierza zaproponować Republice Czeskiej powołanie polsko-czeskiego zespołu eksperckiego do spraw odwału Heřmanice?
Czy w skład takiego zespołu po stronie polskiej powinni wejść przedstawiciele Ministerstwa Klimatu i Środowiska, Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Infrastruktury, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, GIOŚ, PGW Wody Polskie, RCB, Głównego Instytutu Górnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego oraz niezależni eksperci?
Czy rząd rozważa zwrócenie się do Głównego Instytutu Górnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego lub innej polskiej jednostki naukowej o przygotowanie niezależnej opinii dotyczącej potencjalnych skutków dla Polski?
Czy rząd posiada informacje, czy po katastrofie ekologicznej na Odrze w 2022 r. zidentyfikowano potencjalne źródła zagrożeń transgranicznych znajdujące się na terytorium Republiki Czeskiej?
Czy odwał Heřmanice został ujęty w jakichkolwiek rządowych analizach, mapach ryzyka, procedurach ostrzegania lub dokumentach dotyczących bezpieczeństwa środowiskowego Odry?
Czy rząd posiada jednolitą procedurę reagowania na transgraniczne zagrożenie środowiskowe, którego źródło znajduje się poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, ale potencjalne skutki mogą dotyczyć Odry?
Czy istnieje mechanizm natychmiastowej wymiany informacji pomiędzy Polską a Republiką Czeską w sprawach awarii środowiskowych mogących oddziaływać na wody transgraniczne?
Czy mechanizm ten obejmuje zdarzenia związane z obiektami pogórniczymi, pożarami endogenicznymi i składowiskami odpadów chemicznych?
Czy prezes Rady Ministrów uznaje za zasadne przeprowadzenie ćwiczeń międzyresortowych dotyczących scenariusza transgranicznego skażenia Odry?
Czy rząd zamierza zobowiązać wojewodów województw nadodrzańskich do sprawdzenia i aktualizacji planów zarządzania kryzysowego w zakresie transgranicznych zagrożeń środowiskowych?
Czy rząd zamierza przygotować jednolitą procedurę informowania samorządów, mieszkańców, przedsiębiorstw wodociągowych, użytkowników wód oraz innych podmiotów o potencjalnym skażeniu Odry?
Czy rząd rozważa poinformowanie Komisji Europejskiej o sprawie, jeżeli strona czeska nie przedstawi pełnych danych albo nie wykaże należytego wykluczenia ryzyka transgranicznego?
Czy rząd zamierza podjąć działania na forum Unii Europejskiej w kontekście ochrony wód transgranicznych, zasady przezorności oraz zapobiegania szkodom w środowisku?
Czy prezes Rady Ministrów przedstawi Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej zbiorczą informację o działaniach podjętych przez poszczególne resorty w sprawie odwału Heřmanice?
Czy prezes Rady Ministrów uzna sprawę odwału Heřmanice i potencjalnego ryzyka dla dorzecza Odry za wymagającą pilnej, międzyresortowej koordynacji działań rządu?
Mając na uwadze wagę sprawy, zwracam się o potraktowanie niniejszej interpelacji jako pilnej.
Z materiałów źródłowych wynika, że sytuacja na terenie odwału Heřmanice nie jest problemem marginalnym. Dotyczy wieloletniej aktywności termicznej dużego obiektu pogórniczego, obecności zamkniętego składowiska odpadów chemicznych oraz poważnych wątpliwości dotyczących skuteczności zabezpieczenia tego składowiska przed oddziaływaniem procesów termicznych.
Sprawa ta wymaga działania rządu jako całości. Nie wystarczy odrębna aktywność poszczególnych resortów, jeżeli nie będzie jasnej koordynacji, wymiany informacji, wspólnej oceny ryzyka i procedur reagowania. Potencjalne skutki mogą dotyczyć dorzecza Odry, a więc obszaru o podstawowym znaczeniu środowiskowym, społecznym i gospodarczym dla Rzeczypospolitej Polskiej.
Po doświadczeniach katastrofy ekologicznej na Odrze państwo polskie powinno działać z wyprzedzeniem. Zasadne jest pilne pozyskanie danych od strony czeskiej, powołanie mechanizmu koordynacji międzyresortowej, sprawdzenie systemu monitoringu i ostrzegania, przygotowanie procedur zarządzania kryzysowego oraz rozważenie powołania polsko-czeskiego zespołu eksperckiego.
W sprawach środowiskowych o możliwym charakterze transgranicznym brak pełnej pewności nie może być usprawiedliwieniem bierności. Powinien być impulsem do działania zgodnie z zasadą przezorności.
Z poważaniem
Roman Fritz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
15
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (15)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Treść oficjalnej odpowiedzi rządowej (dokument urzędowy)
775 znaków
Odpowiedź na interpelację w sprawie potrzeby koordynacji działań Rady Ministrów wobec potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej oraz możliwym ryzykiem dla dorzecza Odry
Odpowiedź na interpelację nr 18367
w sprawie potrzeby koordynacji działań Rady Ministrów wobec potencjalnego transgranicznego zagrożenia środowiskowego związanego z sytuacją na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej oraz możliwym ryzykiem dla dorzecza Odry
Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska Krzysztof Bolesta
Warszawa, 16-09-2026
Treść odpowiedzi znajduje się w załączniku.
Załączniki
MKiŚ Odp na interpelacje K10INT18363 K10INT18365 K10INT18367-1.pdf
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15233 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
BM-WP.0500.34.2026.KP
4477545.18805509.15146799
Warszawa, 16-09-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelacje Posła Romana Fritza (znaki: K10INT18363,
K10INT18365, K10INT18367).
Temat: potencjalne transgraniczne zagrożenie środowiskowe związane z sytuacją na terenie
odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do ww. interpelacji przedstawiam stanowisko przygotowane we współpracy
z Ministerstwem Infrastruktury (MI), Ministerstwem Spraw Zagranicznych (MSZ) oraz
Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA).
Składowisko odpadów na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie powstawało od lat 40.
XX wieku jako miejsce deponowania odpadów pogórniczych z okolicznych kopalń węgla
kamiennego, głównie kopalń Heřmanice i František. Z czasem na terenie hałdy lokowano
również odpady przemysłowe, w tym osady i szlamy pochodzące z koksowni oraz inne
odpady chemiczne. Eksploatacja hałdy i związane z nią deponowanie odpadów trwały do
1990 r., kiedy zakończono przyjmowanie materiałów odpadowych. Pod koniec lat 90.
doszło do samozapłonu części hałdy, a proces podziemnego spalania trwa do dziś. Od
początku XXI wieku teren znajduje się pod nadzorem państwowego przedsiębiorstwa
DIAMO, które prowadzi działania związane z zabezpieczeniem i rekultywacją jednego z
największych historycznych składowisk odpadów przemysłowych w Republice Czeskiej.
Polskie placówki dyplomatyczne w Czechach mają wiedzę nt. odwału/hałdy Heřmanice i
monitorują publicznie dostępne informacje publikowane w czeskich mediach, na stronach
internetowych Rządu Republiki Czeskiej oraz właściwych resortów: przemysłu i handlu,
środowiska i rolnictwa. Dotychczas nie otrzymały sygnałów o bezpośrednim zagrożeniu
środowiskowym wymagającym podjęcia konkretnych działań czy interwencji.
Odpowiedzialne merytorycznie instytucje czeskie (szczebla centralnego i regionalnego) nie
przekazywały informacji o stanie hałdy Heřmanice, w tym wskazujących na możliwość jej
transgranicznego oddziaływania.
Głównym przedmiotem zaangażowania władz lokalnych i regionalnych: miasta Ostrawy i
kraju morawsko-śląskiego oraz krajowych (w szczególności Ministerstwa Środowiska RCz,
Czeskiego Inspektoratu Środowiskowego, Ministerstwa Przemysłu i Handlu RCz), jest
przyjęcie konkretnych rozwiązań w kierunku skutecznego zabezpieczenia wysypiska
-- 1 of 5 --
odpadów chemicznych przed działaniem utrzymujących się przez dekady wysokich
temperatur wewnętrznych, charakterystycznych dla wysypisk pokopalnianych i
pokoksowniczych.
Strona czeska ma świadomość wagi problemu, konieczności bieżącej kontroli stanu hałdy
i kontynuacji wysiłków na rzecz skutecznego opanowania dynamiki procesów
endogenicznych mogących prowadzić do pożaru w składowisku odpadów chemicznych.
Podczas wizyty w regionie w maju 2026 r. premier Andrej Babiš odwiedzając hałdę,
spotkał się z władzami i dyrekcją państwowej spółki DIAMO, w celu ustalenia dalszego
przebiegu i kosztów prac sanacyjnych.
Z informacji otrzymanych przez Konsulat Generalny RP w Ostrawie od przedstawicieli
władz miasta i kraju, miejscowych organów środowiskowych oraz bezpośrednio od
kierownictwa państwowej spółki DIAMO, wynika, że obecny stan wysypiska nie stanowi,
ani dziś ani w perspektywie najbliższych lat, zagrożenia katastrofą ekologiczną.
Potwierdzają to prowadzone na bieżąco pomiary i badania stanu hałdy, ekosystemu,
czystości powietrza, wód dorzecza Odry i gruntowych. Spółka prowadzi szeroki
monitoring powietrza w Heřmanicach przy współpracy ostrawskiego Instytutu Zdrowia
pod kątem zawartości niebezpiecznych pyłów i gazów (gł. benzoapirenu). W działania
monitujące włączony jest ostrawski Urząd Środowiskowy. Wyniki są raportowane i co do
zasady dostępne. Komunikaty zarządcy w zakresie wyników mierzonych ryzyk są
generalnie pozytywne, nie stwierdzają zagrożenia dla ludności. Teren hałdy jest
udostępniony turystom, także rowerowym.
W ww. kontekście należy wskazać na wyniki dwuletniego monitoringu prowadzonego
przez polskich i czeskich naukowców z Katowic i Ostrawy we współpracy z ekspertami w
dziedzinie górnictwa. Badania dotyczyły procesów spalania hałd w regionie ostrawskim
i województwie śląskim, w tym hałdy Heřmanice, oraz ich potencjalnego oddziaływania na
okolicznych mieszkańców. Wynikowe dane, podobnie jak te z bieżącego monitoringu
zarządcy hałdy, są pozytywne. Przywołane w interpelacji analizy ryzyka i oceny są
nieaktualne (2010 r.) i pochodzą od firm pozostających w sporach sądowych ze spółką
DIAMO (gł. OKK Koksovny).
Z informacji uzyskanych od Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (dalej: GDOŚ), GDOŚ
jest właściwy w zakresie ocen oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć,
a nie przedsięwzięć już istniejących. Zgodnie z art. 4 ustawy z 13 kwietnia 2007 r.
o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, ustawa ma zastosowanie do
bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku spowodowanych
przez działalność, która została zakończona po dniu 30 kwietnia 2007 r., a także do szkód
powstałych wskutek emisji, zdarzenia lub incydentu, które miały miejsce po dniu 30 kwietnia
2007 r. Nie stosuje się jej natomiast do szkód lub zagrożeń wynikających z działalności
zakończonej przed tą datą. W przypadku odwału Heřmanice deponowanie odpadów
zakończono w 1990 r., a więc na długo przed dniem 30 kwietnia 2007 r. Zatem co do zasady
wyłącza to możliwość stosowania przepisów ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku
i ich naprawie. W konsekwencji ustawa ta, w tym przewidziane w niej instrumenty
dotyczące szkód w środowisku mogących oddziaływać na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, nie znajduje zastosowania do historycznej działalności polegającej na składowaniu
odpadów na tym obiekcie.
Nawet gdyby doszło do przedostania się zanieczyszczeń z terenu odwału Heřmanice do
wód Odry i wystąpienia negatywnych skutków na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie
oznaczałoby to automatycznie zastosowania przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o
zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Ewentualne zanieczyszczenie
stanowiłoby w takim przypadku skutek historycznej działalności zakończonej przed
wejściem w życie reżimu odpowiedzialności przewidzianego w ustawie szkodowej, a nie
-- 2 of 5 --
wynik działalności prowadzonej po tej dacie. Tym samym przesłanki czasowe zastosowania
ustawy nie byłyby spełnione.
Zgodnie z informacją uzyskaną od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ)
monitoring jakości wód powierzchniowych realizowany jest w ramach państwowego
monitoringu środowiska (PMŚ), pozostającego w kompetencji GIOŚ. Prowadzony jest
zgodnie z Dyrektywą 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23
października 2000 r. ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki
wodnej (zwanej Ramową Dyrektywą Wodną – RDW) transponowaną do polskiego prawa
ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960, z późn. zm.).
Zgodnie z art. 349 ww. ustawy celem monitoringu wód jest pozyskiwanie informacji o
stanie ich jakości na potrzeby planowania w gospodarowaniu wodami oraz oceny
osiągania celów środowiskowych. Cel ten realizowany jest poprzez badania i oceny stanu
środowiska wodnego, rozumianego jako stan stosunkowo stały lub podlegający stałym
trendom, a nie wynikający z nadzwyczajnych zmian warunków. Monitoring ten nie ma na
celu ciągłego kontrolowania aktualnych zagrożeń i zapobiegania potencjalnym sytuacjom
kryzysowym związanym z jakością wód.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 13 lipca 2021 r. w sprawie form
i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i
jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 1576) badania monitoringowe
prowadzone są w jednolitych częściach wód (jcwp) w ramach monitoringu
diagnostycznego, operacyjnego, badawczego oraz monitoringu obszarów chronionych.
Obejmują one elementy biologiczne, fizykochemiczne oraz chemiczne. Poza badaniami
wód GIOŚ wykonuje także badania osadów dennych rzek i jezior oraz badania
bioakumulacji substancji priorytetowych w tkankach ryb i mięczaków. Na podstawie
uzyskanych wyników badań i obserwacji GIOŚ dokonuje oceny stanu wód na obszarach
dorzeczy, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2021 r. w
sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego
oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, a także
środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. poz. 1475). Wyniki
badań oraz wyniki klasyfikacji publikowane są na stronie internetowej GIOŚ.
Jednym z podstawowych zadań Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) jest przeciwdziałanie
poważnym awariom. W ramach tego zadania w IOŚ wdrożono procedurę na wypadek
wystąpienia poważnej awarii, która m.in. obejmuje konieczność informowania GIOŚ
o poważnych awariach (w tym mogących powodować skutki transgraniczne) w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r.
poz. 647, z późn. zm.). Określa ona również szczegółowe zadania, które należy podjąć w
przypadku wystąpienia zdarzeń z udziałem substancji chemicznych. W przypadku zdarzeń
mających skutki dla środowiska organy IOŚ dokonują m.in. oceny stopnia zanieczyszczenia
środowiska. Zadania związane z przeciwdziałaniem poważnym awariom są realizowane w
ścisłej współpracy z Państwową Strażą Pożarną.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 26 kwietnia
2007 r. o zarządzaniu kryzysowym zarządzanie kryzysowe na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej sprawuje Rada Ministrów, natomiast ministrowie kierujący działami administracji
rządowej oraz kierownicy urzędów centralnych realizują, zgodnie ze swoją właściwością,
zadania z zakresu zarządzania kryzysowego. Odpowiedzialność za realizację tych zadań
została zatem rozdzielona pomiędzy właściwe organy administracji publicznej zgodnie z
ich kompetencjami rzeczowymi i nie stanowi wyłącznej właściwości ministra właściwego
do spraw wewnętrznych.
-- 3 of 5 --
Jednocześnie zgodnie z obowiązującym Krajowym Planem Zarządzania Kryzysowego
(edycja 2025), dla zagrożenia pn. „Zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych”
podmiotem wiodącym we wszystkich fazach zarządzania kryzysowego jest minister
właściwy do spraw gospodarki wodnej, natomiast minister właściwy do spraw
wewnętrznych pełni rolę podmiotu współpracującego. Oznacza to, że koordynacja działań
oraz podejmowanie decyzji w przypadku wystąpienia tego rodzaju zagrożeń odbywają się
zgodnie z przyjętym podziałem kompetencji pomiędzy właściwe organy administracji
publicznej.
Zgodnie z zapisami Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki
Czeskiej o współpracy na wodach granicznych w dziedzinie gospodarki wodnej, podpisanej
w Pradze dnia 20 kwietnia 2015 r., współpraca obu państw ma na celu m.in. koordynację
działań prowadzących do zapewnienia ochrony oraz wzajemnie skoordynowanego i
racjonalnego użytkowania wód granicznych. Postanowienia umowy realizuje Polsko-
Czeska Komisja ds. Wód Granicznych, w ramach której funkcjonuje Grupa Robocza OPZ
ds. współpracy w obszarze ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem.
Współpraca w ramach Komisji obejmuje pięć obszarów i realizowana jest przez cały rok
w ramach polsko-czeskich grup roboczych, podczas wspólnych prac, narad i spotkań
ekspertów, zgodnie z przyjętymi planami prac tych grup. Grupa Robocza OPZ prowadzi
monitoring wód granicznych poprzez ich systematyczne badania, ocenę ich jakości oraz
ocenę stanu jednolitych części wód granicznych na podstawie ujednoliconych wyników
analiz. Po stronie polskiej zadania te wykonują Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Środowiska w Katowicach i GIOŚ, natomiast po stronie czeskiej Ministerstwo Środowiska
Republiki Czeskiej.
Grupa Robocza OPZ, we współpracy z innymi grupami roboczymi działającymi w ramach
Komisji, opiniuje dokumentację dotyczącą przedsięwziąć mających wpływ na wody
graniczne lub szkód powstałych w wyniku transgranicznego nadzwyczajnego
zanieczyszczenia wód. Współpraca w ramach Grupy Roboczej OPZ ma na celu
zapobieganie zanieczyszczeniom, usuwanie ich przyczyn i skutków oraz podejmowanie
działań na rzecz poprawy czystości wód, aby osiągnąć ich dobry stan.
Zgodnie z art. 8 powyższej Umowy „Nadzwyczajne zanieczyszczenia wód granicznych”,
Umawiające się Strony współpracują przy zapobieganiu oraz usuwaniu przyczyn i skutków
nadzwyczajnych zanieczyszczeń wód granicznych. W szczególności uzgodnią:
techniczne, technologiczne, organizacyjne i inne procedury zapobiegania oraz
likwidacji nadzwyczajnych zanieczyszczeń wód;
systemy kontroli oraz wytyczne dotyczące powiadamiania i ostrzegania o
przypadkach nadzwyczajnego zanieczyszczenia wód;
zakres i sposób udzielania wzajemnej pomocy.
Rzeczpospolita Polska jest również stroną Umowy w sprawie Międzynarodowej Komisji
Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem z dnia 11 kwietnia 1996 r. Na jej podstawie
została utworzona Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem
(dalej MKOOpZ), w skład której wchodzi również Republika Czeska oraz Republika
Federalna Niemiec. MKOOpZ prowadzi wymianę informacji i stosowane działania
dotyczące Międzynarodowego Obszaru Dorzecza Odry (MODO).
W ramach MKOOpZ funkcjonuje Grupa Robocza G3 „Zanieczyszczenia awaryjne”, do
której zadań należy:
1. Aktualizowanie Międzynarodowego Planu Ostrzegawczo-Alarmowego dla Odry
oraz jego regularne testowanie w ramach ćwiczeń komunikacyjnych i ich ocena.
2. Aktualizowania Planu Awaryjnego dla Odry.
-- 4 of 5 --
3. Uzupełnianie i regularne aktualizowanie listy potencjalnych źródeł zanieczyszczeń
awaryjnych (zawierającej miejsca skażone i/lub składowiska odpadów w
potencjalnej strefie zalewowej).
4. Opracowywanie zaleceń dotyczących działań zapobiegawczych w celu
zmniejszenia ryzyka i wpływu nadzwyczajnych zanieczyszczeń wody przy
uwzględnieniu istniejących działań krajowych.
5. Inicjowanie wymiany doświadczeń pomiędzy Grupą Roboczą G3 a podobnymi
grupami roboczymi innych komisji, m.in. poprzez organizowanie seminariów,
ćwiczeń awaryjnych oraz wymianę materiałów.
6. Omawianie zgłoszonych awarii o znaczeniu transgranicznym.
7. Regularna wymiana informacji o aktualnych przepisach krajowych dotyczących
zarządzania kryzysowego w zakresie awarii na ciekach wodnych.
Zagadnienie dotyczące hałdy Heřmanice dotychczas nie było przedmiotem prac Grupy
G3. Obiekt ten nie został zgłoszony przez stronę czeską jako potencjalne źródło
zanieczyszczeń w ramach identyfikacji obiektów uwzględnianych na potrzeby
Międzynarodowego Planu Ostrzegawczo- Alarmowego dla Odry (MPOA).
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Pan Radosław Sikorski, Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Spraw
Zagranicznych,
2. Pan Dariusz Klimczak, Minister Infrastruktury,
3. Pan Marcin Kierwiński, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji,
4. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM.
-- 5 of 5 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
BM-WP.0500.34.2026.KP
4477545.18805509.15146799
Warszawa, 16-09-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelacje Posła Romana Fritza (znaki: K10INT18363,
K10INT18365, K10INT18367).
Temat: potencjalne transgraniczne zagrożenie środowiskowe związane z sytuacją na terenie
odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do ww. interpelacji przedstawiam stanowisko przygotowane we współpracy
z Ministerstwem Infrastruktury (MI), Ministerstwem Spraw Zagranicznych (MSZ) oraz
Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA).
Składowisko odpadów na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie powstawało od lat 40.
XX wieku jako miejsce deponowania odpadów pogórniczych z okolicznych kopalń węgla
kamiennego, głównie kopalń Heřmanice i František. Z czasem na terenie hałdy lokowano
również odpady przemysłowe, w tym osady i szlamy pochodzące z koksowni oraz inne
odpady chemiczne. Eksploatacja hałdy i związane z nią deponowanie odpadów trwały do
1990 r., kiedy zakończono przyjmowanie materiałów odpadowych. Pod koniec lat 90.
doszło do samozapłonu części hałdy, a proces podziemnego spalania trwa do dziś. Od
początku XXI wieku teren znajduje się pod nadzorem państwowego przedsiębiorstwa
DIAMO, które prowadzi działania związane z zabezpieczeniem i rekultywacją jednego z
największych historycznych składowisk odpadów przemysłowych w Republice Czeskiej.
Polskie placówki dyplomatyczne w Czechach mają wiedzę nt. odwału/hałdy Heřmanice i
monitorują publicznie dostępne informacje publikowane w czeskich mediach, na stronach
internetowych Rządu Republiki Czeskiej oraz właściwych resortów: przemysłu i handlu,
środowiska i rolnictwa. Dotychczas nie otrzymały sygnałów o bezpośrednim zagrożeniu
środowiskowym wymagającym podjęcia konkretnych działań czy interwencji.
Odpowiedzialne merytorycznie instytucje czeskie (szczebla centralnego i regionalnego) nie
przekazywały informacji o stanie hałdy Heřmanice, w tym wskazujących na możliwość jej
transgranicznego oddziaływania.
Głównym przedmiotem zaangażowania władz lokalnych i regionalnych: miasta Ostrawy i
kraju morawsko-śląskiego oraz krajowych (w szczególności Ministerstwa Środowiska RCz,
Czeskiego Inspektoratu Środowiskowego, Ministerstwa Przemysłu i Handlu RCz), jest
przyjęcie konkretnych rozwiązań w kierunku skutecznego zabezpieczenia wysypiska
-- 1 of 5 --
odpadów chemicznych przed działaniem utrzymujących się przez dekady wysokich
temperatur wewnętrznych, charakterystycznych dla wysypisk pokopalnianych i
pokoksowniczych.
Strona czeska ma świadomość wagi problemu, konieczności bieżącej kontroli stanu hałdy
i kontynuacji wysiłków na rzecz skutecznego opanowania dynamiki procesów
endogenicznych mogących prowadzić do pożaru w składowisku odpadów chemicznych.
Podczas wizyty w regionie w maju 2026 r. premier Andrej Babiš odwiedzając hałdę,
spotkał się z władzami i dyrekcją państwowej spółki DIAMO, w celu ustalenia dalszego
przebiegu i kosztów prac sanacyjnych.
Z informacji otrzymanych przez Konsulat Generalny RP w Ostrawie od przedstawicieli
władz miasta i kraju, miejscowych organów środowiskowych oraz bezpośrednio od
kierownictwa państwowej spółki DIAMO, wynika, że obecny stan wysypiska nie stanowi,
ani dziś ani w perspektywie najbliższych lat, zagrożenia katastrofą ekologiczną.
Potwierdzają to prowadzone na bieżąco pomiary i badania stanu hałdy, ekosystemu,
czystości powietrza, wód dorzecza Odry i gruntowych. Spółka prowadzi szeroki
monitoring powietrza w Heřmanicach przy współpracy ostrawskiego Instytutu Zdrowia
pod kątem zawartości niebezpiecznych pyłów i gazów (gł. benzoapirenu). W działania
monitujące włączony jest ostrawski Urząd Środowiskowy. Wyniki są raportowane i co do
zasady dostępne. Komunikaty zarządcy w zakresie wyników mierzonych ryzyk są
generalnie pozytywne, nie stwierdzają zagrożenia dla ludności. Teren hałdy jest
udostępniony turystom, także rowerowym.
W ww. kontekście należy wskazać na wyniki dwuletniego monitoringu prowadzonego
przez polskich i czeskich naukowców z Katowic i Ostrawy we współpracy z ekspertami w
dziedzinie górnictwa. Badania dotyczyły procesów spalania hałd w regionie ostrawskim
i województwie śląskim, w tym hałdy Heřmanice, oraz ich potencjalnego oddziaływania na
okolicznych mieszkańców. Wynikowe dane, podobnie jak te z bieżącego monitoringu
zarządcy hałdy, są pozytywne. Przywołane w interpelacji analizy ryzyka i oceny są
nieaktualne (2010 r.) i pochodzą od firm pozostających w sporach sądowych ze spółką
DIAMO (gł. OKK Koksovny).
Z informacji uzyskanych od Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (dalej: GDOŚ), GDOŚ
jest właściwy w zakresie ocen oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć,
a nie przedsięwzięć już istniejących. Zgodnie z art. 4 ustawy z 13 kwietnia 2007 r.
o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, ustawa ma zastosowanie do
bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku spowodowanych
przez działalność, która została zakończona po dniu 30 kwietnia 2007 r., a także do szkód
powstałych wskutek emisji, zdarzenia lub incydentu, które miały miejsce po dniu 30 kwietnia
2007 r. Nie stosuje się jej natomiast do szkód lub zagrożeń wynikających z działalności
zakończonej przed tą datą. W przypadku odwału Heřmanice deponowanie odpadów
zakończono w 1990 r., a więc na długo przed dniem 30 kwietnia 2007 r. Zatem co do zasady
wyłącza to możliwość stosowania przepisów ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku
i ich naprawie. W konsekwencji ustawa ta, w tym przewidziane w niej instrumenty
dotyczące szkód w środowisku mogących oddziaływać na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, nie znajduje zastosowania do historycznej działalności polegającej na składowaniu
odpadów na tym obiekcie.
Nawet gdyby doszło do przedostania się zanieczyszczeń z terenu odwału Heřmanice do
wód Odry i wystąpienia negatywnych skutków na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie
oznaczałoby to automatycznie zastosowania przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o
zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Ewentualne zanieczyszczenie
stanowiłoby w takim przypadku skutek historycznej działalności zakończonej przed
wejściem w życie reżimu odpowiedzialności przewidzianego w ustawie szkodowej, a nie
-- 2 of 5 --
wynik działalności prowadzonej po tej dacie. Tym samym przesłanki czasowe zastosowania
ustawy nie byłyby spełnione.
Zgodnie z informacją uzyskaną od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ)
monitoring jakości wód powierzchniowych realizowany jest w ramach państwowego
monitoringu środowiska (PMŚ), pozostającego w kompetencji GIOŚ. Prowadzony jest
zgodnie z Dyrektywą 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23
października 2000 r. ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki
wodnej (zwanej Ramową Dyrektywą Wodną – RDW) transponowaną do polskiego prawa
ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960, z późn. zm.).
Zgodnie z art. 349 ww. ustawy celem monitoringu wód jest pozyskiwanie informacji o
stanie ich jakości na potrzeby planowania w gospodarowaniu wodami oraz oceny
osiągania celów środowiskowych. Cel ten realizowany jest poprzez badania i oceny stanu
środowiska wodnego, rozumianego jako stan stosunkowo stały lub podlegający stałym
trendom, a nie wynikający z nadzwyczajnych zmian warunków. Monitoring ten nie ma na
celu ciągłego kontrolowania aktualnych zagrożeń i zapobiegania potencjalnym sytuacjom
kryzysowym związanym z jakością wód.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 13 lipca 2021 r. w sprawie form
i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i
jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 1576) badania monitoringowe
prowadzone są w jednolitych częściach wód (jcwp) w ramach monitoringu
diagnostycznego, operacyjnego, badawczego oraz monitoringu obszarów chronionych.
Obejmują one elementy biologiczne, fizykochemiczne oraz chemiczne. Poza badaniami
wód GIOŚ wykonuje także badania osadów dennych rzek i jezior oraz badania
bioakumulacji substancji priorytetowych w tkankach ryb i mięczaków. Na podstawie
uzyskanych wyników badań i obserwacji GIOŚ dokonuje oceny stanu wód na obszarach
dorzeczy, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2021 r. w
sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego
oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, a także
środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. poz. 1475). Wyniki
badań oraz wyniki klasyfikacji publikowane są na stronie internetowej GIOŚ.
Jednym z podstawowych zadań Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) jest przeciwdziałanie
poważnym awariom. W ramach tego zadania w IOŚ wdrożono procedurę na wypadek
wystąpienia poważnej awarii, która m.in. obejmuje konieczność informowania GIOŚ
o poważnych awariach (w tym mogących powodować skutki transgraniczne) w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r.
poz. 647, z późn. zm.). Określa ona również szczegółowe zadania, które należy podjąć w
przypadku wystąpienia zdarzeń z udziałem substancji chemicznych. W przypadku zdarzeń
mających skutki dla środowiska organy IOŚ dokonują m.in. oceny stopnia zanieczyszczenia
środowiska. Zadania związane z przeciwdziałaniem poważnym awariom są realizowane w
ścisłej współpracy z Państwową Strażą Pożarną.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 26 kwietnia
2007 r. o zarządzaniu kryzysowym zarządzanie kryzysowe na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej sprawuje Rada Ministrów, natomiast ministrowie kierujący działami administracji
rządowej oraz kierownicy urzędów centralnych realizują, zgodnie ze swoją właściwością,
zadania z zakresu zarządzania kryzysowego. Odpowiedzialność za realizację tych zadań
została zatem rozdzielona pomiędzy właściwe organy administracji publicznej zgodnie z
ich kompetencjami rzeczowymi i nie stanowi wyłącznej właściwości ministra właściwego
do spraw wewnętrznych.
-- 3 of 5 --
Jednocześnie zgodnie z obowiązującym Krajowym Planem Zarządzania Kryzysowego
(edycja 2025), dla zagrożenia pn. „Zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych”
podmiotem wiodącym we wszystkich fazach zarządzania kryzysowego jest minister
właściwy do spraw gospodarki wodnej, natomiast minister właściwy do spraw
wewnętrznych pełni rolę podmiotu współpracującego. Oznacza to, że koordynacja działań
oraz podejmowanie decyzji w przypadku wystąpienia tego rodzaju zagrożeń odbywają się
zgodnie z przyjętym podziałem kompetencji pomiędzy właściwe organy administracji
publicznej.
Zgodnie z zapisami Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki
Czeskiej o współpracy na wodach granicznych w dziedzinie gospodarki wodnej, podpisanej
w Pradze dnia 20 kwietnia 2015 r., współpraca obu państw ma na celu m.in. koordynację
działań prowadzących do zapewnienia ochrony oraz wzajemnie skoordynowanego i
racjonalnego użytkowania wód granicznych. Postanowienia umowy realizuje Polsko-
Czeska Komisja ds. Wód Granicznych, w ramach której funkcjonuje Grupa Robocza OPZ
ds. współpracy w obszarze ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem.
Współpraca w ramach Komisji obejmuje pięć obszarów i realizowana jest przez cały rok
w ramach polsko-czeskich grup roboczych, podczas wspólnych prac, narad i spotkań
ekspertów, zgodnie z przyjętymi planami prac tych grup. Grupa Robocza OPZ prowadzi
monitoring wód granicznych poprzez ich systematyczne badania, ocenę ich jakości oraz
ocenę stanu jednolitych części wód granicznych na podstawie ujednoliconych wyników
analiz. Po stronie polskiej zadania te wykonują Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Środowiska w Katowicach i GIOŚ, natomiast po stronie czeskiej Ministerstwo Środowiska
Republiki Czeskiej.
Grupa Robocza OPZ, we współpracy z innymi grupami roboczymi działającymi w ramach
Komisji, opiniuje dokumentację dotyczącą przedsięwziąć mających wpływ na wody
graniczne lub szkód powstałych w wyniku transgranicznego nadzwyczajnego
zanieczyszczenia wód. Współpraca w ramach Grupy Roboczej OPZ ma na celu
zapobieganie zanieczyszczeniom, usuwanie ich przyczyn i skutków oraz podejmowanie
działań na rzecz poprawy czystości wód, aby osiągnąć ich dobry stan.
Zgodnie z art. 8 powyższej Umowy „Nadzwyczajne zanieczyszczenia wód granicznych”,
Umawiające się Strony współpracują przy zapobieganiu oraz usuwaniu przyczyn i skutków
nadzwyczajnych zanieczyszczeń wód granicznych. W szczególności uzgodnią:
techniczne, technologiczne, organizacyjne i inne procedury zapobiegania oraz
likwidacji nadzwyczajnych zanieczyszczeń wód;
systemy kontroli oraz wytyczne dotyczące powiadamiania i ostrzegania o
przypadkach nadzwyczajnego zanieczyszczenia wód;
zakres i sposób udzielania wzajemnej pomocy.
Rzeczpospolita Polska jest również stroną Umowy w sprawie Międzynarodowej Komisji
Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem z dnia 11 kwietnia 1996 r. Na jej podstawie
została utworzona Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem
(dalej MKOOpZ), w skład której wchodzi również Republika Czeska oraz Republika
Federalna Niemiec. MKOOpZ prowadzi wymianę informacji i stosowane działania
dotyczące Międzynarodowego Obszaru Dorzecza Odry (MODO).
W ramach MKOOpZ funkcjonuje Grupa Robocza G3 „Zanieczyszczenia awaryjne”, do
której zadań należy:
1. Aktualizowanie Międzynarodowego Planu Ostrzegawczo-Alarmowego dla Odry
oraz jego regularne testowanie w ramach ćwiczeń komunikacyjnych i ich ocena.
2. Aktualizowania Planu Awaryjnego dla Odry.
-- 4 of 5 --
3. Uzupełnianie i regularne aktualizowanie listy potencjalnych źródeł zanieczyszczeń
awaryjnych (zawierającej miejsca skażone i/lub składowiska odpadów w
potencjalnej strefie zalewowej).
4. Opracowywanie zaleceń dotyczących działań zapobiegawczych w celu
zmniejszenia ryzyka i wpływu nadzwyczajnych zanieczyszczeń wody przy
uwzględnieniu istniejących działań krajowych.
5. Inicjowanie wymiany doświadczeń pomiędzy Grupą Roboczą G3 a podobnymi
grupami roboczymi innych komisji, m.in. poprzez organizowanie seminariów,
ćwiczeń awaryjnych oraz wymianę materiałów.
6. Omawianie zgłoszonych awarii o znaczeniu transgranicznym.
7. Regularna wymiana informacji o aktualnych przepisach krajowych dotyczących
zarządzania kryzysowego w zakresie awarii na ciekach wodnych.
Zagadnienie dotyczące hałdy Heřmanice dotychczas nie było przedmiotem prac Grupy
G3. Obiekt ten nie został zgłoszony przez stronę czeską jako potencjalne źródło
zanieczyszczeń w ramach identyfikacji obiektów uwzględnianych na potrzeby
Międzynarodowego Planu Ostrzegawczo- Alarmowego dla Odry (MPOA).
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Pan Radosław Sikorski, Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Spraw
Zagranicznych,
2. Pan Dariusz Klimczak, Minister Infrastruktury,
3. Pan Marcin Kierwiński, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji,
4. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM.
-- 5 of 5 --