Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi kancelaria@minrol.gov.pl
ul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Stefan Krajewski
Warszawa, 22 lipca 2026 r.
znak sprawy: DPB.dl.058.5.2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji poselskiej nr 18297
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na przedłożoną przez posłów: Wioletta Maria Kulpa, Jarosław
Krajewski, Robert Warwas, Lidia Czechak, Wojciech Michał Zubowski, Bogumiła
Olbryś interpelację nr 18297 w sprawie szkód wyrządzanych przez żurawie w
uprawach kukurydzy oraz potrzeby wypracowania systemu rekompensat dla rolników,
przekazuję następujące informacje.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej
zwierząt (1), żuraw Grus grus należy do gatunków zwierząt objętych ochroną ścisłą.
W ślad za moją odpowiedzią z 8 czerwca 2026 r. na interpelację nr 17311 Pani poseł
Wioletty Marii Kulpy pragnę ponownie podkreślić, że za działania krajowe związane z
objęciem danego gatunku ochroną gatunkową, a tym samym wiążących się z tym
zakazów, bądź też możliwości wydania od nich odstępstw oraz z zasadami
odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez zwierzęta objęte
ochroną gatunkową odpowiada bezpośrednio Minister Klimatu i Środowiska.
Zgodnie z art. 28 ustawy o działach administracji rządowej (2) ochrona przyrody,
w tym ochrona gatunków roślin i zwierząt należy do działu administracji rządowej
„środowisko”. Tym samym Minister Klimatu i Środowiska - kierujący działem
administracji rządowej „środowisko”, co wynika bezpośrednio z rozporządzenia
Prezesa Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Klimatu

-- 1 of 3 --

i Środowiska (3), jest organem odpowiedzialnym za rozwiązanie problemu szkód
wyrządzanych przez ptaki w gospodarstwach rolnych i rybackich.
W związku z tym, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW) nie jest właściwe
w zakresie udzielania odpowiedzi na szczegółowe pytania dotyczące: monitoringu
populacji ptaków prawnie chronionych, monitoringu szkód wyrządzanych przez te
zwierzęta, uregulowania odpowiedzialności Skarbu Państwa za szkody wyrządzane
przez ptaki oraz działań prewencyjnych, które poruszają ww. posłowie w swojej
interpelacji.
Pragnę podkreślić, że problem szkód wyrządzanych w gospodarstwach rolnych i
rybackich przez ptaki jest dostrzegany przez MRiRW, a wszelkie otrzymane sygnały od
rolników są analizowane.
W opinii MRiRW jednym z rozwiązań wdrożenia możliwości uzyskania odszkodowania
za szkody powodowane przez żurawie mogłoby być rozszerzenie przepisów art. 126
ustawy ochronie przyrody (4). Przepisy te należy rozszerzyć o gatunki ptaków, które
najczęściej wyrządzają szkody w gospodarstwach rolnych i rybackich tj. żurawie, gęsi,
łabędzie, kormorany, czaple oraz część ptaków z rodziny krukowatych m.in. kruki,
wrony, gawrony i kawki.
Obecnie w Sejmie Rzeczypospolitej Polskiej procedowane są dwa poselskie projekty
ustaw, które zostały połączone w druku nr 1661. Proponowane zmiany mają na celu
rozszerzenie w art. 126 ustawy o ochronie przyrody odpowiedzialności Skarbu
Państwa za szkody wyrządzone przez dzikie ptaki. MRiRW wyraża poparcie dla
procedowanego projektu, ponieważ proponowane rozwiązania stanowią
kompromisową i długo oczekiwaną odpowiedź na potrzeby rolników w tym zakresie.
Do czasu ustanowienia odpowiednich regulacji prawnych, a tym samym właściwego
organu, do którego rolnicy będą mogli zgłaszać wnioski o wypłatę odszkodowania za
szkody wyrządzane przez ptaki, trudno jest określić skalę tego problemu.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Stefan Krajewski
/podpisano elektronicznie/

-- 2 of 3 --

Podstawa prawna:
(1) Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r w sprawie
ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2022 r. poz. 2380).
(2) Ustawa z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (Dz.U. z
2025 r. poz. 1275 z późn. zm.).
(3) Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie szczegółowego zakresu
działania Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 25 lipca 2025 r. (Dz.U. z 2025
r. poz. 995).
(4) Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2026 r. poz.
13 z późn. zm.).
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów

-- 3 of 3 --

Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.0500.59.2026.ML
4473946.18452567.14882301
Warszawa, 29-07-2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty,
Marszałek Sejmu RP
Szanowany Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr K10INT1829 pani posłanki Wioletty Marii Kulpy i grupy
posłów w sprawie szkód wyrządzanych przez żurawie w uprawach kukurydzy oraz potrzeby
wypracowania systemu rekompensat dla rolników, przekazuję następujące wyjaśnienia.
W pierwszej kolejności należy przypomnieć o uwarunkowaniach prawnych związanych
z ochroną żurawia (Grus grus). Gatunek ten wymieniany jest w Dyrektywie Ptasiej –
Dyrektywie Rady 79/409/EWG z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego
ptactwa, w załączniku I, dotyczącym gatunków objętych szczególną ochroną. Ponadto,
żuraw wymieniany jest w konwencji z dnia 19 września 1979 r. o ochronie gatunków dzikiej
flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk - Konwencji Berneńskiej (Dz. U.
z 1996 r., Nr 58, poz. 263), w załączniku II, zawierającym ściśle chronione gatunki fauny.
Państwa członkowskie UE oraz strony Konwencji Berneńskiej (w tym Polska) są
zobowiązane do wprowadzenia niezbędnych środków mających na celu ustanowienie
powszechnego systemu ochrony zakazującego m.in. umyślnego zabijania tych ptaków oraz
ich umyślnego płoszenia, jeżeli takie postępowanie będzie miało znaczące skutki.
W celu poprawnej implementacji ww. zapisów, mocą rozporządzenia Ministra Środowiska
z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2022 r., poz.
2380), żuraw objęty został ochroną ścisłą w przepisach krajowych.
Katalog zakazów obowiązujących w stosunku do dziko występujących gatunków objętych
ochroną znajduje się m.in. w § 6 ww. rozporządzenia. Wśród zakazów dotyczących żurawia
znalazły się m.in. zakaz umyślnego zabijania osobników oraz zakaz umyślnego płoszenia lub
niepokojenia w miejscach noclegu, w okresie lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu
młodych, lub w miejscach żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących.
Na podstawie art. 56 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.
U. z 2026 r. poz. 13, z późn. zm.), regionalni dyrektorzy ochrony środowiska lub Generalny
Dyrektor Ochrony Środowiska, na wniosek zainteresowanych podmiotów, mogą wydawać
zezwolenia na odstępstwa od zakazów względem żurawia.
Należy podkreślić fakt, iż zezwolenia na odstępstwa od zakazów udzielane w formie decyzji
administracyjnych przez ww. ochrony przyrody w Polsce, wydawane są na wniosek
podmiotu, w którego interesie leży dana czynność. Za realizacje działań dopuszczonych
zezwoleniem odpowiedzialny jest odbiorca tej decyzji, nie organ udzielający zgody.
Zezwolenia tego typu mogą być wydawane również na wniosek podmiotów
reprezentujących zbiorczy interes wielu gospodarstw rolniczych w regionie (np. decyzja

-- 1 of 5 --

administracyjna może zostać udzielona izbie rolniczej, której ustawowym zadaniem jest
reprezentacja interesów rolników, producentów rolnych, osób prowadzących gospodarstwa
rolne).
Należy jednak mieć na względzie, że w przypadku szkód wyrządzanych przez żurawia
w uprawach kukurydzy, w większości przypadków nie jest konieczne uzyskiwanie tego typu
zezwoleń organów ochrony przyrody na realizacje czynności płoszenia lub niepokojenia
tych ptaków w związku z koniecznością ograniczania szkód. Wynika to z faktu, że zakaz
dotyczący płoszenia lub niepokojenia żurawia ogranicza się do konkretnych okresów w roku
i sytuacji.
W stosunku do tego gatunku obowiązuje zakaz umyślnego płoszenia lub niepokojenia
w miejscach noclegu, w okresie lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu młodych, lub
w miejscach żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących.
Szkody wyrządzane przez żurawie w uprawach kukurydzy występują na etapie siewu
i wschodów siewek, zazwyczaj w miesiącach kwiecień-czerwiec (w zależności od regionu,
terminu siewu i uwarunkowań atmosferycznych w danym roku). Jest to czas po wiosennej
migracji gatunku, natomiast uprawy kukurydzy co do zasady nie są miejscem rozrodu żurawi
– w większości przypadków zakaz dot. płoszenia określony rozporządzeniem nie będzie,
więc obowiązywał – nie będzie więc konieczności uzyskiwania zgód na płoszenie w związku
z ograniczaniem szkód wyrządzanych przez żurawia w zasiewach kukurydzy.
Żurawie, podobnie jak inne gatunki ptaków, można przepłoszyć sygnałami dźwiękowymi.
Na rynku dostępna jest obecnie szeroka gama urządzeń odstraszających zwierzęta, w tym
również ptaki. Jedną z najczęściej stosowanych metod dźwiękowych do odstraszania żurawi
na uprawach kukurydzy są armatki gazowe. Metoda ta może charakteryzować się wysoką
skutecznością, jednak stosowanie jakichkolwiek metod akustycznych niesie jednak istotne
ryzyko, że – w szczególności, kiedy są one używane nieumiejętnie lub nadużywane, np.
stosowane zbyt często, przez długi okres i bez nadzoru człowieka – ptaki przyzwyczają się
do dźwięków, które miały je odstraszać i zaczną te dźwięki ignorować.
Od pewnego czasu na rynku dostępne są również urządzania dedykowane płoszeniu
zwierząt, które opierają się na wykorzystaniu lasera. Doświadczenia zagraniczne pokazują,
że stosowanie różnego rodzaju urządzeń emitujących skupioną wiązkę zielonego lasera
w stosunku do gęsi, mew, kormoranów daje obiecujące wyniki. W przeciwieństwie do
metod hukowych czy pasywnych metod odstraszania ptaków, do których ptaki mogą
szybko się przyzwyczaić, laser wywołuje automatyczny odruch ucieczki. Stosowanie
zielonego lasera jest bezgłośne, a w przypadku używania ręcznych urządzeń emitujących,
również bardzo selektywne (możliwość skierowania wiązki lasera w kierunku stada, a nawet
konkretnych osobników). Z ogólnodostępnych informacji wynika, że najnowsze trendy w
rozwoju tych systemów koncentrują się na integracji optyki z systemami sztucznej
inteligencji co pozwala na efektywniejsze wykorzystanie tej metody. Informacje
o skuteczności tej metody pochodzą z doświadczeń zagranicznych, gdzie jest ona
stosowana m.in. w portach lotniczych dla odstraszania żerujących na otwartej przestrzeni
ptaków, w celu zapewnienia bezpieczeństwa ruchu powietrznego. Skuteczność zielonego
lasera w sadownictwie stwierdzono natomiast w Holandii (przetestowano na kawkach i
gawronach).
Poza ww. aktywnymi metodami płoszenia ptaków, istnieją także metody pasywne
(klekoczące na wietrze metalowe puszki, migoczące paski folii, „strachy na wróble”, oraz
różnego rodzaju latawce, itp.). W zakresie płoszenia biernego w obrębie uprawy rolnej
można zamontować przedmioty, które mogłyby błyszczeć, poruszać się czy wydawać
dźwięki wprawiane w ruch przez wiatr i w ten sposób odstraszać ptaki, np. płyty CD, taśmy

-- 2 of 5 --

holograficzne, itp. Tego typu sposoby płoszenia nie wymagają uzyskania zezwolenia
z zakresu ochrony gatunkowej.
Ponadto, istnieje cały szereg metod proaktywnych, które są dostępne na polskim rynku
i mogą być stosowane w celu ograniczenia szkód w uprawach kukurydzy wyrządzanych
przez żurawie. W tym miejscu należy wymienić przede wszystkim: siew kukurydzy pod
włókniną (jest to metoda wymagająca znacznych nakładów finansowych, jednak mogąca
cechować się niezwykle wysoką skutecznością), stosowanie zapraw nasiennych
zawierających substancje smakowe, które sprawiają, że smak ziarna staje się nieatrakcyjny
dla ptaków, modyfikacja terminów zabiegów agrotechnicznych (opóźnienie terminu siewu
w oparciu o uwarunkowania lokalne) lub zmiana metodyki prac (wysiew nasion na większej
głębokości co utrudnia ptakom żerowanie na ziarnie zasiewowym).
Kluczową kwestią przy ograniczaniu wpływu żerowania żurawi na uprawach kukurydzy jest
stosowanie różnych metod zapobiegania w celu zapewnienia większej skuteczności tych
działań. Metody aktywne powinny być stosowane w sposób kontrolowany, w połączeniu
z innymi środkami, takimi jak okresowa obecność człowieka w pobliżu miejsc żerowania
ptaków połączona ze stosowaniem innych - pasywnych metod ochrony upraw.
Powyższe podejście może pozwolić na całkowite ograniczenie szkód w uprawach
kukurydzy. Kluczowym jest również współdziałanie gospodarstw na poziomie lokalnym – w
przypadku płoszenia ptaków i podejmowania działań proaktywnych w jednym miejscu ptaki
będą przenosiły się na inne pola, gdzie nie są podejmowane tego typu działania.
Istotnym w kontekście tego zagadnienia jest fakt, że szkody, o których mowa są ograniczone
wyłącznie do wąskiego okienka czasowego (okres siewu kukurydzy i wczesna faza
kiełkowania nasion) i w większości przypadków ich zapobieganie nie wymaga odpowiednich
zgód w postaci decyzji administracyjnych od organów ochrony przyrody. Można więc
doskonale przygotować się do działań polegających na ograniczaniu żerowania żurawi na
uprawach przed ich wystąpieniem.
Odnosząc się do kwestii prowadzenia różnych analiz dotyczących wpływu wzrostu
populacji żurawia na działalność rolniczą w Polsce, skali konfliktów pomiędzy ochroną
gatunkową żurawia, a prowadzeniem działalności rolniczej lub zbierania danych
dotyczących szkód wyrządzanych przez żurawie w uprawach rolnych, w szczególności na
plantacjach kukurydzy, informuje, że resort środowiska nie realizował tego typu działań.
Tym niemniej, z obserwacji własnych, dostępnych publikacji naukowych (Beuch S.,
Chodkiewicz T., Przymencki M., Wardecki Ł., Sikora A., Neubauer G., Smyk B., Marchowski
D., Ławicki Ł., Meissner W., Chylarecki P. 2024. Monitoring Ptaków Polski w latach 2021–
2024. Biuletyn Monitoringu Przyrody 28: 1–108) oraz ewentualnych zgłoszeń
wpływających do tut. urzędu można stwierdzić, że występowanie szkód jest skorelowane z
rozpowszechnieniem gatunku w kraju i jego zagęszczeniem. Tym samym wydaje się, że
najwięcej szkód w uprawach kukurydzy powodowanych przez żurawia występuje na
Kujawach, Pomorzu i w Wielkopolsce. Skala szkód i konfliktów jest jednak z pewnością
mniejsza niż w przypadku innych gatunków zwierząt żerujących na uprawach kukurydzy –
np. dzika (Sus scrofa).
Zgodnie z danymi gromadzonymi przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w ramach
Monitoringu Ptaków Polski od ostatnich ponad 20 lat obserwowany jest umiarkowany
wzrost krajowej populacji lęgowej tego gatunku. W XXI wieku populacja lęgowa żurawia
w Polsce wzrastała w tempie 4,8% rocznie. Wzrost areału w tym okresie był zdecydowanie
wolniejszy i wyniósł 1,3% rocznie. Oznacza to, że wzrost liczebności realizuje się przede
wszystkim przez dogęszczenie populacji na terenach już zasiedlonych, a w mniejszym
stopniu przez zajmowanie nowych. Obserwowany jest również wzrost populacji przelotnej

-- 3 of 5 --

i zimującej tego gatunku – w kontekście szkód nie ma to jednak żadnego znaczenia, gdyż
frakcje te nie są odpowiedzialne za ich powstawanie.
Jednym z głównych powodów wzrostu populacji żurawia w Polsce i w całej Europie jest
zmiana struktur upraw poprzez masowe wprowadzenie zasiewów kukurydzy – która to
zapewnia tym ptakom szeroki dostęp do wysokoenergetycznego pokarmu.
Według obecnie obowiązującego w Polsce ustawodawstwa, ptaki objęte ochroną
gatunkową, nie figurują na liście gatunków wymienionych w art. 126 ust. 1 ustawy o
ochronie przyrody za szkody wyrządzone przez które odpowiada Skarb Państwa. Ponadto
ptaki gatunków łownych również nie znalazły się na liście gatunków określonych w art. 46
ustawy Prawo łowieckie (Dz. U. z 1995 r. poz. 539), za które przysługuje odszkodowanie.
Za szkody wyrządzone przez jakikolwiek gatunek ptaka dziko występującego w Polsce nie
przysługuje odszkodowanie ze Skarbu Państwa, od dzierżawcy lub zarządcy obwodu
łowieckiego.
Należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 126 ust. 1 pkt 2 ustawy o ochronie przyrody, w przypadku
gatunków objętych ochroną gatunkową, za szkody wyrządzone przez które przysługuje
odszkodowanie, odpowiedzialność Skarbu Państwa nie obejmuje utraconych korzyści, a
ogranicza się jedynie do szkody rzeczywistej, którą należy udowodnić. Bez prowadzenia
stałych obserwacji ptaków trudno byłoby ustalić, jaki gatunek spowodował wystąpienie
szkody (np. poprzez wydziobanie ziarna). Na polach uprawnych żeruje szereg gatunków
ptaków, w tym gatunki nie powodujące szkód w plonach (np. żywiące się pędrakami,
owadami). Jeszcze inne gatunki zatrzymują się na odpoczynek, dodatkowo utrudniając
identyfikację gatunku przebywającego na terenie, na którym wystąpiła szkoda. Kolejną
trudnością jest możliwość spowodowania szkody przez inne gatunki zwierząt, np.
zatrzymujące się na polach wyłącznie na odpoczynek, a następnie przypisanie ich np.
żurawiom, w momencie pojawienia się tego gatunku na polu.
W takiej sytuacji niezwykle trudno byłoby udowodnić, iż szkoda nie została spowodowana
przez dany gatunek zwierzęcia, skoro w danym momencie na terenie przebywa akurat stado
ptaków tego gatunku. Ponadto, szkody mogą powstawać w bardzo krótkim czasie, np. w
przeciągu jednego dnia. Po tym czasie ptaki odlatują, gdyż wyczerpują bazę żerową lub
kontynuują migrację i ich stwierdzenie i potwierdzenie wyrządzenia szkody przez dany
gatunek, staje się niemożliwe.
Trudnym zadaniem byłoby również ustalenie, w jakim stopniu szkody zostały spowodowane
przez gatunki chronione, a w jakim innymi czynnikami. W przypadku upraw kukurydzy brak
wschodów może oznaczać m.in. wystąpienie szkodników glebowych lub chorób
grzybowych, niepoprawnie przeprowadzone zabiegi agrotechniczne (np. zbyt głęboki siew),
niekorzystne warunki atmosferyczne (np. brak odpowiedniej wilgotności gleby, zbyt niska
temperatura), niewłaściwa kultura rolna gleby.
Powyższe aspekty powodują, że wprowadzenie systemu odszkodowań za szkody
wyrządzone przez ptaki (w tym również żurawia) na zasadach jakich są obecnie wypłacane
odszkodowania za szkody wyrządzone przez bobra europejskiego, wilka, rysia, niedźwiedzia
brunatnego i żubra byłoby niezwykle skomplikowane.
Szkody spowodowane przez bobra (np. ścięte drzewa, teren zalany w wyniku spiętrzenia
wód przez tamę), wilka czy rysia (np. zagryzione zwierzęta gospodarskie) są stosunkowo
trwałe, a ich skutki i zakres można ocenić nawet po upływie kilku-kilkunastu dni. W
przypadku szkód wyrządzonych przez ptaki na polach uprawnych (np. wydziobanie ziarna
zasiewowego, wyciągnięcie świeżo skiełkowanych ziaren), nawet naturalna zmiana

-- 4 of 5 --

warunków atmosferycznych (w szczególności wystąpienie opadów) może istotnie utrudnić,
a nawet uniemożliwić, jakąkolwiek ocenę.
Z uwagi na powyższe uwarunkowania rekomendowanym rozwiązaniem byłoby wypłacane
rekompensat według stawek ryczałtowych przez np. Krajowe Ośrodki Doradztwa
Rolniczego. Dodatkowo zwracam uwagę, że do Sejmu złożone zostały projekty poselskie
ustaw zakładających wprowadzenie możliwości wypłaty odszkodowań lub rekompensat za
szkody wyrządzane przez wybrane gatunki dzikich ptaków łownych i objętych ochroną
gatunkową.
Odnosząc się do zapytania dotyczącego podjęcia działań mających na celu wypracowanie
systemowych rozwiązań ograniczających negatywne skutki wzrostu populacji żurawia dla
gospodarstw rolnych, przy jednoczesnym zachowaniu właściwego poziomu ochrony tego
gatunku uważam, że podstawowym działaniem powinno być ograniczanie występowania
tych szkód poprzez efektywne stosowanie metod proaktywnych oraz metod płoszenia na
uprawach, o których wspomniano powyżej. Wsparcie gospodarstw rolnych w zakresie tych
działań mogłoby być realizowane np. przez Krajowe Ośrodki Wsparcia Rolniczego, m.in.
poprzez dofinansowanie zakupu sprzętu płoszącego (np. armatek gazowych) lub zapraw
nasiennych.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM

-- 5 of 5 --