Interpelacja w sprawie uruchamiania nowych programów w NIW
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 18158
do ministra - członka Rady Ministrów, szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
w sprawie uruchamiania nowych programów w NIW
Zgłaszający: Piotr Gliński
Data wpływu: 30-06-2026
Warszawa, 30.06.2026 r.
Szanowny Panie Ministrze,
Narodowy Instytut Wolności (NIW) powstał na mocy ustawy z dnia 15 września 2017 roku i rozpoczął swoją działalność na przełomie 2017 i 2018 roku. Od powstania do 2023 roku, NIW średnio co roku przyjmował do realizacji 2 nowe rządowe programy wsparcia rozwoju społeczeństwa obywatelskiego. Każdy z nich miał zapewnione wieloletnie finansowanie przełamując w ten sposób doraźność i przypadkowość wsparcia państwa dla rozwoju trzeciego sektora. Przykładowo Program Rozwoju Organizacji Obywatelskich PROO, Program Rozwoju Wolontariatu Długoterminowego „Korpus Solidarności” oraz Program Rozwoju Organizacji Harcerskich i Skautowych zostały zaplanowane na lata 2018-2030. Programy były pomyślane tak, aby wspierać szczególnie ważne funkcje sektora obywatelskiego, jak wychowanie dzieci i młodzieży w harcerstwie i skautingu, wolontariat, poradnictwo czy edukację pozaformalną w formie uniwersytetów ludowych - pomysł sprawdzony od ponad 150 lat w Europie i od odzyskania niepodległości w Polsce. Programy także wspierają instytucjonalnie trzeci sektor - to jeden z postulatów od wielu lat obecny w debacie, który zaczął być praktycznie realizowany przez rząd Zjednoczonej Prawicy od 2018 roku. Zespół kompetentnych, oddanych misji wsparcia społeczeństwa obywatelskiego, pracowników NIW poradził sobie znakomicie z zadaniem zarządzania programami.
Rząd koalicji 13 grudnia - okazuje się być zdecydowanie bardziej leniwy. Uruchomiono zaledwie jeden nowy Rządowy Program Moc Małych Społeczności (MMS) i jedną małą inicjatywę (Pamięć Pogranicza). Obie inicjatywy realizowane w cyklu kilkumiesięcznym. Dla przykładu w 2025 roku MMS ogłoszono w maju, a NGO-sy mogły realizować działania maksymalnie przez 5 miesięcy. W tym roku regulamin konkursu przewiduje, że NGO-sy będą miały maksymalnie 3 miesiące na wykonanie projektów (od początku września do końca listopada 2026 roku). Nie ma zapewnienia kontynuacji finansowania w kolejnych latach.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907) oraz z uwagi na nadzór przewodniczącego Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego nad Narodowym Instytutem Wolności uprzejmie proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Dlaczego w Programie MMS realizowanym w 2025 i w 2026 roku nie przewidziano wieloletniego finansowania realizacji zadań publicznych przez organizacje pozarządowe wzorem rządowych programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego przyjmowanych przez rząd Zjednoczonej Prawicy w latach 2018-2023, a także wzorem realizowanego przez różne rządy od 2006 roku Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich?
W jaki sposób realizacja Programu MMS będzie prowadzić do poprawy jakości zarządzania w organizacjach oraz rozwoju kompetencji kadry lokalnych organizacji (cel szczegółowy 1 Programu MMS) przy tak krótkim horyzoncie realizacji działań?
W jaki sposób realizacja Programu MMS będzie prowadzić do rozwoju współpracy między sektorem pozarządowym a sektorami publicznym i prywatnym, w tym wzmacniania mechanizmów dialogu obywatelskiego i komunikacji między sektorami (cel szczegółowy 1 Programu MMS) przy tak krótkim horyzoncie realizacji działań?
W jaki sposób realizacja Programu MMS będzie prowadzić do wzmocnienia współpracy między organizacjami obywatelskimi przez rozwój trwałych sieci współdziałania oraz pogłębienie wzajemnych relacji, opartych na zaufaniu, wymianie doświadczeń i wspólnym podejmowaniu inicjatyw (cel szczegółowy 1 Programu MMS) przy tak krótkim horyzoncie realizacji działań?
W jaki sposób realizacja Programu MMS będzie prowadzić do budowania sieci współpracy między różnymi podmiotami, w tym między administracją publiczną, służbami, organizacjami obywatelskimi i mieszkańcami danej społeczności (cel szczegółowy 2 Programu MMS) przy tak krótkim horyzoncie realizacji działań?
W jaki sposób dzięki realizacji Programu MMS rząd zamierza przyczynić się do zwiększenia uczestnictwa organizacji obywatelskich i obywateli w procesach decyzyjnych, w tym dotyczących sytuacji kryzysowych, zgodnie z zasadami demokracji partycypacyjnej i deliberatywnej (cel szczegółowy 2 Programu MMS)?
Badania kondycji sektora obywatelskiego, w tym badania prowadzone już od ponad 30 lat przez Stowarzyszenie KLON/JAWOR dowodzą, że incydentalne strumienie środków finansowych dla organizacji pozarządowych nie stabilizują ich aktywności społecznej i nie prowadzą do rozwoju i profesjonalizacji sektora pozarządowego. W jaki sposób zamierza Pan zapobiec niegospodarności wydatkowania środków publicznych na realizację dotacji celowych dla organizacji pozarządowych, które muszą w ich ramach zrealizować zaplanowane działania w ekstremalnie krótkim horyzoncie czasowym?
Jakie nowe Programy wsparcia dla trzeciego sektora planuje Pan wprowadzić w najbliższym czasie?
Z poważaniem
Piotr Gliński
Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Adriana Porowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6748 znakówadres email sekretariat_DOB@kprm.gov.pl 00-583 Warszawa
strona www gov.pl/web/pozytek
Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
Jan Grabiec
DOB.WPKS.4510.6.2026
Warszawa, data podpisu r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18158 Pana Posła Piotra Glińskiego w sprawie uruchamiania
nowych programów w NIW uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Ad 1.
„Rządowy Program wsparcia organizacji pozarządowych Moc Małych Społeczności”
realizowany w roku 2025 miał charakter pilotażowy. Pracom nad nim i jego wdrażaniem
towarzyszyły liczne spotkania konsultacyjne z potencjalnymi beneficjentami. W zamierzeniu
projektodawcy doświadczenia z realizacji programu pilotażowego miały być podstawą do
uruchomienia programu wieloletniego. Zgodnie z tym zamierzeniem został przygotowany
projekt „Rządowego Programu wsparcia organizacji pozarządowych Moc Małych
Społeczności na lata 2026–2035”. Projekt ten nie uzyskał akceptacji Zespołu do spraw
Programowania Prac Rządu. Zgodnie z ustaleniami z posiedzenia Zespołu z dnia 28 kwietnia
2026 r. Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego został zobowiązany do
przygotowania wniosku o wprowadzenie do wykazu prac legislacyjnych i programowych
Rady Ministrów projektu uchwały Rady Ministrów dotyczącej przyjęcia Programu
ze zmienionym okresem jego realizacji. Realizując to zobowiązanie, Przewodniczący
Komitetu do spraw Pożytku Publicznego opracował projekt programu w formule
jednorocznej, w miejsce pierwotnie zakładanego programu wieloletniego. Program został
przyjęty uchwałą Rady Ministrów nr 136 z dnia 8 czerwca 2026 r. w sprawie przyjęcia
programu wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego pod nazwą „Rządowy
Program wsparcia organizacji pozarządowych Moc Małych Społeczności na rok 2026”.
Ad 2–6.
Decyzja Zespołu do spraw Programowania Prac Rządu i moment jej podjęcia wymusiły
wprowadzenie takich zmian w Rządowym Programie Moc Małych Społeczności na rok 2026
i regulaminie przeprowadzanego w jego ramach konkursu, które uwzględniały tę
okoliczność, że działania projektowe będą realizowane w krótkim horyzoncie czasowym.
Krótki horyzont realizacji działań z pewnością nie sprzyja osiągnięciu celów szczegółowych
Programu w sposób optymalny, nie oznacza jednak, że dążenie do ich osiągnięcia skazane jest
na porażkę. Olbrzymie zainteresowanie potencjalnych beneficjentów – małych, lokalnie
działających organizacji – udziałem w Programie Moc Małych Społeczności realizowany
-- 1 of 3 --
w 2025 roku (mimo ograniczonego czasu na realizację działań) dowodzi społecznego
zapotrzebowania na program służący budowaniu odporności. Zadaniem obecnie
dokonywanej oceny merytorycznej wniosków jest wyłonienie tych projektów, których
realizacja, mimo ograniczonego czasu, będzie służyć osiągnięciu celów Programu.
Doświadczenie realizacji Programu Moc Małych Społeczności w roku 2025, który także był
wdrażany w podobnie krótkim okresie, oraz jego ewaluacja dowodzą, że dzięki wysiłkom
beneficjentów i staraniom Instytucji Zarządzającej możliwa była realizacja projektów, które
przyczyniały się efektywnie do osiągnięcia zamierzonych celów. Ponadto w roku 2026
możliwy jest udział w konkursach organizacji, które były beneficjentami Programu w roku
2025 i mogą przedłożyć projekty stanowiące kontynuację działań podjętych w poprzedniej
edycji. Budowanie odporności społecznej jest bowiem procesem. Działania projektowe
podejmowane w ramach programów Moc Małych Społeczności w edycji 2025 i 2026, bez
względu na ich ograniczenia, służyły edukacji członków organizacji i lokalnych społeczności
oraz podnoszeniu kwalifikacji ich liderów. To element podstawowy, niezbędny do osiągania
celów szczegółowych Programu, o których mowa w interpelacji.
Ad 7.
Zgodnie z założeniami Programu środki przeznaczone na wsparcie trafiają do małych,
lokalnych organizacji pozarządowych. W większości są to organizacje (60%), które po raz
pierwszy wnioskowały o takie środki. Udział w Programie Moc Małych Społeczności na rok
2026, podobnie jak w poprzednim roku, umożliwi im profesjonalizację i zdobycie
doświadczeń niezbędnych w dalszym aplikowaniu o środki w innych konkursach oraz buduje
ich zdolność do podejmowania działań w przyszłości.
Program Moc Małych Społeczności na rok 2026 i regulamin przeprowadzanego w jego
ramach konkursu zostały przygotowane ze świadomością krótkiego okresu realizacji
działań. Przewidziano w nich rozwiązania, które mają zapewniać wydatkowanie dotacji
w sposób celowy i efektywny, zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Ad 8.
Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego zainicjował prace nad
opracowaniem „Strategii Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego”. Pierwszym krokiem
w pracach nad projektem strategii jest opracowanie diagnozy sytuacji społeczeństwa
obywatelskiego, która posłuży do określenia zasadniczych potrzeb i planowanych kierunków
interwencji. Nowe programy wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego będą
opracowywane w oparciu o ramy zawarte w tym dokumencie strategicznym.
Uwzględnione zostaną także doświadczenia z realizacji oraz rezultaty przeprowadzonych
ewaluacji dziesięciu programów wspierania rozwoju społeczeństwa obywatelskiego,
których wdrażanie nadzoruje Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, jak
również innych inicjatyw zleconych przez Przewodniczącego Komitetu do realizacji
Narodowemu Instytutowi Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.
W roku 2026 są to dwie inicjatywy: „Pamięć Pogranicza” – dotycząca wsparcia działań
organizacji społecznych oraz lokalnych wspólnot na rzecz zachowania dziedzictwa
kulturowego i historycznego pogranicza polsko-ukraińskiego, oraz „Fundusz Inicjatyw
Międzynarodowego Roku Wolontariatu” – dotycząca promocji wolontariatu i aktywności
-- 2 of 3 --
społecznej poprzez oddolne inicjatywy realizowane przez organizacje pozarządowe w całym
kraju, wpisujące się w obchody Międzynarodowego Roku Wolontariatu.
Ponadto Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego kontynuuje swoje
zaangażowanie na rzecz budowania odporności społecznej i wzmocnienia lokalnych
społeczności i prowadzi prace nad przygotowaniem wieloletniego Programu Moc Małych
Społeczności na lata 2027–2036, który będzie stanowił realizację Priorytetu P46 Polityki
Członków Rady Ministrów dotyczącego wspierania lokalnych organizacji obywatelskich
w małych i średnich miejscowościach.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia
Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
Adriana Porowska
Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
Wiceprzewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --