Interpelacja w sprawie narastającego ubóstwa ekonomicznego, w szczególności ubóstwa dzieci, oraz nieskuteczności polityki społecznej państwa
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 18279
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie narastającego ubóstwa ekonomicznego, w szczególności ubóstwa dzieci, oraz nieskuteczności polityki społecznej państwa
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 05-07-2026
Szanowna Pani Minister,
najnowsze dane Głównego Urzędu Statystycznego przedstawiają obraz, którego rząd nie może dłużej przykrywać informacjami o wzroście przeciętnego wynagrodzenia, kolejnych programach socjalnych ani łącznej wartości wypłaconych świadczeń. Średnie statystyczne rosną, ale coraz większa część społeczeństwa pozostaje daleko w tyle, a szczególnie dramatyczna jest sytuacja dzieci.
W 2025 r. zasięg zagrożenia ubóstwem skrajnym wyniósł w Polsce 5,3% – wobec 5,2% rok wcześniej. Oznacza to życie poniżej minimum egzystencji, a więc poniżej poziomu wydatków niezbędnego do biologicznego przetrwania oraz zachowania zdrowia. Jednocześnie odsetek osób zagrożonych ubóstwem relatywnym wzrósł z 13,3% do 13,5%. Był to trzeci kolejny rok wzrostu tego wskaźnika – sytuacja, która według analizy Money.pl nie wystąpiła w Polsce od co najmniej 20 lat. (W polskich statystykach GUS granicę ubóstwa relatywnego wyznacza się na poziomie 50% średnich miesięcznych wydatków gospodarstw domowych. W 2025 r. granica ubóstwa relatywnego wynosiła:
- 1 332 zł miesięcznych wydatków dla gospodarstwa jednoosobowego,
- 3 597 zł miesięcznych wydatków łącznie dla gospodarstwa czteroosobowego: dwoje dorosłych i dwoje dzieci (do 14. roku życia.)
W 2022 r. wskaźnik ubóstwa relatywnego wynosił 11,7%, co oznacza wzrost o 1,8 punktu procentowego w ciągu zaledwie trzech lat.
Nie można lekceważyć tego zjawiska, twierdząc, że zmiana z 13,3% do 13,5% jest niewielka. Pojedyncza różnica w badaniu reprezentacyjnym rzeczywiście wymaga ostrożności, ale trzy kolejne lata pogorszenia sytuacji tworzą już wyraźny trend. Oznacza on, że owoce wzrostu gospodarczego i wzrostu dochodów są dzielone coraz bardziej nierówno, a poziom konsumpcji najbiedniejszych gospodarstw coraz silniej odbiega od poziomu życia pozostałej części społeczeństwa.
Jeszcze poważniejsze są dane dotyczące dzieci i młodzieży. W 2024 r. w gospodarstwach domowych o wydatkach poniżej granicy ubóstwa skrajnego żyło 5,4% osób w wieku 0–17 lat, natomiast w 2025 r. już 6,6%. Oznacza to wzrost o 1,2 punktu procentowego, czyli o ponad 22% w ciągu jednego roku. Dzieci stały się grupą wieku najbardziej zagrożoną ubóstwem skrajnym – bardziej niż osoby w wieku produkcyjnym oraz seniorzy.
Przy populacji dzieci i młodzieży w wieku do 17 lat liczącej około 6,7–6,8 mln osób wskaźnik 6,6% odpowiada rządowi wielkości około 440 tys. dzieci żyjących poniżej minimum egzystencji. Jest to oszacowanie wynikające z badania reprezentacyjnego, a nie liczba z rejestru administracyjnego, ale skala zjawiska pozostaje porażająca.
Za każdą z tych liczb znajduje się dziecko, w którego rodzinie brakuje pieniędzy na właściwe wyżywienie, leczenie, środki higieniczne, ubranie, ogrzewanie mieszkania, transport do szkoły, udział w wycieczce, zakup podręczników lub rozwijanie zainteresowań. Ubóstwo dzieci nie jest jedynie przejściowym problemem dochodowym. Obniża wyniki edukacyjne, pogarsza stan zdrowia, zwiększa ryzyko wykluczenia i ogranicza szanse życiowe na wiele lat.
Dane GUS pokazują ponadto, że zagrożenie ubóstwem skrajnym rośnie wraz z liczbą dzieci w rodzinie. Wśród osób żyjących w gospodarstwach z jedną osobą w wieku do 17 lat wskaźnik wyniósł 5,9%, z dwiema – 7,2%, a z co najmniej trzema – aż 8,9%. W przypadku małżeństw z co najmniej trojgiem dzieci na utrzymaniu wskaźnik wzrósł z 3,6% w 2024 r. do 6% w 2025 r.
Nie można w tej sytuacji twierdzić, że Polska prowadzi skuteczną politykę prorodzinną. Polityka, w której ryzyko skrajnego ubóstwa rośnie wraz z liczbą wychowywanych dzieci, jest zaprzeczeniem deklarowanego wspierania rodzin i zwiększania dzietności.
Dane pokazują także ogromne nierówności terytorialne. W 2025 r. zagrożenie ubóstwem skrajnym wyniosło 2,5% w miastach, ale aż 9,5% na wsi. Na wiejskich obszarach pozaaglomeracyjnych wskaźnik osiągnął 11,3%. W gospodarstwach rolników wyniósł natomiast aż 17,5%. Oznacza to, że mieszkańcy wsi i mniejszych miejscowości, w tym dzieci, ponoszą skutki gorszego dostępu do transportu, usług publicznych, ochrony zdrowia, edukacji, pracy i mieszkań znacznie częściej niż mieszkańcy największych miast.
Szczególnie rażąca jest konstrukcja systemu świadczeń rodzinnych, kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego nadal wynosi zaledwie 674 zł miesięcznie na osobę w rodzinie, a w rodzinie z dzieckiem z niepełnosprawnością – 764 zł. Sam zasiłek rodzinny wynosi odpowiednio tylko 95 zł, 124 zł albo 135 zł miesięcznie, zależnie od wieku dziecka.
Kwoty te są kompromitująco niskie i całkowicie oderwane od rzeczywistych kosztów utrzymania dziecka. Dla porównania, kryterium dochodowe w pomocy społecznej wynosi od 1 stycznia 2025 r. 823 zł na osobę w rodzinie. Kryterium podstawowego zasiłku rodzinnego jest więc nominalnie niższe nawet od kryterium pomocy społecznej.
Państwo stworzyło w ten sposób system, w którym rodzina może być zbyt uboga, aby godnie utrzymać dzieci, ale jednocześnie formalnie zbyt „bogata“, aby otrzymać zasiłek rodzinny. Wzrost płacy minimalnej albo niewielka nominalna podwyżka wynagrodzenia może pozbawić rodzinę świadczenia, nawet jeśli wzrost cen żywności, energii, czynszu i usług spowodował rzeczywiste pogorszenie jej sytuacji.
Rząd chwali się wielkością wydatków socjalnych, ale nie przedstawia podstawowej odpowiedzi: ile dzieci rzeczywiście wydobyto z ubóstwa, a ile mimo tych wydatków nadal żyje poniżej minimum egzystencji. W polityce społecznej miarą sukcesu nie może być liczba przelewów ani suma wydanych miliardów, lecz poprawa sytuacji rodzin i zmniejszenie liczby ubogich dzieci.
GUS wskazuje również, że w 2025 r. aż 40,3% mieszkańców Polski żyło poniżej granicy niedostatku opartej na minimum socjalnym. Nie jest to wskaźnik skrajnego ubóstwa, lecz pokazuje skalę ludności, której wydatki nie wystarczają na poziom pozwalający na normalną pracę, naukę, utrzymywanie relacji społecznych i choćby skromny udział w życiu społecznym i kulturalnym. Rząd powinien ustalić, jaka część tej grupy to dzieci.
Wzrost ubóstwa dzieci w państwie, które przeznacza dziesiątki miliardów złotych na politykę rodzinną, oznacza, że system jest źle zaprojektowany, źle adresowany albo niewystarczający. Nie wystarczy wypłacać świadczenia wszystkim i ogłaszać sukces. Trzeba dotrzeć do rodzin, w których brakuje pieniędzy na jedzenie, leki, ogrzewanie i edukację.
Państwo, które toleruje ubóstwo kilkuset tysięcy dzieci, nie może twierdzić, że prowadzi skuteczną politykę społeczną. Nie wystarczą komunikaty o miliardach wydanych na rodziny. Rząd musi odpowiedzieć, dlaczego po wydaniu tych miliardów dzieci nadal nie mają zapewnionych podstawowych warunków życia.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jak ministerstwo wyjaśnia wzrost zagrożenia dzieci ubóstwem skrajnym z 5,4% w 2024 r. do 6,6% w 2025 r. i jakie czynniki miały, według analiz ministerstwa, największy wpływ na to pogorszenie?
Proszę o przedstawienie danych dotyczących ubóstwa skrajnego dzieci z podziałem na województwa, miasta i obszary wiejskie, rodziny z jednym, dwojgiem, trojgiem i większą liczbą dzieci, rodziny niepełne oraz rodziny wychowujące dzieci z niepełnosprawnościami.
Ile dzieci w 2025 r. żyło jednocześnie w ubóstwie dochodowym oraz doświadczało deprywacji materialnej w zakresie żywności, ogrzewania mieszkania, odzieży, leczenia, transportu, dostępu do komputera i możliwości uczestniczenia w zajęciach szkolnych?
Dlaczego mimo wzrostu kosztów utrzymania dziecka kryterium zasiłku rodzinnego nadal wynosi tylko 674 zł albo 764 zł na osobę, a kwoty zasiłku zaledwie od 95 zł do 135 zł miesięcznie?
Kiedy rząd zamierza podnieść kryteria dochodowe i wysokość zasiłku rodzinnego oraz wprowadzić ich coroczną, automatyczną waloryzację zgodną co najmniej ze wzrostem cen żywności i kosztów utrzymania?
Ile rodzin i dzieci utraciło w latach 2024–2026 prawo do zasiłku rodzinnego wskutek przekroczenia zamrożonych kryteriów dochodowych, mimo że ich realna siła nabywcza nie wzrosła albo uległa obniżeniu?
Jaką realną wartość, po uwzględnieniu inflacji od stycznia 2024 r., miało świadczenie 800+ w czerwcu 2026 r. i czy rząd rozważa wprowadzenie ustawowego mechanizmu jego waloryzacji?
Czy ministerstwo przeprowadziło analizę skuteczności programu 800+ w ograniczaniu ubóstwa skrajnego i relatywnego dzieci? Jeżeli tak, proszę przedstawić wyniki, metodologię oraz liczbę dzieci wyprowadzonych dzięki temu świadczeniu z poszczególnych rodzajów ubóstwa.
Czy rząd przygotuje dodatkowe, kierowane według kryterium dochodowego wsparcie dla dzieci żyjących poniżej minimum egzystencji, zamiast opierać całą politykę rodzinną głównie na świadczeniu powszechnym?
Czy ministerstwo podejmie wspólnie z ministerstwem edukacji działania w celu zapewnienia każdemu uczniowi publicznej szkoły podstawowej jednego bezpłatnego, pełnowartościowego i gorącego posiłku dziennie, bez stygmatyzującej procedury ujawniania ubóstwa rodziny?
Jakie działania zostaną podjęte wobec szczególnie wysokiego zagrożenia ubóstwem na wsi, na pozaaglomeracyjnych obszarach wiejskich oraz w gospodarstwach rolników, w których wskaźnik ubóstwa skrajnego osiągnął w 2025 r. 17,5%?
Ile środków budżetowych przeznaczono w latach 2024–2026 bezpośrednio na przeciwdziałanie ubóstwu dzieci, ile dzieci objęto poszczególnymi programami i jaki mierzalny spadek ubóstwa osiągnięto dzięki każdemu z tych programów?
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 6 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (48)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
17966 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.415.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na Interpelację nr 18279 Pana Posła Jarosława Sachajki, „w sprawie
narastającego ubóstwa ekonomicznego, w szczególności ubóstwa dzieci, oraz
nieskuteczności polityki społecznej państwa”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Wzrost zasięgu ubóstwa skrajnego wśród dzieci z 5,4% w 2024 r. do 6,6% w 2025 r. należy
analizować w szerszym kontekście zmian obserwowanych w ostatnich latach. Warto
zauważyć, że zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego w 2023 r. wskaźnik ten
wynosił 7,6%, a zatem poziom odnotowany w 2025 r. pozostawał wyraźnie niższy od tego
sprzed dwóch lat. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem relatywnym dzieci wyniósł 14,3%
w 2023 r., 14,2% w 2024 r. oraz 16,3% w 2025 r.
Z punktu widzenia metodyki pomiaru ubóstwa skrajnego zasadnicze znaczenie miał wzrost
wartości minimum egzystencji. W 2025 r. średnioroczna wartość minimum egzystencji
wzrosła o 7,6%, podczas gdy średnioroczna inflacja wyniosła 3,6%. Oznacza to, że koszt
zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych zwiększał się znacznie szybciej niż
przeciętny poziom cen towarów i usług konsumpcyjnych.
W warunkach niższej inflacji niż w latach 2022–2023 nominalny wzrost części świadczeń
społecznych, których waloryzacja opiera się na wskaźniku inflacji, miał relatywnie mniejsze
znaczenie dla kompensowania wzrostu kosztów minimum egzystencji niż w okresie
wysokiej dynamiki cen. W rezultacie odnotowano niewielki wzrost zasięgu ubóstwa
skrajnego wśród dzieci względem 2024 r., przy czym poziom tego wskaźnika pozostał niższy
niż w 2023 r.
W przypadku części świadczeń rodzinnych, których wysokość nie podlega corocznej
waloryzacji, ich relatywne znaczenie w budżetach gospodarstw domowych zmniejszało się
wraz ze wzrostem wartości minimum egzystencji. Oznacza to, że ich udział w pokrywaniu
kosztów podstawowych potrzeb życiowych był w 2025 r. mniejszy niż w latach
wcześniejszych.
Informuję, że Główny Urząd Statystyczny (GUS) nie publikuje wskaźników zasięgu ubóstwa
skrajnego dla województw. Ze względu na liczebność próby Badania Budżetów
Gospodarstw Domowych prezentowanie wyników na poziomie województw nie zapewnia
odpowiedniej precyzji statystycznej.
Dane GUS wskazują na utrzymujące się zróżnicowanie pomiędzy miastami i obszarami
wiejskimi. W latach 2023–2025 zasięg ubóstwa skrajnego w miastach wyniósł odpowiednio
3,3%, 2,7% i 2,5%, natomiast na obszarach wiejskich 11,5%, 8,8% i 9,5%. Pomimo
niewielkiego wzrostu wskaźnika na obszarach wiejskich w 2025 r. względem 2024 r., jego
poziom pozostawał niższy niż w roku 2023. Najwyższe wartości nadal odnotowywano na
pozaaglomeracyjnych obszarach wiejskich (12,4%, 10,2% i 11,3%), natomiast najniższe
w miastach liczących co najmniej 500 tys. mieszkańców (1,6%, 1,3% i 1,1%).
-- 1 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dane wskazują, że ryzyko ubóstwa skrajnego wzrasta wraz z liczbą dzieci pozostających na
utrzymaniu. W latach 2023–2025 zasięg ubóstwa skrajnego w małżeństwach
wychowujących jedno dziecko wyniósł odpowiednio 2,1%, 1,6% i 1,4%, w małżeństwach
z dwojgiem dzieci 3,4%, 2,5% i 3,1%, a w małżeństwach wychowujących troje i więcej dzieci
6,9%, 3,6% i 6,0%. W gospodarstwach samotnych rodziców wskaźnik ten wyniósł
odpowiednio 2,5%, 2,5% i 1,4%. Oznacza to, że we wszystkich analizowanych typach rodzin
poziom ubóstwa skrajnego w 2025 r. był niższy niż w 2023 r.
W gospodarstwach domowych z co najmniej jednym dzieckiem do 16 roku życia
posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności zasięg ubóstwa skrajnego wyniósł 7,6%
w 2023 r., 4,2% w 2024 r. i 3,9% w 2025 r., podczas gdy w gospodarstwach z co najmniej
jedną osobą z niepełnosprawnością jego wskaźnik kształtował się na poziomie odpowiednio
9,0%, 7,0% i 7,3%. W obu przypadkach poziom ubóstwa skrajnego w 2025 r. pozostawał
niższy niż w 2023 r. Wyniki dotyczące gospodarstw wychowujących dzieci z
niepełnosprawnościami należy interpretować z dużą ostrożnością ze względu na
stosunkowo niewielką liczebność tej podgrupy w Badaniu Budżetów Gospodarstw
Domowych.
Dane publikowane przez Eurostat oraz Główny Urząd Statystyczny nie obejmują informacji
o liczbie dzieci jednocześnie zagrożonych ubóstwem dochodowym i doświadczających
poszczególnych form deprywacji materialnej i społecznej, takich jak niemożność
zapewnienia im odpowiedniego wyżywienia, ogrzewania mieszkania, odzieży, leczenia,
transportu, dostępu do komputera czy uczestnictwa w zajęciach szkolnych. Dane publicznie
dostępne prezentowane są odrębnie dla poszczególnych wskaźników ubóstwa i deprywacji.
Jednocześnie dane z badania EU-SILC wskazują, że pod względem zagrożenia dzieci
ubóstwem dochodowym (AROP) oraz pogłębioną deprywacją materialną i społeczną (SMD)
sytuacja uległa poprawie w porównaniu do 2023 r. Wskaźnik zagrożenia ubóstwem
dochodowym (AROP) dla osób poniżej 18 r. życia wyniósł 14,1% w 2023 r., 13,6% w 2024
r. i 13,7% w 2025 r., a wskaźnik pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej (SMD)
obniżył się z 3,0% w 2023 r. do 2,1% w 2024 r. i 1,7% w 2025 r. Oznacza to, że zarówno
zasięg ubóstwa dochodowego, jak i pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej wśród
dzieci w 2025 r. pozostawał niższy niż w 2023 r., przy czym szczególnie wyraźną poprawę
odnotowano w zakresie pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej.
Informuję, że dane sprawozdawcze z realizacji świadczeń rodzinnych nie obejmują
informacji o liczbie rodzin i dzieci, które utraciły prawo do zasiłku w związku z
przekroczeniem kwoty kryterium dochodowego.
Kierownictwo MRPiPS dokonuje corocznej oceny funkcjonowania świadczenia
wychowawczego w ramach Sprawozdania Rady Ministrów z realizacji ustawy z dnia 11
lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przedkładanego corocznie
Sejmowi i Senatowi na podstawie art. 3 tego aktu ustawy.
Należy wskazać, że dostępne badania statystyczne nie pozwalają na określenie liczby dzieci,
które zostały „wyprowadzone z ubóstwa” wyłącznie dzięki świadczeniu wychowawczemu.
Zmiany poziomu ubóstwa są rezultatem łącznego oddziaływania wielu czynników,
zwłaszcza dotyczących sytuacji na rynku pracy, wzrostu wynagrodzeń, zmian wysokości i
zakresu innych świadczeń społecznych, waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych czy
zmian kosztów utrzymania gospodarstw domowych. Powiązanie fluktuacji zasięgu ubóstwa
wyłącznie bądź przede wszystkim z oddziaływaniu programu 800+ byłoby w związku z tym
bezpodstawne.
-- 2 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Analiza efektów realizacji ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zawiera się
w corocznej informacji Rady Ministrów z wykonania zadań z zakresu tego aktu, której
elementem jest analiza skuteczności programu w ograniczaniu ubóstwa. Termin złożenia
informacji za 2025 r. przypada na 30 września 2026 r.
Odnosząc się do wynikającej z treści interpelacji tezy, zgodnie z którą polski rząd nie
prowadzi skutecznej polityki rodzinnej wyjaśniam, że Polska konsekwentnie realizuje
działania na rzecz ograniczania ubóstwa wśród rodzin z dziećmi poprzez rozwijanie
systemowego wsparcia dochodowego i usług opiekuńczych oraz inwestycje w opiekę
instytucjonalną. Szczególny nacisk kładziony jest na wyrównywanie szans dzieci poprzez
zwiększanie dostępności terytorialnej i finansowej instytucji opieki oraz podnoszenie jakości
świadczonych usług.
W ciągu ostatnich dwóch i pół roku nastąpiły znaczące zmiany w zakresie wsparcia
kierowanego do rodzin z dziećmi. W 2024 r. skierowano nowe środki na wsparcie rodzin
w postaci celowanych świadczeń z programu „Aktywny rodzic”. Ustawą z dnia 15 maja
2024r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka -
„Aktywny rodzic” (Dz. U. z 2024 r. poz. 858), która jest elementem kompleksowej reformy
systemu wspierania opieki nad dziećmi do lat 3, od 1 października 2024 r. wprowadzono do
polskiego systemu prawnego trzy nowe świadczenia:
— „aktywni rodzice w pracy”, kierowane do aktywnych zawodowo rodziców dziecka
w wieku od 12 do 35 miesiąca życia. Ustawa definiuje aktywność zawodową, której
poziom oraz rodzaj uprawnia do otrzymywania świadczenia. Przysługuje ono
w wysokości 1500 zł miesięcznie lub 1900 zł miesięcznie w przypadku dzieci
z niepełnosprawnością;
— „aktywnie w żłobku”, kierowane do rodziców dzieci uczęszczających do żłobka, klubu
dziecięcego albo dziennego opiekuna, przysługuje w wysokości do 1500 zł miesięcznie
na dziecko lub do 1900 zł miesięcznie na dziecko z niepełnosprawnością, ale
w wysokości nieprzekraczającej opłaty, jaką rodzic ponosi za pobyt dziecka w instytucji
opieki. Świadczenie przekazywane jest do żłobka, który o jego kwotę obniża opłatę za
pobyt dziecka w tej instytucji.
— „aktywnie w domu”, przysługujące na każde dziecko w rodzinie w wieku od 12 do 35
miesiąca życia. Świadczenie jest wypłacane w wysokości 500 zł miesięcznie Wsparcie
w tej formie kierowane jest do rodziców, którzy nie są uprawnieni lub nie decydują się
na skorzystanie ze świadczenia „aktywni rodzice w pracy” lub „aktywnie w żłobku”.
Kolejną ważną zmianą w obszarze opieki wczesnodziecięcej jest poprawa dostępności
terytorialnej i finansowej instytucji opieki dla dzieci w wieku do lat 3, a także znaczne
podniesienie jakości świadczonych w nich usług. Kluczowe znaczenie mają w tym zakresie:
— program „Aktywny Maluch 2022–2029” finansowany ze środków Krajowego Planu
Odbudowy oraz Funduszu Europejskiego dla Rozwoju Społecznego program rozwoju
instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat 3;
— program „Aktywny Dzienny Opiekun w Gminie” (edycja 2024 i 2025. Nabór wniosków
na edycję 2026 ogłoszono 5 listopada 2025 r.), opracowany z myślą o małych
miejscowościach i promujący powstawanie dziennych opiekunów jako formy opieki
najbardziej dopasowanej do lokalnych potrzeb małych gmin, w których do tej pory nie
powstała żadna forma opieki;
— program „Aktywne Place Zabaw” (edycja 2025, nabór wniosków na edycję na rok 2026
ogłoszono 7 listopada 2025 r.) mający wspomagać rozwój zdrowych nawyków
-- 3 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ruchowych dzieci na świeżym powietrzu, poprzez zapewnienie im dostępu do placów
zabaw;
— reforma standardów jakości opieki. W jej ramach przygotowano rozporządzenie z 13
grudnia 2024 r. w sprawie standardów opieki nad dziećmi do lat 3., które obowiązują
od 1 stycznia br. Podjęto też szereg działań informacyjnych, szkoleniowych
i wdrożeniowych w ramach powołanej we współpracy z organizacjami pozarządowymi
i zapleczem naukowym „Akademii Wsparcia”1. Stanowi ona sieć organizacji
pozarządowych wspierających wdrażanie standardów obejmująca lidera krajowego, 16
liderów wojewódzkich, Ambasadora i Cyfrowego Ambasadora Akademii.
Prowadzone w ramach tej sieci szkolenia i inne działania służą rozwojowi kompetencji
rodziców, opiekunów oraz lokalnych liderek i liderów zaangażowanych w działania na rzecz
wczesnego wspomagania rozwoju dzieci i likwidowanie tzw. „białych plam”– gmin bez
instytucjonalnej opieki.
Ponadto z budżetu państwa jest także finansowane podwyższenie od 1 stycznia 2024 r.
podstawowego i najbardziej powszechnego świadczenia kierowanego do rodzin z dziećmi
na utrzymaniu, czyli świadczenia wychowawczego, z 500 zł do 800 zł miesięcznie na każde
dziecko w wieku do ukończenia 18 r. życia.
W roku 2024 weszła też w życie przygotowana w MRPiPS ustawa o zmianie ustawy
o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, dzięki której podwyższona została
maksymalna wysokość świadczeń z funduszu alimentacyjnego o 100% - z kwoty 500 zł
miesięcznie do 1000 zł miesięcznie.
Według stanu na koniec 2025 r. przeciętna miesięczna liczba osób pobierających zasiłki
rodzinne sięgnęła 610 tys. Dla porównania, zgodnie z danymi na koniec 2015 r. wynosiła
ona przeciętnie 2 035,4 tys. świadczeniobiorców w ujęciu miesięcznym.
W latach 2024 – 2026 na świadczenie wychowawcze wypłacono:
— w 2024 r.: 66,2 mld zł, na przeciętnie miesięcznie 6,8 mln dzieci;
— w 2025 r.: 64,9 mld zł, na przeciętnie miesięcznie 6,7 mln dzieci;
— w I–VI miesiącu 2026 r.: 31,3 mld zł, na przeciętnie miesięcznie 6,5 mln dzieci.
Informuję, że uchwała nr 149 Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2023 r. w sprawie
ustanowienia wieloletniego rządowego programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-
2028 weszła w życie 1 stycznia 2024 r. Program jest kontynuacją wieloletniego rządowego
programu „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2019-2023 . Jego głównym założeniem jest
zapewnienie pomocy zarówno dzieciom, które wychowują się w rodzinach znajdujących się
w trudnej sytuacji, jak i osobom starszym, z niepełnosprawnościami czy o niskich
dochodach. Ważnym elementem programu jest zapewnienie dzieciom i młodzieży w wieku
szkolnym zjedzenia gorącego posiłku przygotowanego w stołówce szkolnej. W szczególnie
uzasadnionych przypadkach i w sytuacji przyjęcia przez gminę odpowiedniego programu
osłonowego, pomoc w formie posiłku może być przyznana dzieciom i młodzieży w szkole
bez ustalania sytuacji rodziny w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz wydania
przez ośrodek pomocy społecznej decyzji administracyjnej.
W ramach programu realizowane są trzy moduły:
1. moduł dla dzieci i młodzieży;
2. moduł dla osób dorosłych (za realizację zadań wynikających z modułów 1 i 2
odpowiada minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego);
1 „Akademia Wsparcia – krajowy system wspierania rozwoju opieki wczesnodziecięcej w Polsce - 2024-2026”
-- 4 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
3. moduł organizacji stołówek oraz miejsc spożywania posiłków w szkołach (za realizację
zadań wynikających z modułu 3 odpowiada minister właściwy do spraw oświaty i
wychowania).
Z przekazywanych w ramach programu środków gminy udzielają wsparcia osobom
spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe równe 200% kryterium,
o którym mowa w art. 8 ww. ustawy:
1. dzieciom do czasu podjęcia nauki w szkole podstawowej,
2. uczniom do czasu ukończenia szkoły ponadpodstawowej,
3. osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia
12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na
zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów
żywnościowych.
Kryteria dochodowe od 1 stycznia 2025 r. w ramach programu wynoszą: 2020 zł dla osoby
samotnie gospodarującej i 1646 zł dla osoby w rodzinie.
Z programu dofinansuje się też posiłki dowożone osobom dorosłym, w tym
niewychodzącym z domu (np. ze względu na podeszły wiek czy niepełnosprawność), które
nie są w stanie przygotować sobie codziennego gorącego posiłku. Program zapewnia
ponadto pozyskanie:
— dodatkowych środków na dowóz posiłków - w ramach modułu 2 wójt (burmistrz,
prezydent miasta) może uzyskać zwiększenie dotacji do 5% środków finansowych
z przeznaczeniem na dowóz posiłków w gminie dla osób, które same nie mogą odebrać
posiłku;
— dodatkowych środków dla gmin, które prowadzą samodzielnie stołówki szkolne - wójt
(burmistrz, prezydent miasta) może pozyskać zwiększenie dotacji do 5% dla gminy
realizującej posiłek w stołówkach przez siebie prowadzonych bezpośrednio.
W ramach systemu pomocy społecznej aktualnie nie są realizowane ani planowane działania
czy programy ukierunkowane stricte na pozaaglomeracyjne obszary wiejskie. Co do zasady,
pomoc społeczna z założenia skierowana jest do ogółu osób spełniających przesłanki jej
otrzymania, określone w ustawie o pomocy społecznej.
Poniższe zestawienia przedstawiają dostępne dane nt. przeznaczonych środków oraz liczby
osób objętych programem „Posiłek w szkole i w domu”. Kompleksowa informacja za rok
2026 r. nie jest jeszcze dostępna.
Tabela 1. Liczba osób objętych w latach 2024-2025 programem „Posiłek w szkole i w domu” z wyszczególnieniem
dzieci, w tym którym przyznano posiłek bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz osób dorosłych.
2024 2025
Liczba osób objętych programem 671 061 669 491
z tego: liczba dzieci 307 750 301 182
liczba osób dorosłych 363 311 368 309
-- 5 of 6 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Tabela 2. Koszty realizacji programu „Posiłek w szkole i w domu” w latach 2024-2025 wraz z kosztami posiłków –
pomoc w formie posiłków niewymagająca przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych,
kwoty kryteriów dochodowych uprawniających do zasiłku rodzinnego: kryterium ogólne
i kryterium dla rodzin z dzieckiem z niepełnosprawnością oraz kryterium uprawniające do
jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, a także wysokość świadczeń
rodzinnych, z wyłączeniem wysokości świadczenia pielęgnacyjnego, podlegają weryfikacji
co 3 lata z uwzględnieniem wyników badań progu wsparcia dochodowego rodzin. Próg
wsparcia dochodowego rodzin bada i przedstawia Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. W
świetle art. 18 ust. 1 ww. ustawy kwoty kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku
rodzinnego, kryterium uprawniającego do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się
dziecka oraz kwoty ww. świadczeń rodzinnych, w tym zasiłku pielęgnacyjnego, podlegają
procedurze weryfikacji, która nie wiąże się jednak z koniecznością zmiany ich wysokości.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
2024 2025
Koszt programu (zł) 711 848 996 758 483 420
z tego:
środki własne gmin (zł) 223 033 335 258 169 547
środki z budżetu
państwa (zł) 488 815 661 500 313 873
-- 6 of 6 --