Interpelacja nr 18363
Interpelacja w sprawie potencjalnego transgranicznego zagrożenia dla środowiska i wód Odry związanego z aktywnością termiczną odwału Heřmanice w Republice Czeskiej oraz stanem zabezpieczenia znajdującego się w jego obrębie zamkniętego składowiska odpadów chemicznych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (88%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie potencjalnego transgranicznego zagrożenia dla środowiska i wód Odry związanego z aktywnością termiczną odwału Heřmanice w Republice Czeskiej oraz stanem zabezpieczenia znajdującego się w jego obrębie zamkniętego składowiska odpadów chemicznych
Interpelacja nr 18363
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie potencjalnego transgranicznego zagrożenia dla środowiska i wód Odry związanego z aktywnością termiczną odwału Heřmanice w Republice Czeskiej oraz stanem zabezpieczenia znajdującego się w jego obrębie zamkniętego składowiska odpadów chemicznych
Zgłaszający: Roman Fritz
Data wpływu: 07-07-2026
Szanowna Pani Minister,
składam interpelację w sprawie potencjalnego transgranicznego zagrożenia dla środowiska, w szczególności dla wód dorzecza Odry, związanego z sytuacją na terenie zwałowiska/odwału Heřmanice w Ostrawie, w Republice Czeskiej.
Odwał Heřmanice położony jest na terenie Ostrawy, w kraju morawsko-śląskim, a więc w obszarze mającym istotne znaczenie z punktu widzenia transgranicznej ochrony środowiska, w szczególności ochrony wód dorzecza Odry.
Z materiałów źródłowych wynika, że odwał Heřmanice stanowi rozległe miejsce składowania odpadów pogórniczych pochodzących z działalności górnictwa węgla kamiennego. Dokumentacja techniczna i środowiskowa wskazuje, że w jego obrębie od wielu lat występują procesy termiczne, w tym takie jak samozagrzewanie oraz pożar endogeniczny. Analiza ryzyka z 2010 r. opisuje ryzyko związane z rozwojem aktywności termicznej w obrębie odwału, emisją gazów, oddziaływaniem na powietrze, wody, grunty oraz zdrowie ludzi. Wskazuje również na potrzebę prowadzenia działań ograniczających rozprzestrzenianie się procesów termicznych.
Szczególne znaczenie ma fakt, że w obrębie odwału znajduje się zamknięte składowisko odpadów chemicznych określane w dokumentach jako SChO. Z opinii i ekspertyz wynika, że składowisko to było eksploatowane w latach 1991–1998, a zdeponowano na nim około 3000 m3 odpadów chemicznych. Odpady te zostały następnie przykryte materiałem rekultywacyjnym i zabezpieczone folią izolacyjną. W dokumentach eksperckich wskazuje się, że składowisko to można traktować jako swoisty zamknięty „chemiczny sarkofag” znajdujący się w obrębie ciała odwału.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa środowiskowego kluczowa jest relacja pomiędzy postępującą aktywnością termiczną odwału a zamkniętym składowiskiem odpadów chemicznych. Jeżeli procesy termiczne zbliżają się do SChO albo mogą oddziaływać na elementy jego zabezpieczenia, powstaje ryzyko naruszenia stabilności odpadów chemicznych, izolacji składowiska lub jego otoczenia. W takim scenariuszu nie można wykluczyć potencjalnych skutków dla środowiska, w tym wód podziemnych i powierzchniowych.
W celu ochrony składowiska chemicznego przed rozprzestrzenianiem się aktywności termicznej zaprojektowano i wykonano tzw. OVS „A”, czyli oddzielającą ścianę powietrzną. Z materiałów źródłowych wynika jednak, że skuteczność tego zabezpieczenia budzi poważne wątpliwości. Raport komisji eksperckiej czeskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 2021 r. wskazywał na konieczność szczególnej ostrożności w rejonie składowiska chemicznego i potrzebę takiego prowadzenia działań, aby zapobiec przeniesieniu pożaru endogenicznego w kierunku obszaru wysoce niebezpiecznych odpadów. Komisja zwracała również uwagę na potrzebę właściwego doboru materiału używanego do wykonania OVS oraz na konieczność odpowiedniego monitoringu.
Jeszcze poważniejsze wątpliwości wynikają z późniejszych dokumentów. Ekspertyza VŠB–TU Ostrava z 2024 r. dotyczyła funkcjonalności OVS „A” wobec możliwego oddziaływania pożaru endogenicznego odwału Heřmanice na zamknięte składowisko chemicznych odpadów spółki OKK Koksovny. Sam przedmiot tej ekspertyzy wskazuje, że kwestia skuteczności OVS „A” nie jest zagadnieniem marginalnym, lecz dotyczy podstawowego zabezpieczenia składowiska chemicznego przed procesami termicznymi.
Opinia z 17 marca 2026 r. dotycząca stanu ochrony SChO z wykorzystaniem OVS „A” wskazuje natomiast na szczególnie alarmujące okoliczności. W dokumencie opisano m.in., że OVS „A” nie daje gwarancji pełnej ochrony zamkniętego składowiska odpadów chemicznych przed aktywną termiką. Wskazano także na problem pozostawienia pod OVS warstw materiału mogących przenosić aktywność termiczną, na wątpliwości dotyczące materiału wykorzystanego do wypełnienia OVS oraz na temperatury przekraczające poziom istotny z punktu widzenia bezpieczeństwa zdeponowanych odpadów chemicznych.
Raport z pomiarów temperatur i poboru próbek powietrza z 20 lutego 2026 r. potwierdza, że w rejonie OVS prowadzono pomiary temperatur i badania atmosfery otworowej. W kontekście wcześniejszych ekspertyz, wskazujących na znaczenie temperatury około 50°C dla stabilności części zdeponowanych odpadów chemicznych, wyniki aktualnego monitoringu powinny być przedmiotem szczegółowej analizy także ze strony polskich organów ochrony środowiska.
W świetle powyższego sprawa nie może być traktowana wyłącznie jako wewnętrzny problem Republiki Czeskiej. Odwał Heřmanice znajduje się w regionie bezpośrednio powiązanym z dorzeczem Odry. W razie wystąpienia awarii, naruszenia integralności składowiska chemicznego, emisji niebezpiecznych substancji, zanieczyszczenia wód podziemnych lub powierzchniowych skutki mogą potencjalnie mieć charakter transgraniczny. Dotyczy to zwłaszcza Polski, dla której Odra jest jednym z kluczowych systemów rzecznych.
Sprawa ma charakter zasadniczy i wymaga zainteresowania ze strony Minister Klimatu i Środowiska z kilku powodów.
Po pierwsze, dotyczy dużego obiektu pogórniczego, na którym od wielu lat występują procesy termiczne. Nie jest to jednorazowy incydent, lecz zjawisko długotrwałe, opisane w dokumentacji technicznej i środowiskowej.
Po drugie, w obrębie tego obiektu znajduje się zamknięte składowisko odpadów chemicznych. Sama obecność takich odpadów w sąsiedztwie stref aktywności termicznej wymaga najwyższego poziomu ostrożności, monitoringu i prewencji.
Po trzecie, z materiałów źródłowych wynika, że zabezpieczenie w postaci OVS „A” może nie gwarantować pełnej ochrony składowiska chemicznego. Jest to okoliczność fundamentalna, ponieważ OVS „A” miała pełnić funkcję bariery ochronnej przed rozprzestrzenianiem się aktywności termicznej.
Po czwarte, w dokumentach pojawia się kwestia temperatur istotnych dla stabilności odpadów chemicznych i elementów izolacyjnych składowiska. W sytuacji, w której aktualny monitoring wykazuje temperatury mogące mieć znaczenie krytyczne, konieczne jest ustalenie, czy polskie organy dysponują pełną wiedzą o ryzyku i czy prowadzą monitoring adekwatny do możliwego zagrożenia.
Po piąte, sprawa może dotyczyć wód dorzecza Odry. Po doświadczeniach katastrofy ekologicznej na Odrze oczywiste powinno być, że państwo polskie nie może ograniczać się do działań następczych. W przypadku potencjalnych transgranicznych źródeł zagrożenia potrzebne jest działanie uprzedzające, oparte na zasadzie przezorności.
Po szóste, sprawa wymaga wyjaśnienia w ramach relacji polsko-czeskich. Jeżeli strona czeska prowadziła lub prowadzi działania sanacyjne na obiekcie mogącym potencjalnie oddziaływać na wody transgraniczne, zasadne jest ustalenie, czy Polska była o tym informowana, czy przekazano jej dokumentację i czy funkcjonuje skuteczny system ostrzegania.
Nie przesądzając, czy obecnie doszło już do oddziaływania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, należy podkreślić, że sama możliwość wystąpienia skutków transgranicznych powinna uruchamiać działania prewencyjne. W sprawach środowiskowych tego rodzaju brak pewności co do pełnego zakresu zagrożenia nie powinien być traktowany jako argument za biernością organów państwa.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada wiedzę o sytuacji na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie, w szczególności o występujących tam procesach termicznych, pożarze endogenicznym oraz istnieniu zamkniętego składowiska odpadów chemicznych SChO?
Od kiedy Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, właściwe wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska lub inne polskie organy posiadają wiedzę o tej sprawie?
Czy strona czeska kiedykolwiek oficjalnie informowała stronę polską o potencjalnym ryzyku transgranicznym związanym z odwałem Heřmanice, składowiskiem SChO, aktywnością termiczną odwału albo pracami sanacyjnymi prowadzonymi w jego obrębie?
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska analizowało dokumenty dotyczące odwału Heřmanice, w szczególności:
a) analizę ryzyka odwału Heřmanice z 2010 r.,
b) raport komisji eksperckiej czeskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 2021 r.,
c) ekspertyzę dotyczącą odporności składowiska chemicznego na oddziaływanie procesów termicznych z 2022 r.,
d) ekspertyzę VŠB–TU Ostrava dotyczącą funkcjonalności OVS „A” z 2024 r.,
e) opinię z 17 marca 2026 r. dotyczącą stanu ochrony składowiska chemicznego z wykorzystaniem OVS „A”,
f) raport z pomiarów temperatur i poboru próbek powietrza z 20 lutego 2026 r.?
Czy ministerstwo występowało do właściwych organów Republiki Czeskiej o przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej odwału Heřmanice, składowiska SChO oraz OVS „A”?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy przy działaniach prowadzonych na odwale Heřmanice była analizowana możliwość transgranicznego oddziaływania na środowisko, w szczególności na wody dorzecza Odry?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy przy projektowaniu, wykonywaniu lub modyfikowaniu OVS „A” przeprowadzono ocenę oddziaływania na środowisko albo analizę ryzyka transgranicznego?
Czy ministerstwo uznaje, że w świetle zasady przezorności sprawa powinna zostać potraktowana jako potencjalne zagrożenie transgraniczne, nawet jeżeli na obecnym etapie nie stwierdzono jeszcze szkody po stronie polskiej?
Czy ministerstwo wystąpi do strony czeskiej o pilne przekazanie:
a) aktualnych wyników pomiarów temperatur w rejonie OVS „A” i SChO,
b) aktualnych wyników badań gazów i atmosfery otworowej,
c) aktualnych wyników badań wód podziemnych i powierzchniowych,
d) dokumentacji dotyczącej materiału użytego do wykonania OVS „A”,
e) dokumentacji projektowej i powykonawczej OVS „A”,
f) aktualnych map termicznych odwału,
g) planu awaryjnego na wypadek naruszenia integralności składowiska chemicznego?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy OVS „A” jest obecnie uznawana przez czeskie organy lub operatora obiektu za w pełni funkcjonalną barierę ochronną? Jeżeli tak, na podstawie jakich dokumentów, pomiarów i ekspertyz?
Czy ministerstwo wystąpi do strony czeskiej o wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy założeniami dotyczącymi OVS jako skutecznej bariery ochronnej a późniejszymi opiniami wskazującymi na brak gwarancji pełnej ochrony składowiska chemicznego?
Czy ministerstwo posiada informacje, jakie działania naprawcze lub zabezpieczające zostały podjęte po sporządzeniu opinii z 17 marca 2026 r.?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy w związku ze stanem OVS „A” i temperaturami stwierdzanymi w jej obrębie czeskie organy podjęły działania administracyjne, kontrolne lub nadzorcze?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy dla składowiska SChO istnieje aktualny plan awaryjny na wypadek:
a) wzrostu temperatur,
b) naruszenia izolacji,
c) emisji gazów,
d) przedostania się substancji niebezpiecznych do wód podziemnych lub powierzchniowych,
e) rozprzestrzenienia się pożaru endogenicznego?
Czy Główny Inspektorat Ochrony Środowiska prowadzi obecnie monitoring Odry ukierunkowany na potencjalne zanieczyszczenia mogące pochodzić z rejonu Ostrawy i odwału Heřmanice?
Jakie punkty pomiarowe po stronie polskiej mogłyby wykryć ewentualne zanieczyszczenia pochodzące z rejonu odwału Heřmanice?
Jakie parametry są obecnie badane w tych punktach pomiarowych?
Czy monitoring obejmuje substancje i wskaźniki mogące mieć znaczenie w przypadku oddziaływania odpadów koksowniczych, odpadów chemicznych oraz produktów procesów termicznych, w szczególności:
a) fenole,
b) amoniak i jon amonowy,
c) cyjanki,
d) siarczany,
e) chlorki,
f) przewodność elektrolityczną,
g) pH,
h) WWA,
i) BTEX,
j) benzen,
k) metale ciężkie,
l) substancje ropopochodne,
m) lotne związki organiczne?
Czy ministerstwo zleci GIOŚ dokonanie oceny, czy obecny system monitoringu Odry jest wystarczający do wczesnego wykrycia ewentualnego oddziaływania z rejonu odwału Heřmanice?
Czy po katastrofie ekologicznej na Odrze w 2022 r. zidentyfikowano i przeanalizowano potencjalne transgraniczne źródła zagrożeń dla tej rzeki, w tym źródła znajdujące się na terytorium Republiki Czeskiej?
Czy odwał Heřmanice został ujęty w jakichkolwiek analizach, mapach ryzyka, procedurach ostrzegania lub dokumentach dotyczących bezpieczeństwa środowiskowego Odry?
Czy w ramach polsko-czeskiej współpracy środowiskowej lub wodnej funkcjonuje system natychmiastowego ostrzegania strony polskiej o awariach, skażeniach albo ryzykach środowiskowych powstałych po stronie czeskiej, które mogą oddziaływać na Odrę?
Czy ministerstwo wystąpi do strony czeskiej o powołanie polsko-czeskiego zespołu eksperckiego do spraw odwału Heřmanice, z udziałem przedstawicieli Ministerstwa Klimatu i Środowiska, GIOŚ, PGW Wody Polskie oraz niezależnych ekspertów?
Czy ministerstwo rozważa zwrócenie się do Głównego Instytutu Górnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego lub innej polskiej jednostki naukowej o sporządzenie niezależnej opinii dotyczącej potencjalnego ryzyka dla Polski związanego z odwałem Heřmanice?
Czy ministerstwo zamierza poinformować właściwe organy zarządzania kryzysowego, wojewodów, marszałków województw oraz samorządy nadodrzańskie o potencjalnym źródle zagrożenia po stronie czeskiej?
Czy ministerstwo rozważa skierowanie sprawy do Komisji Europejskiej, jeżeli strona czeska nie przedstawi pełnych danych albo nie wykaże, że ryzyko transgraniczne zostało należycie wykluczone?
Czy ministerstwo uznaje za zasadne podjęcie działań na forum Unii Europejskiej w kontekście ochrony wód transgranicznych, zasady przezorności oraz zapobiegania szkodom w środowisku?
Czy ministerstwo zobowiąże GIOŚ do przygotowania pisemnej oceny, czy obecny system monitoringu środowiska w Polsce jest wystarczający wobec potencjalnego zagrożenia wynikającego z sytuacji na odwale Heřmanice?
Czy ministerstwo wystąpi do strony czeskiej o pilne przekazanie aktualnych danych z pomiarów temperatury w OVS „A” i w rejonie SChO, ze szczególnym uwzględnieniem punktów, w których temperatura przekracza poziomy uznawane w ekspertyzach za istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa odpadów chemicznych?
Czy ministerstwo przedstawi Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej informację o wynikach podjętych działań, stanowisku strony czeskiej oraz ocenie ryzyka dla Polski?
Mając na uwadze wagę sprawy, zwracam się o potraktowanie niniejszej interpelacji jako pilnej.
Z materiałów źródłowych wynika, że mamy do czynienia z wieloletnim i udokumentowanym problemem środowiskowym: aktywnością termiczną dużego odwału pogórniczego, obecnością zamkniętego składowiska odpadów chemicznych w jego obrębie oraz poważnymi wątpliwościami dotyczącymi skuteczności zabezpieczenia tego składowiska przed oddziaływaniem procesów termicznych.
W sprawach tego rodzaju państwo polskie nie powinno oczekiwać na materializację szkody, lecz działać z wyprzedzeniem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której potencjalne skutki mogą obejmować wody dorzecza Odry, a więc obszar o fundamentalnym znaczeniu środowiskowym, gospodarczym i społecznym dla Rzeczypospolitej Polskiej.
Zasadne są: pilne wystąpienie do właściwych organów Republiki Czeskiej o pełną dokumentację, uruchomienie ścieżki współpracy eksperckiej, weryfikacja polskiego monitoringu Odry oraz przygotowanie procedur reagowania na ewentualne zagrożenie transgraniczne.
Z poważaniem
Roman Fritz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Interpelacja nr 18363
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie potencjalnego transgranicznego zagrożenia dla środowiska i wód Odry związanego z aktywnością termiczną odwału Heřmanice w Republice Czeskiej oraz stanem zabezpieczenia znajdującego się w jego obrębie zamkniętego składowiska odpadów chemicznych
Zgłaszający: Roman Fritz
Data wpływu: 07-07-2026
Szanowna Pani Minister,
składam interpelację w sprawie potencjalnego transgranicznego zagrożenia dla środowiska, w szczególności dla wód dorzecza Odry, związanego z sytuacją na terenie zwałowiska/odwału Heřmanice w Ostrawie, w Republice Czeskiej.
Odwał Heřmanice położony jest na terenie Ostrawy, w kraju morawsko-śląskim, a więc w obszarze mającym istotne znaczenie z punktu widzenia transgranicznej ochrony środowiska, w szczególności ochrony wód dorzecza Odry.
Z materiałów źródłowych wynika, że odwał Heřmanice stanowi rozległe miejsce składowania odpadów pogórniczych pochodzących z działalności górnictwa węgla kamiennego. Dokumentacja techniczna i środowiskowa wskazuje, że w jego obrębie od wielu lat występują procesy termiczne, w tym takie jak samozagrzewanie oraz pożar endogeniczny. Analiza ryzyka z 2010 r. opisuje ryzyko związane z rozwojem aktywności termicznej w obrębie odwału, emisją gazów, oddziaływaniem na powietrze, wody, grunty oraz zdrowie ludzi. Wskazuje również na potrzebę prowadzenia działań ograniczających rozprzestrzenianie się procesów termicznych.
Szczególne znaczenie ma fakt, że w obrębie odwału znajduje się zamknięte składowisko odpadów chemicznych określane w dokumentach jako SChO. Z opinii i ekspertyz wynika, że składowisko to było eksploatowane w latach 1991–1998, a zdeponowano na nim około 3000 m3 odpadów chemicznych. Odpady te zostały następnie przykryte materiałem rekultywacyjnym i zabezpieczone folią izolacyjną. W dokumentach eksperckich wskazuje się, że składowisko to można traktować jako swoisty zamknięty „chemiczny sarkofag” znajdujący się w obrębie ciała odwału.
Z punktu widzenia bezpieczeństwa środowiskowego kluczowa jest relacja pomiędzy postępującą aktywnością termiczną odwału a zamkniętym składowiskiem odpadów chemicznych. Jeżeli procesy termiczne zbliżają się do SChO albo mogą oddziaływać na elementy jego zabezpieczenia, powstaje ryzyko naruszenia stabilności odpadów chemicznych, izolacji składowiska lub jego otoczenia. W takim scenariuszu nie można wykluczyć potencjalnych skutków dla środowiska, w tym wód podziemnych i powierzchniowych.
W celu ochrony składowiska chemicznego przed rozprzestrzenianiem się aktywności termicznej zaprojektowano i wykonano tzw. OVS „A”, czyli oddzielającą ścianę powietrzną. Z materiałów źródłowych wynika jednak, że skuteczność tego zabezpieczenia budzi poważne wątpliwości. Raport komisji eksperckiej czeskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 2021 r. wskazywał na konieczność szczególnej ostrożności w rejonie składowiska chemicznego i potrzebę takiego prowadzenia działań, aby zapobiec przeniesieniu pożaru endogenicznego w kierunku obszaru wysoce niebezpiecznych odpadów. Komisja zwracała również uwagę na potrzebę właściwego doboru materiału używanego do wykonania OVS oraz na konieczność odpowiedniego monitoringu.
Jeszcze poważniejsze wątpliwości wynikają z późniejszych dokumentów. Ekspertyza VŠB–TU Ostrava z 2024 r. dotyczyła funkcjonalności OVS „A” wobec możliwego oddziaływania pożaru endogenicznego odwału Heřmanice na zamknięte składowisko chemicznych odpadów spółki OKK Koksovny. Sam przedmiot tej ekspertyzy wskazuje, że kwestia skuteczności OVS „A” nie jest zagadnieniem marginalnym, lecz dotyczy podstawowego zabezpieczenia składowiska chemicznego przed procesami termicznymi.
Opinia z 17 marca 2026 r. dotycząca stanu ochrony SChO z wykorzystaniem OVS „A” wskazuje natomiast na szczególnie alarmujące okoliczności. W dokumencie opisano m.in., że OVS „A” nie daje gwarancji pełnej ochrony zamkniętego składowiska odpadów chemicznych przed aktywną termiką. Wskazano także na problem pozostawienia pod OVS warstw materiału mogących przenosić aktywność termiczną, na wątpliwości dotyczące materiału wykorzystanego do wypełnienia OVS oraz na temperatury przekraczające poziom istotny z punktu widzenia bezpieczeństwa zdeponowanych odpadów chemicznych.
Raport z pomiarów temperatur i poboru próbek powietrza z 20 lutego 2026 r. potwierdza, że w rejonie OVS prowadzono pomiary temperatur i badania atmosfery otworowej. W kontekście wcześniejszych ekspertyz, wskazujących na znaczenie temperatury około 50°C dla stabilności części zdeponowanych odpadów chemicznych, wyniki aktualnego monitoringu powinny być przedmiotem szczegółowej analizy także ze strony polskich organów ochrony środowiska.
W świetle powyższego sprawa nie może być traktowana wyłącznie jako wewnętrzny problem Republiki Czeskiej. Odwał Heřmanice znajduje się w regionie bezpośrednio powiązanym z dorzeczem Odry. W razie wystąpienia awarii, naruszenia integralności składowiska chemicznego, emisji niebezpiecznych substancji, zanieczyszczenia wód podziemnych lub powierzchniowych skutki mogą potencjalnie mieć charakter transgraniczny. Dotyczy to zwłaszcza Polski, dla której Odra jest jednym z kluczowych systemów rzecznych.
Sprawa ma charakter zasadniczy i wymaga zainteresowania ze strony Minister Klimatu i Środowiska z kilku powodów.
Po pierwsze, dotyczy dużego obiektu pogórniczego, na którym od wielu lat występują procesy termiczne. Nie jest to jednorazowy incydent, lecz zjawisko długotrwałe, opisane w dokumentacji technicznej i środowiskowej.
Po drugie, w obrębie tego obiektu znajduje się zamknięte składowisko odpadów chemicznych. Sama obecność takich odpadów w sąsiedztwie stref aktywności termicznej wymaga najwyższego poziomu ostrożności, monitoringu i prewencji.
Po trzecie, z materiałów źródłowych wynika, że zabezpieczenie w postaci OVS „A” może nie gwarantować pełnej ochrony składowiska chemicznego. Jest to okoliczność fundamentalna, ponieważ OVS „A” miała pełnić funkcję bariery ochronnej przed rozprzestrzenianiem się aktywności termicznej.
Po czwarte, w dokumentach pojawia się kwestia temperatur istotnych dla stabilności odpadów chemicznych i elementów izolacyjnych składowiska. W sytuacji, w której aktualny monitoring wykazuje temperatury mogące mieć znaczenie krytyczne, konieczne jest ustalenie, czy polskie organy dysponują pełną wiedzą o ryzyku i czy prowadzą monitoring adekwatny do możliwego zagrożenia.
Po piąte, sprawa może dotyczyć wód dorzecza Odry. Po doświadczeniach katastrofy ekologicznej na Odrze oczywiste powinno być, że państwo polskie nie może ograniczać się do działań następczych. W przypadku potencjalnych transgranicznych źródeł zagrożenia potrzebne jest działanie uprzedzające, oparte na zasadzie przezorności.
Po szóste, sprawa wymaga wyjaśnienia w ramach relacji polsko-czeskich. Jeżeli strona czeska prowadziła lub prowadzi działania sanacyjne na obiekcie mogącym potencjalnie oddziaływać na wody transgraniczne, zasadne jest ustalenie, czy Polska była o tym informowana, czy przekazano jej dokumentację i czy funkcjonuje skuteczny system ostrzegania.
Nie przesądzając, czy obecnie doszło już do oddziaływania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, należy podkreślić, że sama możliwość wystąpienia skutków transgranicznych powinna uruchamiać działania prewencyjne. W sprawach środowiskowych tego rodzaju brak pewności co do pełnego zakresu zagrożenia nie powinien być traktowany jako argument za biernością organów państwa.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska posiada wiedzę o sytuacji na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie, w szczególności o występujących tam procesach termicznych, pożarze endogenicznym oraz istnieniu zamkniętego składowiska odpadów chemicznych SChO?
Od kiedy Ministerstwo Klimatu i Środowiska, Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, właściwe wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska lub inne polskie organy posiadają wiedzę o tej sprawie?
Czy strona czeska kiedykolwiek oficjalnie informowała stronę polską o potencjalnym ryzyku transgranicznym związanym z odwałem Heřmanice, składowiskiem SChO, aktywnością termiczną odwału albo pracami sanacyjnymi prowadzonymi w jego obrębie?
Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska analizowało dokumenty dotyczące odwału Heřmanice, w szczególności:
a) analizę ryzyka odwału Heřmanice z 2010 r.,
b) raport komisji eksperckiej czeskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu z 2021 r.,
c) ekspertyzę dotyczącą odporności składowiska chemicznego na oddziaływanie procesów termicznych z 2022 r.,
d) ekspertyzę VŠB–TU Ostrava dotyczącą funkcjonalności OVS „A” z 2024 r.,
e) opinię z 17 marca 2026 r. dotyczącą stanu ochrony składowiska chemicznego z wykorzystaniem OVS „A”,
f) raport z pomiarów temperatur i poboru próbek powietrza z 20 lutego 2026 r.?
Czy ministerstwo występowało do właściwych organów Republiki Czeskiej o przekazanie pełnej dokumentacji dotyczącej odwału Heřmanice, składowiska SChO oraz OVS „A”?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy przy działaniach prowadzonych na odwale Heřmanice była analizowana możliwość transgranicznego oddziaływania na środowisko, w szczególności na wody dorzecza Odry?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy przy projektowaniu, wykonywaniu lub modyfikowaniu OVS „A” przeprowadzono ocenę oddziaływania na środowisko albo analizę ryzyka transgranicznego?
Czy ministerstwo uznaje, że w świetle zasady przezorności sprawa powinna zostać potraktowana jako potencjalne zagrożenie transgraniczne, nawet jeżeli na obecnym etapie nie stwierdzono jeszcze szkody po stronie polskiej?
Czy ministerstwo wystąpi do strony czeskiej o pilne przekazanie:
a) aktualnych wyników pomiarów temperatur w rejonie OVS „A” i SChO,
b) aktualnych wyników badań gazów i atmosfery otworowej,
c) aktualnych wyników badań wód podziemnych i powierzchniowych,
d) dokumentacji dotyczącej materiału użytego do wykonania OVS „A”,
e) dokumentacji projektowej i powykonawczej OVS „A”,
f) aktualnych map termicznych odwału,
g) planu awaryjnego na wypadek naruszenia integralności składowiska chemicznego?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy OVS „A” jest obecnie uznawana przez czeskie organy lub operatora obiektu za w pełni funkcjonalną barierę ochronną? Jeżeli tak, na podstawie jakich dokumentów, pomiarów i ekspertyz?
Czy ministerstwo wystąpi do strony czeskiej o wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy założeniami dotyczącymi OVS jako skutecznej bariery ochronnej a późniejszymi opiniami wskazującymi na brak gwarancji pełnej ochrony składowiska chemicznego?
Czy ministerstwo posiada informacje, jakie działania naprawcze lub zabezpieczające zostały podjęte po sporządzeniu opinii z 17 marca 2026 r.?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy w związku ze stanem OVS „A” i temperaturami stwierdzanymi w jej obrębie czeskie organy podjęły działania administracyjne, kontrolne lub nadzorcze?
Czy ministerstwo posiada informacje, czy dla składowiska SChO istnieje aktualny plan awaryjny na wypadek:
a) wzrostu temperatur,
b) naruszenia izolacji,
c) emisji gazów,
d) przedostania się substancji niebezpiecznych do wód podziemnych lub powierzchniowych,
e) rozprzestrzenienia się pożaru endogenicznego?
Czy Główny Inspektorat Ochrony Środowiska prowadzi obecnie monitoring Odry ukierunkowany na potencjalne zanieczyszczenia mogące pochodzić z rejonu Ostrawy i odwału Heřmanice?
Jakie punkty pomiarowe po stronie polskiej mogłyby wykryć ewentualne zanieczyszczenia pochodzące z rejonu odwału Heřmanice?
Jakie parametry są obecnie badane w tych punktach pomiarowych?
Czy monitoring obejmuje substancje i wskaźniki mogące mieć znaczenie w przypadku oddziaływania odpadów koksowniczych, odpadów chemicznych oraz produktów procesów termicznych, w szczególności:
a) fenole,
b) amoniak i jon amonowy,
c) cyjanki,
d) siarczany,
e) chlorki,
f) przewodność elektrolityczną,
g) pH,
h) WWA,
i) BTEX,
j) benzen,
k) metale ciężkie,
l) substancje ropopochodne,
m) lotne związki organiczne?
Czy ministerstwo zleci GIOŚ dokonanie oceny, czy obecny system monitoringu Odry jest wystarczający do wczesnego wykrycia ewentualnego oddziaływania z rejonu odwału Heřmanice?
Czy po katastrofie ekologicznej na Odrze w 2022 r. zidentyfikowano i przeanalizowano potencjalne transgraniczne źródła zagrożeń dla tej rzeki, w tym źródła znajdujące się na terytorium Republiki Czeskiej?
Czy odwał Heřmanice został ujęty w jakichkolwiek analizach, mapach ryzyka, procedurach ostrzegania lub dokumentach dotyczących bezpieczeństwa środowiskowego Odry?
Czy w ramach polsko-czeskiej współpracy środowiskowej lub wodnej funkcjonuje system natychmiastowego ostrzegania strony polskiej o awariach, skażeniach albo ryzykach środowiskowych powstałych po stronie czeskiej, które mogą oddziaływać na Odrę?
Czy ministerstwo wystąpi do strony czeskiej o powołanie polsko-czeskiego zespołu eksperckiego do spraw odwału Heřmanice, z udziałem przedstawicieli Ministerstwa Klimatu i Środowiska, GIOŚ, PGW Wody Polskie oraz niezależnych ekspertów?
Czy ministerstwo rozważa zwrócenie się do Głównego Instytutu Górnictwa – Państwowego Instytutu Badawczego lub innej polskiej jednostki naukowej o sporządzenie niezależnej opinii dotyczącej potencjalnego ryzyka dla Polski związanego z odwałem Heřmanice?
Czy ministerstwo zamierza poinformować właściwe organy zarządzania kryzysowego, wojewodów, marszałków województw oraz samorządy nadodrzańskie o potencjalnym źródle zagrożenia po stronie czeskiej?
Czy ministerstwo rozważa skierowanie sprawy do Komisji Europejskiej, jeżeli strona czeska nie przedstawi pełnych danych albo nie wykaże, że ryzyko transgraniczne zostało należycie wykluczone?
Czy ministerstwo uznaje za zasadne podjęcie działań na forum Unii Europejskiej w kontekście ochrony wód transgranicznych, zasady przezorności oraz zapobiegania szkodom w środowisku?
Czy ministerstwo zobowiąże GIOŚ do przygotowania pisemnej oceny, czy obecny system monitoringu środowiska w Polsce jest wystarczający wobec potencjalnego zagrożenia wynikającego z sytuacji na odwale Heřmanice?
Czy ministerstwo wystąpi do strony czeskiej o pilne przekazanie aktualnych danych z pomiarów temperatury w OVS „A” i w rejonie SChO, ze szczególnym uwzględnieniem punktów, w których temperatura przekracza poziomy uznawane w ekspertyzach za istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa odpadów chemicznych?
Czy ministerstwo przedstawi Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej informację o wynikach podjętych działań, stanowisku strony czeskiej oraz ocenie ryzyka dla Polski?
Mając na uwadze wagę sprawy, zwracam się o potraktowanie niniejszej interpelacji jako pilnej.
Z materiałów źródłowych wynika, że mamy do czynienia z wieloletnim i udokumentowanym problemem środowiskowym: aktywnością termiczną dużego odwału pogórniczego, obecnością zamkniętego składowiska odpadów chemicznych w jego obrębie oraz poważnymi wątpliwościami dotyczącymi skuteczności zabezpieczenia tego składowiska przed oddziaływaniem procesów termicznych.
W sprawach tego rodzaju państwo polskie nie powinno oczekiwać na materializację szkody, lecz działać z wyprzedzeniem. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której potencjalne skutki mogą obejmować wody dorzecza Odry, a więc obszar o fundamentalnym znaczeniu środowiskowym, gospodarczym i społecznym dla Rzeczypospolitej Polskiej.
Zasadne są: pilne wystąpienie do właściwych organów Republiki Czeskiej o pełną dokumentację, uruchomienie ścieżki współpracy eksperckiej, weryfikacja polskiego monitoringu Odry oraz przygotowanie procedur reagowania na ewentualne zagrożenie transgraniczne.
Z poważaniem
Roman Fritz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
14
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.4 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (14)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15233 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
BM-WP.0500.34.2026.KP
4477545.18805509.15146799
Warszawa, 16-09-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelacje Posła Romana Fritza (znaki: K10INT18363,
K10INT18365, K10INT18367).
Temat: potencjalne transgraniczne zagrożenie środowiskowe związane z sytuacją na terenie
odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do ww. interpelacji przedstawiam stanowisko przygotowane we współpracy
z Ministerstwem Infrastruktury (MI), Ministerstwem Spraw Zagranicznych (MSZ) oraz
Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA).
Składowisko odpadów na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie powstawało od lat 40.
XX wieku jako miejsce deponowania odpadów pogórniczych z okolicznych kopalń węgla
kamiennego, głównie kopalń Heřmanice i František. Z czasem na terenie hałdy lokowano
również odpady przemysłowe, w tym osady i szlamy pochodzące z koksowni oraz inne
odpady chemiczne. Eksploatacja hałdy i związane z nią deponowanie odpadów trwały do
1990 r., kiedy zakończono przyjmowanie materiałów odpadowych. Pod koniec lat 90.
doszło do samozapłonu części hałdy, a proces podziemnego spalania trwa do dziś. Od
początku XXI wieku teren znajduje się pod nadzorem państwowego przedsiębiorstwa
DIAMO, które prowadzi działania związane z zabezpieczeniem i rekultywacją jednego z
największych historycznych składowisk odpadów przemysłowych w Republice Czeskiej.
Polskie placówki dyplomatyczne w Czechach mają wiedzę nt. odwału/hałdy Heřmanice i
monitorują publicznie dostępne informacje publikowane w czeskich mediach, na stronach
internetowych Rządu Republiki Czeskiej oraz właściwych resortów: przemysłu i handlu,
środowiska i rolnictwa. Dotychczas nie otrzymały sygnałów o bezpośrednim zagrożeniu
środowiskowym wymagającym podjęcia konkretnych działań czy interwencji.
Odpowiedzialne merytorycznie instytucje czeskie (szczebla centralnego i regionalnego) nie
przekazywały informacji o stanie hałdy Heřmanice, w tym wskazujących na możliwość jej
transgranicznego oddziaływania.
Głównym przedmiotem zaangażowania władz lokalnych i regionalnych: miasta Ostrawy i
kraju morawsko-śląskiego oraz krajowych (w szczególności Ministerstwa Środowiska RCz,
Czeskiego Inspektoratu Środowiskowego, Ministerstwa Przemysłu i Handlu RCz), jest
przyjęcie konkretnych rozwiązań w kierunku skutecznego zabezpieczenia wysypiska
-- 1 of 5 --
odpadów chemicznych przed działaniem utrzymujących się przez dekady wysokich
temperatur wewnętrznych, charakterystycznych dla wysypisk pokopalnianych i
pokoksowniczych.
Strona czeska ma świadomość wagi problemu, konieczności bieżącej kontroli stanu hałdy
i kontynuacji wysiłków na rzecz skutecznego opanowania dynamiki procesów
endogenicznych mogących prowadzić do pożaru w składowisku odpadów chemicznych.
Podczas wizyty w regionie w maju 2026 r. premier Andrej Babiš odwiedzając hałdę,
spotkał się z władzami i dyrekcją państwowej spółki DIAMO, w celu ustalenia dalszego
przebiegu i kosztów prac sanacyjnych.
Z informacji otrzymanych przez Konsulat Generalny RP w Ostrawie od przedstawicieli
władz miasta i kraju, miejscowych organów środowiskowych oraz bezpośrednio od
kierownictwa państwowej spółki DIAMO, wynika, że obecny stan wysypiska nie stanowi,
ani dziś ani w perspektywie najbliższych lat, zagrożenia katastrofą ekologiczną.
Potwierdzają to prowadzone na bieżąco pomiary i badania stanu hałdy, ekosystemu,
czystości powietrza, wód dorzecza Odry i gruntowych. Spółka prowadzi szeroki
monitoring powietrza w Heřmanicach przy współpracy ostrawskiego Instytutu Zdrowia
pod kątem zawartości niebezpiecznych pyłów i gazów (gł. benzoapirenu). W działania
monitujące włączony jest ostrawski Urząd Środowiskowy. Wyniki są raportowane i co do
zasady dostępne. Komunikaty zarządcy w zakresie wyników mierzonych ryzyk są
generalnie pozytywne, nie stwierdzają zagrożenia dla ludności. Teren hałdy jest
udostępniony turystom, także rowerowym.
W ww. kontekście należy wskazać na wyniki dwuletniego monitoringu prowadzonego
przez polskich i czeskich naukowców z Katowic i Ostrawy we współpracy z ekspertami w
dziedzinie górnictwa. Badania dotyczyły procesów spalania hałd w regionie ostrawskim
i województwie śląskim, w tym hałdy Heřmanice, oraz ich potencjalnego oddziaływania na
okolicznych mieszkańców. Wynikowe dane, podobnie jak te z bieżącego monitoringu
zarządcy hałdy, są pozytywne. Przywołane w interpelacji analizy ryzyka i oceny są
nieaktualne (2010 r.) i pochodzą od firm pozostających w sporach sądowych ze spółką
DIAMO (gł. OKK Koksovny).
Z informacji uzyskanych od Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (dalej: GDOŚ), GDOŚ
jest właściwy w zakresie ocen oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć,
a nie przedsięwzięć już istniejących. Zgodnie z art. 4 ustawy z 13 kwietnia 2007 r.
o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, ustawa ma zastosowanie do
bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku spowodowanych
przez działalność, która została zakończona po dniu 30 kwietnia 2007 r., a także do szkód
powstałych wskutek emisji, zdarzenia lub incydentu, które miały miejsce po dniu 30 kwietnia
2007 r. Nie stosuje się jej natomiast do szkód lub zagrożeń wynikających z działalności
zakończonej przed tą datą. W przypadku odwału Heřmanice deponowanie odpadów
zakończono w 1990 r., a więc na długo przed dniem 30 kwietnia 2007 r. Zatem co do zasady
wyłącza to możliwość stosowania przepisów ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku
i ich naprawie. W konsekwencji ustawa ta, w tym przewidziane w niej instrumenty
dotyczące szkód w środowisku mogących oddziaływać na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, nie znajduje zastosowania do historycznej działalności polegającej na składowaniu
odpadów na tym obiekcie.
Nawet gdyby doszło do przedostania się zanieczyszczeń z terenu odwału Heřmanice do
wód Odry i wystąpienia negatywnych skutków na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie
oznaczałoby to automatycznie zastosowania przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o
zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Ewentualne zanieczyszczenie
stanowiłoby w takim przypadku skutek historycznej działalności zakończonej przed
wejściem w życie reżimu odpowiedzialności przewidzianego w ustawie szkodowej, a nie
-- 2 of 5 --
wynik działalności prowadzonej po tej dacie. Tym samym przesłanki czasowe zastosowania
ustawy nie byłyby spełnione.
Zgodnie z informacją uzyskaną od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ)
monitoring jakości wód powierzchniowych realizowany jest w ramach państwowego
monitoringu środowiska (PMŚ), pozostającego w kompetencji GIOŚ. Prowadzony jest
zgodnie z Dyrektywą 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23
października 2000 r. ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki
wodnej (zwanej Ramową Dyrektywą Wodną – RDW) transponowaną do polskiego prawa
ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960, z późn. zm.).
Zgodnie z art. 349 ww. ustawy celem monitoringu wód jest pozyskiwanie informacji o
stanie ich jakości na potrzeby planowania w gospodarowaniu wodami oraz oceny
osiągania celów środowiskowych. Cel ten realizowany jest poprzez badania i oceny stanu
środowiska wodnego, rozumianego jako stan stosunkowo stały lub podlegający stałym
trendom, a nie wynikający z nadzwyczajnych zmian warunków. Monitoring ten nie ma na
celu ciągłego kontrolowania aktualnych zagrożeń i zapobiegania potencjalnym sytuacjom
kryzysowym związanym z jakością wód.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 13 lipca 2021 r. w sprawie form
i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i
jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 1576) badania monitoringowe
prowadzone są w jednolitych częściach wód (jcwp) w ramach monitoringu
diagnostycznego, operacyjnego, badawczego oraz monitoringu obszarów chronionych.
Obejmują one elementy biologiczne, fizykochemiczne oraz chemiczne. Poza badaniami
wód GIOŚ wykonuje także badania osadów dennych rzek i jezior oraz badania
bioakumulacji substancji priorytetowych w tkankach ryb i mięczaków. Na podstawie
uzyskanych wyników badań i obserwacji GIOŚ dokonuje oceny stanu wód na obszarach
dorzeczy, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2021 r. w
sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego
oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, a także
środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. poz. 1475). Wyniki
badań oraz wyniki klasyfikacji publikowane są na stronie internetowej GIOŚ.
Jednym z podstawowych zadań Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) jest przeciwdziałanie
poważnym awariom. W ramach tego zadania w IOŚ wdrożono procedurę na wypadek
wystąpienia poważnej awarii, która m.in. obejmuje konieczność informowania GIOŚ
o poważnych awariach (w tym mogących powodować skutki transgraniczne) w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r.
poz. 647, z późn. zm.). Określa ona również szczegółowe zadania, które należy podjąć w
przypadku wystąpienia zdarzeń z udziałem substancji chemicznych. W przypadku zdarzeń
mających skutki dla środowiska organy IOŚ dokonują m.in. oceny stopnia zanieczyszczenia
środowiska. Zadania związane z przeciwdziałaniem poważnym awariom są realizowane w
ścisłej współpracy z Państwową Strażą Pożarną.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 26 kwietnia
2007 r. o zarządzaniu kryzysowym zarządzanie kryzysowe na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej sprawuje Rada Ministrów, natomiast ministrowie kierujący działami administracji
rządowej oraz kierownicy urzędów centralnych realizują, zgodnie ze swoją właściwością,
zadania z zakresu zarządzania kryzysowego. Odpowiedzialność za realizację tych zadań
została zatem rozdzielona pomiędzy właściwe organy administracji publicznej zgodnie z
ich kompetencjami rzeczowymi i nie stanowi wyłącznej właściwości ministra właściwego
do spraw wewnętrznych.
-- 3 of 5 --
Jednocześnie zgodnie z obowiązującym Krajowym Planem Zarządzania Kryzysowego
(edycja 2025), dla zagrożenia pn. „Zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych”
podmiotem wiodącym we wszystkich fazach zarządzania kryzysowego jest minister
właściwy do spraw gospodarki wodnej, natomiast minister właściwy do spraw
wewnętrznych pełni rolę podmiotu współpracującego. Oznacza to, że koordynacja działań
oraz podejmowanie decyzji w przypadku wystąpienia tego rodzaju zagrożeń odbywają się
zgodnie z przyjętym podziałem kompetencji pomiędzy właściwe organy administracji
publicznej.
Zgodnie z zapisami Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki
Czeskiej o współpracy na wodach granicznych w dziedzinie gospodarki wodnej, podpisanej
w Pradze dnia 20 kwietnia 2015 r., współpraca obu państw ma na celu m.in. koordynację
działań prowadzących do zapewnienia ochrony oraz wzajemnie skoordynowanego i
racjonalnego użytkowania wód granicznych. Postanowienia umowy realizuje Polsko-
Czeska Komisja ds. Wód Granicznych, w ramach której funkcjonuje Grupa Robocza OPZ
ds. współpracy w obszarze ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem.
Współpraca w ramach Komisji obejmuje pięć obszarów i realizowana jest przez cały rok
w ramach polsko-czeskich grup roboczych, podczas wspólnych prac, narad i spotkań
ekspertów, zgodnie z przyjętymi planami prac tych grup. Grupa Robocza OPZ prowadzi
monitoring wód granicznych poprzez ich systematyczne badania, ocenę ich jakości oraz
ocenę stanu jednolitych części wód granicznych na podstawie ujednoliconych wyników
analiz. Po stronie polskiej zadania te wykonują Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Środowiska w Katowicach i GIOŚ, natomiast po stronie czeskiej Ministerstwo Środowiska
Republiki Czeskiej.
Grupa Robocza OPZ, we współpracy z innymi grupami roboczymi działającymi w ramach
Komisji, opiniuje dokumentację dotyczącą przedsięwziąć mających wpływ na wody
graniczne lub szkód powstałych w wyniku transgranicznego nadzwyczajnego
zanieczyszczenia wód. Współpraca w ramach Grupy Roboczej OPZ ma na celu
zapobieganie zanieczyszczeniom, usuwanie ich przyczyn i skutków oraz podejmowanie
działań na rzecz poprawy czystości wód, aby osiągnąć ich dobry stan.
Zgodnie z art. 8 powyższej Umowy „Nadzwyczajne zanieczyszczenia wód granicznych”,
Umawiające się Strony współpracują przy zapobieganiu oraz usuwaniu przyczyn i skutków
nadzwyczajnych zanieczyszczeń wód granicznych. W szczególności uzgodnią:
techniczne, technologiczne, organizacyjne i inne procedury zapobiegania oraz
likwidacji nadzwyczajnych zanieczyszczeń wód;
systemy kontroli oraz wytyczne dotyczące powiadamiania i ostrzegania o
przypadkach nadzwyczajnego zanieczyszczenia wód;
zakres i sposób udzielania wzajemnej pomocy.
Rzeczpospolita Polska jest również stroną Umowy w sprawie Międzynarodowej Komisji
Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem z dnia 11 kwietnia 1996 r. Na jej podstawie
została utworzona Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem
(dalej MKOOpZ), w skład której wchodzi również Republika Czeska oraz Republika
Federalna Niemiec. MKOOpZ prowadzi wymianę informacji i stosowane działania
dotyczące Międzynarodowego Obszaru Dorzecza Odry (MODO).
W ramach MKOOpZ funkcjonuje Grupa Robocza G3 „Zanieczyszczenia awaryjne”, do
której zadań należy:
1. Aktualizowanie Międzynarodowego Planu Ostrzegawczo-Alarmowego dla Odry
oraz jego regularne testowanie w ramach ćwiczeń komunikacyjnych i ich ocena.
2. Aktualizowania Planu Awaryjnego dla Odry.
-- 4 of 5 --
3. Uzupełnianie i regularne aktualizowanie listy potencjalnych źródeł zanieczyszczeń
awaryjnych (zawierającej miejsca skażone i/lub składowiska odpadów w
potencjalnej strefie zalewowej).
4. Opracowywanie zaleceń dotyczących działań zapobiegawczych w celu
zmniejszenia ryzyka i wpływu nadzwyczajnych zanieczyszczeń wody przy
uwzględnieniu istniejących działań krajowych.
5. Inicjowanie wymiany doświadczeń pomiędzy Grupą Roboczą G3 a podobnymi
grupami roboczymi innych komisji, m.in. poprzez organizowanie seminariów,
ćwiczeń awaryjnych oraz wymianę materiałów.
6. Omawianie zgłoszonych awarii o znaczeniu transgranicznym.
7. Regularna wymiana informacji o aktualnych przepisach krajowych dotyczących
zarządzania kryzysowego w zakresie awarii na ciekach wodnych.
Zagadnienie dotyczące hałdy Heřmanice dotychczas nie było przedmiotem prac Grupy
G3. Obiekt ten nie został zgłoszony przez stronę czeską jako potencjalne źródło
zanieczyszczeń w ramach identyfikacji obiektów uwzględnianych na potrzeby
Międzynarodowego Planu Ostrzegawczo- Alarmowego dla Odry (MPOA).
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Pan Radosław Sikorski, Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Spraw
Zagranicznych,
2. Pan Dariusz Klimczak, Minister Infrastruktury,
3. Pan Marcin Kierwiński, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji,
4. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM.
-- 5 of 5 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
BM-WP.0500.34.2026.KP
4477545.18805509.15146799
Warszawa, 16-09-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelacje Posła Romana Fritza (znaki: K10INT18363,
K10INT18365, K10INT18367).
Temat: potencjalne transgraniczne zagrożenie środowiskowe związane z sytuacją na terenie
odwału Heřmanice w Ostrawie w Republice Czeskiej.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do ww. interpelacji przedstawiam stanowisko przygotowane we współpracy
z Ministerstwem Infrastruktury (MI), Ministerstwem Spraw Zagranicznych (MSZ) oraz
Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA).
Składowisko odpadów na terenie odwału Heřmanice w Ostrawie powstawało od lat 40.
XX wieku jako miejsce deponowania odpadów pogórniczych z okolicznych kopalń węgla
kamiennego, głównie kopalń Heřmanice i František. Z czasem na terenie hałdy lokowano
również odpady przemysłowe, w tym osady i szlamy pochodzące z koksowni oraz inne
odpady chemiczne. Eksploatacja hałdy i związane z nią deponowanie odpadów trwały do
1990 r., kiedy zakończono przyjmowanie materiałów odpadowych. Pod koniec lat 90.
doszło do samozapłonu części hałdy, a proces podziemnego spalania trwa do dziś. Od
początku XXI wieku teren znajduje się pod nadzorem państwowego przedsiębiorstwa
DIAMO, które prowadzi działania związane z zabezpieczeniem i rekultywacją jednego z
największych historycznych składowisk odpadów przemysłowych w Republice Czeskiej.
Polskie placówki dyplomatyczne w Czechach mają wiedzę nt. odwału/hałdy Heřmanice i
monitorują publicznie dostępne informacje publikowane w czeskich mediach, na stronach
internetowych Rządu Republiki Czeskiej oraz właściwych resortów: przemysłu i handlu,
środowiska i rolnictwa. Dotychczas nie otrzymały sygnałów o bezpośrednim zagrożeniu
środowiskowym wymagającym podjęcia konkretnych działań czy interwencji.
Odpowiedzialne merytorycznie instytucje czeskie (szczebla centralnego i regionalnego) nie
przekazywały informacji o stanie hałdy Heřmanice, w tym wskazujących na możliwość jej
transgranicznego oddziaływania.
Głównym przedmiotem zaangażowania władz lokalnych i regionalnych: miasta Ostrawy i
kraju morawsko-śląskiego oraz krajowych (w szczególności Ministerstwa Środowiska RCz,
Czeskiego Inspektoratu Środowiskowego, Ministerstwa Przemysłu i Handlu RCz), jest
przyjęcie konkretnych rozwiązań w kierunku skutecznego zabezpieczenia wysypiska
-- 1 of 5 --
odpadów chemicznych przed działaniem utrzymujących się przez dekady wysokich
temperatur wewnętrznych, charakterystycznych dla wysypisk pokopalnianych i
pokoksowniczych.
Strona czeska ma świadomość wagi problemu, konieczności bieżącej kontroli stanu hałdy
i kontynuacji wysiłków na rzecz skutecznego opanowania dynamiki procesów
endogenicznych mogących prowadzić do pożaru w składowisku odpadów chemicznych.
Podczas wizyty w regionie w maju 2026 r. premier Andrej Babiš odwiedzając hałdę,
spotkał się z władzami i dyrekcją państwowej spółki DIAMO, w celu ustalenia dalszego
przebiegu i kosztów prac sanacyjnych.
Z informacji otrzymanych przez Konsulat Generalny RP w Ostrawie od przedstawicieli
władz miasta i kraju, miejscowych organów środowiskowych oraz bezpośrednio od
kierownictwa państwowej spółki DIAMO, wynika, że obecny stan wysypiska nie stanowi,
ani dziś ani w perspektywie najbliższych lat, zagrożenia katastrofą ekologiczną.
Potwierdzają to prowadzone na bieżąco pomiary i badania stanu hałdy, ekosystemu,
czystości powietrza, wód dorzecza Odry i gruntowych. Spółka prowadzi szeroki
monitoring powietrza w Heřmanicach przy współpracy ostrawskiego Instytutu Zdrowia
pod kątem zawartości niebezpiecznych pyłów i gazów (gł. benzoapirenu). W działania
monitujące włączony jest ostrawski Urząd Środowiskowy. Wyniki są raportowane i co do
zasady dostępne. Komunikaty zarządcy w zakresie wyników mierzonych ryzyk są
generalnie pozytywne, nie stwierdzają zagrożenia dla ludności. Teren hałdy jest
udostępniony turystom, także rowerowym.
W ww. kontekście należy wskazać na wyniki dwuletniego monitoringu prowadzonego
przez polskich i czeskich naukowców z Katowic i Ostrawy we współpracy z ekspertami w
dziedzinie górnictwa. Badania dotyczyły procesów spalania hałd w regionie ostrawskim
i województwie śląskim, w tym hałdy Heřmanice, oraz ich potencjalnego oddziaływania na
okolicznych mieszkańców. Wynikowe dane, podobnie jak te z bieżącego monitoringu
zarządcy hałdy, są pozytywne. Przywołane w interpelacji analizy ryzyka i oceny są
nieaktualne (2010 r.) i pochodzą od firm pozostających w sporach sądowych ze spółką
DIAMO (gł. OKK Koksovny).
Z informacji uzyskanych od Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (dalej: GDOŚ), GDOŚ
jest właściwy w zakresie ocen oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć,
a nie przedsięwzięć już istniejących. Zgodnie z art. 4 ustawy z 13 kwietnia 2007 r.
o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie, ustawa ma zastosowanie do
bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku spowodowanych
przez działalność, która została zakończona po dniu 30 kwietnia 2007 r., a także do szkód
powstałych wskutek emisji, zdarzenia lub incydentu, które miały miejsce po dniu 30 kwietnia
2007 r. Nie stosuje się jej natomiast do szkód lub zagrożeń wynikających z działalności
zakończonej przed tą datą. W przypadku odwału Heřmanice deponowanie odpadów
zakończono w 1990 r., a więc na długo przed dniem 30 kwietnia 2007 r. Zatem co do zasady
wyłącza to możliwość stosowania przepisów ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku
i ich naprawie. W konsekwencji ustawa ta, w tym przewidziane w niej instrumenty
dotyczące szkód w środowisku mogących oddziaływać na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, nie znajduje zastosowania do historycznej działalności polegającej na składowaniu
odpadów na tym obiekcie.
Nawet gdyby doszło do przedostania się zanieczyszczeń z terenu odwału Heřmanice do
wód Odry i wystąpienia negatywnych skutków na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie
oznaczałoby to automatycznie zastosowania przepisów ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o
zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. Ewentualne zanieczyszczenie
stanowiłoby w takim przypadku skutek historycznej działalności zakończonej przed
wejściem w życie reżimu odpowiedzialności przewidzianego w ustawie szkodowej, a nie
-- 2 of 5 --
wynik działalności prowadzonej po tej dacie. Tym samym przesłanki czasowe zastosowania
ustawy nie byłyby spełnione.
Zgodnie z informacją uzyskaną od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (GIOŚ)
monitoring jakości wód powierzchniowych realizowany jest w ramach państwowego
monitoringu środowiska (PMŚ), pozostającego w kompetencji GIOŚ. Prowadzony jest
zgodnie z Dyrektywą 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23
października 2000 r. ustanawiającą ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki
wodnej (zwanej Ramową Dyrektywą Wodną – RDW) transponowaną do polskiego prawa
ustawą z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r. poz. 960, z późn. zm.).
Zgodnie z art. 349 ww. ustawy celem monitoringu wód jest pozyskiwanie informacji o
stanie ich jakości na potrzeby planowania w gospodarowaniu wodami oraz oceny
osiągania celów środowiskowych. Cel ten realizowany jest poprzez badania i oceny stanu
środowiska wodnego, rozumianego jako stan stosunkowo stały lub podlegający stałym
trendom, a nie wynikający z nadzwyczajnych zmian warunków. Monitoring ten nie ma na
celu ciągłego kontrolowania aktualnych zagrożeń i zapobiegania potencjalnym sytuacjom
kryzysowym związanym z jakością wód.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 13 lipca 2021 r. w sprawie form
i sposobu prowadzenia monitoringu jednolitych części wód powierzchniowych i
jednolitych części wód podziemnych (Dz. U. poz. 1576) badania monitoringowe
prowadzone są w jednolitych częściach wód (jcwp) w ramach monitoringu
diagnostycznego, operacyjnego, badawczego oraz monitoringu obszarów chronionych.
Obejmują one elementy biologiczne, fizykochemiczne oraz chemiczne. Poza badaniami
wód GIOŚ wykonuje także badania osadów dennych rzek i jezior oraz badania
bioakumulacji substancji priorytetowych w tkankach ryb i mięczaków. Na podstawie
uzyskanych wyników badań i obserwacji GIOŚ dokonuje oceny stanu wód na obszarach
dorzeczy, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 25 czerwca 2021 r. w
sprawie klasyfikacji stanu ekologicznego, potencjału ekologicznego i stanu chemicznego
oraz sposobu klasyfikacji stanu jednolitych części wód powierzchniowych, a także
środowiskowych norm jakości dla substancji priorytetowych (Dz. U. poz. 1475). Wyniki
badań oraz wyniki klasyfikacji publikowane są na stronie internetowej GIOŚ.
Jednym z podstawowych zadań Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) jest przeciwdziałanie
poważnym awariom. W ramach tego zadania w IOŚ wdrożono procedurę na wypadek
wystąpienia poważnej awarii, która m.in. obejmuje konieczność informowania GIOŚ
o poważnych awariach (w tym mogących powodować skutki transgraniczne) w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2025 r.
poz. 647, z późn. zm.). Określa ona również szczegółowe zadania, które należy podjąć w
przypadku wystąpienia zdarzeń z udziałem substancji chemicznych. W przypadku zdarzeń
mających skutki dla środowiska organy IOŚ dokonują m.in. oceny stopnia zanieczyszczenia
środowiska. Zadania związane z przeciwdziałaniem poważnym awariom są realizowane w
ścisłej współpracy z Państwową Strażą Pożarną.
Niezależnie od powyższego należy wskazać, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 26 kwietnia
2007 r. o zarządzaniu kryzysowym zarządzanie kryzysowe na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej sprawuje Rada Ministrów, natomiast ministrowie kierujący działami administracji
rządowej oraz kierownicy urzędów centralnych realizują, zgodnie ze swoją właściwością,
zadania z zakresu zarządzania kryzysowego. Odpowiedzialność za realizację tych zadań
została zatem rozdzielona pomiędzy właściwe organy administracji publicznej zgodnie z
ich kompetencjami rzeczowymi i nie stanowi wyłącznej właściwości ministra właściwego
do spraw wewnętrznych.
-- 3 of 5 --
Jednocześnie zgodnie z obowiązującym Krajowym Planem Zarządzania Kryzysowego
(edycja 2025), dla zagrożenia pn. „Zanieczyszczenie wód powierzchniowych i podziemnych”
podmiotem wiodącym we wszystkich fazach zarządzania kryzysowego jest minister
właściwy do spraw gospodarki wodnej, natomiast minister właściwy do spraw
wewnętrznych pełni rolę podmiotu współpracującego. Oznacza to, że koordynacja działań
oraz podejmowanie decyzji w przypadku wystąpienia tego rodzaju zagrożeń odbywają się
zgodnie z przyjętym podziałem kompetencji pomiędzy właściwe organy administracji
publicznej.
Zgodnie z zapisami Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Republiki
Czeskiej o współpracy na wodach granicznych w dziedzinie gospodarki wodnej, podpisanej
w Pradze dnia 20 kwietnia 2015 r., współpraca obu państw ma na celu m.in. koordynację
działań prowadzących do zapewnienia ochrony oraz wzajemnie skoordynowanego i
racjonalnego użytkowania wód granicznych. Postanowienia umowy realizuje Polsko-
Czeska Komisja ds. Wód Granicznych, w ramach której funkcjonuje Grupa Robocza OPZ
ds. współpracy w obszarze ochrony wód granicznych przed zanieczyszczeniem.
Współpraca w ramach Komisji obejmuje pięć obszarów i realizowana jest przez cały rok
w ramach polsko-czeskich grup roboczych, podczas wspólnych prac, narad i spotkań
ekspertów, zgodnie z przyjętymi planami prac tych grup. Grupa Robocza OPZ prowadzi
monitoring wód granicznych poprzez ich systematyczne badania, ocenę ich jakości oraz
ocenę stanu jednolitych części wód granicznych na podstawie ujednoliconych wyników
analiz. Po stronie polskiej zadania te wykonują Wojewódzki Inspektorat Ochrony
Środowiska w Katowicach i GIOŚ, natomiast po stronie czeskiej Ministerstwo Środowiska
Republiki Czeskiej.
Grupa Robocza OPZ, we współpracy z innymi grupami roboczymi działającymi w ramach
Komisji, opiniuje dokumentację dotyczącą przedsięwziąć mających wpływ na wody
graniczne lub szkód powstałych w wyniku transgranicznego nadzwyczajnego
zanieczyszczenia wód. Współpraca w ramach Grupy Roboczej OPZ ma na celu
zapobieganie zanieczyszczeniom, usuwanie ich przyczyn i skutków oraz podejmowanie
działań na rzecz poprawy czystości wód, aby osiągnąć ich dobry stan.
Zgodnie z art. 8 powyższej Umowy „Nadzwyczajne zanieczyszczenia wód granicznych”,
Umawiające się Strony współpracują przy zapobieganiu oraz usuwaniu przyczyn i skutków
nadzwyczajnych zanieczyszczeń wód granicznych. W szczególności uzgodnią:
techniczne, technologiczne, organizacyjne i inne procedury zapobiegania oraz
likwidacji nadzwyczajnych zanieczyszczeń wód;
systemy kontroli oraz wytyczne dotyczące powiadamiania i ostrzegania o
przypadkach nadzwyczajnego zanieczyszczenia wód;
zakres i sposób udzielania wzajemnej pomocy.
Rzeczpospolita Polska jest również stroną Umowy w sprawie Międzynarodowej Komisji
Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem z dnia 11 kwietnia 1996 r. Na jej podstawie
została utworzona Międzynarodowa Komisja Ochrony Odry przed Zanieczyszczeniem
(dalej MKOOpZ), w skład której wchodzi również Republika Czeska oraz Republika
Federalna Niemiec. MKOOpZ prowadzi wymianę informacji i stosowane działania
dotyczące Międzynarodowego Obszaru Dorzecza Odry (MODO).
W ramach MKOOpZ funkcjonuje Grupa Robocza G3 „Zanieczyszczenia awaryjne”, do
której zadań należy:
1. Aktualizowanie Międzynarodowego Planu Ostrzegawczo-Alarmowego dla Odry
oraz jego regularne testowanie w ramach ćwiczeń komunikacyjnych i ich ocena.
2. Aktualizowania Planu Awaryjnego dla Odry.
-- 4 of 5 --
3. Uzupełnianie i regularne aktualizowanie listy potencjalnych źródeł zanieczyszczeń
awaryjnych (zawierającej miejsca skażone i/lub składowiska odpadów w
potencjalnej strefie zalewowej).
4. Opracowywanie zaleceń dotyczących działań zapobiegawczych w celu
zmniejszenia ryzyka i wpływu nadzwyczajnych zanieczyszczeń wody przy
uwzględnieniu istniejących działań krajowych.
5. Inicjowanie wymiany doświadczeń pomiędzy Grupą Roboczą G3 a podobnymi
grupami roboczymi innych komisji, m.in. poprzez organizowanie seminariów,
ćwiczeń awaryjnych oraz wymianę materiałów.
6. Omawianie zgłoszonych awarii o znaczeniu transgranicznym.
7. Regularna wymiana informacji o aktualnych przepisach krajowych dotyczących
zarządzania kryzysowego w zakresie awarii na ciekach wodnych.
Zagadnienie dotyczące hałdy Heřmanice dotychczas nie było przedmiotem prac Grupy
G3. Obiekt ten nie został zgłoszony przez stronę czeską jako potencjalne źródło
zanieczyszczeń w ramach identyfikacji obiektów uwzględnianych na potrzeby
Międzynarodowego Planu Ostrzegawczo- Alarmowego dla Odry (MPOA).
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Pan Radosław Sikorski, Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Spraw
Zagranicznych,
2. Pan Dariusz Klimczak, Minister Infrastruktury,
3. Pan Marcin Kierwiński, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji,
4. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM.
-- 5 of 5 --