Interpelacja nr 18292
Interpelacja w sprawie sytuacji nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, których emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego jest niższa od pobieranego wcześniej świadczenia
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie sytuacji nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, których emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego jest niższa od pobieranego wcześniej świadczenia
Interpelacja nr 18292
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, których emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego jest niższa od pobieranego wcześniej świadczenia
Zgłaszający: Magdalena Sroka
Data wpływu: 06-07-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zwróciła się wieloletnia nauczycielka języka polskiego z województwa pomorskiego, która od lipca 2022 r. pobiera nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Jak wskazuje, przez cały okres aktywności zawodowej sumiennie wykonywała obowiązki zawodowe, odprowadzała składki na ubezpieczenia społeczne, wychowała dwoje dzieci, a także po przejściu na świadczenie kompensacyjne podejmowała dodatkową pracę, od której również odprowadzane były składki emerytalne.
Po ukończeniu 60. roku życia we wrześniu 2026 r. nabędzie ona prawo do emerytury powszechnej. Z uzyskanych przez nią informacji wynika jednak, że wysokość emerytury będzie niższa od obecnie pobieranego nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego o około 250 zł miesięcznie.
Sytuacja ta budzi uzasadnione poczucie niesprawiedliwości. Osoby pobierające nauczycielskie świadczenia kompensacyjne często pozostają aktywne zawodowo, odprowadzają dodatkowe składki i oczekują, że będzie to miało pozytywny wpływ na wysokość przyszłej emerytury. Tymczasem zdarzają się przypadki, w których po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego świadczenie okazuje się niższe od pobieranego wcześniej świadczenia kompensacyjnego.
Problem ten dotyczy również wielu kobiet z roczników przechodzących obecnie na emeryturę. Są to osoby, które przez dziesięciolecia łączyły pracę zawodową z wychowywaniem dzieci oraz obowiązkami opiekuńczymi. W ich ocenie wkład ten nie znajduje dziś odpowiedniego odzwierciedlenia w systemie emerytalnym.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
Ilu świadczeniobiorców nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych w latach 2020-2026, po osiągnięciu wieku emerytalnego, otrzymało emeryturę powszechną niższą od pobieranego wcześniej świadczenia kompensacyjnego?
Jakie są główne przyczyny występowania sytuacji, w której emerytura powszechna jest niższa od nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego pobieranego bezpośrednio przed przejściem na emeryturę?
Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi skali tego zjawiska? Jeśli tak, proszę o przedstawienie ich wyników.
Jaka jest średnia różnica pomiędzy wysokością nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego a wysokością emerytury powszechnej w przypadkach, gdy emerytura okazuje się niższa?
Czy ministerstwo analizowało wpływ corocznej waloryzacji nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych na późniejszą relację pomiędzy wysokością emerytur powszechnych?
Czy odprowadzanie dodatkowych składek emerytalnych przez osoby pobierające nauczycielskie świadczenie kompensacyjne zawsze przekłada się na wzrost wysokości przyszłej emerytury? Jeżeli nie, proszę o wyjaśnienie przyczyn.
Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące sytuacji kobiet z roczników przechodzących obecnie na emeryturę, w szczególności tych, które przez wiele lat łączyły aktywność zawodową z wychowaniem dzieci i obowiązkami opiekuńczymi?
Czy rozważane jest wprowadzenie rozwiązań prawnych gwarantujących, że emerytura przyznawana po zakończeniu pobierania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie będzie niższa od tego świadczenia?
Ilu nauczycieli pobierających obecnie nauczycielskie świadczenie kompensacyjne może znaleźć się w podobnej sytuacji w latach 2026-2030?
Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne mające na celu wyeliminowanie lub ograniczenie przypadków, w których po osiągnięciu wieku emerytalnego wysokość świadczenia emerytalnego jest niższa od świadczenia pobieranego wcześniej?
Z wyrazami szacunku
Magdalena Sroka
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 18292
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie sytuacji nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, których emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego jest niższa od pobieranego wcześniej świadczenia
Zgłaszający: Magdalena Sroka
Data wpływu: 06-07-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zwróciła się wieloletnia nauczycielka języka polskiego z województwa pomorskiego, która od lipca 2022 r. pobiera nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Jak wskazuje, przez cały okres aktywności zawodowej sumiennie wykonywała obowiązki zawodowe, odprowadzała składki na ubezpieczenia społeczne, wychowała dwoje dzieci, a także po przejściu na świadczenie kompensacyjne podejmowała dodatkową pracę, od której również odprowadzane były składki emerytalne.
Po ukończeniu 60. roku życia we wrześniu 2026 r. nabędzie ona prawo do emerytury powszechnej. Z uzyskanych przez nią informacji wynika jednak, że wysokość emerytury będzie niższa od obecnie pobieranego nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego o około 250 zł miesięcznie.
Sytuacja ta budzi uzasadnione poczucie niesprawiedliwości. Osoby pobierające nauczycielskie świadczenia kompensacyjne często pozostają aktywne zawodowo, odprowadzają dodatkowe składki i oczekują, że będzie to miało pozytywny wpływ na wysokość przyszłej emerytury. Tymczasem zdarzają się przypadki, w których po osiągnięciu ustawowego wieku emerytalnego świadczenie okazuje się niższe od pobieranego wcześniej świadczenia kompensacyjnego.
Problem ten dotyczy również wielu kobiet z roczników przechodzących obecnie na emeryturę. Są to osoby, które przez dziesięciolecia łączyły pracę zawodową z wychowywaniem dzieci oraz obowiązkami opiekuńczymi. W ich ocenie wkład ten nie znajduje dziś odpowiedniego odzwierciedlenia w systemie emerytalnym.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
Ilu świadczeniobiorców nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych w latach 2020-2026, po osiągnięciu wieku emerytalnego, otrzymało emeryturę powszechną niższą od pobieranego wcześniej świadczenia kompensacyjnego?
Jakie są główne przyczyny występowania sytuacji, w której emerytura powszechna jest niższa od nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego pobieranego bezpośrednio przed przejściem na emeryturę?
Czy ministerstwo dysponuje analizami dotyczącymi skali tego zjawiska? Jeśli tak, proszę o przedstawienie ich wyników.
Jaka jest średnia różnica pomiędzy wysokością nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego a wysokością emerytury powszechnej w przypadkach, gdy emerytura okazuje się niższa?
Czy ministerstwo analizowało wpływ corocznej waloryzacji nauczycielskich świadczeń kompensacyjnych na późniejszą relację pomiędzy wysokością emerytur powszechnych?
Czy odprowadzanie dodatkowych składek emerytalnych przez osoby pobierające nauczycielskie świadczenie kompensacyjne zawsze przekłada się na wzrost wysokości przyszłej emerytury? Jeżeli nie, proszę o wyjaśnienie przyczyn.
Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące sytuacji kobiet z roczników przechodzących obecnie na emeryturę, w szczególności tych, które przez wiele lat łączyły aktywność zawodową z wychowaniem dzieci i obowiązkami opiekuńczymi?
Czy rozważane jest wprowadzenie rozwiązań prawnych gwarantujących, że emerytura przyznawana po zakończeniu pobierania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego nie będzie niższa od tego świadczenia?
Ilu nauczycieli pobierających obecnie nauczycielskie świadczenie kompensacyjne może znaleźć się w podobnej sytuacji w latach 2026-2030?
Czy ministerstwo planuje zmiany legislacyjne mające na celu wyeliminowanie lub ograniczenie przypadków, w których po osiągnięciu wieku emerytalnego wysokość świadczenia emerytalnego jest niższa od świadczenia pobieranego wcześniej?
Z wyrazami szacunku
Magdalena Sroka
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Małgorzata Baranowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
26%
Konkretność
74%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
17
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
5.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (17)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12412 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.413.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18292 Pani Posłanki Magdaleny Sroki w sprawie sytuacji
nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, których emerytura
po osiągnięciu wieku emerytalnego jest niższa od pobieranego wcześniej świadczenia,
proszę
o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Emerytura z tytułu osiągniecia powszechnego wieku emerytalnego, zgodnie z art. 26 ust. 1
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych1, dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1998 r, ustalona jest według tzw.
nowych (kapitałowych) zasad. Stanowi ona równowartość kwoty będącej wynikiem
podzielenia podstawy obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku
równym wiekowi w jakim ubezpieczony przechodzi na emeryturę2. Podstawę obliczenia
emerytury3 stanowi kwota:
– składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek
zapisanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od
którego przysługuje wypłata emerytury,
– zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz
– kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych4.
Wymaga jednocześnie podkreślenia, że w przypadku obliczania wysokości ww. emerytury
u osób, które pobierały nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, nie jest stosowany
przepis art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej o pomniejszaniu podstawy jej obliczenia o sumę
kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Tak więc algorytm obliczania docelowego
świadczenia emerytalnego jest tutaj (tak jak w przypadku obliczania emerytury pomostowej)
o wiele korzystniejszy, niż w przypadku osób, które korzystały z różnego rodzaju
wcześniejszych emerytur.
W przypadku kobiet, które urodziły się po dniu 31 grudnia 1948 r., oprócz ww. opisanej
emerytury należy jeszcze uwzględnić okresową emeryturę kapitałową, przysługującą
kobietom, które:
– należą do otwartego funduszu emerytalnego,
– ukończyły 60 lat,
– mają ustalone prawo do emerytury na nowych zasadach,
– mają na subkoncie prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: „ZUS”)
zapisaną sumę środków, która (w ostatnim dniu miesiąca przed miesiącem, w którym
1 Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm., dalej powoływanej jako „ustawa emerytalna”.
2 Art. 26 ustawy emerytalnej. .
3 Art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej.
4 Dz. U z 2026 poz.199, z późn. zm.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przyznano emeryturę na nowych zasadach) jest równa lub wyższa od
dwudziestokrotności dodatku pielęgnacyjnego5.
Wysokość okresowej emerytury kapitałowej stanowi iloraz kwoty środków
zewidencjonowanych na subkoncie, ustalonych na dzień, o którym mowa w art. 8 pkt 2
ustawy o emeryturach kapitałowych, i średniego dalszego trwania życia, o którym mowa
w art. 26 ustawy emerytalnej.
Treść ww. przepisów dotyczących obliczania emerytury przekonuje zatem, że o wysokości
emerytur należących do przedmiotowego kręgu osób, decyduje suma składek na
ubezpieczenie emerytalne odprowadzonych do ZUS w całym okresie ich aktywności
zawodowej (za okrasy przypadające po dniu 31 grudnia 1998 r). Również więc składki
odprowadzone przez takie osoby (z tytułu zatrudnienia lub podjęcia działalności
gospodarczej) na ubezpieczenie emerytalne po przyznaniu im nauczycielskiego świadczenia
kompensacyjnego zawsze wpływają na zwiększenie ich emerytur z tytułu osiągniecia
powszechnego wieku emerytalnego.
Nieco inny jest natomiast algorytm obliczania świadczenia w postaci nauczycielskiego
świadczenia kompensacyjnego.
Świadczenie kompensacyjne obliczane jest bowiem, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 22 maja
2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych6, poprzez podzielenie podstawy
obliczenia emerytury, ustalonej zgodnie z art. 25 ustawy emerytalnej, przez średnie dalsze
trwanie życia dla osób w wieku 60 lat, ustalone według tablic średniego trwania życia
obowiązujących w dniu zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia, o których mowa w
art. 26 ustawy emerytalnej.
Jeżeli osoba uprawniona jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, przy ustalaniu
podstawy obliczenia emerytury dla celów ustalenia wysokości świadczenia
kompensacyjnego, składki na ubezpieczenie emerytalne, zewidencjonowane na jej koncie w
ZUS, zwiększa się poprzez pomnożenie wskaźnikiem korygującym 19,52/12,22. Wskaźnik
ten odzwierciedla stosunek pełnej składki na ubezpieczenie emerytalne do wysokości
zewidencjonowanej na koncie ubezpieczonego w ZUS.
W związku z nieco odmiennym algorytmom obliczania nauczycielskiego świadczenia
kompensacyjnego, w niektórych przypadkach może dochodzić do sytuacji, w której
świadczenia te okazują się wyższe, aniżeli emerytury ustalane osobom, które przed
uzyskaniem powszechnego wieku emerytalnego takie świadczenia pobierały.
Na powstawanie takich sytuacji miało również wpływ zaburzanie w latach 2021 - 2023,
w związku z pandemią COVID-19 (ze względu na zdecydowanie większą liczbę zgonów),
tendencji wzrostowej podstawowego parametru obliczania, zarówno emerytury, jak
i świadczenia kompensacyjnego, jakim jest średnie dalsze trwanie życia. W tych latach
średnie dalsze trwanie życia skróciło się. W kolejnych latach, już po pandemii, średnie dalsze
trwanie życia znów wydłuża się. Obrazują to poniższe dane kształtowania się średniego
dalszego trwanie życia dla osób w wieku 60 lat:
– 2019 r. – 260,7 miesiąca
– 2020 r. – 261,5 miesiąca
– 2021 r. – 247,7 miesiąca
5 Zob. art. 8 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 926).
6 Dz. U. 2026 poz. 86.
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
– 2022 r. – 238,9 miesiąca
– 2023 r. – 254,3 miesiąca
– 2024 r. – 264,2 miesiąca
– 2025 r.- 266,4 miesiąca.
Niekorzystana relacja pomiędzy emeryturami z tytułu ukończenia powszechnego wieku
emerytalnego a pobieranymi nauczycielskimi świadczeniami kompensacyjnymi może więc
występować zwłaszcza wówczas, jeżeli te drugie świadczenia zostały ustalone w latach
2021-2023, a emerytury – w latach: 2024 -2025.
Kolejnym czynnikiem przyczyniającym się do takiego zjawiska jest fakt corocznego
waloryzowania pobieranych przez byłych nauczycieli świadczeń kompensacyjnych, zgodnie
z przepisami art. 88 i n. ustawy emerytalnej (im dłuższy jest okres od przyznania świadczenia
kompensacyjnego do przyznania emerytury z tytułu osiągniecia powszechnego wieku
emerytalnego, tym czynnik ten ma większe znaczenie).
Na wysokość emerytur z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego u osób
pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjnej ma oczywiście wpływ również
fakt podejmowanie (niepodejmowania) przez takie osoby (po przyznaniu tego świadczenia),
aktywności zawodowej.
Przechodząc z kolei do podniesionego w interpelacji braku gratyfikacji w wymiarze
emerytury okresów, w których omawiana grupa kobiet, łączyła aktywność zawodową
z wychowaniem dzieci, to rozwiązania takie zostały już wprowadzone w powszechnym
systemie emerytalny. Należy bowiem zauważyć, że w przypadku kobiet urodzonych po dniu
31 grudnia 1948 r., które, co do zasady, zostały objęte tzw. nowym systemem emerytalnym,
i które przerywają zatrudnienie na czas urodzenia i wychowania dziecka, obowiązujące
regulacje z zakresu ubezpieczeń społecznych gwarantują uwzględnianie przy ustalaniu
prawa do świadczeń emerytalnych okresów ograniczenia aktywności zawodowej
związanych z faktem wychowywania potomstwa. Przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że od
dnia 1 stycznia 1999 r., czyli od momentu wejścia w życie reformy systemu emerytalnego,
budżet państwa opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osoby
przebywające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński.
Krokiem wpisującym się w realizację polityki prorodzinnej było również objęcie
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi osób sprawujących osobistą opiekę nad dziećmi.
Do 31 sierpnia 2013 r. tylko osoby przebywające na urlopach wychowawczych miały prawo
do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tego tytułu. Od 1 września 2013 r.
z możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem skutkującej objęciem, na wniosek
zainteresowanego, ubezpieczeniami społecznymi, może skorzystać również osoba nie
będąca pracownikiem, która zrezygnowała z aktywności zawodowej. Od tego dnia składka
jest płacona za każdą osobę fizyczną sprawującą opiekę nad dzieckiem przez okres do 3 lat,
nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok
życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia wymaga opieki tej osoby, przez
okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia – art. 4 pkt
17, art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 6a i 6b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych. Składki emerytalne osób sprawujących osobistą opiekę nad
dzieckiem finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych. Celem powyższych regulacji jest umożliwienie osobom, które w związku
koniecznością wychowywania dzieci nie mogą kontynuować aktywności zawodowej,
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
osiągnięcia stażu ubezpieczeniowego, mającego pozytywny wpływ na wysokość przyszłego
świadczenia emerytalnego.
Warto również wskazać, że przepisem art. 174 ust. 2a ustawy emerytalnej, który wszedł
w życie z dniem 1 maja 2015 r., zmieniono dotychczasowy sposób uwzględniania w kapitale
początkowym okresów nieskładkowych wymienionych w art. 7 ust. 5 ustawy, do których
należą okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do 4 lat
(w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie – bez względu na liczbę dzieci – do 6 lat)
oraz z powodu opieki nad dzieckiem, na które przysługuje zasiłek pielęgnacyjny (dodatkowo
w granicach do 3 lat na każde dziecko). Kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych
urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem 1 stycznia 1999 r. opłacali składki
na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Zastępuje on
sumę składek opłaconych przed dniem 1 stycznia 1999 r. i jest uwzględniany przy obliczaniu
wysokości emerytury przysługującej tym osobom. Zgodnie z nową regułą, okresy urlopu
wychowawczego przebytego przed dniem 1 stycznia 1999 r. – mimo, że są okresami
nieskładkowymi – uwzględnia się w kapitale początkowym po 1,3%, a nie po 0,7% podstawy
wymiaru emerytury za każdy rok.
Odnosząc się do zawartych w interpelacji Pani Posłanki Magdaleny Sroki pytań
szczegółowych w przedmiocie liczby świadczeniobiorców nauczycielskich świadczeń
kompensacyjnych w latach 2020-2026, którzy po osiągnięciu wieku emerytalnego,
otrzymali emeryturę powszechną niższą od pobieranego wcześniej świadczenia
kompensacyjnego oraz średniej różnicy wysokości pomiędzy tymi świadczeniami, pragnę na
wstępie zastrzec, że dostępne dane statystyczne ograniczają się do lat 2020 – 2024 i
obrazuje je poniższa tabela.
Odnosząc się z kolei do pytania o wskazanie liczby nauczycieli pobierających obecnie
nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, którzy mogą znaleźć się w podobnej sytuacji
w latach 2026-2030, pragnę zauważyć, że ponieważ stosowane do obliczeń wysokości
świadczeń wskaźniki nie mają charakteru prognostycznego, w chwili obecnej nie jest
możliwe wskazanie liczby tych nauczycieli.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
w tym osoby, dla których wysokość
emerytury powszechnej była niższa niż
wysokość NSK (ostatnia wysokość przed
przyznaniem emerytury powszechnej)
[w tys.]
2020 2,7 0,1 108,8
2021 3,1 0,6 196,1
2022 3,4 0,1 81,2
2023 3,8 0,3 223,0
2024 3,4 1,3 308,7
Osoby, które pobierały NSK w latach 2020-
2024 i które po osiągnięciu powszechnego
wieku emerytalnego ustaliły sobie w
danym roku prawo do emerytury
powszechnej
[w tys.]
Przeciętna różnica między
wysokością NSK a
wysokością emerytury
powszechnej
[w zł]
Rok
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.413.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18292 Pani Posłanki Magdaleny Sroki w sprawie sytuacji
nauczycieli pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, których emerytura
po osiągnięciu wieku emerytalnego jest niższa od pobieranego wcześniej świadczenia,
proszę
o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Emerytura z tytułu osiągniecia powszechnego wieku emerytalnego, zgodnie z art. 26 ust. 1
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych1, dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1998 r, ustalona jest według tzw.
nowych (kapitałowych) zasad. Stanowi ona równowartość kwoty będącej wynikiem
podzielenia podstawy obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku
równym wiekowi w jakim ubezpieczony przechodzi na emeryturę2. Podstawę obliczenia
emerytury3 stanowi kwota:
– składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek
zapisanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od
którego przysługuje wypłata emerytury,
– zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz
– kwot środków zewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy
z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych4.
Wymaga jednocześnie podkreślenia, że w przypadku obliczania wysokości ww. emerytury
u osób, które pobierały nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, nie jest stosowany
przepis art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej o pomniejszaniu podstawy jej obliczenia o sumę
kwot pobranych emerytur wcześniejszych. Tak więc algorytm obliczania docelowego
świadczenia emerytalnego jest tutaj (tak jak w przypadku obliczania emerytury pomostowej)
o wiele korzystniejszy, niż w przypadku osób, które korzystały z różnego rodzaju
wcześniejszych emerytur.
W przypadku kobiet, które urodziły się po dniu 31 grudnia 1948 r., oprócz ww. opisanej
emerytury należy jeszcze uwzględnić okresową emeryturę kapitałową, przysługującą
kobietom, które:
– należą do otwartego funduszu emerytalnego,
– ukończyły 60 lat,
– mają ustalone prawo do emerytury na nowych zasadach,
– mają na subkoncie prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: „ZUS”)
zapisaną sumę środków, która (w ostatnim dniu miesiąca przed miesiącem, w którym
1 Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm., dalej powoływanej jako „ustawa emerytalna”.
2 Art. 26 ustawy emerytalnej. .
3 Art. 25 ust. 1 ustawy emerytalnej.
4 Dz. U z 2026 poz.199, z późn. zm.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przyznano emeryturę na nowych zasadach) jest równa lub wyższa od
dwudziestokrotności dodatku pielęgnacyjnego5.
Wysokość okresowej emerytury kapitałowej stanowi iloraz kwoty środków
zewidencjonowanych na subkoncie, ustalonych na dzień, o którym mowa w art. 8 pkt 2
ustawy o emeryturach kapitałowych, i średniego dalszego trwania życia, o którym mowa
w art. 26 ustawy emerytalnej.
Treść ww. przepisów dotyczących obliczania emerytury przekonuje zatem, że o wysokości
emerytur należących do przedmiotowego kręgu osób, decyduje suma składek na
ubezpieczenie emerytalne odprowadzonych do ZUS w całym okresie ich aktywności
zawodowej (za okrasy przypadające po dniu 31 grudnia 1998 r). Również więc składki
odprowadzone przez takie osoby (z tytułu zatrudnienia lub podjęcia działalności
gospodarczej) na ubezpieczenie emerytalne po przyznaniu im nauczycielskiego świadczenia
kompensacyjnego zawsze wpływają na zwiększenie ich emerytur z tytułu osiągniecia
powszechnego wieku emerytalnego.
Nieco inny jest natomiast algorytm obliczania świadczenia w postaci nauczycielskiego
świadczenia kompensacyjnego.
Świadczenie kompensacyjne obliczane jest bowiem, zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 22 maja
2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych6, poprzez podzielenie podstawy
obliczenia emerytury, ustalonej zgodnie z art. 25 ustawy emerytalnej, przez średnie dalsze
trwanie życia dla osób w wieku 60 lat, ustalone według tablic średniego trwania życia
obowiązujących w dniu zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia, o których mowa w
art. 26 ustawy emerytalnej.
Jeżeli osoba uprawniona jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego, przy ustalaniu
podstawy obliczenia emerytury dla celów ustalenia wysokości świadczenia
kompensacyjnego, składki na ubezpieczenie emerytalne, zewidencjonowane na jej koncie w
ZUS, zwiększa się poprzez pomnożenie wskaźnikiem korygującym 19,52/12,22. Wskaźnik
ten odzwierciedla stosunek pełnej składki na ubezpieczenie emerytalne do wysokości
zewidencjonowanej na koncie ubezpieczonego w ZUS.
W związku z nieco odmiennym algorytmom obliczania nauczycielskiego świadczenia
kompensacyjnego, w niektórych przypadkach może dochodzić do sytuacji, w której
świadczenia te okazują się wyższe, aniżeli emerytury ustalane osobom, które przed
uzyskaniem powszechnego wieku emerytalnego takie świadczenia pobierały.
Na powstawanie takich sytuacji miało również wpływ zaburzanie w latach 2021 - 2023,
w związku z pandemią COVID-19 (ze względu na zdecydowanie większą liczbę zgonów),
tendencji wzrostowej podstawowego parametru obliczania, zarówno emerytury, jak
i świadczenia kompensacyjnego, jakim jest średnie dalsze trwanie życia. W tych latach
średnie dalsze trwanie życia skróciło się. W kolejnych latach, już po pandemii, średnie dalsze
trwanie życia znów wydłuża się. Obrazują to poniższe dane kształtowania się średniego
dalszego trwanie życia dla osób w wieku 60 lat:
– 2019 r. – 260,7 miesiąca
– 2020 r. – 261,5 miesiąca
– 2021 r. – 247,7 miesiąca
5 Zob. art. 8 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 926).
6 Dz. U. 2026 poz. 86.
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
– 2022 r. – 238,9 miesiąca
– 2023 r. – 254,3 miesiąca
– 2024 r. – 264,2 miesiąca
– 2025 r.- 266,4 miesiąca.
Niekorzystana relacja pomiędzy emeryturami z tytułu ukończenia powszechnego wieku
emerytalnego a pobieranymi nauczycielskimi świadczeniami kompensacyjnymi może więc
występować zwłaszcza wówczas, jeżeli te drugie świadczenia zostały ustalone w latach
2021-2023, a emerytury – w latach: 2024 -2025.
Kolejnym czynnikiem przyczyniającym się do takiego zjawiska jest fakt corocznego
waloryzowania pobieranych przez byłych nauczycieli świadczeń kompensacyjnych, zgodnie
z przepisami art. 88 i n. ustawy emerytalnej (im dłuższy jest okres od przyznania świadczenia
kompensacyjnego do przyznania emerytury z tytułu osiągniecia powszechnego wieku
emerytalnego, tym czynnik ten ma większe znaczenie).
Na wysokość emerytur z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego u osób
pobierających nauczycielskie świadczenia kompensacyjnej ma oczywiście wpływ również
fakt podejmowanie (niepodejmowania) przez takie osoby (po przyznaniu tego świadczenia),
aktywności zawodowej.
Przechodząc z kolei do podniesionego w interpelacji braku gratyfikacji w wymiarze
emerytury okresów, w których omawiana grupa kobiet, łączyła aktywność zawodową
z wychowaniem dzieci, to rozwiązania takie zostały już wprowadzone w powszechnym
systemie emerytalny. Należy bowiem zauważyć, że w przypadku kobiet urodzonych po dniu
31 grudnia 1948 r., które, co do zasady, zostały objęte tzw. nowym systemem emerytalnym,
i które przerywają zatrudnienie na czas urodzenia i wychowania dziecka, obowiązujące
regulacje z zakresu ubezpieczeń społecznych gwarantują uwzględnianie przy ustalaniu
prawa do świadczeń emerytalnych okresów ograniczenia aktywności zawodowej
związanych z faktem wychowywania potomstwa. Przede wszystkim trzeba zaznaczyć, że od
dnia 1 stycznia 1999 r., czyli od momentu wejścia w życie reformy systemu emerytalnego,
budżet państwa opłaca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osoby
przebywające na urlopach wychowawczych lub pobierające zasiłek macierzyński.
Krokiem wpisującym się w realizację polityki prorodzinnej było również objęcie
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi osób sprawujących osobistą opiekę nad dziećmi.
Do 31 sierpnia 2013 r. tylko osoby przebywające na urlopach wychowawczych miały prawo
do objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tego tytułu. Od 1 września 2013 r.
z możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem skutkującej objęciem, na wniosek
zainteresowanego, ubezpieczeniami społecznymi, może skorzystać również osoba nie
będąca pracownikiem, która zrezygnowała z aktywności zawodowej. Od tego dnia składka
jest płacona za każdą osobę fizyczną sprawującą opiekę nad dzieckiem przez okres do 3 lat,
nie dłużej jednak niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6. rok
życia, a w przypadku dziecka, które z powodu stanu zdrowia wymaga opieki tej osoby, przez
okres do 6 lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia – art. 4 pkt
17, art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 6a i 6b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych. Składki emerytalne osób sprawujących osobistą opiekę nad
dzieckiem finansuje w całości budżet państwa za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych. Celem powyższych regulacji jest umożliwienie osobom, które w związku
koniecznością wychowywania dzieci nie mogą kontynuować aktywności zawodowej,
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
osiągnięcia stażu ubezpieczeniowego, mającego pozytywny wpływ na wysokość przyszłego
świadczenia emerytalnego.
Warto również wskazać, że przepisem art. 174 ust. 2a ustawy emerytalnej, który wszedł
w życie z dniem 1 maja 2015 r., zmieniono dotychczasowy sposób uwzględniania w kapitale
początkowym okresów nieskładkowych wymienionych w art. 7 ust. 5 ustawy, do których
należą okresy niewykonywania pracy z powodu opieki nad dzieckiem w wieku do 4 lat
(w granicach do 3 lat na każde dziecko oraz łącznie – bez względu na liczbę dzieci – do 6 lat)
oraz z powodu opieki nad dzieckiem, na które przysługuje zasiłek pielęgnacyjny (dodatkowo
w granicach do 3 lat na każde dziecko). Kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych
urodzonych po 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem 1 stycznia 1999 r. opłacali składki
na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek. Zastępuje on
sumę składek opłaconych przed dniem 1 stycznia 1999 r. i jest uwzględniany przy obliczaniu
wysokości emerytury przysługującej tym osobom. Zgodnie z nową regułą, okresy urlopu
wychowawczego przebytego przed dniem 1 stycznia 1999 r. – mimo, że są okresami
nieskładkowymi – uwzględnia się w kapitale początkowym po 1,3%, a nie po 0,7% podstawy
wymiaru emerytury za każdy rok.
Odnosząc się do zawartych w interpelacji Pani Posłanki Magdaleny Sroki pytań
szczegółowych w przedmiocie liczby świadczeniobiorców nauczycielskich świadczeń
kompensacyjnych w latach 2020-2026, którzy po osiągnięciu wieku emerytalnego,
otrzymali emeryturę powszechną niższą od pobieranego wcześniej świadczenia
kompensacyjnego oraz średniej różnicy wysokości pomiędzy tymi świadczeniami, pragnę na
wstępie zastrzec, że dostępne dane statystyczne ograniczają się do lat 2020 – 2024 i
obrazuje je poniższa tabela.
Odnosząc się z kolei do pytania o wskazanie liczby nauczycieli pobierających obecnie
nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, którzy mogą znaleźć się w podobnej sytuacji
w latach 2026-2030, pragnę zauważyć, że ponieważ stosowane do obliczeń wysokości
świadczeń wskaźniki nie mają charakteru prognostycznego, w chwili obecnej nie jest
możliwe wskazanie liczby tych nauczycieli.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
w tym osoby, dla których wysokość
emerytury powszechnej była niższa niż
wysokość NSK (ostatnia wysokość przed
przyznaniem emerytury powszechnej)
[w tys.]
2020 2,7 0,1 108,8
2021 3,1 0,6 196,1
2022 3,4 0,1 81,2
2023 3,8 0,3 223,0
2024 3,4 1,3 308,7
Osoby, które pobierały NSK w latach 2020-
2024 i które po osiągnięciu powszechnego
wieku emerytalnego ustaliły sobie w
danym roku prawo do emerytury
powszechnej
[w tys.]
Przeciętna różnica między
wysokością NSK a
wysokością emerytury
powszechnej
[w zł]
Rok
-- 4 of 4 --