Interpelacja nr 18312
Interpelacja w sprawie braku ustawowych regulacji dotyczących stosowania niestandardowych form zabezpieczenia osób z niepełnosprawnością intelektualną przebywających w domach pomocy społecznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Sprawiedliwość i Sądy (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie braku ustawowych regulacji dotyczących stosowania niestandardowych form zabezpieczenia osób z niepełnosprawnością intelektualną przebywających w domach pomocy społecznej
Interpelacja nr 18312
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra zdrowia
w sprawie braku ustawowych regulacji dotyczących stosowania niestandardowych form zabezpieczenia osób z niepełnosprawnością intelektualną przebywających w domach pomocy społecznej
Zgłaszający: Robert Warwas, Lidia Czechak, Wioletta Maria Kulpa, Bogumiła Olbryś, Piotr Król, Paulina Matysiak, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 06-07-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego docierają sygnały wskazujące na narastający problem prawny i organizacyjny związany ze sprawowaniem opieki nad osobami z głęboką niepełnosprawnością intelektualną, wykazującymi zachowania autoagresywne lub agresywne wobec innych osób, przebywającymi w domach pomocy społecznej.
Problem ten został również wielokrotnie zidentyfikowany przez Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur działający przy Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich podczas kontroli przeprowadzanych w domach pomocy społecznej i zakładach opiekuńczo-leczniczych. W raportach z wizytacji wskazywano na stosowanie przez personel placówek różnego rodzaju zabezpieczeń, takich jak pasy stabilizujące, specjalne kombinezony ochronne („śpiochy”), zabezpieczenia dłoni czy inne środki mające zapobiegać samookaleczeniom, wyrwaniu cewników, sond żywieniowych lub upadkom mieszkańców. Jednocześnie podkreślano, że środki te nie są obecnie jednoznacznie uregulowane w obowiązujących przepisach prawa. W konsekwencji personel placówek opiekuńczych znajduje się obecnie w sytuacji niepewności prawnej. Z jednej strony odpowiada za zdrowie i życie mieszkańców oraz bezpieczeństwo innych podopiecznych, z drugiej zaś nie dysponuje jednoznaczną podstawą prawną określającą dopuszczalne metody postępowania wobec osób wymagających szczególnej opieki.
W związku z powyższym zwracamy się z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwo Zdrowia prowadzą obecnie prace legislacyjne dotyczące uregulowania tzw. niestandardowych form zabezpieczeń stosowanych wobec osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach całodobowej opieki?
2. Czy rozważane jest stworzenie katalogu dopuszczalnych środków zabezpieczających wraz z określeniem przesłanek ich stosowania, obowiązku uzyskania opinii lekarza psychiatry lub innych specjalistów oraz zasad dokumentowania takich działań?
3. Czy planowane jest opracowanie jednolitych standardów postępowania dla domów pomocy społecznej w przypadku mieszkańców przejawiających zachowania autoagresywne lub agresywne, które stwarzają zagrożenie dla zdrowia lub życia własnego bądź innych osób?
4. Jakie działania zamierzają podjąć ministerstwa w celu zapewnienia pracownikom domów pomocy społecznej odpowiednich narzędzi prawnych pozwalających skutecznie chronić zdrowie i życie mieszkańców, przy jednoczesnym poszanowaniu ich godności oraz praw konstytucyjnych?
Z poważaniem
Robert Warwas
Interpelacja nr 18312
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra zdrowia
w sprawie braku ustawowych regulacji dotyczących stosowania niestandardowych form zabezpieczenia osób z niepełnosprawnością intelektualną przebywających w domach pomocy społecznej
Zgłaszający: Robert Warwas, Lidia Czechak, Wioletta Maria Kulpa, Bogumiła Olbryś, Piotr Król, Paulina Matysiak, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 06-07-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego docierają sygnały wskazujące na narastający problem prawny i organizacyjny związany ze sprawowaniem opieki nad osobami z głęboką niepełnosprawnością intelektualną, wykazującymi zachowania autoagresywne lub agresywne wobec innych osób, przebywającymi w domach pomocy społecznej.
Problem ten został również wielokrotnie zidentyfikowany przez Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur działający przy Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich podczas kontroli przeprowadzanych w domach pomocy społecznej i zakładach opiekuńczo-leczniczych. W raportach z wizytacji wskazywano na stosowanie przez personel placówek różnego rodzaju zabezpieczeń, takich jak pasy stabilizujące, specjalne kombinezony ochronne („śpiochy”), zabezpieczenia dłoni czy inne środki mające zapobiegać samookaleczeniom, wyrwaniu cewników, sond żywieniowych lub upadkom mieszkańców. Jednocześnie podkreślano, że środki te nie są obecnie jednoznacznie uregulowane w obowiązujących przepisach prawa. W konsekwencji personel placówek opiekuńczych znajduje się obecnie w sytuacji niepewności prawnej. Z jednej strony odpowiada za zdrowie i życie mieszkańców oraz bezpieczeństwo innych podopiecznych, z drugiej zaś nie dysponuje jednoznaczną podstawą prawną określającą dopuszczalne metody postępowania wobec osób wymagających szczególnej opieki.
W związku z powyższym zwracamy się z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwo Zdrowia prowadzą obecnie prace legislacyjne dotyczące uregulowania tzw. niestandardowych form zabezpieczeń stosowanych wobec osób przebywających w domach pomocy społecznej oraz innych placówkach całodobowej opieki?
2. Czy rozważane jest stworzenie katalogu dopuszczalnych środków zabezpieczających wraz z określeniem przesłanek ich stosowania, obowiązku uzyskania opinii lekarza psychiatry lub innych specjalistów oraz zasad dokumentowania takich działań?
3. Czy planowane jest opracowanie jednolitych standardów postępowania dla domów pomocy społecznej w przypadku mieszkańców przejawiających zachowania autoagresywne lub agresywne, które stwarzają zagrożenie dla zdrowia lub życia własnego bądź innych osób?
4. Jakie działania zamierzają podjąć ministerstwa w celu zapewnienia pracownikom domów pomocy społecznej odpowiednich narzędzi prawnych pozwalających skutecznie chronić zdrowie i życie mieszkańców, przy jednoczesnym poszanowaniu ich godności oraz praw konstytucyjnych?
Z poważaniem
Robert Warwas
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
27%
Konkretność
73%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11432 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.71.2026.DLD
Warszawa, 03 sierpnia 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18312, złożoną przez Pana Roberta Warwasa, Posła na
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, oraz grupę posłów w sprawie braku ustawowych regulacji
dotyczących stosowania niestandardowych form zabezpieczenia osób z
niepełnosprawnością intelektualną przebywających w domach pomocy społecznej,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Odpowiadając na pytania zadane w interpelacji, należy wskazać, że przepisy ustawy z dnia
19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, zwanej dalej „ustawą”, dopuszczają
stosowanie wyłącznie poniższych rodzajów przymusu bezpośredniego:
a) przytrzymanie – doraźne, krótkotrwałe unieruchomienie osoby z użyciem siły
fizycznej,
b) przymusowe zastosowanie leków – doraźne lub przewidziane w planie
postępowania leczniczego wprowadzenie leków do organizmu osoby bez jej zgody,
c) unieruchomienie – obezwładnienie osoby z użyciem pasów, uchwytów,
prześcieradeł lub kaftana bezpieczeństwa,
d) izolację – umieszczenie osoby pojedynczo w zamkniętym i odpowiednio
przystosowanym pomieszczeniu.
Szczegółowe przesłanki i warunki stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z
zaburzeniami psychicznymi regulują przepisy art. 18 – 18f ustawy.
Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego każdorazowo powinna być oceniana
zgodnie z art. 18 ust. 10 ustawy. Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego przez
innego lekarza, pielęgniarkę jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub kierującego
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych ocenia, w terminie 3 dni,
upoważniony przez marszałka województwa lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii.
Na uwagę zasługuje, że zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy do szpitala psychiatrycznego i domu
pomocy społecznej przeznaczonego dla osób chorych psychicznie lub upośledzonych
umysłowo ma prawo wstępu o każdej porze sędzia w celu kontroli legalności przyjęcia i
przebywania w takim szpitalu lub domu pomocy społecznej osób z zaburzeniami
psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków, w jakich one tam
przebywają. Kontrola ta obejmuje m.in. badanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji
medycznej dotyczącej zastosowania przymusu bezpośredniego lub rejestru przypadków
zastosowania przymusu bezpośredniego, z uwzględnieniem danych utrwalonych za pomocą
urządzeń monitorujących.
Mając powyższe na uwadze, należy uznać, że obowiązujące regulacje w odpowiednim
stopniu przyczyniają się do wyeliminowania ewentualnych nieprawidłowości i nadużyć
związanych ze stosowaniem przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami
psychicznymi.
Ponadto uprzejmie informuję, że obecnie trwają prace legislacyjne nad ustawą o zmianie
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw. W projekcie
zaproponowano szereg rozwiązań dotyczących m.in. stosowania przymusu bezpośredniego
wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, dostosowania obowiązujących przepisów
dotyczących przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody do aktualnego stanu wiedzy
medycznej oraz współczesnych realiów klinicznych i społecznych, a także wykluczenia
ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych. W projekcie ustawy proponuje się także
uwzględnienie niektórych wniosków Najwyższej Izby Kontroli (NIK), wynikających z
kontroli „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą”), m.in. w zakresie przymusu
bezpośredniego.
Realizacją wniosku NIK dotyczącego uregulowania prowadzenia monitoringu w szpitalach
psychiatrycznych w przypadku stosowania środków przymusu bezpośredniego w postaci
unieruchomienia w pomieszczeniach jednoosobowych, w tym w salach przeznaczonych do
izolacji, w celu zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów oraz ujednolicenia praktyki w tym
zakresie jest propozycja, aby jednoosobowe pomieszczenia przeznaczone do obserwacji
osoby unieruchomionej były wyposażane w instalację monitoringu umożliwiającą stały
nadzór nad przebywającą w nich osobą z zaburzeniami psychicznymi oraz kontrolę
wykonania czynności związanych z unieruchomieniem.
W projekcie ustawy rozważane jest także zaproponowanie przepisu wzmacniającego
rozwiązania dotyczące przeszkolenia personelu medycznego w zakresie stosowania
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
przymusu bezpośredniego. W obecnie obowiązującym stanie prawnym przymus
bezpośredni może być wykonywany wyłącznie przez osoby poinstruowane w zakresie
okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania. Sformułowanie „poinstruowane” wydaje się
dość ogólne i mało precyzyjne, a także może wskazywać na jednorazowy charakter
działania. W związku z tym zaproponowano, aby osoby wykonujące przymus bezpośredni
odbywały coroczne szkolenie w zakresie okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania.
Analogiczne rozwiązanie dotyczące cyklicznej organizacji szkoleń przyjęto w odniesieniu do
części personelu izb wytrzeźwień, w których wobec osoby przyjętej, stwarzającej
zagrożenie dla życia lub zdrowia własnego lub innej osoby albo niszczącej przedmioty
znajdujące się w otoczeniu, może być zastosowany przymus bezpośredni. Dodatkowo, aby
wzmocnić kompetencje personelu medycznego oraz podnieść poziom bezpieczeństwa,
proponuje się, aby szkolenie zawierało również elementy technik deeskalacji zachowań
agresywnych. Wzmocnienie kompetencji w tym obszarze jest szczególnie potrzebne
personelowi medycznemu, ponieważ na co dzień pracuje on w warunkach podwyższonego
stresu – zarówno własnego, jak i pacjentów oraz ich rodzin. Sytuacje związane z bólem,
lękiem, oczekiwaniem czy niepewnością często wywołują napięcie emocjonalne, które
może przerodzić się w agresję.
Umiejętność wczesnego rozpoznawania sygnałów eskalacji oraz odpowiedniego
reagowania pozwala zwiększyć bezpieczeństwo personelu i pacjentów, zapobiegać
konfliktom i incydentom przemocy oraz utrzymać profesjonalną komunikację nawet w
trudnych sytuacjach.
Mając powyższe na uwadze, wyrażam nadzieję, że wejście w życie projektowanych
przepisów przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw osób z zaburzeniami
psychicznymi, które przebywają m.in. w domach pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.421.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18312 Pana Posła Roberta Warwasa wraz z grupą posłów,
w sprawie braku ustawowych regulacji dotyczących stosowania niestandardowych form
zabezpieczenia osób z niepełnosprawnością intelektualną przebywających w domach
pomocy społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Kwestie związane z zapewnieniem bezpieczeństwa pensjonariuszy placówki i odpowiednią
jakością świadczonych w niej usług stanowią istotne elementy funkcjonowania jednostek
zapewniających całodobowy pobyt. Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej organizacja domu pomocy społecznej oraz zakres i poziom usług w nim
świadczonych uwzględniają wolność, intymność, godność i poczucie bezpieczeństwa
mieszkańców placówki, a także stopień ich fizycznej i psychicznej sprawności. Domy
pomocy społecznej powinny zapewniać opiekę opartą na wsparciu, szacunku i
indywidualnym podejściu do pensjonariuszy.
Dla sytuacji, w których zachowanie mieszkańców placówki narusza bezpieczeństwo i prawa
ich samych bądź innych pensjonariuszy albo personelu, przepisy prawa określają procedury
działania przy wykorzystaniu standardowych środków przymusu bezpośredniego. Ustawa
z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje, że w jednostce
organizacyjnej pomocy społecznej można je stosować w razie:
— zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby,
— zamachu przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu,
— niszczenia przez pensjonariuszy lub uszkadzania przez nich w sposób gwałtowny
przedmiotów znajdujących się w ich otoczeniu,
— poważnego zakłócania lub uniemożliwiania funkcjonowania jednostki organizacyjnej
pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w przypadku wystąpienia
u osoby przebywającej w domu pomocy społecznej zachowań zagrażających życiu lub
zdrowiu jej samej albo innych osób, można wobec niej stosować przymus bezpośredni
również w celu zapobieżenia opuszczeniu przez nią domu pomocy społecznej.
Szczegółowe zasady stosowania przymusu bezpośredniego, w tym dokumentowania
i nadzoru nad stosowaniem środków przymusu bezpośredniego, określa ustawa o ochronie
zdrowia psychicznego oraz akty wykonawcze, które pozostają w zakresie właściwości
Ministra Zdrowia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) stoi na
stanowisku, że regulowanie stosowania niestandardowych metod zabezpieczeń, poza
procedurami wynikającymi z zastosowania przymusu bezpośredniego, budzi wątpliwości
z perspektywy możliwych naruszeń przestrzegania praw mieszkańców.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że w lipcu 2026 r. do Ministra Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej wpłynęło pismo Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich, który
zwrócił uwagę, że wizytujący domy pomocy społecznej przedstawiciele Krajowego
Mechanizmu Prewencji Tortur zaobserwowali praktykę stosowania wobec mieszkańców
łóżek przypominających klatki. Zdaniem Rzecznika, już sama ich konstrukcja sprawia, że
umieszczanie w nich mieszkańców może być równoznaczne z nieludzkim i poniżającym
traktowaniem, a funkcjonowanie tego typu urządzeń w placówkach opiekuńczych tworzy
poważne ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego
traktowania albo karania.
Informuję, że 20 lipca br. do wszystkich wojewodów skierowano pismo z prośbą, aby
kwestię stosowania tego typu urządzeń sprawdzić w trakcie prowadzonych kontroli domów
pomocy społecznej, a w przypadku stwierdzenia ich użycia sformułować zalecenia
pokontrolne uwzględniające stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich.
Rozumiejąc, że domy pomocy społecznej mają obowiązek zagwarantować bezpieczeństwo
mieszkańcom oraz personelowi w sytuacjach powtarzających się zachowań agresywnych ze
strony niektórych pensjonariuszy, zapewniam, iż kwestia sygnalizowana w interpelacji
będzie przedmiotem dalszych analiz, również w ramach bieżącej współpracy
z Ministerstwem Zdrowia, dotyczących m.in. możliwości zapewnienia wzmożonego
wsparcia w ramach systemu ochrony zdrowia psychicznego. W opinii kierownictwa resortu
zabezpieczenia społecznego dalszych analiz wymaga również kwestia zasadnego
kierowania do domów pomocy społecznej osób, które wymagają wsparcia wykraczającego
poza standard usług i zakres wsparcia, które można im zapewnić w tych placówkach.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.71.2026.DLD
Warszawa, 03 sierpnia 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18312, złożoną przez Pana Roberta Warwasa, Posła na
Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, oraz grupę posłów w sprawie braku ustawowych regulacji
dotyczących stosowania niestandardowych form zabezpieczenia osób z
niepełnosprawnością intelektualną przebywających w domach pomocy społecznej,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Odpowiadając na pytania zadane w interpelacji, należy wskazać, że przepisy ustawy z dnia
19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, zwanej dalej „ustawą”, dopuszczają
stosowanie wyłącznie poniższych rodzajów przymusu bezpośredniego:
a) przytrzymanie – doraźne, krótkotrwałe unieruchomienie osoby z użyciem siły
fizycznej,
b) przymusowe zastosowanie leków – doraźne lub przewidziane w planie
postępowania leczniczego wprowadzenie leków do organizmu osoby bez jej zgody,
c) unieruchomienie – obezwładnienie osoby z użyciem pasów, uchwytów,
prześcieradeł lub kaftana bezpieczeństwa,
d) izolację – umieszczenie osoby pojedynczo w zamkniętym i odpowiednio
przystosowanym pomieszczeniu.
Szczegółowe przesłanki i warunki stosowania przymusu bezpośredniego wobec osób z
zaburzeniami psychicznymi regulują przepisy art. 18 – 18f ustawy.
Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego każdorazowo powinna być oceniana
zgodnie z art. 18 ust. 10 ustawy. Zasadność zastosowania przymusu bezpośredniego przez
innego lekarza, pielęgniarkę jednostki organizacyjnej pomocy społecznej lub kierującego
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
akcją prowadzenia medycznych czynności ratunkowych ocenia, w terminie 3 dni,
upoważniony przez marszałka województwa lekarz specjalista w dziedzinie psychiatrii.
Na uwagę zasługuje, że zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy do szpitala psychiatrycznego i domu
pomocy społecznej przeznaczonego dla osób chorych psychicznie lub upośledzonych
umysłowo ma prawo wstępu o każdej porze sędzia w celu kontroli legalności przyjęcia i
przebywania w takim szpitalu lub domu pomocy społecznej osób z zaburzeniami
psychicznymi, przestrzegania ich praw oraz kontroli warunków, w jakich one tam
przebywają. Kontrola ta obejmuje m.in. badanie prawidłowości prowadzenia dokumentacji
medycznej dotyczącej zastosowania przymusu bezpośredniego lub rejestru przypadków
zastosowania przymusu bezpośredniego, z uwzględnieniem danych utrwalonych za pomocą
urządzeń monitorujących.
Mając powyższe na uwadze, należy uznać, że obowiązujące regulacje w odpowiednim
stopniu przyczyniają się do wyeliminowania ewentualnych nieprawidłowości i nadużyć
związanych ze stosowaniem przymusu bezpośredniego wobec osób z zaburzeniami
psychicznymi.
Ponadto uprzejmie informuję, że obecnie trwają prace legislacyjne nad ustawą o zmianie
ustawy o ochronie zdrowia psychicznego oraz niektórych innych ustaw. W projekcie
zaproponowano szereg rozwiązań dotyczących m.in. stosowania przymusu bezpośredniego
wobec osób z zaburzeniami psychicznymi, dostosowania obowiązujących przepisów
dotyczących przyjęcia do szpitala psychiatrycznego bez zgody do aktualnego stanu wiedzy
medycznej oraz współczesnych realiów klinicznych i społecznych, a także wykluczenia
ewentualnych wątpliwości interpretacyjnych. W projekcie ustawy proponuje się także
uwzględnienie niektórych wniosków Najwyższej Izby Kontroli (NIK), wynikających z
kontroli „Opieka psychiatryczna nad dziećmi i młodzieżą”), m.in. w zakresie przymusu
bezpośredniego.
Realizacją wniosku NIK dotyczącego uregulowania prowadzenia monitoringu w szpitalach
psychiatrycznych w przypadku stosowania środków przymusu bezpośredniego w postaci
unieruchomienia w pomieszczeniach jednoosobowych, w tym w salach przeznaczonych do
izolacji, w celu zapewnienia bezpieczeństwa pacjentów oraz ujednolicenia praktyki w tym
zakresie jest propozycja, aby jednoosobowe pomieszczenia przeznaczone do obserwacji
osoby unieruchomionej były wyposażane w instalację monitoringu umożliwiającą stały
nadzór nad przebywającą w nich osobą z zaburzeniami psychicznymi oraz kontrolę
wykonania czynności związanych z unieruchomieniem.
W projekcie ustawy rozważane jest także zaproponowanie przepisu wzmacniającego
rozwiązania dotyczące przeszkolenia personelu medycznego w zakresie stosowania
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
przymusu bezpośredniego. W obecnie obowiązującym stanie prawnym przymus
bezpośredni może być wykonywany wyłącznie przez osoby poinstruowane w zakresie
okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania. Sformułowanie „poinstruowane” wydaje się
dość ogólne i mało precyzyjne, a także może wskazywać na jednorazowy charakter
działania. W związku z tym zaproponowano, aby osoby wykonujące przymus bezpośredni
odbywały coroczne szkolenie w zakresie okoliczności, zasad i sposobu jego stosowania.
Analogiczne rozwiązanie dotyczące cyklicznej organizacji szkoleń przyjęto w odniesieniu do
części personelu izb wytrzeźwień, w których wobec osoby przyjętej, stwarzającej
zagrożenie dla życia lub zdrowia własnego lub innej osoby albo niszczącej przedmioty
znajdujące się w otoczeniu, może być zastosowany przymus bezpośredni. Dodatkowo, aby
wzmocnić kompetencje personelu medycznego oraz podnieść poziom bezpieczeństwa,
proponuje się, aby szkolenie zawierało również elementy technik deeskalacji zachowań
agresywnych. Wzmocnienie kompetencji w tym obszarze jest szczególnie potrzebne
personelowi medycznemu, ponieważ na co dzień pracuje on w warunkach podwyższonego
stresu – zarówno własnego, jak i pacjentów oraz ich rodzin. Sytuacje związane z bólem,
lękiem, oczekiwaniem czy niepewnością często wywołują napięcie emocjonalne, które
może przerodzić się w agresję.
Umiejętność wczesnego rozpoznawania sygnałów eskalacji oraz odpowiedniego
reagowania pozwala zwiększyć bezpieczeństwo personelu i pacjentów, zapobiegać
konfliktom i incydentom przemocy oraz utrzymać profesjonalną komunikację nawet w
trudnych sytuacjach.
Mając powyższe na uwadze, wyrażam nadzieję, że wejście w życie projektowanych
przepisów przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa i ochrony praw osób z zaburzeniami
psychicznymi, które przebywają m.in. w domach pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.421.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18312 Pana Posła Roberta Warwasa wraz z grupą posłów,
w sprawie braku ustawowych regulacji dotyczących stosowania niestandardowych form
zabezpieczenia osób z niepełnosprawnością intelektualną przebywających w domach
pomocy społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Kwestie związane z zapewnieniem bezpieczeństwa pensjonariuszy placówki i odpowiednią
jakością świadczonych w niej usług stanowią istotne elementy funkcjonowania jednostek
zapewniających całodobowy pobyt. Zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej organizacja domu pomocy społecznej oraz zakres i poziom usług w nim
świadczonych uwzględniają wolność, intymność, godność i poczucie bezpieczeństwa
mieszkańców placówki, a także stopień ich fizycznej i psychicznej sprawności. Domy
pomocy społecznej powinny zapewniać opiekę opartą na wsparciu, szacunku i
indywidualnym podejściu do pensjonariuszy.
Dla sytuacji, w których zachowanie mieszkańców placówki narusza bezpieczeństwo i prawa
ich samych bądź innych pensjonariuszy albo personelu, przepisy prawa określają procedury
działania przy wykorzystaniu standardowych środków przymusu bezpośredniego. Ustawa
z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje, że w jednostce
organizacyjnej pomocy społecznej można je stosować w razie:
— zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu lub innej osoby,
— zamachu przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu,
— niszczenia przez pensjonariuszy lub uszkadzania przez nich w sposób gwałtowny
przedmiotów znajdujących się w ich otoczeniu,
— poważnego zakłócania lub uniemożliwiania funkcjonowania jednostki organizacyjnej
pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w przypadku wystąpienia
u osoby przebywającej w domu pomocy społecznej zachowań zagrażających życiu lub
zdrowiu jej samej albo innych osób, można wobec niej stosować przymus bezpośredni
również w celu zapobieżenia opuszczeniu przez nią domu pomocy społecznej.
Szczegółowe zasady stosowania przymusu bezpośredniego, w tym dokumentowania
i nadzoru nad stosowaniem środków przymusu bezpośredniego, określa ustawa o ochronie
zdrowia psychicznego oraz akty wykonawcze, które pozostają w zakresie właściwości
Ministra Zdrowia.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) stoi na
stanowisku, że regulowanie stosowania niestandardowych metod zabezpieczeń, poza
procedurami wynikającymi z zastosowania przymusu bezpośredniego, budzi wątpliwości
z perspektywy możliwych naruszeń przestrzegania praw mieszkańców.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że w lipcu 2026 r. do Ministra Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej wpłynęło pismo Zastępcy Rzecznika Praw Obywatelskich, który
zwrócił uwagę, że wizytujący domy pomocy społecznej przedstawiciele Krajowego
Mechanizmu Prewencji Tortur zaobserwowali praktykę stosowania wobec mieszkańców
łóżek przypominających klatki. Zdaniem Rzecznika, już sama ich konstrukcja sprawia, że
umieszczanie w nich mieszkańców może być równoznaczne z nieludzkim i poniżającym
traktowaniem, a funkcjonowanie tego typu urządzeń w placówkach opiekuńczych tworzy
poważne ryzyko naruszenia zakazu tortur i innego okrutnego, nieludzkiego i poniżającego
traktowania albo karania.
Informuję, że 20 lipca br. do wszystkich wojewodów skierowano pismo z prośbą, aby
kwestię stosowania tego typu urządzeń sprawdzić w trakcie prowadzonych kontroli domów
pomocy społecznej, a w przypadku stwierdzenia ich użycia sformułować zalecenia
pokontrolne uwzględniające stanowisko Rzecznika Praw Obywatelskich.
Rozumiejąc, że domy pomocy społecznej mają obowiązek zagwarantować bezpieczeństwo
mieszkańcom oraz personelowi w sytuacjach powtarzających się zachowań agresywnych ze
strony niektórych pensjonariuszy, zapewniam, iż kwestia sygnalizowana w interpelacji
będzie przedmiotem dalszych analiz, również w ramach bieżącej współpracy
z Ministerstwem Zdrowia, dotyczących m.in. możliwości zapewnienia wzmożonego
wsparcia w ramach systemu ochrony zdrowia psychicznego. W opinii kierownictwa resortu
zabezpieczenia społecznego dalszych analiz wymaga również kwestia zasadnego
kierowania do domów pomocy społecznej osób, które wymagają wsparcia wykraczającego
poza standard usług i zakres wsparcia, które można im zapewnić w tych placówkach.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --