Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2540920.11400172.10771287
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18198 poseł Barbary Dolniak z 6 lipca 2026 roku w sprawie
dostępu do oferty kulturalnej mieszkańców małych miast i obszarów wiejskich, uprzejmie
proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Wyrównywanie różnic w dostępie do kultury powodowanych przez bariery wynikające z
miejsca zamieszkania, specyfiki regionalnej i charakteru społeczno-ekonomicznego danego
obszaru geograficznego Polski należą do priorytetowych zagadnień polityki kulturalnej
państwa. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, prowadząc działania na tym
polu, korzysta zarówno z danych gromadzonych prze Główny Urząd Statystyczny, jak i przez
instytucje nadzorowane oraz podległe. Należy tu przywołać zwłaszcza materiały
opracowywane lub realizowane na zlecenie Narodowego Centrum Kultury.
NCK jest podmiotem wspierającym rozwój kultury w Polsce poprzez szeroki zakres
aktywności, w którym szczególnie ważne miejsce zajmują animacja kultury na poziomie
lokalnym oraz budowanie sieci eksperckich obejmujących praktyków i badaczy działających
także poza dużymi ośrodkami miejskimi. W 2024 r. instytucja ta zainicjowała działalność
sieci badaczy – Narodowego Obserwatorium Kultury. W 2026 r. podczas II kongresu tej sieci
odbyła się premiera raportu „Aktywni i nieobecni. Kontekstowe badania uczestnictwa w
kulturze” pod redakcją merytoryczną prof. Marka Krajewskiego i prof. Iwony Kurz
podsumowującego badanie zrealizowane przez firmę Research Collective. Raport ten
ukazuje praktyki uczestnictwa w kulturze w ich pełniejszym niż tradycyjne i dziś nieco już
anachroniczne ujęcie frekwencyjne, tj. skupione na pomiarach uczestnictwa w wydarzeniach
organizowanych przez instytucje kultury. Istotne dane dotyczące dysproporcji w tworzeniu
i konsumowaniu treści kultury ze względu na miejsce zamieszkania znajdują się także m.in. w
materiałach badawczych publikowanych w związku ze współKongresem Kultury w 2024 r.
Rok wcześniej NCK opublikowało raport „Aktywność kulturalna Polaków w 2023 r.”, a w
poprzednich latach m.in. istotne opracowania dotyczące uczestnictwa w kulturze w związku
z pandemią czy zaangażowania samorządów w prowadzenie działalności kulturalnej.
Wszystkie powyższe i wiele innych opracowań stanowią ważny zasób wiedzy o dostępie
obywateli do kultury, z którego korzysta MKiDN. Resort na bieżąco monitoruje również
związane z integracją społeczną i wyrównywaniem szans obszary działalności
samorządowych instytucji kultury, organizacji pozarządowych i innych podmiotów
prowadzących działalność kulturalną.
Na zlecenie resortu pracownia badawcza Badania i Działania przeprowadziła
Ogólnopolskie
badanie potrzeb i kondycji organizacji pozarządowych działających w obszarze kultury - III

-- 1 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
sektor w kulturze1. Jest to pierwsze badanie z cyklu-punkt wyjścia, który pozwoli w
przyszłości śledzić zmiany wśród organizacji w kulturze, a zarazem krok w stronę trwalszej,
opartej na wiedzy współpracy państwa z organizacjami pozarządowymi2.
Badanie pokazało, że najczęściej odbiorcami działań realizowanych przez organizacje
pozarządowe są mieszkańcy własnej gminy lub miasta, ale niemal równie często organizacje
pracują dla odbiorców i odbiorczyń z całej Polski. Lokalność jest ważnym punktem
odniesienia, lecz nie wyczerpuje zasięgu sektora. 16% badanych organizacji ogranicza swoje
działania wyłącznie do mieszkańców gminy/miasta siedziby. Wyłącznie lokalny zasięg
działalności jest częstszy wśród mniejszych organizacji: zatrudniających poniżej 10
pracowników, o budżecie nieprzekraczającym 0,5mln złotych, funkcjonujących poniżej 10
lat, położonych na wsiach i w miastach do 20 tys. mieszkańców. 46% organizacji prowadzi
działalność także poza obszarem kultury: najczęściej jest to aktywność lokalna (62%),
następnie edukacja dzieci i młodzieży (51%) oraz dorosłych (41%). Mniej liczne są: pomoc
społeczna (24%), sport i ochrona zdrowia (po 16%), działalność religijna (5%). Wychodzenie
poza kulturę wyraźnie wiąże się z wielkością miejscowości. Organizacje na wsiach i w
miastach do 20 tys. mieszkańców podejmują działania pozakulturowe o ponad 20 punktów
procentowych częściej niż pozostałe.
Ad 2.
Na wstępie należy zaznaczyć, że samo zamieszkiwanie poza dużym ośrodkiem miejskim nie
stanowi dziś automatycznie o podleganiu przez daną grupę czy jednostkę wykluczeniu
kulturowemu. Główną formą uczestnictwa w kulturze nie jest dziś bowiem korzystanie z
oferty tradycyjnych instytucji kultury, zaś samo wielkomiejskie otoczenie nie zapewnia
automatycznie dostępu do treści kultury, który mógłby zostać uznany za odpowiedni z
punktu widzenia podejścia „frekwencyjnego”. Niemniej niwelowanie barier w dostępie do
kultury utożsamianym z ofertą instytucji i tradycyjnymi formami upowszechniania treści
kultury zajmuje poczesne miejsce w działaniach MKiDN. Jest to obszar priorytetowy dla
programów Ministra i programów instytucji podległych jak wspomniane Narodowe Centrum
Kultury.
Podstawowym i najważniejszym instrumentem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
w sprawowaniu mecenatu państwa nad kulturą są corocznie ogłaszane programy rządowe z
zakresu kultury i ochrony dziedzictwa narodowego (tzw. Programy Ministra). W ramach
Programów Ministra o dofinansowanie mogą ubiegać się m.in. instytucje kultury, dla których
organizatorami są jednostki samorządu terytorialnego, organizacje pozarządowe, a także
osoby fizyczne oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą (wpisane do CEIDG lub
KRS). Programy te umożliwiają wspieranie przedsięwzięć służących zwiększaniu dostępu do
kultury, w tym inicjatyw realizowanych poza dużymi ośrodkami miejskimi, skierowanych do
lokalnych społeczności.
Od lat resort kultury realizuje dwa przedstawione niżej programy rządowe z zakresu kultury
i ochrony dziedzictwa narodowego, w których położono większy niż w standardowych
programach nacisk na wspieranie działań z zakresu kultury w mniejszych ośrodkach:
1) Kultura dostępna – nominalny budżet na 2026 rok wynosi 11,3 mln zł.
Celem programu jest wspieranie działań służących ułatwieniu dostępu do kultury,
skupionych na potrzebach osób mających utrudniony do niej dostęp, często
1 Badanie przeprowadzono między 20 lutego, a 26 marca 2026 roku.
2 Raport z badania został opublikowany na stronie MKiDN:
https://www.gov.pl/web/kultura/prezentujemy-pierwszy-ogolnopolski-raport-o-kondycji-
organizacji-pozarzadowych-w-kulturze

-- 2 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
niezaangażowanych w życie kulturalne. Zadania realizowane w ramach programu mają
służyć niwelowaniu realnie określonych barier w dostępie do kultury – czy to w wymiarze
przestrzennym, czy też ekonomicznym, społeczno-mentalnym, kompetencyjnym. Program
może wspierać zarówno osoby ze szczególnymi potrzebami, w tym osoby
z niepełnosprawnościami, jak i np. społeczności lokalne z miejscowości pozbawionych
bezpośredniego dostępu do zasobów dóbr kultury, instytucji kultury oraz instytucji
artystycznych. Podejmowane działania mogą być skierowane do określonej grupy
defaworyzowanej, ale także do szerokiego grona odbiorców, sprzyjając integracji społecznej
i realizując ideę uniwersalnego projektowania oferty kulturalnej.
W ramach programu można realizować zadania zwiększające dostępność i dostosowujące
ofertę kulturalną:
 dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami;
 dla osób zamieszkałych w miejscach i miejscowościach pozbawionych stałej,
różnorodnej oferty kulturalnej, w szczególności pozbawionych bezpośredniego
dostępu do narodowych zasobów dóbr kultury i instytucji kultury.
Oferta kulturalna w ramach zadania może być realizowana w formule wartościowych
merytorycznie prezentacji artystycznych, działań edukacyjnych lub edukacyjno-
animacyjnych opartych na interakcji z odbiorcami. Zadania zgodne z zakresem programu
mogą obejmować tylko jeden z poniższych sposobów realizacji zadania:
 działania realizowane z inicjatywy lokalnych podmiotów, związane z pozyskaniem
oferty kulturalnej dla odbiorców lokalnych (np. w formie gościnnych prezentacji
realizowanych przez podmioty posiadające stałą ofertę kulturalną);
 działania realizowane z inicjatywy podmiotów posiadających stałą ofertę kulturalną,
uwzględniające mobilność tej oferty i możliwość jej przeniesienia do miejsc
i miejscowości zamieszkanych przez odbiorców;
 organizację wyjazdów/wycieczek tematycznych mających na celu skorzystanie z oferty
kulturalnej, w tym oferty instytucji kultury (takich jak teatry, muzea, kina, biblioteki,
filharmonie, miejsca ważne dla kultury narodowej) lub innych podmiotów posiadających
stałą ofertę kulturalną;
 działania polegające na dostosowaniu sposobu prezentacji oferty kulturalnej i/lub
metod pracy z uczestnikami zadania do szczególnych potrzeb wybranej grupy
docelowej/wybranych grup docelowych.
2) Infrastruktura domów kultury – nominalny budżet na rok 2026 wynosi 40 mln zł
Celem programu jest zapewnienie optymalnych warunków dla działalności domów
i ośrodków kultury oraz centrów kultury i sztuki. Szeroki katalog działań, obejmujący prace
budowlane, opracowywanie dokumentacji technicznej czy zakup wyposażenia niezbędnego
dla realizacji celów statutowych, daje możliwość finansowania zadań w obszarze sprawności
i efektywności funkcjonowania zaplecza materiałowo-technicznego podmiotów objętych
zakresem programu.
Ze względu na zróżnicowany stan infrastruktury domów i ośrodków kultury oraz centrów
kultury i sztuki szczególnie istotne jest finansowanie zadań spójnych z planem rozwoju
danego podmiotu i przyczyniających się do zwiększenia jego potencjału edukacyjno-
animacyjnego, tj. dotyczących poprawy stanu infrastruktury kultury zwiększającej dostęp do
oferty kulturalnej. Równie ważne jest finansowanie zadań o charakterze interwencyjnym,
związanych m.in. z wdrażaniem działań zapewniających podstawowe warunki niezbędne do
prowadzenia działalności, koniecznością zakończenia wieloletnich inwestycji, likwidacją
skutków zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych.

-- 3 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Na 2026 rok w ramach programu „Infrastruktura domów kultury” ogłoszony został
dodatkowy nabór do programu pn.
ŚWIETLIK - utworzenie nowoczesnej pracowni
multimedialnej 2026. Zadania realizowane w ramach tego naboru mają pobudzać rozwój
kompetencji przyszłości, w tym cyfrowych informatycznych oraz funkcjonalnych, dawać
narzędzia do samodzielnego działania, przyczyniać się do rozwoju kreatywności u
odbiorców, rozwijać umiejętność krytycznego myślenia, rozwiazywania problemów i
współpracy. Istotnym jest wsparcie infrastruktury domów kultury dla realizacji
nowoczesnych działań edukacyjnych i animacyjnych na rzecz społeczności lokalnej, z
uwzględnieniem szczególnych potrzeb mieszkańców. Jednocześnie działania realizowane w
ramach programu przełożą się na unowocześnienie oferty instytucji, zwiększą ich rolę w
lokalnych społecznościach, a także ich znaczenie w budowaniu kompetencji społecznych
mieszkańców odbiorców oferty instytucji, w pobudzaniu aktywności obywatelskiej oraz w
tworzeniu zrównoważonej przyszłości. W związku z wprowadzeniem dodatkowego naboru
budżet nominalny programu został zwiększony z 20 do 40 mln zł.
Poniżej przedstawiono dane za 2026 rok dotyczące aktywności wnioskodawców oraz
przekazywanych środków w omówionych wyżej dwóch programach z podziałem na wielkość
miejscowości. Relatywnie wysoki udział większych miast wynika z faktu, że program
Infrastruktura domów kultury obejmuje również finansowanie domów i centrów kultury w
dużych miastach.
Kultura dostępna 2026 i
Infrastruktura domów kultury 2026 – wnioski według wielkość
miejscowości
Kultura dostępna
liczba
wniosków
złożonych w
naborze na
2026 r.
% wniosków
złożonych w
naborze na
2026 r. liczba dotacji
% liczby
dotacji
Suma kwot
dotacji
miasto/miejscowość
poniżej 50 tys.
mieszkańców 523 51% 50 31% 2 928 000,00 zł
miasto 50-100 tys.
mieszkańców 60 6% 7 4% 432 000,00 zł
miasto powyżej 100
tys. mieszkańców 71 7% 16 10% 1 143 000,00 zł
miasto wojewódzkie 177 17% 61 38% 4 760 000,00 zł
nie dotyczy - brak
lokalizacji wiodącej 190 19% 28 17% 2 228 000,00 zł
suma 1021 162 11 491 000,00 zł

-- 4 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Infrastruktura
domów kultury
liczba
wniosków
złożonych w
naborze na
2026 r.
% wniosków
złożonych w
naborze na
2026 r. liczba dotacji
% liczby
dotacji Suma kwot dotacji
miasto/miejscowość
poniżej 50 tys.
mieszkańców 923 89% 235 86% 37 771 000,00 zł
miasto 50-100 tys.
mieszkańców 40 4% 14 5% 2 391 000,00 zł
miasto powyżej 100
tys. mieszkańców 20 2% 8 3% 934 000,00 zł
miasto wojewódzkie 49 5% 16 6% 3 205 000,00 zł
suma 1032 273 44 301 000,00 zł
W zakresie tematu interpelacji należy także wymienić poniższe Programy Ministra, które są
także skierowane do lokalnych społeczności:
o Program „Teatr” – zgodnie z regulaminem programu do jego zadań należy m.in.
wspieranie przedsięwzięć o zasięgu ogólnopolskim i międzynarodowym (w części
objętej dofinansowaniem ze środków ministra realizowanych na terenie RP), jak
również istotnych dla lokalnych społeczności projektów o wymiarze regionalnym,
realizowanych w szczególności w miejscach z ograniczonym dostępem do stałej oferty
teatralnej. Podmioty z miejscowości niebędących dużymi miastami rokrocznie są
beneficjentami ww. programu;
o Program „Muzyka” – strategicznym celem programu jest wspieranie najbardziej
wartościowych zjawisk i trendów w polskiej i światowej kulturze muzycznej, a także
zwrócenie uwagi na najwartościowsze projekty realizowane poza dużymi centrami
kulturalnymi i gospodarczymi Polski, w regionach o utrudnionym dostępie do dóbr
kultury, w szczególności w formule zadań cyklicznych: festiwali, przeglądów,
konkursów muzycznych itd. Program kładzie nacisk na wspieranie przedsięwzięć
artystycznych promujących dokonania polskich kompozytorów i wykonawców,
umożliwiających twórczy dialog między muzykami z Polski i z zagranicy;
o Program „Taniec” – celem programu jest wspieranie najbardziej wartościowych zjawisk
i trendów w tańcu - zarówno przedsięwzięć kultywujących tradycję i nawiązujących do
najwybitniejszych osiągnięć tańca, jak i projektów skoncentrowanych na kreowaniu
nowych wartości, nastawionych na poszukiwanie oryginalnych środków ekspresji
artystycznej. W ramach programu można realizować zadania obejmujące wszelkie
zjawiska w dyscyplinie tańca, w szczególności: taniec klasyczny, taniec modern, taniec

-- 5 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
współczesny, taniec jazzowy, teatr tańca, taniec tradycyjny, taniec dawny, hip-hop,
zjawiska interdyscyplinarne, w których taniec stanowi wiodący element koncepcji
programowej, w formule zadań takich jak: festiwale, przeglądy i konkursy tańca oraz
produkcje i wystawienia oryginalnych spektakli/innych dzieł performatywnych czy
rezydencje artystyczne/twórcze zakończone pokazem dzieła;
o Program „Sztuki wizualne” – jednym z istotnych celów programu jest zwrócenie uwagi
na najwartościowsze projekty realizowane poza największymi centrami kulturalnymi i
gospodarczymi Polski, w regionach o utrudnionym dostępie do dóbr kultury. Program
zakłada wspieranie trwałych, wysokiej jakości przedsięwzięć rozwijających lokalne
środowiska artystyczne i wypracowujących oryginalne modele uczestnictwa w
kulturze, mogące stanowić inspirację również w skali ogólnopolskiej. Założenie to
znajduje odzwierciedlenie w wynikach kolejnych odsłon programu, w ramach których
dofinansowanie otrzymują nie tylko instytucje z największych miast, lecz również
projekty realizowane w mniejszych ośrodkach takich jak m.in. Sejny, Orońsko,
Sokołowsko, Cieszyn czy Tarnów;
o Program „Kultura ludowa i tradycyjna” – głównym celem programu jest wspieranie
najwartościowszych zjawisk związanych z kulturami tradycyjnymi, funkcjonującymi na
poziomie lokalnym, regionalnym i ogólnopolskim. Program dotyczy szeroko pojętej
kultury ludowej zarówno jej spuścizny, jak i współczesnych, żywych zjawisk
kulturowych. Jego nadrzędną ideą jest uświadamianie społecznościom lokalnym, czym
jest dziedzictwo kulturowe, jaka jest jego specyfika i jak należy je chronić. Program
wpisuje się w kilka obszarów działania, w tym dokumentowanie, badanie i przekaz
(kontynuację) dziedzictwa kulturowego, jego popularyzację, edukację regionalną,
animację prowadzoną w konkretnych sytuacjach kulturowych oraz kreowanie
twórczości inspirowanej twórczością ludową. W ramach programu można realizować
zadania, dotyczące różnych przejawów niematerialnego dziedzictwa kulturowego, w
tym w szczególności: tradycyjnej muzyki, śpiewu i tańca, muzyki folkowej,
obrzędowości, zwyczajów, sztuki i rękodzieła ludowego, rzemiosła artystycznego,
architektury regionalnej oraz gwary. Program adresowany jest przede wszystkim do
społeczności lokalnych, realizujących inicjatywy związane z kultywowaniem i ochroną
unikalnych rodzimych zjawisk kulturowych funkcjonujących w danej społeczności czy
regionie. Beneficjentami programu są przede wszystkim samorządowe instytucje
kultury oraz organizacje pozarządowe działające na obszarach wiejskich oraz
małomiasteczkowych;
o Program „Kultura cyfrowa” – głównym celem programu jest zwiększanie dostępu do
zasobów kultury poprzez bezpłatne udostępnianie zdigitalizowanych zasobów
dziedzictwa w Internecie wraz z umożliwieniem ich ponownego wykorzystania
zwłaszcza do celów popularyzacyjnych, edukacyjnych i naukowych. W ramach
programu mogą być realizowane zadania obejmujące m.in. przygotowanie
dokumentacji cyfrowej materialnego dziedzictwa kulturowego (zasobów muzealnych,
bibliotecznych, audiowizualnych, zabytkowych oraz archiwalnych) z użyciem
profesjonalnych technik digitalizacji dwuwymiarowej oraz trójwymiarowej, szerokie
udostępnianie cyfrowych zasobów online, zwłaszcza z wykorzystaniem istniejących
portali i platform oraz zapewnienie bezpiecznej i długoterminowej archiwizacji
zasobów cyfrowych;
o Program „Bliska Kultura” – w 2026 r. resort uruchomił nowy program, którego celem
jest wsparcie niezależnych mediów lokalnych (wydawców prasy, nadawców radiowych
i telewizyjnych), którzy odgrywają istotną rolę w dokumentowaniu, upowszechnianiu i
promowaniu kultury oraz dziedzictwa kulturowego regionu. Zasadniczym celem
programu jest wspieranie autorskich produkcji wysokiej jakości i profesjonalnych

-- 6 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
materiałów prasowych, radiowych i telewizyjnych poświęconych lokalnej kulturze i
lokalnemu dziedzictwu, realizowanych przez niezależnych i apolitycznych lokalnych
wydawców prasy, nadawców radiowych i telewizyjnych. Program ma na celu wsparcie
zwiększenia dostępu do rzetelnych treści kulturalnych, budowania wiedzy o kulturze i
tożsamości regionu, dokumentowania materialnego i niematerialnego dziedzictwa
kulturowego regionu, upowszechniania twórczości lokalnych twórców oraz
wzmacnianiu pluralizmu i niezależności mediów lokalnych, a przez to ich wkładu w
rozwój demokracji lokalnych. Do tegorocznego konkursu wpłynęło 155 wniosków,
przyznano 118 dofinansowań na łączną kwotę 9 980 554 zł. Wsparcie otrzymały m.in.
takie działania jak tworzenie i upowszechnianie cykli autorskich artykułów prasowych,
reportaży lub serii audycji o charakterze informacyjnym, dokumentalnym lub
publicystycznym, których tematyka jest związana z kulturą i dziedzictwem lokalnym
danego regionu.
o W zakresie programów „Infrastruktura kultury” oraz „Wydarzenia artystyczne dla
dzieci i młodzieży” były realizowane zadania:
 w ramach programu „Infrastruktura kultury” w latach 2025-2026 zrealizowano 76
zadań na łączną kwotę 15.074.578 zł. Projekty te dotyczyły różnorodnych działań
takich jak zakup wyposażenia do prowadzenia działalności kulturalnej oraz prac
budowlanych mających na celu stworzenie optymalnych warunków dla
prowadzenia działalności kulturalnej,
 w ramach programu „Wydarzenia artystyczne dla dzieci i młodzieży” w latach
2024-2026 zrealizowano 8 zadań na łączną kwotę 603.000 zł. Projekty te
dotyczyły różnorodnych projektów przeznaczonych dla dzieci i młodzieży:
koncertów, festiwali, przedstawień teatralnych3.
Ponadto w ramach Funduszy Norweskich i EOG uruchomiono Program „Kultura”,
finansowany ze środków Mechanizmu Finansowego EOG i Norweskiego Mechanizmu
Finansowego na lata 2021-2027, którego celem jest zwiększenie uczestnictwa w kulturze i
sztuce, troska o lokalne dziedzictwo kulturowe oraz zrównoważony rozwój. Budżet
programu (wraz z wkładem krajowym) wynosi ponad 106 mln EUR (ok 477 mln zł), co czyni
go trzecim największym programem w obecnym Mechanizmie Finansowym EOG. Obecna
edycja Programu koncentruje się z jednej strony na wsparciu inicjatyw infrastrukturalnych
w małych i średnich miastach, lokalnych instytucjach kultury, a z drugiej strony na aktualnych
wyzwaniach związanych z dostępnością kultury, wsparciem pracowników sektora kultury, w
tym młodych i początkujących artystów, bez względu na lokalizację. Dofinansowanie będzie
można otrzymać m.in. na organizację festiwali, koncertów, wystaw czy wydarzeń
kulturalnych. Wsparcie realizowane będzie w formie konkursowej w ramach dwóch Działań:
 Działanie 1 „Rewitalizacja i zrównoważone zarządzanie dziedzictwem kulturowym z
aktywnym udziałem społeczności lokalnej” (projekty infrastrukturalne). Z możliwości
ubiegania się o wsparcia w ramach Działania 1 są wykluczeni Wnioskodawcy mający
siedzibę w miastach liczących ponad 500 000. Warunek ten wynika z zapisów
dokumentów programowych przygotowanych przez Biuro Mechanizmów Finansowych
w Brukseli, w tym Blue Book, który mówi:
Cultural heritage, both tangible and
intangible, is a valuable source of knowledge and resilience. It also serves as a resource
for the vitality and shared prosperity of local communities. Znaczenie lokalności zostało
następnie potwierdzone w ramach podpisanej 4 lutego 2026 r. umowy w sprawie
realizacji Programu, mającej status umowy międzynarodowej i przygotowanej wspólne
z Krajami – Darczyńcami: Liechtensteinem, Norwegią i Islandią.
3 W załączeniu lista wniosków z omawianych programów.

-- 7 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
 Działanie 2 „Zwiększenie udziału społeczności w zróżnicowanej lokalnej scenie
kulturalnej” (projekty dotyczące działalności kulturalnej i artystycznej).
Obecnie rozpoczynają się nabory wniosków do Programu - 10 lipca br. został ogłoszony
nabór wniosków w Działaniu 2 – potrwa on do 10 listopada br. Nabór (jedyny) dla
Działania 1 został ogłoszony 15 lipca i zakończy się 31 grudnia 2026 r.
Ponadto w zakres odpowiedzi wpisuje się również Nagroda im. Oskara Kolberga „Za zasługi
dla kultury ludowej”. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest głównym fundatorem
i organizatorem tej najbardziej prestiżowej nagrody w dziedzinie kultury ludowej, która jest
wyrazem uznania dla twórców, badaczy i popularyzatorów. Dzięki nagrodzie minister
wskazuje i promuje najlepsze osiągnięcia współczesnej twórczości ludowej. Corocznie
przyznawanych jest 14 nagród z różnych dziedzin sztuki i rękodzieła ludowego, muzyki,
tańca i śpiewu, w tym dla kapel ludowych i zespołów folklorystycznych. Wyróżniani są także
badacze i popularyzatorzy kultury ludowej. Uroczyste wręczenie odbywa się na Zamku
Królewskim w Warszawie. Operatorem Nagrody w imieniu Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego jest Narodowy Instytut Muzyki i Tańca.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego realizuje politykę równomiernego dostępu
do kultury poprzez współprowadzenie samorządowych instytucji kultury zlokalizowanych w
małych i średnich miastach. Należą do nich m.in. Teatr Lalki i Aktora w Łomży, Teatr Lalki
„Tęcza” w Słupsku, Teatr Dzieci Zagłębia im. J. Dormana w Będzinie, Teatr Wierszalin w
Supraślu oraz Ośrodek Praktyk Teatralnych „Gardzienice”, Europejskie Centrum Muzyki
Krzysztofa Pendereckiego w Lusławicach, Centrum Paderewskiego w Kąśnej Dolnej,
Filharmonia Kameralna im. Witolda Lutosławskiego w Łomży, Ośrodek „Pogranicze – sztuk,
kultur, narodów” w Sejnach. Przy podejmowaniu decyzji dotyczących współprowadzenia
instytucji oraz przyznawania dodatkowego wsparcia finansowego uwzględniane są m.in.
znaczenie i wartość kulturową ich działalności, realizowany program, a także inicjatywy
zwiększające dostępność oferty dla mieszkańców terenów oddalonych od dużych ośrodków
miejskich.
Państwowe instytucje kultury, dla których organizatorem jest Minister Kultury i
Dziedzictwa Narodowego oraz instytucje samorządowe współprowadzone przez Ministra
KiDN, realizują szereg działań ukierunkowanych na zwiększenie dostępności oferty
kulturalnej oraz ograniczanie wykluczenia kulturalnego mieszkańców terenów oddalonych
od dużych ośrodków miejskich. Szczególny nacisk kładziony jest na zwiększanie mobilności
instytucji kultury, organizację wydarzeń poza ich stałymi siedzibami, a także realizację
programów edukacyjnych i animacyjnych skierowanych do dzieci, młodzieży oraz
społeczności lokalnych. Do najistotniejszych należą takie inicjatywy jak:
o program własny Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego „Teatr Polska” – w
ramach programu teatry instytucjonalne, samorządowe instytucje kultury oraz
organizacje pozarządowe mogą ubiegać się o dofinansowanie prezentacji spektakli w
małych miejscowościach, w których nie działa teatr instytucjonalny, ale istnieje
infrastruktura umożliwiająca organizację przedstawień. W 2025 roku w ramach
programu dofinansowano objazd 14 spektakli, które zostały zaprezentowane łącznie
152 razy dla 19 057 osób;
o program własny Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego „Lato w teatrze” –
program skierowany jest do samorządowych instytucji kultury oraz organizacji
pozarządowych, które podczas wakacji realizują dwutygodniowe kolonie i półkolonie
teatralne dla dzieci i młodzieży. Program obejmuje trzy moduły:

-- 8 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
 Moduł I – dla podmiotów nierealizujących dotychczas projektu w ramach
programu Lato w teatrze, w tym w szczególności z miejscowości do 20 tys.
mieszkańców,
 Moduł II – dla podmiotów realizujących projekt w ramach programu Lato w teatrze
jeden i dwa razy,
 Moduł III – dla podmiotów realizujących projekt w ramach programu Lato w
teatrze trzy i więcej razy.
W 2025 roku w 38 projektach uczestniczyły 982 osoby, a w 2026 roku odbywa się 19.
edycja programu;
o projekt „Namiot cyrkowy” – od 2011 roku w ramach programu „Lato w teatrze”
organizowane są objazdy familijnych spektakli prezentowanych w namiocie cyrkowym
w małych miejscowościach, często pozbawionych zarówno teatru, jak i odpowiedniej
infrastruktury do organizacji profesjonalnych przedstawień. Do tej pory powstało
siedem przedstawień, które obejrzało blisko 60 000 widzów. Objazdom towarzyszą
działania edukacyjne dla dzieci i młodzieży oraz społeczności lokalnych, a także
warsztaty dla pracowników ośrodków kultury;
o objazdowa działalność Teatru Klasyki Polskiej – teatr z powodu braku własnej siedziby
prezentuje spektakle na terenie całego kraju. W ramach działalności objazdowej
zrealizował 162 prezentacje, w tym 55 w Warszawie oraz 107 w innych
miejscowościach Polski, docierając łącznie do 35 500 widzów. Instytucja prowadzi
również działania edukacyjne, m.in. w 2025 roku w ramach III Fredrowskich Spotkań
Teatralnych w Otwocku i Józefowie zaprezentowano 20 scen przygotowanych przez
uczniów 13 szkół z województw wielkopolskiego, podkarpackiego, mazowieckiego i
śląskiego oraz wychowanków Młodzieżowego Domu Kultury w Lidzbarku
Warmińskim;
o Narodowy Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie – w ramach programu
„Teatr jest wasz. Scena Redutowa Narodowego Starego Teatru” realizuje działania
służące zwiększeniu dostępności teatru poprzez prezentację mobilnych, kameralnych
spektakli poza siedzibą instytucji. W ramach programu spektakl „Bankructwo małego
Dżeka” w reż. Macieja Podstawnego został dwukrotnie zaprezentowany w 2025 roku w
Mińsku Mazowieckim;
o działalność Teatru Lalki i Aktora w Łomży – teatr poza działalnością repertuarową
prowadzoną w swojej siedzibie prezentuje również spektakle w ramach objazdów,
dzięki którym profesjonalna oferta kulturalna dociera do mieszkańców niewielkich
miejscowości regionu. W 2025 roku teatr odwiedził 13 miejscowości: Zambrów,
Wysokie Mazowieckie, Mrągowo, Ełk, Siedlce, Ostrołękę, Wyszków, Olecko, Grajewo,
Kolno, Suwałki, Giżycko oraz Białą Podlaską. Teatr corocznie organizuje także
Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Walizka”, który zajmuje istotne miejsce w życiu
kulturalnym Łomży i całego województwa podlaskiego. W programie festiwalu znajdują
się spektakle oraz prezentacje uliczne (w 2026 roku obowiązywały bezpłatne
wejściówki), skierowane zarówno do młodego widza, jak i dorosłych odbiorców;
o Scena Letnia Teatru Wybrzeże w Pruszczu Gdańskim – teatr, we współpracy z Centrum
Kultury i Sportu w Pruszczu Gdańskim, realizuje coroczną prezentację spektakli poza
swoją siedzibą. W ramach Sceny Letniej przedstawienia dla dzieci i dorosłych odbywają
się w każdy weekend wakacji. Na 2026 rok zaplanowano 18. sezon tego
przedsięwzięcia;
o działalność Teatru Wierszalin w Supraślu – teatr działa w niewielkim ośrodku (siedziba
znajduje się w mieście liczącym około 4 tys. mieszkańców), zapewniając dostęp do
profesjonalnej oferty teatralnej mieszkańcom regionu. Jednym z projektów instytucji

-- 9 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
jest „Objazd mickiewiczowski wzorem Reduty”, przybliżający twórczość Adama
Mickiewicza małym miejscowościom poprzez spektakle, spotkania z artystami oraz
zaawansowane lekcje dla młodzieży. Od 2021 roku organizuje także Festiwal „Między
Wierszami”, obejmujący przedstawienia zespołu, uliczne czytania poezji, spotkania
autorskie, pokazy filmów animowanych oraz koncerty. Wydarzenie trwa blisko miesiąc
i stanowi ważny element życia kulturalnego regionu.
o działalność edukacyjna Teatru Polskiego we Wrocławiu w ramach Akademii 1212 –
teatr realizuje działania edukacyjne również poza swoją siedzibą. W pierwszym
półroczu 2025 roku współpracował m.in. z Uniwersytetem Trzeciego Wieku w Oławie
(prowadzenie zajęć i prezentacja spektakli), realizował warsztaty poświęcone
twórczości Aleksandra Fredry w Milejowicach oraz współpracował z Kłodzkim
Towarzystwem Oświatowym, organizując spektakle i warsztaty dla Zespołu Szkół
Społecznych w Kłodzku;
o Festiwal „Teatr Jaracza w Zabytkach Warmii i Mazur” organizowany przez Teatr im.
Stefana Jaracza w Olsztynie – wydarzenie umożliwia prezentację spektakli
olsztyńskiego teatru w okresie letnim poza jego siedzibą, w otwartych przestrzeniach,
na zabytkowych dziedzińcach, w zamkach oraz innych historycznych obiektach regionu.
W 2025 roku w ramach festiwalu, realizowanego od maja do października,
zaprezentowano 14 spektakli (7 tytułów) w 13 miejscowościach, które obejrzało
łącznie 2 095 widzów;
o działania Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie na rzecz aktywizacji lokalnych
środowisk teatralnych – teatr organizuje Festiwal Teatrów Miłośniczych, będący
dwudniowym przeglądem spektakli teatrów z regionu, w którym uczestniczą grupy
m.in. z Kętrzyna, Dywit, Węgorzewa, Ostródy i Szczytna. Ponadto realizuje Fundusz
Aktywizacji Twórczości Teatralnej, wspierający projekty teatrów nieinstytucjonalnych
i amatorskich w regionie, oraz program „Teatr osiągalny. Teatr Jaracza dla szkół Warmii
i Mazur”, dzięki któremu uczniowie z całego województwa mogą uczestniczyć w
spektaklach przy symbolicznym koszcie biletu wynoszącym 1 zł;
o działania Teatru im. Juliusza Osterwy w Lublinie (instytucja współprowadzona przez
MKiDN do 31 grudnia 2025 roku) – teatr zrealizował wydarzenie „Onegdaje Osterwy,
czyli Spotkania z Tradycją Ludową”, organizowane we współpracy z Tarnogrodzkim
Ośrodkiem Kultury. W ramach projektu prezentowano gościnne występy zespołów
regionalnych, przybliżające mieszkańcom bogactwo polskich tradycji i obyczajów.
Ponadto teatr zaprezentował 9 spektakli poza siedzibą, m.in. w Auli Zespołu Szkół nr 13
w Lublinie oraz w Muzeum Zamoyskich w Kozłówce;
o działalność Ośrodka Praktyk Teatralnych „Gardzienice” – instytucja działa w
niewielkiej miejscowości w Gardzienicach na obszarze wiejskim województwa
lubelskiego i realizuje spektakle, warsztaty oraz działania edukacyjne skierowane do
lokalnej społeczności, jak i przyjezdnych widzów;
o od 2019 r. Narodowy Instytut Muzyki i Tańca (NIMiT) realizuje program „Z klasyką
przez Polskę”, w ramach którego koncerty muzyki klasycznej organizowane są w
miejscowościach, których mieszkańcy mają utrudniony dostęp do wydarzeń
artystycznych. Dotychczas odbyło się 713 koncertów z udziałem 506 artystów,
zorganizowanych w 519 miejscowościach dla około 68 tys. słuchaczy. W 2025 r.
zrealizowano 122 koncerty w małych miejscowościach położonych w dwunastu
regionach Polski. W wydarzeniach uczestniczyło 12 545 słuchaczy, a frekwencja
przekroczyła 80%. Partnerami programu mogą być miejskie i gminne ośrodki kultury,
biblioteki, muzea oraz inne lokalne instytucje posiadające podstawową infrastrukturę
umożliwiającą organizację koncertu. Od 2021 r. NIMiT prowadzi również program „Z

-- 10 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
jazzem przez Polskę”, w ramach którego koncerty czołowych polskich artystów
jazzowych odbywają się w mniejszych miastach i wsiach, poza głównymi ośrodkami
kulturalnymi;
o Narodowy Instytut Fryderyka Chopina realizuje ogólnopolski program „Efekt Chopina”,
którego celem jest udostępnianie muzyki Fryderyka Chopina dzieciom, młodzieży,
dorosłym, seniorom oraz osobom ze szczególnymi potrzebami na terenie całego kraju.
Program został zainicjowany w 2025 r. jako odpowiedź na zwiększone zainteresowanie
muzyką klasyczną w roku XIX Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im.
Fryderyka Chopina. Od października do grudnia 2025 r. odbyły się 373 koncerty we
wszystkich województwach, w których uczestniczyło kilkadziesiąt tysięcy słuchaczy w
różnym wieku. Program jest kontynuowany w 2026 r. Do udziału w jego części
edukacyjnej zapraszane są samorządowe instytucje kultury, fundacje czy
stowarzyszenia, przy czym pierwszeństwo mają podmioty działające w małych
miejscowościach o niewielkiej ofercie kulturalnej. W zakwalifikowanych instytucjach
organizowane są wydarzenia edukacyjne w formie koncertów z prelekcją, spektakli
muzycznych, zajęć umuzykalniających lub zajęć muzykoterapeutycznych.
Przykładem kompleksowego działania na rzecz dostępności oferty kulturalnej jest
organizowany przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina Dzień Dziecka w Żelazowej
Woli. Wydarzenie ma charakter bezpłatny i jest adresowane do dzieci oraz rodzin.
Program łączy koncerty fortepianowe i wydarzenia muzyczne z warsztatami
artystycznymi, zajęciami edukacyjnymi, grami terenowymi, aktywnościami naukowymi
oraz specjalnie przygotowanymi strefami dla najmłodszych uczestników. Taka formuła
umożliwia kontakt z muzyką Fryderyka Chopina osobom w różnym wieku i o
zróżnicowanych potrzebach, a zarazem poszerza tradycyjną formułę uczestnictwa w
kulturze. W celu usunięcia barier transportowych organizator zapewnia również
bezpłatną komunikację autobusową pomiędzy parkingiem w Sochaczewie a Żelazową
Wolą;
o Polska Opera Królewska – instytucja realizuje program „Opera w Drodze”, obejmujący
koncerty zespołów artystycznych w różnych miejscowościach Polski, dzięki czemu
mieszkańcy mniejszych ośrodków uzyskują dostęp do profesjonalnej sztuki operowej.
Prowadzi również autorski program edukacyjny „POKazujemy OPERĘ”, obejmujący
warsztaty i spotkania dla dzieci, młodzieży i rodzin, organizowane zarówno w
Warszawie, jak i w mniejszych miejscowościach województwa mazowieckiego;
o Filharmonia Kameralna im. Witolda Lutosławskiego w Łomży – od 22 lat Filharmonia
organizuje Międzynarodowy Festiwal Kameralistyki „Sacrum et Musica”, prezentujący
muzykę kameralną, sakralną i oratoryjną w wykonaniu uznanych artystów. Festiwal
zapewnia mieszkańcom województw podlaskiego, mazowieckiego i warmińsko-
mazurskiego, w tym mieszkańcom mniejszych miejscowości, dostęp do koncertów o
wysokim poziomie artystycznym;
o Narodowe Forum Muzyki im. Witolda Lutosławskiego organizuje Międzynarodowy
Festiwal Wratislavia Cantans im. Andrzeja Markowskiego, którego program
realizowany jest nie tylko we Wrocławiu, lecz również w wielu miastach regionu, m.in.
w Sycowie, Oleśnicy, Głogowie, Krotoszynie, Bolesławcu, Prusicach i Środzie Śląskiej.
Komponent wyjazdowy stanowi integralną część festiwalu i jest wpisany w jego
założenia programowe. Realizowany jest w ramach każdej edycji we współpracy z
lokalnymi samorządami, obiektami sakralnymi oraz instytucjami kultury, zapewniając
mieszkańcom regionu dostęp do wydarzeń muzycznych o wysokim poziomie
artystycznym;

-- 11 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
o Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus – w ramach cyklu „Amadeus lokalnie”
Orkiestra organizuje koncerty w mniejszych ośrodkach, w których dostęp do wydarzeń
z zakresu muzyki klasycznej jest ograniczony. W 2025 r. koncerty odbyły się w
Czempiniu, Rokietnicy, Turku i Czarnkowie;
o Teatr Wielki im. Stanisława Moniuszki w Poznaniu – w ramach programu „Kultura w
drodze” Teatr prezentuje spektakle operowe i baletowe podczas objazdów
obejmujących mniejsze miejscowości;
o Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny – koncerty programowe Zespołu
realizowane są w znacznej części w mniejszych polskich miejscowościach w ramach
krajowych tras objazdowych;
o Państwowy Zespół Ludowy Pieśni i Tańca „Mazowsze” im. Tadeusza Sygietyńskiego –
Zespół prowadzi działalność objazdową, prezentując swoje programy koncertowe
mieszkańcom mniejszych miejscowości w różnych regionach kraju;
o Opera i Filharmonia Podlaska – Europejskie Centrum Sztuki im. Stanisława Moniuszki
w Białymstoku – instytucja organizuje koncerty i spektakle w mniejszych
miejscowościach w ramach działalności wyjazdowej prowadzonej w ośrodkach kultury
i sztuki województwa podlaskiego. Poza siedzibą prezentowane były również
wydarzenia przygotowywane w ramach Międzynarodowego Festiwalu „Metastasio bez
granic”, m.in. w Supraślu;
o Krajowe Centrum Choreograficzne w Lublinie – w ramach projektów społecznych
Centrum organizuje w mniejszych miejscowościach województwa lubelskiego
bezpłatne pokazy spektakli tańca, współpracując z lokalnymi domami i ośrodkami
kultury. Rozwijana jest także współpraca partnerska umożliwiająca prezentowanie
projektów tanecznych w mniejszych miejscowościach w innych częściach Polski;
o Ośrodek „Pogranicze – sztuk, kultur, narodów” w Sejnach – od ponad trzech dekad
prowadzi długofalowe programy edukacyjne i artystyczne skierowane do mieszkańców
regionu pogranicza. Instytucja realizuje przedsięwzięcia angażujące dzieci, młodzież i
dorosłych, oparte na lokalnym dziedzictwie, dialogu międzykulturowym oraz aktywnym
uczestnictwie w kulturze. Dzięki trwałemu zakorzenieniu w środowisku lokalnym
działalność Ośrodka stanowi przykład systemowego wzmacniania uczestnictwa w
kulturze na obszarach o ograniczonym dostępie do oferty kulturalnej;
o Istotny wkład w decentralizację dostępu do sztuki wnosi również Centrum Rzeźby
Polskiej w Orońsku – narodowa instytucja kultury zlokalizowana poza dużą aglomeracją
miejską. Oprócz szerokiej działalności wystawienniczej i edukacyjnej Centrum realizuje
program „Rzeźba w przestrzeni publicznej”, w ramach którego dzieła współczesnej
rzeźby powstają i prezentowane są we współpracy z jednostkami samorządu
terytorialnego w przestrzeni publicznej różnych miejscowości. Działania te
przyczyniają się do zwiększania dostępności sztuki współczesnej dla mieszkańców
regionów oddalonych od największych ośrodków kultury.
Również instytucje podległe MKiDN realizują szereg działań ukierunkowanych na
zwiększenie dostępności oferty kulturalnej oraz ograniczanie wykluczenia kulturalnego
mieszkańców terenów oddalonych od dużych ośrodków miejskich.
 Narodowe Centrum Kultury:
Wspieranie animacji kultury w rozmaitych jej odsłonach i praca ze społecznościami na
rzecz rozwoju kultury na poziomie lokalnym należą do kluczowych zadań realizowanych
przez NCK. Beneficjentami tych inicjatyw są samorządowe instytucje kultury i

-- 12 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
organizacje pozarządowe, z których znaczna część operuje poza ośrodkami miejskimi o
największym nasyceniu różnorodną ofertą kulturalną. Należy tu wspomnieć przede
wszystkim sprawdzone i posiadające znaczącą środowiskową renomę programy
Kultura-Interwencje (budżet edycji 2026 wyniesie ok. 6 mln zł)
, Dom Kultury+ (2,5 mln
zł) czy też nowsze inicjatywy jak program
Synergie (4 mln zł) zorientowany na
budowanie współpracy międzynarodowej przez lokalne wspólnoty.
Pokłosiem współKongresu zorganizowanego w 2024 r. w Warszawie było przyjęcie
przez NCK dokumentu zatytułowanego „Wspólna kultura”. Jest to koncepcyjny idiom,
który ma zapewnić spójność działań NCK m.in. poprzez uwydatnienie znaczenia takich
celów jak „kultura inkluzywna” (równy dostęp do kultury dla wszystkich) i
„uspołecznienie” (wzmocnienie podmiotowości społeczności lokalnych, włączanie ich w
procesy decyzyjne i projektowe);
 Instytut Adama Mickiewicza:
Projekt „Iskry Niepodległej” to ogólnopolska inicjatywa kulturalno-edukacyjna
realizowana za pomocą trzech mobilnych naczep wystawienniczych, które odwiedzają
miejscowości w całym kraju. Pokazy organizowane są na zaproszenie i we współpracy z
partnerami lokalnymi, w szczególności z samorządowymi instytucjami kultury i
jednostkami samorządu terytorialnego.
Odnosząc się tylko do pierwszej połowy 2026 r., projekt gościł w 49 lokalizacjach, a
obejrzało go prawie 39 000 widzów. Spośród odwiedzonych lokalizacji, aż 26
miejscowości można uznać za oddalone od dużych ośrodków miejskich. To następujące
gminy i miasta: dolnośląskie - Radwanice, Udanin, Żmigród; kujawsko-pomorskie -
Barcin, Gostycyn, Koronowo; lubelskie - Janowiec, Parczew, Stare Kobiałki, Stoczek
Łukowski, Wierzbica; lubuskie - Dobiegniew; łódzkie - Brąszewice, Czastary, Skomlin;
mazowieckie - Górzno, Maciejowice, Wieniawa, podkarpackie - Adamówka, Jasienica
Rosielna, Nowy Żmigród, Warzyce; świętokrzyskie: Łagów; wielkopolskie - Kościan;
zachodniopomorskie - Rąbino, Recz.
Samorządowe instytucje kultury są jednym z dwóch głównych formalnych
współorganizatorów pokazów. Wśród wymienionych wcześniej gmin i miasteczek
odwiedzonych do końca czerwca br. aż w 14 przypadkach partnerem była
samorządowa instytucja kultury. Nie można jednak pominąć roli samorządowych
instytucji kultury w przypadku pozostałych pokazów, bo również w sytuacji, gdy
formalnym partnerem IAM jest jednostka samorządu terytorialnego, lokalne placówki
kultury angażują się we współorganizację i promocję projektu „Iskry Niepodległej”.
Realizowany od 2023 r. projekt „Iskry Niepodległej” odwiedził już ponad 450 lokalizacji.
Znaczną część z nich to małe, oddalone od metropolii wsie i miasteczka. Szczegółowe
dane dotyczące odwiedzonych lokalizacji można znaleźć na mapie na stronie
iskryniepodleglej.pl (pokazy archiwalne oznaczono kolorem szarym);
 Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego:
W 2026 roku Centrum rozpoczęło cykl pilotażowych spotkań w ramach programu
zwalczania narracji dezinformacyjnych związanych z wojną Rosji przeciwko Ukrainie.
Program ma na celu zwalczanie narracji dezinformacyjnych godzących w
bezpieczeństwo RP i skutkujących pogarszaniem się postaw Polaków wobec
Ukraińców, w szczególności wobec ukraińskich migrantów i uchodźców. Zakłada on
wiele przedsięwzięć skierowanych do środowisk politycznych, intelektualnych oraz do
szerokiej opinii publicznej. W jego ramach zostały zorganizowane cztery spotkania z
dyrektorami Centrum Mieroszewskiego na Podlasiu oraz Mazowszu w mniejszych
ośrodkach miejskich. Jest to część działań na rzecz wzmacniania odporności

-- 13 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
informacyjnej oraz szerzenia wiedzy o wyzwaniach bezpieczeństwa w Europie
Środkowo-Wschodniej:
o Supraśl, 27 lutego, Łukasz Adamski, Ernest Wyciszkiewicz: spotkanie
współorganizowane przez Instytut Suwerennej,
o Jednorożec (powiat przasnyski), 10 marca, Ernest Wyciszkiewicz: spotkanie dla
Koła Gospodyń Wiejskich w Bibliotece w Jednorożcu,
o Łosice (powiat łosicki), 25 marca, Ernest Wyciszkiewicz, prowadzenie Kamil
Sakowski: spotkanie w Powiatowym Stowarzyszeniu Animatorów Kultury,
o Leoncin (powiat nowodworski), 7 kwietnia, Łukasz Adamski: spotkanie w
Stowarzyszeniu Enjoy Leoncin i Klubie Seniora w Wilkowie Polskim.
Dodatkowo, w ramach Otwartego Konkursu, Centrum dofinansowało szereg inicjatyw
realizowanych przez beneficjantów projektu w mniejszych ośrodkach miejskich:
o Fundacja Tutaka – Festiwal Przebudzonych Tutaka w Gródku,
o Siedem Stron Świata – Festiwal Siedem Stron Świata w Łowiczu Wałeckim,
o Muzeum Kultury Wilamowskiej w Wilamowicach – Projekt edukacyjno-kulturalny
Dialog Tradycji w Wilamowicach,
o Stowarzyszenie Muzyka Dawna w Jarosławiu – Przemyśl-Sambor 2026: pieśni
pogranicza kultur,
o Stowarzyszenie Przyjaciół Nowicy – XVIII Międzynarodowe Warsztaty
Ikonopisów (w tym wystawa wykonanych prac w Krynicy-Zdroju),
o Zjednoczenie Łemków w Gorlicach – Przystanek Kultur w ramach 44. Łemkowskiej
Watry w Zdyni.
Dodatkowo Centrum Mieroszewskiego prowadzi działania komunikacyjne o
charakterze ogólnopolskim, których założeniem jest zapewnienie dostępu do oferty
niezależnie od miejsca zamieszkania odbiorców. Analiza odbiorców prowadzona przy
pomocy narzędzi analitycznych wskazuje, że około 32% odbiorców Centrum pochodzi
spoza miast liczących powyżej 100 tys. mieszkańców, w tym około 15% z obszarów
wiejskich, 5% z miast poniżej 20 tys. mieszkańców oraz 12% z miast liczących od 20 do
100 tys. mieszkańców.
W celu ograniczania wykluczenia kulturalnego mieszkańców terenów oddalonych od dużych
ośrodków miejskich w obszarze kinematografii realizowane są działania mające na celu:
 wzmocnienie kin poprzez prowadzone działania dotyczące wsparcia w małych
ośrodkach miejskich (wzmocnienie finansowania kin przez PISF przy wsparciu MKiDN
z FPK);
 praca z klasyką filmową (Rok Hasa 2025, Rok Wajdy 2026, projekty „50 na 50”
kontynuowane w tym roku jako „50 na 51” - goszczące zarówno w kinach studyjnych,
plenerowych, jak i DKF-ach. Swoje przeglądy organizują domy i ośrodki kultury oraz
biblioteki i mediateki). Miarą sukcesu jest udział polskich filmów w lokalnych kinach.
Projekty dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz
Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, partnerami zaś są Wytwórnia Filmów
Dokumentalnych i Fabularnych oraz Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny;
 Polski Instytut Sztuki Filmowej wspiera działania mające na celu tworzenie warunków
powszechnego dostępu do dorobku polskiej, europejskiej i światowej sztuki filmowej
poprzez udzielane dofinansowania na festiwale filmowe, inicjatywy filmowe czy
działalność klubów filmowych funkcjonujących również w małych ośrodkach miejskich.
PISF wspiera również modernizacje i rozwój infrastruktury kinowej, ze szczególnym
uwzględnieniem kin lokalnych i studyjnych, które pełnią kluczową rolę w
upowszechnianiu kultury filmowej i zapewnieniu dostępu do ambitnego repertuaru
poza dużymi ośrodkami miejskimi. I tak w roku 2024 udzielono dofinansowania na

-- 14 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
łączną kwotę 5 844 530 zł, a w roku 2025 udzielono dofinansowań na łączną kwotę 10
520 043 zł;
 Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny to jedno z największych archiwów
filmowych w Europie, w którym zgromadzone są zarówno zbiory filmowe jak i
okołofilmowe udostępniane również poprzez serwisy internetowe (Fototeka, Gapla)
dla wszystkich odbiorców łącznie z małymi ośrodkami i obszarami wiejskimi;
 Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych realizuje intensywne działania w
zakresie upowszechniania kultury filmowej obejmujące pokazy filmowe w kraju i za
granicą. Aby zwiększyć dostępność polskich filmów oraz promować Polskę i jej kulturę
na całym świecie, Wytwórnia realizuje projekt pn. platforma filmowa 35mm.online,
którego celem jest zapewnienie odbiorcom w całym kraju, w tym w małych ośrodkach
miejskich i z obszarów wiejskich, dostępu do polskiej klasyki filmowej, serii kultowych
filmów animowanych dla dzieci, dokumentów oraz unikalnych wydań Polskiej Kroniki
Filmowej.
Kolejną sferą działań zorientowanych na ograniczanie barier w dostępie do kultury są
inicjatywy związane z upowszechnianiem czytelnictwa. Należy tu wspomnieć zwłaszcza
dwie edycje Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa (NPRCz) realizowane w latach
2016-2020 oraz 2021-2025. Zakończony w ubiegłym roku Program 4 służył poprawie stanu
czytelnictwa w Polsce poprzez wzmacnianie roli bibliotek publicznych, szkolnych i
pedagogicznych jako lokalnych ośrodków życia społecznego stanowiących centrum dostępu
do kultury i wiedzy. Struktura NPRCz 2.0 zakładała jego podział na 4 Priorytety, w ramach
których wyodrębniono Kierunki interwencji, trzy z nich (1, 2 i 4) skierowane były
bezpośrednio do bibliotek publicznych, Priorytet 3 skierowany był do placówek wychowania
przedszkolnego oraz bibliotek szkolnych i pedagogicznych, za który odpowiadało MEN.
W Priorytecie 1 NPRCz 2.0 w Kierunku interwencji 1.1. (jak również w jego poprzedniej
edycji) uprawnionymi wnioskodawcami były wszystkie biblioteki publiczne spełniające
wymogi ustawy o bibliotekach
, w tym również te, które prowadziły swoją dzielność w małych
miejscowościach.
Środki z dotacji otrzymanej w tym Kierunku interwencji biblioteki mogły wykorzystać na
zakup i zdalny dostęp do nowości wydawniczych. W całej edycji programu z dofinansowania
skorzystało ponad 2,4 tys. bibliotek publicznych z całej Polski - łącznie udzielono 11 455
dofinansowań. Beneficjenci dzięki otrzymaniu wsparcia z budżetu państwa i przeznaczeniu
wkładu własnego zakupili 16,7 mln nowości wydalniczych różnego typu takich jak publikacje
w formie książek, które ukazały się drukiem lub na innym nośniku, multimediów, publikacje
nutowe i kartograficzne, drukowane czasopisma kulturalne i społeczno-kulturalne, o
charakterze ogólnopolskim o częstotliwości ukazywania się od miesięcznika do rocznika oraz
zakupili ponad 3,8 tys. usług zdalnego dostępu do książek w formacie e-booków,
audiobooków i synchrobooków. W Priorytecie 2 - Kierunek interwencji 2.1. Infrastruktura
bibliotek 2021-2025 i w Priorytecie 4 Kierunek interwencji 4.1 BLISKO zaś uprawnionymi
wnioskodawcami były samorządowe instytucje kultury, gminne biblioteki publiczne będące
samodzielnymi instytucjami kultury oraz gminne instytucje kultury, w których skład
wchodzą wyodrębnione organizacyjnie biblioteki publiczne, dla których organem
założycielskim jest odpowiednio gmina wiejska i gmina miejsko-wiejska bez ograniczenia
liczby mieszkańców oraz gmina miejska do 100 tys. mieszkańców, czyli również gminy
najmniejsze mogły aplikować o środki w ramach wspomnianego programu.
4 NPRCz 2.0 został przyjęty uchwałą nr 69/2021 Rady Ministrów z dnia 21 maja 2021 r. w
sprawie ustanowienia programu wieloletniego „Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa
2.0. na lata 2021–2025” z póz zm.

-- 15 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
W całej edycji NPRCz 2.0 w ramach Kierunku interwencji 2.1 wybudowano lub
zmodernizowano 110 obiektów bibliotecznych (ok 35% z nich było realizowanych w
gminach do 10 tys. mieszkańców), zaś w ramach Kierunku interwencji 4.1 189 bibliotek
wzięło udział w szkoleniach celem podniesienia swoich kompetencji w ramach kierunku
interwencji BLISKO - Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy | Społeczność | Kooperacja |
Oddolność.
Ad 3.
Jak wskazano wcześniej, podstawowym i najważniejszym instrumentem Ministra Kultury i
Dziedzictwa Narodowego w sprawowaniu mecenatu państwa nad kulturą są corocznie
ogłaszane programy rządowe z zakresu kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Istotnym
celem jest zwrócenie uwagi na najwartościowsze projekty realizowane poza największymi
centrami kulturalnymi i gospodarczymi Polski, w regionach o utrudnionym dostępie do dóbr
kultury. W zakresie programów wspierających organizację profesjonalnych wydarzeń
artystycznych w małych miejscowościach należy wskazać, wymieniane już wcześniej,
programy własne instytucji nadzorowanych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego.
Oferta dostępnych programów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego od lat obejmuje
aż 32 propozycje wsparcia finansowego. Założenia merytoryczne programów są tak
pomyślane, aby były skierowane do jak najszerszego grona odbiorów i obejmowały
wszystkie obszary dziedzictwa kulturowego.
Obecnie resort kultury prowadzi ocenę efektywności funkcjonujących instrumentów
wsparcia. Na tym etapie nie zaplanowano wdrożenia nowych rozwiązań w ramach
programów rządowych.
Ad 4.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że instytucje kultury bez względu na status i
lokalizację mają swoją podmiotowość i zgodnie z nadanymi statutami mogą realizować
zadania w oparciu o szeroką współpracę, także z podmiotami komercyjnymi. Za
kształtowanie programu działalności państwowych instytucji kultury, w tym za
podejmowanie decyzji o nawiązywaniu współpracy z innymi podmiotami, odpowiadają
dyrektorzy tychże podmiotów. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ingeruje
w program działalności instytucji.
Przykładowe działania związane z ochroną zabytków i opieką nad zabytkami realizowane w
partnerstwie z samorządowymi instytucjami kultury:
 Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) stale realizuje i rozwija zadania zmierzające do
zwiększenia świadomości społecznej w zakresie wartości i zachowania dziedzictwa
kulturowego. NID jest m.in. koordynatorem Europejskich Dni Dziedzictwa (EDD) na
poziomie krajowym. Europejskie Dni Dziedzictwa to cykliczny projekt kulturalny,
społeczny i edukacyjny, którego uczestnicy poznają historię i kulturę narodową,
regionalną oraz lokalną. Co roku we wrześniu mogą bezpłatnie zwiedzić zabytki, muzea,
instytucje kultury w swojej okolicy oraz bezpłatnie korzystać z różnego rodzaju
wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych takich jak koncerty, wystawy, warsztaty, festyny
historyczne, prelekcje, prezentacje ginących zawodów czy kiermasze wyrobów
tradycyjnych i artystycznych. Partnerami wydarzeń są władze samorządowe,
państwowe i samorządowe instytucje kultury, właściciele i administratorzy zabytków
(również prywatni), organizacje pozarządowe. Tegoroczne Europejskie Dni
Dziedzictwa odbędą się pod hasłem „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w
zagrożeniu”. Będą okazją, by pochylić się nad wyzwaniami i polityką ochrony

-- 16 of 17 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
dziedzictwa w obliczu dynamicznych przemian środowiskowych, społecznych i
technologicznych;
 kolejnym przykładem inicjatywy angażującej lokalne społeczności, organizacje
pozarządowe i instytucje kultury są Europejskie Dni Archeologii (EDA) – cykl wydarzeń
organizowanych co roku w trzeci weekend czerwca. Podobnie jak w przypadku EDD
koordynatorem krajowym EDA jest Narodowy Instytut Dziedzictwa. Podczas EDA
archeolodzy i edukatorzy oraz zaangażowane władze lokalne, instytucje i organizacje
umożliwiają zwiedzającym bezpośredni kontakt z zabytkami, organizują oprowadzanie
po wystawach archeologicznych, prelekcje, warsztaty i pikniki prezentujące bogactwo
dziedzictwa archeologicznego. W przypadku obu tych inicjatyw zwiedzający mają
często dostęp do obiektów zwykle niedostępnych dla szerokiej publiczności;
 ponadto dzięki poradnikom, szkoleniom, wsparciu ekspertów oraz rozwijaniu narzędzi
takich jak portal Narodowego Instytutu Dziedzictwa https://samorzad.nid.pl/ gminy
mogą skuteczniej łączyć ochronę zabytków z rozwojem gospodarczym, unikając błędów
inwestycyjnych i korzystając z najlepszych wzorców. Można tu znaleźć odpowiedzi na
pytania o to, jak zidentyfikować i rozpoznać dziedzictwo kulturowe, jak je chronić oraz
wykorzystać do rozwoju gminy. Artykuły dostępne są w kilku kategoriach
tematycznych: dziedzictwo, finanse, prawo, zarządzanie i rozwój. Na portalu zebrane
zostały również akty prawne oraz publikacje dotyczące dobrych praktyk, a także
informacje i materiały Centrum Kompetencji ds. Rewitalizacji działającego w
Narodowym Instytucie Dziedzictwa;
 promowaniu i nagradzaniu najlepszych praktyk w opiece nad zabytkami służy konkurs
Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora
Zabytków „Zabytek Zadbany”. Wyróżniane są osoby i instytucje, dla których opieka nad
zabytkami to świadoma dbałość o dziedzictwo kulturowe. Wśród docenionych już
działań konserwatorskich, adaptacyjnych i opiekuńczych znalazły się prace
przeprowadzone przy wielu zabytkach położonych w mniejszych miastach i na
obszarach wiejskich, w tym przy obiektach użytkowanych przez samorządowe
instytucje kultury, korzystające zarówno z krajowych, jak i europejskich mechanizmów
finansowania. Dzięki tego rodzaju projektom znacząco zwiększyła się oferta kulturalna
kierowana do lokalnych społeczności.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
Załączniki:
1. Lista wniosków z Programu „Wydarzenia artystyczne dla dzieci i młodzieży”,
2. Lista wniosków z Programu „Infrastruktura Kultury”.

-- 17 of 17 --