Interpelacja w sprawie domniemania ojcostwa byłego małżonka w przypadku urodzenia dziecka do 300 dni od rozwodu
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 18193
do ministra sprawiedliwości
w sprawie domniemania ojcostwa byłego małżonka w przypadku urodzenia dziecka do 300 dni od rozwodu
Zgłaszający: Barbara Dolniak
Data wpływu: 01-07-2026
Szanowny Panie Ministrze,
działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP, zwracam się do Pana Ministra z interpelacją poselską w sprawie domniemania ojcostwa byłego małżonka w przypadku urodzenia dziecka do 300 dni od rozwodu.
Zgodnie z przepisami Kodeks rodzinny i opiekuńczy przyjmuje się domniemanie, że jeżeli dziecko urodziło się przed upływem 300 dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa, ojcem dziecka jest były mąż matki. W praktyce oznacza to, że nawet w sytuacji, gdy byli małżonkowie od dłuższego czasu nie utrzymują żadnych kontaktów, pozostają w faktycznej separacji od wielu miesięcy lub lat, bądź gdy matka pozostaje już w nowym związku, dziecko automatycznie przypisywane jest byłemu mężowi.
Rozwiązanie to rodzi w praktyce liczne problemy prawne i życiowe. W wielu przypadkach konieczne jest wszczynanie postępowań sądowych o zaprzeczenie ojcostwa, co wiąże się z dodatkowymi kosztami, stresem dla rodziców oraz przedłużającą się niepewnością co do sytuacji prawnej dziecka. Procedura ta bywa również szczególnie uciążliwa w przypadkach, gdy biologiczny ojciec chce uznać dziecko od razu po jego urodzeniu, lecz uniemożliwia to obowiązujące domniemanie.
Problem ten dotyka wielu rodzin i prowadzi do powstawania zbędnych sporów sądowych, które można byłoby ograniczyć poprzez bardziej elastyczne regulacje prawne, lepiej odpowiadające współczesnym realiom społecznym.
Biorąc pod uwagę powyższe zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:
Czy resort analizuje skalę problemów wynikających z obowiązującego domniemania ojcostwa w przypadku narodzin dziecka w okresie do 300 dni od rozwodu?
Czy do ministerstwa wpływają postulaty dotyczące zmiany tych przepisów ze strony obywateli, organizacji społecznych lub środowisk prawniczych?
Czy w resorcie prowadzone są prace nad zmianą przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w tym zakresie, tak aby umożliwić szybsze i prostsze ustalenie ojcostwa zgodnie ze stanem faktycznym, np. poprzez uproszczoną procedurę uznania dziecka przez biologicznego ojca?
Czy rozważane jest wprowadzenie rozwiązań umożliwiających wyłączenie domniemania ojcostwa byłego małżonka w sytuacji zgodnego oświadczenia matki, byłego męża i biologicznego ojca dziecka?
Jeżeli takie prace są prowadzone – na jakim etapie się znajdują i kiedy można spodziewać się ewentualnych propozycji legislacyjnych?
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7317 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.350.2026
Warszawa, 06 sierpnia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18193 Pani Poseł Barbary Dolniak w sprawie
domniemania ojcostwa byłego małżonka w przypadku urodzenia dziecka do 300 dni od
rozwodu, uprzejmie przedstawiam stanowisko Ministra Sprawiedliwości.
Ad 1
Ministerstwo Sprawiedliwości dokonało szczegółowej analizy problemów wynikających z
obowiązującego domniemania ojcostwa w przypadku narodzin dziecka w okresie do 300
dni od rozwodu.
Podstawowym sposobem ustalenia prawnego stosunku ojca do dziecka jest domniemanie
pochodzenia dziecka od męża matki. Ten sposób ustalenia stanu cywilnego dziecka w
stosunku do ojca następuje z mocy samego prawa. Jednak współcześnie zachodzi szereg
odstępstw od tego modelu. Świadczą o tym ustalenia dotyczące społecznej akceptacji
alternatywnych – wobec małżeństwa – form pożycia par oraz znaczący wzrost urodzeń
pozamałżeńskich.
-- 1 of 5 --
Z badań przeprowadzonych przez Centrum Badania Opinii Społecznej1 wynika, że w 2008
r. 57% badanych akceptowało odkładanie w czasie decyzji o zawarciu małżeństwa,
a nawet rezygnację z niego w ogóle. W 2013 roku takie stanowisko zajęło 63% badanych,
a 61% w 2019 r. Ponadto zmniejsza się w Polsce liczba istniejących małżeństw, zaś liczba
zawieranych małżeństw maleje od 2008 r.
Trwające postępowanie rozwodowe, zwłaszcza długotrwałe, nie powstrzymuje
małżonków od nawiązywania relacji pozamałżeńskich. Z relacji tych pochodzą dzieci
urodzone w okresie objętym domniemaniem ojcostwa męża. Na znaczną częstotliwość
takich stanów faktycznych wskazują wyniki badania akt spraw o zaprzeczenie pochodzenia
dziecka od męża matki, przeprowadzonego przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości,
które obejmowało sprawy zakończone prawomocnie rozstrzygnięciem merytorycznym
(uwzględnieniem bądź oddaleniem powództwa) w 2019 r. w wytypowanych sądach2. W
85% spraw, już na początku rozprawy, przed przeprowadzeniem postępowania
dowodowego, strona pozwana oświadczyła, że uznaje żądanie pozwu i przyznaje
okoliczności faktyczne przedstawione na jego uzasadnienie. W 95,5 % spraw sąd ustalił,
że mąż matki nie jest ojcem dziecka.
W zbadanych sprawach od dnia wpływu pozwu do sądu do dnia wydania orzeczenia w
pierwszej instancji postępowanie średnio trwało 5,5 miesiąca. Najkrótsze postępowanie
toczyło się przez miesiąc, a najdłuższe przez 19 miesięcy. Dowód z badań genetycznych
został przeprowadzony jedynie w 9% spraw. Głównym środkiem prowadzącym do
ustalenia stanu faktycznego sprawy były zeznania stron oraz świadka - domniemanego
ojca genetycznego.
W latach 2020-2024 do sądów rodzinnych wpłynęło rocznie średnio ok. 3 650 powództw
o zaprzeczenie ojcostwa, z czego uwzględnionych zostało ok. 70% spraw.
Nie jest możliwe oszacowanie, w jak wielu przypadkach domniemanie ojcostwa w okresie
300 dni od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego nie jest przedmiotem wniosku o
1 CBOS. Komunikat z badań BS/32/2013 Społeczne oceny alternatyw życia małżeńskiego
(opracowanie N. Hipsz), Warszawa, marzec 2013 r.
2 E. Holewińska – Łapińska, Sprawy o zaprzeczenie ojcostwa, Warszawa 2020
-- 2 of 5 --
zaprzeczenie ojcostwa. Nie dysponujemy również informacją, ile spraw o zaprzeczenie
ojcostwa dotyczyło osób po orzeczeniu rozwodu, a ile spraw dotyczyło zaprzeczenia
ojcostwa dziecka urodzonego w trakcie trwania małżeństwa.
Ad 2
Do Ministerstwa Sprawiedliwości wpływały postulaty dotyczące zmiany tych przepisów ze
strony obywateli, organizacji społecznych lub środowisk prawniczych. Rzecznik Praw
Obywatelskich informował Ministra Sprawiedliwości o wnioskach obywateli, proszących
o pomoc w związku z komplikacjami życiowymi, jakie wynikały z postępowania o
zaprzeczenie ojcostwa byłego męża matki w sytuacji, gdy dziecko urodziło się po
rozwodzie w okresie objętym domniemaniem ojcostwa. Co prawda dziecko było
wychowywane przez rodziców biologicznych, ale nie mogło nastąpić szybkie ustalenie
jego pochodzenia od genetycznego ojca.
Odmienne problemy dotyczą dziecka martwo urodzonego i jego rodziców. Akt urodzenia
takiego dziecka zawiera dane rodziców oraz adnotację, że dziecko urodziło się martwe.
Jednocześnie nie jest możliwe zaprzeczenie ojcostwa po śmierci dziecka (chyba że dziecko
zmarło po wszczęciu postępowania – art. 701 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), co
automatycznie wyklucza zaprzeczenie ojcostwa dziecka martwo urodzonego. Ojciec
takiego dziecka nie ma żadnej prawnej możliwości wykazania, że dziecko pochodziło od
niego. Tym samym nie ma możliwości skorzystania z uprawnień przysługującym rodzicowi
martwo urodzonego dziecka – zasiłku pogrzebowego, urlopu okolicznościowego na
pogrzeb. Ponadto może mieć problem z uwidocznieniem swoich danych na nagrobku
swego martwo urodzonego dziecka. Sytuacja wygląda odmiennie, jeśli dziecko urodziło
się martwo po upływie 300 dni od ustania lub unieważnienia małżeństwa matki lub matka
nie pozostawała w związku małżeńskim. Takiego dziecka nie obejmuje domniemanie z
artykułu 62 kodeksu rodzinnego, zaś jego ojciec może uznać swoje ojcostwo, na mocy
artykułu 76 paragraf 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Konieczną dla orzeczenia rozwodu tak zwaną pozytywną przesłanką rozwodową jest –
zgodnie z art. 56 § 1 k.r.o. – zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Orzeczenie
rozwodu nie jest dopuszczalne, jeżeli w dacie wyrokowania zachodzą jakiekolwiek
-- 3 of 5 --
wątpliwości co do zaistnienia tej przesłanki. Sąd może zatem orzec rozwód tylko wówczas,
gdy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego oceni, że pomiędzy
małżonkami ustały trwale wszystkie więzi charakterystyczne dla istnienia pożycia
małżeńskiego (zupełny i trwały rozkład pożycia). Zgodnie z obowiązującymi przepisami
orzeczenie rozwodu jest możliwe tylko wówczas, gdy sąd w dacie wyrokowania w
pierwszej instancji nie ma wątpliwości, że małżonkowie zaprzestali współżycia intymnego,
a prawdopodobieństwo nawiązania go w przyszłości praktycznie nie występuje. Należy
wobec tego zakładać, że biologiczne ojcostwo byłego męża matki wobec dziecka
narodzonego po prawomocnym orzeczeniu rozwodu lub unieważnienia małżeństwa jest
bardzo mało prawdopodobne.
Ad 3
Ministerstwo Sprawiedliwości opracowało projekt ustawy likwidującej domniemanie
ojcostwa w okresie 300 dni od jego ustania wskutek rozwodu lub unieważnienia
małżeństwa. Domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki nie powinno zostać
całkowicie zlikwidowane. Konieczna jest bowiem ochrona praw dzieci tych rodziców,
których małżeństwo ustało wskutek śmierci męża – ojca dziecka.
Ad 4
Nie. Mogłoby to prowadzić chociażby do omijania procedury przysposobienia. Rozważane
jest natomiast rozwiązanie opisane w odpowiedzi na pytanie nr 3.
Ad 5
Ministerstwo Sprawiedliwości skierowało wniosek o wpis projektu ustawy zawierający
regulację wskazaną w odpowiedzi na pytanie nr 3 do Zespołu do spraw Programowania
Prac Rządu. Na posiedzeniu 22 grudnia 2025 r. wniosek ten był rozpoznawany, jednak nie
podjęto decyzji o wpisie tego projektu do wykazu. Nadal oczekujemy na rozpoznanie tego
wniosku.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
-- 4 of 5 --
/podpisano elektronicznie/
-- 5 of 5 --