Interpelacja nr 18209
Interpelacja w sprawie ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego, materiałów edukacyjnych w języku ukraińskim oraz reakcji na Ukraiński Panteon Narodowy
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego, materiałów edukacyjnych w języku ukraińskim oraz reakcji na Ukraiński Panteon Narodowy
Interpelacja nr 18209
do ministra edukacji
w sprawie ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego, materiałów edukacyjnych w języku ukraińskim oraz reakcji na Ukraiński Panteon Narodowy
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 02-07-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie działań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz ochrony pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności w kontekście przyjęcia przez Ukrainę ustawy o Ukraińskim Panteonie Narodowym.
Według stanu na dzień 1 lipca 2026 r. ustawa o Ukraińskim Panteonie Narodowym została przyjęta przez Radę Najwyższą Ukrainy i przygotowywana jest do podpisu. W związku z tym powstaje pytanie, czy w ramach państwowego panteonu Ukrainy mogą zostać uhonorowane osoby związane z OUN, UPA, SS-Galizien lub innymi środowiskami odpowiedzialnymi za zbrodnie na obywatelach polskich.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie może ograniczać swojej roli wyłącznie do organizowania rocznic. Potrzebna jest stała polityka pamięci, obejmująca badania, publikacje, filmy, wystawy, tłumaczenia, portale internetowe, wsparcie rodzin ofiar, ekshumacje, godne pochówki i międzynarodową promocję prawdy o zbrodni.
Pamięć o pomordowanych obywatelach Rzeczypospolitej Polskiej nie może być przedmiotem doraźnej polityki. Musi być chroniona przez instytucje państwa. Jeżeli Ukraina buduje własny panteon narodowy, Polska musi równolegle zadbać o to, aby prawda o polskich ofiarach była znana, dostępna i broniona.
Nie można dopuścić do sytuacji, w której w przestrzeni publicznej państwa ukraińskiego utrwala się kult sprawców, a państwo polskie nie potrafi skutecznie opowiedzieć światu historii ofiar.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podjęło MKiDN w związku z przyjęciem przez Ukrainę ustawy o Ukraińskim Panteonie Narodowym?
Czy MKiDN analizuje ryzyko wpisania do tego panteonu osób związanych z OUN-UPA, SS-Galizien lub innymi formacjami odpowiedzialnymi za zbrodnie na obywatelach polskich?
Czy MKiDN wystąpiło do MSZ o wspólne stanowisko w sprawie niedopuszczalności honorowania przez Ukrainę osób odpowiedzialnych za zbrodnie na obywatelach polskich?
Czy MKiDN posiada katalog osób, których ewentualne uhonorowanie przez Ukrainę powinno spotkać się z oficjalnym protestem państwa polskiego?
Jakie środki finansowe przeznaczono w latach 2022–2026 na badania, publikacje, filmy, wystawy i projekty edukacyjne dotyczące ludobójstwa wołyńskiego?
Ile środków przeznaczono na tłumaczenia materiałów historycznych dotyczących Wołynia na język ukraiński?
Czy MKiDN przygotowało albo planuje przygotować oficjalny pakiet materiałów w języku ukraińskim dotyczący ludobójstwa wołyńskiego, zbrodni OUN-UPA, polskich ofiar cywilnych, Sprawiedliwych Ukraińców ratujących Polaków, relacji świadków i dokumentów źródłowych?
Czy MKiDN współpracuje z IPN w celu przygotowania krótkiego filmu edukacyjnego w języku ukraińskim, który mógłby być udostępniany przez ambasady, konsulaty, szkoły i urzędy wojewódzkie?
Czy MKiDN rozważa rekomendowanie filmu „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego jako jednego z materiałów edukacyjnych dla obywateli Ukrainy?
Czy MKiDN zamierza stworzyć ogólnodostępny portal w języku polskim, ukraińskim i angielskim poświęcony ludobójstwu dokonanemu przez OUN i UPA?
Jakie działania MKiDN podjęło w sprawie ekshumacji, identyfikacji ofiar i godnych pochówków ofiar zbrodni OUN-UPA?
Czy MKiDN posiada aktualny harmonogram prac ekshumacyjnych, identyfikacyjnych i upamiętniających na terytorium Ukrainy?
Czy MKiDN uznaje, że pełne odblokowanie ekshumacji powinno być warunkiem dalszego poparcia Polski dla europejskiej drogi Ukrainy?
Kiedy MKiDN przedstawi Sejmowi kompleksowy program ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego?
Interpelacja nr 18209
do ministra edukacji
w sprawie ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego, materiałów edukacyjnych w języku ukraińskim oraz reakcji na Ukraiński Panteon Narodowy
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 02-07-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie działań Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz ochrony pamięci ofiar ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności w kontekście przyjęcia przez Ukrainę ustawy o Ukraińskim Panteonie Narodowym.
Według stanu na dzień 1 lipca 2026 r. ustawa o Ukraińskim Panteonie Narodowym została przyjęta przez Radę Najwyższą Ukrainy i przygotowywana jest do podpisu. W związku z tym powstaje pytanie, czy w ramach państwowego panteonu Ukrainy mogą zostać uhonorowane osoby związane z OUN, UPA, SS-Galizien lub innymi środowiskami odpowiedzialnymi za zbrodnie na obywatelach polskich.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie może ograniczać swojej roli wyłącznie do organizowania rocznic. Potrzebna jest stała polityka pamięci, obejmująca badania, publikacje, filmy, wystawy, tłumaczenia, portale internetowe, wsparcie rodzin ofiar, ekshumacje, godne pochówki i międzynarodową promocję prawdy o zbrodni.
Pamięć o pomordowanych obywatelach Rzeczypospolitej Polskiej nie może być przedmiotem doraźnej polityki. Musi być chroniona przez instytucje państwa. Jeżeli Ukraina buduje własny panteon narodowy, Polska musi równolegle zadbać o to, aby prawda o polskich ofiarach była znana, dostępna i broniona.
Nie można dopuścić do sytuacji, w której w przestrzeni publicznej państwa ukraińskiego utrwala się kult sprawców, a państwo polskie nie potrafi skutecznie opowiedzieć światu historii ofiar.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Jakie działania podjęło MKiDN w związku z przyjęciem przez Ukrainę ustawy o Ukraińskim Panteonie Narodowym?
Czy MKiDN analizuje ryzyko wpisania do tego panteonu osób związanych z OUN-UPA, SS-Galizien lub innymi formacjami odpowiedzialnymi za zbrodnie na obywatelach polskich?
Czy MKiDN wystąpiło do MSZ o wspólne stanowisko w sprawie niedopuszczalności honorowania przez Ukrainę osób odpowiedzialnych za zbrodnie na obywatelach polskich?
Czy MKiDN posiada katalog osób, których ewentualne uhonorowanie przez Ukrainę powinno spotkać się z oficjalnym protestem państwa polskiego?
Jakie środki finansowe przeznaczono w latach 2022–2026 na badania, publikacje, filmy, wystawy i projekty edukacyjne dotyczące ludobójstwa wołyńskiego?
Ile środków przeznaczono na tłumaczenia materiałów historycznych dotyczących Wołynia na język ukraiński?
Czy MKiDN przygotowało albo planuje przygotować oficjalny pakiet materiałów w języku ukraińskim dotyczący ludobójstwa wołyńskiego, zbrodni OUN-UPA, polskich ofiar cywilnych, Sprawiedliwych Ukraińców ratujących Polaków, relacji świadków i dokumentów źródłowych?
Czy MKiDN współpracuje z IPN w celu przygotowania krótkiego filmu edukacyjnego w języku ukraińskim, który mógłby być udostępniany przez ambasady, konsulaty, szkoły i urzędy wojewódzkie?
Czy MKiDN rozważa rekomendowanie filmu „Wołyń” Wojciecha Smarzowskiego jako jednego z materiałów edukacyjnych dla obywateli Ukrainy?
Czy MKiDN zamierza stworzyć ogólnodostępny portal w języku polskim, ukraińskim i angielskim poświęcony ludobójstwu dokonanemu przez OUN i UPA?
Jakie działania MKiDN podjęło w sprawie ekshumacji, identyfikacji ofiar i godnych pochówków ofiar zbrodni OUN-UPA?
Czy MKiDN posiada aktualny harmonogram prac ekshumacyjnych, identyfikacyjnych i upamiętniających na terytorium Ukrainy?
Czy MKiDN uznaje, że pełne odblokowanie ekshumacji powinno być warunkiem dalszego poparcia Polski dla europejskiej drogi Ukrainy?
Kiedy MKiDN przedstawi Sejmowi kompleksowy program ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
27%
Konkretność
73%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.8 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „pozostaje w stałym kontakcie” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„pozostaje w stałym kontakcie”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12214 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2551148.11370497.10772525
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18209 posła Jarosława Sachajki z 15 lipca 2026 roku
w sprawie ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego, materiałów edukacyjnych w
języku ukraińskim oraz reakcji na Ukraiński Panteon Narodowy, uprzejmie proszę o
przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego konsekwentnie wspiera prace zmierzające
do odnajdywania, ekshumowania, upamiętniania i identyfikacji ofiar zbrodni wołyńskiej.
Dzięki pracom polsko-ukraińskiej Grupy Roboczej do spraw Godnych Pochówków,
działającej pod auspicjami Ministerstw Kultury Polski i Ukrainy, strona ukraińska wznowiła
wydawanie zezwoleń na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne.
W 2025 r. Ministerstwo sfinansowało prace ekshumacyjne oraz identyfikacyjne ofiar
zbrodni w Puźnikach, dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów w nocy z 12 na 13 lutego
1945 r. Badania przeprowadzone w dniach 25 kwietnia–10 maja 2025 r. zakończyły się
ekshumowaniem szczątków minimum 43 osób. Uroczysty pogrzeb ofiar na cmentarzu
rzymskokatolickim w Puźnikach odbył się 6 września 2025 r. z udziałem rodzin ofiar oraz
przedstawicieli władz państwowych Polski i Ukrainy. W 2025 i 2026 r. zostały również
przeprowadzone badania medyczno-sądowe oraz genetyczne badania porównawcze,
których rezultatem było zidentyfikowanie pierwszych ośmiu ofiar ww. zbrodni. Uroczyste
wręczenie not identyfikacyjnych rodzinom odbyło się 13 lipca 2026 r. w siedzibie MKiDN.
W ramach Programu Ministra „Miejsca pamięci narodowej za granicą” na rok 2026 zostało
udzielone dofinansowanie na przeprowadzenie prac poszukiwawczych ofiar zbrodni
wołyńskiej w Ugłach, Wiśniowcu, Hucisku oraz na kontynuowanie prac w Puźnikach.
W latach 2022-2026 na przeprowadzenie prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych ofiar
zbrodni wołyńskiej oraz na opiekę nad grobami i cmentarzami wojennymi ofiar tej zbrodni
zlokalizowanymi na Ukrainie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznaczyło
następujące środki finansowe:
2023 r. – 20 000 zł,
2024 r. – 97 940 zł,
2025 r. – 924 604, 75 zł,
2026 r. – 657 800 zł.
Harmonogram prac jest ustalany na bieżąco w koordynacji z podmiotami, które będą
prowadzić poszukiwania i ekshumacje. Wynika to z faktu, że środki na prowadzenie ww. prac
Minister KiDN przyznaje podmiotom zewnętrznym (w ramach ww. programu „Miejsca
-- 1 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
pamięci narodowej za granicą”), a termin przeprowadzenia prac ustala beneficjent. Pod
uwagę brana jest również aktualna sytuacja wojenna na Ukrainie.
W chwili obecnej proces wydawania zgód na prace poszukiwawczo-badawcze oraz
ekshumacyjne przebiega bez zakłóceń. Nie odnotowaliśmy jego blokowania czy utrudniania
przez stronę ukraińską. Również same prace są prowadzone sprawnie, bez zakłóceń i
opóźnień.
MKiDN pozostaje w stałym kontakcie z polskim MSZ oraz Kancelarią Prezesa Rady
Ministrów w celu prezentowania spójnej i przemyślanej postawy wobec Ukrainy i jej działań
w obszarze polityki historycznej. MKiDN i jego instytucje podległe prowadzą działania w
zakresie upowszechniania wiedzy oraz ochrony pamięci ofiar zbrodni wołyńskiej.
Najobszerniej w tym zakresie działa Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego, którego
celem jest inicjowanie, wspieranie i podejmowanie działań na rzecz dialogu i porozumienia
w stosunkach Polaków z narodami Europy Wschodniej, w szczególności z Ukraińcami,
Białorusinami, Gruzinami, Mołdawianami i Rosjanami. Do ustawowych zadań Centrum
należy między innymi upowszechnianie w Polsce i poza jej granicami wiedzy o historii,
kulturze i dziedzictwie narodów Europy Środkowej i Wschodniej, a także prowadzenie i
wspieranie działalności edukacyjnej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 2011 r.
Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego realizuje powyższe zadania ustawowe, a w
latach 2024–2026 Centrum prowadziło szereg działań, których celem było między innymi
upowszechnianie wiedzy o zbrodni wołyńskiej oraz o politycznych i etycznych
konsekwencjach negowania jej ludobójczego charakteru, takich jak:
1) Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny współorganizowany z Ukraińskim Instytutem
Pamięci Narodowej, który odbył się w dniach 6–8 maja 2026 r. w Baranowie
Sandomierskim. Jedna z głównych debat została poświęcona II wojnie światowej oraz
zbrodni wołyńskiej. W panelu udział wzięli prof. Grzegorz Motyka, prof. Grzegorz
Hryciuk, dr Wołodymyr Wiatrowycz oraz prof. Bohdan Hud´, a moderował go
Wojciech Konończuk. Podczas Kongresu zaprezentowano również wyniki
prowadzonych ekshumacji oraz omówiono różnice między polskim i ukraińskim
podejściem do terminologii prawa międzynarodowego oraz metodologii badań nad
zbrodniami. Kongres zgromadził około 100 historyków z Polski i Ukrainy. Obrady były
transmitowane na żywo w językach polskim i ukraińskim. Polska transmisja zgromadziła
średnio około 6 tys. wyświetleń, natomiast ukraińska około 4 tys. wyświetleń;
2) konferencja poświęcona polsko-ukraińskiej współpracy wojskowej (7 marca 2025 r.). W
ramach konferencji zorganizowano panel pt. „Sojusze i antysojusze – czego uczy wiek
XX?”, moderowany przez Ołeksija Tarasowa, poświęcony historycznym
doświadczeniom oraz współczesnym aspektom współpracy polsko-ukraińskiej.
W dyskusji uczestniczyli prof. Jan Jacek Bruski, dr Maksym Potapenko, prof. Grzegorz
Motyka oraz dr Nazar Kiś. Eksperci poruszyli kwestie polityki historycznej, pamięci o
zbrodni wołyńskiej oraz wpływu rosyjskiej dezinformacji na relacje polsko-ukraińskie;
3) film dokumentalny o Wołyniu (11 października 2024 r.) poświęcony zbrodni wołyńskiej
zrealizowano we współpracy z ukraińskim kanałem YouTube „Realna Istorija”. Do tej
pory zgromadził on ponad 3,8 mln wyświetleń, przede wszystkim wśród odbiorców z
obwodu kijowskiego, lwowskiego, dniepropietrowskiego i odeskiego, ale także z
Warszawy. W materiale po raz pierwszy publicznie przedstawiono m.in. rozkaz Romana
Szuchewycza dotyczący „oczyszczenia” ziem ukraińskich z ludności polskiej;
4) upowszechnianie wiedzy historycznej wśród młodzieży poprzez szkoły letnie i jesienne
organizowane przez Centrum Mieroszewskiego. Stanowią one ważną platformę dialogu
i edukacji młodego pokolenia. Co roku gromadzą uczestników z różnych krajów, przede
wszystkim z Polski i Ukrainy, stwarzając przestrzeń do wspólnej refleksji nad historią,
pamięcią oraz współczesnymi wyzwaniami w relacjach między państwami regionu.
-- 2 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Istotnym elementem programu są dyskusje poświęcone trudnym zagadnieniom
historycznym, w tym zbrodni wołyńskiej. Szczególne miejsce w ofercie Centrum
zajmuje szkoła „Sąsiedzki Trialog”, poświęcona dialogowi między młodymi Polakami,
Ukraińcami i Białorusinami. Każdego roku uczestniczą w niej osoby w wieku od 18 do
35 lat, które biorą udział w dyskusjach oraz praktycznych warsztatach prowadzonych
przez wybitnych ekspertów i badaczy. W gronie wykładowców znaleźli się m.in. Mariusz
Zajączkowski, Magdalena Semczyszyn, Robert Kostro oraz Łukasz Adamski, których
zajęcia obejmowały zagadnienia związane ze zbrodnią wołyńską, pamięcią historyczną
oraz relacjami polsko-ukraińskimi. Od 2023 roku w projekcie „Sąsiedzki Trialog”
uczestniczyło ponad 50 młodych osób, w tym 21 uczestników z Ukrainy, natomiast we
wszystkich szkołach organizowanych przez Centrum udział wzięło już ponad 300
uczestników z różnych krajów;
5) dofinansowanie projektów w ramach Otwartego Konkursu. Od 2024 roku Centrum
dofinansowuje organizowane przez Stowarzyszenie Pojednanie Polsko-Ukraińskie
„Warsztaty Pojednania Polsko-Ukraińskiego”, odbywające się w Centrum Integracji
Zamłynie na Wołyniu pod opieką ks. Jana Burasa. Projekt gromadzi polskich i
ukraińskich historyków, dziennikarzy, ekspertów, działaczy społecznych,
wolontariuszy oraz młodzież, którzy uczestniczą w wykładach, dyskusjach i spotkaniach
poświęconych trudnym zagadnieniom wspólnej historii oraz współczesnym relacjom
polsko-ukraińskim. Program obejmuje również wizyty w miejscach pamięci,
upamiętnianie ofiar konfliktów polsko-ukraińskich oraz działania porządkowe na
cmentarzach, służące budowaniu dialogu i wzajemnego zrozumienia;
6) publikacja artykułów na łamach ukraińskojęzycznego portalu „Nowa Polszcza”
Centrum Mieroszewskiego, które podejmowały temat zbrodni wołyńskiej.
Publikowane materiały obejmowały analizy historyczne i polityczne, rozmowy ze
świadkami oraz potomkami ofiar, a także teksty poświęcone działaniom na rzecz
polsko-ukraińskiego pojednania. Przedstawiano polską ocenę wydarzeń, kwestię
odpowiedzialności za zbrodnię oraz postulaty dotyczące poszukiwania, ekshumacji i
godnego pochówku ofiar. Jednocześnie wskazywano na znaczenie dialogu,
przezwyciężania traumy i budowania relacji polsko-ukraińskich opartych na prawdzie
historycznej i wzajemnym szacunku;
7) działalność wydawnicza Centrum. W 2017 roku Centrum wydało publikacje ukazujące
sytuację w Galicji Wschodniej i na Wołyniu podczas II wojny światowej ze szczególnym
uwzględnieniem roli Sowietów i sowieckiego aparatu bezpieczeństwa: zbiór artykułów
„Sowieci a polskie podziemie 1943– 1946”, zawierający m.in. artykuł Łukasza
Adamskiego „Sowieckie relacje o rzezi wołyńskiej”, a także dwutomowy zbiór
niepublikowanych dotychczas sowieckich dokumentów dotyczących m.in. zbrodni
wołyńskiej: „Wołyń i Galicja Wschodnia pod okupacją niemiecką 1943–1944”, „Wołyń
i Galicja za drugiego Sowieta” pod red. Ł. Adamskiego i G. Hryciuka. Książki te wciąż są
dostępne do nabycia na stronie Centrum;
8) komentarze w mediach tradycyjnych i społecznościowych. Dyrektor Centrum dr
Łukasz Adamski regularnie udziela komentarzy i wywiadów dla ukraińskich i
międzynarodowych mediów, w których wskazuje na naruszanie przez Ukrainę
ogólnoeuropejskiego konsensusu w sprawie niedopuszczalności heroizacji postaci i
formacji odpowiedzialnych za kolaborację z III Rzeszą i czystki etniczne oraz
przestrzega przed skutkami takiej polityki. Dodatkowo zarówno dyrektor, jak i inni
pracownicy Centrum regularnie biorą udział w dyskusjach w mediach
społecznościowych, wyjaśniając powyższe sprawy ukraińskiej opinii publicznej.
-- 3 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Pozostałe instytucje podległe MKiDN także prowadzą działania w zakresie
upowszechniania wiedzy o ofiarach zbrodni wołyńskiej oraz ochrony ich pamięci.
Muzeum II Wojny Światowej realizuje spotkania promocyjne dotyczące książek o tematyce
wołyńskiej oraz martyrologii mieszkańców ziem wschodnich Rzeczypospolitej. Kwota
przeznaczona na te działania to 35 000 zł.
Muzeum II Wojny Światowej opracowało audioprzewodnik po wystawie głównej w języku
ukraińskim, która po części opowiada o czystkach etnicznych, w tym ludobójstwie na
Polakach na Wołyniu. Ścieżka dźwiękowa została zrealizowana bezpłatnie w ramach
porozumienia z Instytutem Ukraińskim, podpisanego w 2020 roku.
Tematyka zbrodni OUN-UPA na Polakach będzie przedstawiona w galerii II wojny światowej
na budowanej obecnie wystawie stałej Muzeum Historii Polski.
Ośrodek „Pamięć i Przyszłość" w 2023 r. współorganizował wraz z Centrum Myśli Jana
Pawła II pokaz wystawy plenerowej pt. „Wołyń 1943–2023”. Wystawa dostępna była w
dwóch językach – polskim i ukraińskim, również online. Koszt poniesiony przez Ośrodek to
1 500 zł.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 4 of 4 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2551148.11370497.10772525
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18209 posła Jarosława Sachajki z 15 lipca 2026 roku
w sprawie ochrony pamięci ofiar ludobójstwa wołyńskiego, materiałów edukacyjnych w
języku ukraińskim oraz reakcji na Ukraiński Panteon Narodowy, uprzejmie proszę o
przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego konsekwentnie wspiera prace zmierzające
do odnajdywania, ekshumowania, upamiętniania i identyfikacji ofiar zbrodni wołyńskiej.
Dzięki pracom polsko-ukraińskiej Grupy Roboczej do spraw Godnych Pochówków,
działającej pod auspicjami Ministerstw Kultury Polski i Ukrainy, strona ukraińska wznowiła
wydawanie zezwoleń na prace poszukiwawcze i ekshumacyjne.
W 2025 r. Ministerstwo sfinansowało prace ekshumacyjne oraz identyfikacyjne ofiar
zbrodni w Puźnikach, dokonanej przez ukraińskich nacjonalistów w nocy z 12 na 13 lutego
1945 r. Badania przeprowadzone w dniach 25 kwietnia–10 maja 2025 r. zakończyły się
ekshumowaniem szczątków minimum 43 osób. Uroczysty pogrzeb ofiar na cmentarzu
rzymskokatolickim w Puźnikach odbył się 6 września 2025 r. z udziałem rodzin ofiar oraz
przedstawicieli władz państwowych Polski i Ukrainy. W 2025 i 2026 r. zostały również
przeprowadzone badania medyczno-sądowe oraz genetyczne badania porównawcze,
których rezultatem było zidentyfikowanie pierwszych ośmiu ofiar ww. zbrodni. Uroczyste
wręczenie not identyfikacyjnych rodzinom odbyło się 13 lipca 2026 r. w siedzibie MKiDN.
W ramach Programu Ministra „Miejsca pamięci narodowej za granicą” na rok 2026 zostało
udzielone dofinansowanie na przeprowadzenie prac poszukiwawczych ofiar zbrodni
wołyńskiej w Ugłach, Wiśniowcu, Hucisku oraz na kontynuowanie prac w Puźnikach.
W latach 2022-2026 na przeprowadzenie prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych ofiar
zbrodni wołyńskiej oraz na opiekę nad grobami i cmentarzami wojennymi ofiar tej zbrodni
zlokalizowanymi na Ukrainie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przeznaczyło
następujące środki finansowe:
2023 r. – 20 000 zł,
2024 r. – 97 940 zł,
2025 r. – 924 604, 75 zł,
2026 r. – 657 800 zł.
Harmonogram prac jest ustalany na bieżąco w koordynacji z podmiotami, które będą
prowadzić poszukiwania i ekshumacje. Wynika to z faktu, że środki na prowadzenie ww. prac
Minister KiDN przyznaje podmiotom zewnętrznym (w ramach ww. programu „Miejsca
-- 1 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
pamięci narodowej za granicą”), a termin przeprowadzenia prac ustala beneficjent. Pod
uwagę brana jest również aktualna sytuacja wojenna na Ukrainie.
W chwili obecnej proces wydawania zgód na prace poszukiwawczo-badawcze oraz
ekshumacyjne przebiega bez zakłóceń. Nie odnotowaliśmy jego blokowania czy utrudniania
przez stronę ukraińską. Również same prace są prowadzone sprawnie, bez zakłóceń i
opóźnień.
MKiDN pozostaje w stałym kontakcie z polskim MSZ oraz Kancelarią Prezesa Rady
Ministrów w celu prezentowania spójnej i przemyślanej postawy wobec Ukrainy i jej działań
w obszarze polityki historycznej. MKiDN i jego instytucje podległe prowadzą działania w
zakresie upowszechniania wiedzy oraz ochrony pamięci ofiar zbrodni wołyńskiej.
Najobszerniej w tym zakresie działa Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego, którego
celem jest inicjowanie, wspieranie i podejmowanie działań na rzecz dialogu i porozumienia
w stosunkach Polaków z narodami Europy Wschodniej, w szczególności z Ukraińcami,
Białorusinami, Gruzinami, Mołdawianami i Rosjanami. Do ustawowych zadań Centrum
należy między innymi upowszechnianie w Polsce i poza jej granicami wiedzy o historii,
kulturze i dziedzictwie narodów Europy Środkowej i Wschodniej, a także prowadzenie i
wspieranie działalności edukacyjnej. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 2011 r.
Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego realizuje powyższe zadania ustawowe, a w
latach 2024–2026 Centrum prowadziło szereg działań, których celem było między innymi
upowszechnianie wiedzy o zbrodni wołyńskiej oraz o politycznych i etycznych
konsekwencjach negowania jej ludobójczego charakteru, takich jak:
1) Polsko-Ukraiński Kongres Historyczny współorganizowany z Ukraińskim Instytutem
Pamięci Narodowej, który odbył się w dniach 6–8 maja 2026 r. w Baranowie
Sandomierskim. Jedna z głównych debat została poświęcona II wojnie światowej oraz
zbrodni wołyńskiej. W panelu udział wzięli prof. Grzegorz Motyka, prof. Grzegorz
Hryciuk, dr Wołodymyr Wiatrowycz oraz prof. Bohdan Hud´, a moderował go
Wojciech Konończuk. Podczas Kongresu zaprezentowano również wyniki
prowadzonych ekshumacji oraz omówiono różnice między polskim i ukraińskim
podejściem do terminologii prawa międzynarodowego oraz metodologii badań nad
zbrodniami. Kongres zgromadził około 100 historyków z Polski i Ukrainy. Obrady były
transmitowane na żywo w językach polskim i ukraińskim. Polska transmisja zgromadziła
średnio około 6 tys. wyświetleń, natomiast ukraińska około 4 tys. wyświetleń;
2) konferencja poświęcona polsko-ukraińskiej współpracy wojskowej (7 marca 2025 r.). W
ramach konferencji zorganizowano panel pt. „Sojusze i antysojusze – czego uczy wiek
XX?”, moderowany przez Ołeksija Tarasowa, poświęcony historycznym
doświadczeniom oraz współczesnym aspektom współpracy polsko-ukraińskiej.
W dyskusji uczestniczyli prof. Jan Jacek Bruski, dr Maksym Potapenko, prof. Grzegorz
Motyka oraz dr Nazar Kiś. Eksperci poruszyli kwestie polityki historycznej, pamięci o
zbrodni wołyńskiej oraz wpływu rosyjskiej dezinformacji na relacje polsko-ukraińskie;
3) film dokumentalny o Wołyniu (11 października 2024 r.) poświęcony zbrodni wołyńskiej
zrealizowano we współpracy z ukraińskim kanałem YouTube „Realna Istorija”. Do tej
pory zgromadził on ponad 3,8 mln wyświetleń, przede wszystkim wśród odbiorców z
obwodu kijowskiego, lwowskiego, dniepropietrowskiego i odeskiego, ale także z
Warszawy. W materiale po raz pierwszy publicznie przedstawiono m.in. rozkaz Romana
Szuchewycza dotyczący „oczyszczenia” ziem ukraińskich z ludności polskiej;
4) upowszechnianie wiedzy historycznej wśród młodzieży poprzez szkoły letnie i jesienne
organizowane przez Centrum Mieroszewskiego. Stanowią one ważną platformę dialogu
i edukacji młodego pokolenia. Co roku gromadzą uczestników z różnych krajów, przede
wszystkim z Polski i Ukrainy, stwarzając przestrzeń do wspólnej refleksji nad historią,
pamięcią oraz współczesnymi wyzwaniami w relacjach między państwami regionu.
-- 2 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Istotnym elementem programu są dyskusje poświęcone trudnym zagadnieniom
historycznym, w tym zbrodni wołyńskiej. Szczególne miejsce w ofercie Centrum
zajmuje szkoła „Sąsiedzki Trialog”, poświęcona dialogowi między młodymi Polakami,
Ukraińcami i Białorusinami. Każdego roku uczestniczą w niej osoby w wieku od 18 do
35 lat, które biorą udział w dyskusjach oraz praktycznych warsztatach prowadzonych
przez wybitnych ekspertów i badaczy. W gronie wykładowców znaleźli się m.in. Mariusz
Zajączkowski, Magdalena Semczyszyn, Robert Kostro oraz Łukasz Adamski, których
zajęcia obejmowały zagadnienia związane ze zbrodnią wołyńską, pamięcią historyczną
oraz relacjami polsko-ukraińskimi. Od 2023 roku w projekcie „Sąsiedzki Trialog”
uczestniczyło ponad 50 młodych osób, w tym 21 uczestników z Ukrainy, natomiast we
wszystkich szkołach organizowanych przez Centrum udział wzięło już ponad 300
uczestników z różnych krajów;
5) dofinansowanie projektów w ramach Otwartego Konkursu. Od 2024 roku Centrum
dofinansowuje organizowane przez Stowarzyszenie Pojednanie Polsko-Ukraińskie
„Warsztaty Pojednania Polsko-Ukraińskiego”, odbywające się w Centrum Integracji
Zamłynie na Wołyniu pod opieką ks. Jana Burasa. Projekt gromadzi polskich i
ukraińskich historyków, dziennikarzy, ekspertów, działaczy społecznych,
wolontariuszy oraz młodzież, którzy uczestniczą w wykładach, dyskusjach i spotkaniach
poświęconych trudnym zagadnieniom wspólnej historii oraz współczesnym relacjom
polsko-ukraińskim. Program obejmuje również wizyty w miejscach pamięci,
upamiętnianie ofiar konfliktów polsko-ukraińskich oraz działania porządkowe na
cmentarzach, służące budowaniu dialogu i wzajemnego zrozumienia;
6) publikacja artykułów na łamach ukraińskojęzycznego portalu „Nowa Polszcza”
Centrum Mieroszewskiego, które podejmowały temat zbrodni wołyńskiej.
Publikowane materiały obejmowały analizy historyczne i polityczne, rozmowy ze
świadkami oraz potomkami ofiar, a także teksty poświęcone działaniom na rzecz
polsko-ukraińskiego pojednania. Przedstawiano polską ocenę wydarzeń, kwestię
odpowiedzialności za zbrodnię oraz postulaty dotyczące poszukiwania, ekshumacji i
godnego pochówku ofiar. Jednocześnie wskazywano na znaczenie dialogu,
przezwyciężania traumy i budowania relacji polsko-ukraińskich opartych na prawdzie
historycznej i wzajemnym szacunku;
7) działalność wydawnicza Centrum. W 2017 roku Centrum wydało publikacje ukazujące
sytuację w Galicji Wschodniej i na Wołyniu podczas II wojny światowej ze szczególnym
uwzględnieniem roli Sowietów i sowieckiego aparatu bezpieczeństwa: zbiór artykułów
„Sowieci a polskie podziemie 1943– 1946”, zawierający m.in. artykuł Łukasza
Adamskiego „Sowieckie relacje o rzezi wołyńskiej”, a także dwutomowy zbiór
niepublikowanych dotychczas sowieckich dokumentów dotyczących m.in. zbrodni
wołyńskiej: „Wołyń i Galicja Wschodnia pod okupacją niemiecką 1943–1944”, „Wołyń
i Galicja za drugiego Sowieta” pod red. Ł. Adamskiego i G. Hryciuka. Książki te wciąż są
dostępne do nabycia na stronie Centrum;
8) komentarze w mediach tradycyjnych i społecznościowych. Dyrektor Centrum dr
Łukasz Adamski regularnie udziela komentarzy i wywiadów dla ukraińskich i
międzynarodowych mediów, w których wskazuje na naruszanie przez Ukrainę
ogólnoeuropejskiego konsensusu w sprawie niedopuszczalności heroizacji postaci i
formacji odpowiedzialnych za kolaborację z III Rzeszą i czystki etniczne oraz
przestrzega przed skutkami takiej polityki. Dodatkowo zarówno dyrektor, jak i inni
pracownicy Centrum regularnie biorą udział w dyskusjach w mediach
społecznościowych, wyjaśniając powyższe sprawy ukraińskiej opinii publicznej.
-- 3 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Pozostałe instytucje podległe MKiDN także prowadzą działania w zakresie
upowszechniania wiedzy o ofiarach zbrodni wołyńskiej oraz ochrony ich pamięci.
Muzeum II Wojny Światowej realizuje spotkania promocyjne dotyczące książek o tematyce
wołyńskiej oraz martyrologii mieszkańców ziem wschodnich Rzeczypospolitej. Kwota
przeznaczona na te działania to 35 000 zł.
Muzeum II Wojny Światowej opracowało audioprzewodnik po wystawie głównej w języku
ukraińskim, która po części opowiada o czystkach etnicznych, w tym ludobójstwie na
Polakach na Wołyniu. Ścieżka dźwiękowa została zrealizowana bezpłatnie w ramach
porozumienia z Instytutem Ukraińskim, podpisanego w 2020 roku.
Tematyka zbrodni OUN-UPA na Polakach będzie przedstawiona w galerii II wojny światowej
na budowanej obecnie wystawie stałej Muzeum Historii Polski.
Ośrodek „Pamięć i Przyszłość" w 2023 r. współorganizował wraz z Centrum Myśli Jana
Pawła II pokaz wystawy plenerowej pt. „Wołyń 1943–2023”. Wystawa dostępna była w
dwóch językach – polskim i ukraińskim, również online. Koszt poniesiony przez Ośrodek to
1 500 zł.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 4 of 4 --