Interpelacja nr 18130
Interpelacja w sprawie planowanego podatku od nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie planowanego podatku od nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym
Interpelacja nr 18130
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie planowanego podatku od nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 30-06-2026
Rząd chce wprowadzić nowy podatek od tzw. nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym i niezależnie od tego, jak go nazwiemy, pojawia się bardzo poważny problem – projektowane przepisy ustawy mają działać wstecz.
Najpierw przedsiębiorcy prowadzą działalność według obowiązujących przepisów, a później państwo mówi: jednak zmieniamy zasady i każemy zapłacić dodatkowy podatek za okres, który już minął. To jest nie tylko zły sygnał dla przedsiębiorców. To jest podważanie podstawowej zasady pewności prawa i zaufania obywateli do państwa.
Co więcej, mamy już doświadczenia z podobnymi rozwiązaniami. Przykładem jest Jastrzębska Spółka Węglowa. Spółka do dziś kwestionuje zasadność pobrania nadzwyczajnej składki i walczy o odzyskanie tych środków. Jednocześnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i prowadzi działania oszczędnościowe. To pokazuje, że decyzje podejmowane pod hasłem „jednorazowego obciążenia nadmiarowych zysków” mogą wywoływać skutki odczuwalne przez lata.
1. Dlaczego rząd po raz kolejny proponuje rozwiązanie, które w praktyce działa wstecz?
2. Czy przeprowadzono analizę ryzyka prawnego związanego z takim rozwiązaniem, zwłaszcza w świetle doświadczeń Jastrzębskiej Spółki Węglowej i prowadzonych przez nią działań zmierzających do odzyskania pobranych środków?
3. I wreszcie – czy rząd przeanalizował, jakie skutki dla inwestycji i bezpieczeństwa energetycznego państwa może mieć sytuacja, w której przedsiębiorcy nie mają pewności, że reguły podatkowe obowiązujące dziś nie zostaną zmienione jutro ze skutkiem wstecznym?
Interpelacja nr 18130
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie planowanego podatku od nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 30-06-2026
Rząd chce wprowadzić nowy podatek od tzw. nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym i niezależnie od tego, jak go nazwiemy, pojawia się bardzo poważny problem – projektowane przepisy ustawy mają działać wstecz.
Najpierw przedsiębiorcy prowadzą działalność według obowiązujących przepisów, a później państwo mówi: jednak zmieniamy zasady i każemy zapłacić dodatkowy podatek za okres, który już minął. To jest nie tylko zły sygnał dla przedsiębiorców. To jest podważanie podstawowej zasady pewności prawa i zaufania obywateli do państwa.
Co więcej, mamy już doświadczenia z podobnymi rozwiązaniami. Przykładem jest Jastrzębska Spółka Węglowa. Spółka do dziś kwestionuje zasadność pobrania nadzwyczajnej składki i walczy o odzyskanie tych środków. Jednocześnie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej i prowadzi działania oszczędnościowe. To pokazuje, że decyzje podejmowane pod hasłem „jednorazowego obciążenia nadmiarowych zysków” mogą wywoływać skutki odczuwalne przez lata.
1. Dlaczego rząd po raz kolejny proponuje rozwiązanie, które w praktyce działa wstecz?
2. Czy przeprowadzono analizę ryzyka prawnego związanego z takim rozwiązaniem, zwłaszcza w świetle doświadczeń Jastrzębskiej Spółki Węglowej i prowadzonych przez nią działań zmierzających do odzyskania pobranych środków?
3. I wreszcie – czy rząd przeanalizował, jakie skutki dla inwestycji i bezpieczeństwa energetycznego państwa może mieć sytuacja, w której przedsiębiorcy nie mają pewności, że reguły podatkowe obowiązujące dziś nie zostaną zmienione jutro ze skutkiem wstecznym?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.8 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10466 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 16 lipca 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 18130 Posła Janusza Kowalskiego
w sprawie podatku od nadzwyczajnych zysków
w sektorze paliwowym.
Znak sprawy: DD5.054.1.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku
W odpowiedzi na interpelację nr 18130 w sprawie planowanego podatku od
nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym, złożoną przez Pana Posła Janusza
Kowalskiego, uprzejmie przedstawiam poniższe wyjaśnienia.
Ad 1. Rząd funkcjonujący w obecnej, X kadencji Sejmu nie uchwalił dotychczas
żadnej instytucji prawa podatkowego, która przewidywałaby obowiązek rozliczenia
podatku z mocą wsteczną.
Odnosząc się do użytego przez Pana Posła sformułowania „po raz kolejny",
pozwalam sobie odczytać je jako możliwe nawiązanie do podjętej w przeszłości
interwencji wprowadzającej składkę solidarnościową, stanowiącej również rodzaj
daniny od nadzwyczajnych zysków. Za takim odczytaniem intencji Pana Posła
przemawia również pojawiające się w dalszej części interpelacji odwołanie do
przypadku Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A. — jedynego podmiotu, wobec którego
znalazł zastosowanie przywołany instrument.
Jeżeli właściwie odczytałem intencje Pana Posła, uprzejmie wskazuję, że składka
solidarnościowa została wdrożona na mocy art. 29a ustawy o środkach
-- 1 of 5 --
2/5
nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej.
Istotą przywołanego rozwiązania było ustanowienie obowiązku zapłaty
jednorazowej daniny obliczonej w odniesieniu do dochodów lub zysków
osiągniętych przez adresatów tej regulacji w 2022 r1. W tym miejscu należy
zauważyć, że choć podstawą obliczenia składki solidarnościowej były wyniki
finansowe osiągnięte w 2022 r., to sama instytucja została wprowadzona na
podstawie ustawy z 16 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych
rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w
związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej oraz niektórych innych ustaw2,
wchodząc w życie 19 września 2023 r. Przywołane daty wskazują, że danina ta
została uchwalona z inicjatywy Rady Ministrów funkcjonującej w poprzedniej IX
kadencji Sejmu.
Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że uchwalony 3 lipca 2026 r. podatek
od nadzwyczajnych zysków3 stanowi bezpośrednią odpowiedź na nagłą, gwałtowną
i całkowicie nieprzewidywalną destabilizację światowych i krajowych rynków
energii, wywołaną konfliktem zbrojnym na Bliskim Wschodzie oraz blokadą
Cieśniny Ormuz w pierwszym kwartale 2026 r. Zdarzenia te wykreowały po stronie
wąskiej grupy przedsiębiorców korzyści o charakterze renty ekonomicznej, tj.
umożliwiły osiągnięcie zysków niewynikających z podejmowanych decyzji
zarządczych, zwiększania efektywności działalności lub wzrostu innowacyjności.
Reakcja legislacyjna na tego typu zjawiska z samej swojej istoty musi mieć charakter
następczy. Ustawodawca nie ma obiektywnej możliwości wdrożenia tego typu
rozwiązań na przyszłość, ponieważ ekonomicznie i funkcjonalnie byłyby to już
zupełnie inne zyski niż te, które realnie powstały w wyniku nadzwyczajnego
wstrząsu geopolitycznego. Innymi słowy, danina o tak specyficznym charakterze
z samej swojej istoty pozostaje w pozornej sprzeczności z zakazem retroakcji, gdyż
jej celem jest redystrybucja korzyści, które już zaczęły się kumulować w wyniku
nagłej anomalii. Pojawienie się, skala oraz moment wystąpienia nadzwyczajnych
zysków – których opodatkowanie stanowi istotę uchwalonej niedawno ustawy – są
1 Ustawa z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu
ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w
latach 2023-2025 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1622).
2 Dz.U. poz. 1785.
3 Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie
od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych, dalej określana ustawą o podatku od
nadzwyczajnych zysków.
-- 2 of 5 --
3/5
z natury rzeczy niemożliwe do przewidzenia, zanim korzyści te faktycznie się nie
zmaterializują.
Ad 2. Prace nad projektem ustawy prowadzone były z zachowaniem pełnego rygoru
procesu legislacyjnego. Projekt przeszedł przez wszystkie właściwe etapy
weryfikacji — od analiz wewnętrznych i prac prowadzonych w ramach resortu
finansów, przez uzgodnienia międzyresortowe i konsultacje przeprowadzone
z szerokim udziałem interesariuszy, kontrolę Rządowego Centrum Legislacji, aż po
ocenę na etapie parlamentarnym. Na każdym z tych etapów formułowane były
uwagi, w tym dotyczące skutków prawnych proponowanych rozwiązań, a ich
rozstrzygnięcie znalazło odzwierciedlenie w ostatecznym kształcie ustawy.
Zakres konsultacji publicznych był szeroki. Do wyrażenia stanowiska zaproszono
przedstawicieli sektora paliwowego, organizacje reprezentujące przedsiębiorców,
partnerów społecznych oraz środowiska eksperckie. Zgłoszone w tym trybie uwagi
— w tym również te odnoszące się do kwestii poruszonych przez Pana Posła w
interpelacji — były przedmiotem szczegółowej analizy, a odniesienie się do nich
znalazło odzwierciedlenie w raporcie z konsultacji, dostępnym dla wszystkich
zainteresowanych.
Odnosząc się bezpośrednio do przywołanego przez Pana Posła przykładu
Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A., pragnę — przy pełnym szacunku dla toczących
się w tej sprawie postępowań — zwrócić uwagę, że bezpośrednie przenoszenie
doświadczeń tego przedsiębiorstwa na grunt obecnej regulacji może okazać się
nieadekwatne.
Oba rozwiązania różnią się w sposób istotny zarówno konstrukcją, zakresem
podmiotowym, jak i okolicznościami gospodarczymi, które leżały u podstaw ich
wprowadzenia. W praktyce przesłanki obowiązku uiszczenia składki
solidarnościowej, określone w przepisach wprowadzonych w 2023 r., spełniał
wyłącznie jeden podmiot, tj. Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. Uchwalony 3 lipca
2026 r. podatek od nadzwyczajnych zysków ma znacznie szerszy krąg adresatów,
obejmując ogół podmiotów prowadzących działalność w zakresie wytwarzania
i obrotu paliwami, które w okresie objętym ustawą osiągnęły zyski wykraczające
poza standardowy poziom rentowności.
Z tego względu doświadczenia związane ze składką solidarnościową oraz sytuacja
Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A. nie mogą być automatycznie uznawane za punkt
odniesienia dla oceny podatku będącego przedmiotem zapytania Pana Posła. Nie
-- 3 of 5 --
4/5
oznacza to jednak, że wskazane doświadczenia pozostają bez znaczenia. Przeciwnie
— zostały one uwzględnione w toku prac nad projektem poprzez dążenie do
precyzyjnego określenia zakresu daniny, ukierunkowanie jej na opodatkowanie
wyłącznie nadzwyczajnych zysków, a także odpowiednie ukształtowanie sposobu
ustalania podatku oraz mechanizmów zabezpieczających podatników przed
nadmiernym obciążeniem
Ad 3. Odnosząc się do pytania dotyczącego wpływu ustawy na inwestycje
i bezpieczeństwo energetyczne, pragnę jeszcze raz podkreślić, iż podatek od
nadzwyczajnych zysków został skonstruowany w taki sposób, aby objąć daniną
wyłącznie tę część wyniku przedsiębiorstw, która ma charakter nadzwyczajny i jest
następstwem zewnętrznego wstrząsu podażowego. Wyrazem tego jest
ukierunkowanie omawianej daniny na opodatkowanie jedynie tej części zysku
podatnika, która przekracza poziom odpowiadający normalnym warunkom
rynkowym. Dalszą gwarancją jest zastosowanie dwudziestoprocentowego buforu
bezpieczeństwa wynikającego z zasad ustalania marży referencyjnej. Mechanizm
podatku od nadzwyczajnych zysków został ponadto zaprojektowany z myślą
o zachowaniu proporcjonalności i nieingerencji w działalność podatnika w stopniu
wyższym niż to konieczne. Tym samym do wyłącznej dyspozycji podatnika
pozostawiono adekwatną część zysków uzyskanych w związku z nadzwyczajnym
wzrostem marż handlowych i rafineryjnych.
W kontekście pytania o konsekwencje regulacji w wymiarze inwestycyjnym należy
podkreślić, że uzyskiwane przez niektóre przedsiębiorstwa sektora paliwowego na
skutek kryzysu na Bliskim Wschodzie wysokie czy wręcz rekordowe wyniki
finansowe mają charakter nadzwyczajnych zysków przede wszystkim
z perspektywy samych przedsiębiorstw, które je uzyskały. Oznacza to, że zyski te nie
zostały wcześniej wkalkulowane w plany inwestycyjne ani zaliczone w poczet
budżetów przeznaczonych na rozwój, nie były również podstawą decyzji
o zaangażowaniu środków w rozbudowę mocy wytwórczych, infrastruktury czy
zdolności magazynowych — ich wystąpienie nie było bowiem możliwe do
przewidzenia.
Uzupełniająco pragnę zauważyć, że nie sposób z góry zakładać, iż nadzwyczajne
zyski, gdyby pozostały w całości w dyspozycji przedsiębiorstw, zostałyby
przeznaczone na cele inwestycyjne. Środki te mogłyby zostać rozdysponowane
także w inny sposób, w tym przeznaczone na transfery do właścicieli
-- 4 of 5 --
5/5
przedsiębiorstw. W sytuacji, w której państwo — a więc ogół podatników — ponosi
ciężar finansowania działań osłonowych, pozostawienie nadzwyczajnych zysków
w rękach wąskiej grupy beneficjentów mogłoby budzić wątpliwości z perspektywy
sprawiedliwego podziału kosztów kryzys. Trudno byłoby bowiem racjonalnie
uzasadnić taki sposób rozłożenia skutków kryzysu, w którym koszty działań
podejmowanych w interesie publicznym ponoszone są przez ogół społeczeństwa,
podczas gdy wąska grupa przedsiębiorców czerpie nadzwyczajne korzyści
wynikające z tych samych okoliczności gospodarczych. Taki stan pozostawałby
również w sprzeczności zarówno z zasadą solidaryzmu społecznego, jak i z zasadą
sprawiedliwości podatkowej, której jednym z aspektów jest współmierność
obciążenia podatkowego do rzeczywistej zdolności płatniczej podatnika.
W świetle powyższych argumentów uchwalona 3 lipca 2026 r. ustawa o podatku od
nadzwyczajnych zysków nie osłabia możliwości inwestycyjnych przedsiębiorstw ani,
w konsekwencji, bezpieczeństwa energetycznego państwa. Poprzez proporcjonalne
rozłożenie ciężarów kryzysu niniejsza ustawa wzmacnia zaufanie do instytucji
państwa oraz przekonanie o sprawiedliwości systemu podatkowego, potwierdzając
zdolność państwa do działania w sposób spójny i oparty na zasadach
sprawiedliwości fiskalnej.
Przedstawiając powyższe informacje wyrażam nadzieję, że zostaną one uznane za
wyczerpujące.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 5 of 5 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 16 lipca 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 18130 Posła Janusza Kowalskiego
w sprawie podatku od nadzwyczajnych zysków
w sektorze paliwowym.
Znak sprawy: DD5.054.1.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku
W odpowiedzi na interpelację nr 18130 w sprawie planowanego podatku od
nadzwyczajnych zysków w sektorze paliwowym, złożoną przez Pana Posła Janusza
Kowalskiego, uprzejmie przedstawiam poniższe wyjaśnienia.
Ad 1. Rząd funkcjonujący w obecnej, X kadencji Sejmu nie uchwalił dotychczas
żadnej instytucji prawa podatkowego, która przewidywałaby obowiązek rozliczenia
podatku z mocą wsteczną.
Odnosząc się do użytego przez Pana Posła sformułowania „po raz kolejny",
pozwalam sobie odczytać je jako możliwe nawiązanie do podjętej w przeszłości
interwencji wprowadzającej składkę solidarnościową, stanowiącej również rodzaj
daniny od nadzwyczajnych zysków. Za takim odczytaniem intencji Pana Posła
przemawia również pojawiające się w dalszej części interpelacji odwołanie do
przypadku Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A. — jedynego podmiotu, wobec którego
znalazł zastosowanie przywołany instrument.
Jeżeli właściwie odczytałem intencje Pana Posła, uprzejmie wskazuję, że składka
solidarnościowa została wdrożona na mocy art. 29a ustawy o środkach
-- 1 of 5 --
2/5
nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej.
Istotą przywołanego rozwiązania było ustanowienie obowiązku zapłaty
jednorazowej daniny obliczonej w odniesieniu do dochodów lub zysków
osiągniętych przez adresatów tej regulacji w 2022 r1. W tym miejscu należy
zauważyć, że choć podstawą obliczenia składki solidarnościowej były wyniki
finansowe osiągnięte w 2022 r., to sama instytucja została wprowadzona na
podstawie ustawy z 16 sierpnia 2023 r. o zmianie ustawy o szczególnych
rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w
związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej oraz niektórych innych ustaw2,
wchodząc w życie 19 września 2023 r. Przywołane daty wskazują, że danina ta
została uchwalona z inicjatywy Rady Ministrów funkcjonującej w poprzedniej IX
kadencji Sejmu.
Niezależnie od powyższego należy podkreślić, że uchwalony 3 lipca 2026 r. podatek
od nadzwyczajnych zysków3 stanowi bezpośrednią odpowiedź na nagłą, gwałtowną
i całkowicie nieprzewidywalną destabilizację światowych i krajowych rynków
energii, wywołaną konfliktem zbrojnym na Bliskim Wschodzie oraz blokadą
Cieśniny Ormuz w pierwszym kwartale 2026 r. Zdarzenia te wykreowały po stronie
wąskiej grupy przedsiębiorców korzyści o charakterze renty ekonomicznej, tj.
umożliwiły osiągnięcie zysków niewynikających z podejmowanych decyzji
zarządczych, zwiększania efektywności działalności lub wzrostu innowacyjności.
Reakcja legislacyjna na tego typu zjawiska z samej swojej istoty musi mieć charakter
następczy. Ustawodawca nie ma obiektywnej możliwości wdrożenia tego typu
rozwiązań na przyszłość, ponieważ ekonomicznie i funkcjonalnie byłyby to już
zupełnie inne zyski niż te, które realnie powstały w wyniku nadzwyczajnego
wstrząsu geopolitycznego. Innymi słowy, danina o tak specyficznym charakterze
z samej swojej istoty pozostaje w pozornej sprzeczności z zakazem retroakcji, gdyż
jej celem jest redystrybucja korzyści, które już zaczęły się kumulować w wyniku
nagłej anomalii. Pojawienie się, skala oraz moment wystąpienia nadzwyczajnych
zysków – których opodatkowanie stanowi istotę uchwalonej niedawno ustawy – są
1 Ustawa z dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu
ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w
latach 2023-2025 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1622).
2 Dz.U. poz. 1785.
3 Ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych w okresie
od marca do grudnia 2026 r. ze zbycia paliw ciekłych, dalej określana ustawą o podatku od
nadzwyczajnych zysków.
-- 2 of 5 --
3/5
z natury rzeczy niemożliwe do przewidzenia, zanim korzyści te faktycznie się nie
zmaterializują.
Ad 2. Prace nad projektem ustawy prowadzone były z zachowaniem pełnego rygoru
procesu legislacyjnego. Projekt przeszedł przez wszystkie właściwe etapy
weryfikacji — od analiz wewnętrznych i prac prowadzonych w ramach resortu
finansów, przez uzgodnienia międzyresortowe i konsultacje przeprowadzone
z szerokim udziałem interesariuszy, kontrolę Rządowego Centrum Legislacji, aż po
ocenę na etapie parlamentarnym. Na każdym z tych etapów formułowane były
uwagi, w tym dotyczące skutków prawnych proponowanych rozwiązań, a ich
rozstrzygnięcie znalazło odzwierciedlenie w ostatecznym kształcie ustawy.
Zakres konsultacji publicznych był szeroki. Do wyrażenia stanowiska zaproszono
przedstawicieli sektora paliwowego, organizacje reprezentujące przedsiębiorców,
partnerów społecznych oraz środowiska eksperckie. Zgłoszone w tym trybie uwagi
— w tym również te odnoszące się do kwestii poruszonych przez Pana Posła w
interpelacji — były przedmiotem szczegółowej analizy, a odniesienie się do nich
znalazło odzwierciedlenie w raporcie z konsultacji, dostępnym dla wszystkich
zainteresowanych.
Odnosząc się bezpośrednio do przywołanego przez Pana Posła przykładu
Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A., pragnę — przy pełnym szacunku dla toczących
się w tej sprawie postępowań — zwrócić uwagę, że bezpośrednie przenoszenie
doświadczeń tego przedsiębiorstwa na grunt obecnej regulacji może okazać się
nieadekwatne.
Oba rozwiązania różnią się w sposób istotny zarówno konstrukcją, zakresem
podmiotowym, jak i okolicznościami gospodarczymi, które leżały u podstaw ich
wprowadzenia. W praktyce przesłanki obowiązku uiszczenia składki
solidarnościowej, określone w przepisach wprowadzonych w 2023 r., spełniał
wyłącznie jeden podmiot, tj. Jastrzębska Spółka Węglowa S.A. Uchwalony 3 lipca
2026 r. podatek od nadzwyczajnych zysków ma znacznie szerszy krąg adresatów,
obejmując ogół podmiotów prowadzących działalność w zakresie wytwarzania
i obrotu paliwami, które w okresie objętym ustawą osiągnęły zyski wykraczające
poza standardowy poziom rentowności.
Z tego względu doświadczenia związane ze składką solidarnościową oraz sytuacja
Jastrzębskiej Spółki Węglowej S.A. nie mogą być automatycznie uznawane za punkt
odniesienia dla oceny podatku będącego przedmiotem zapytania Pana Posła. Nie
-- 3 of 5 --
4/5
oznacza to jednak, że wskazane doświadczenia pozostają bez znaczenia. Przeciwnie
— zostały one uwzględnione w toku prac nad projektem poprzez dążenie do
precyzyjnego określenia zakresu daniny, ukierunkowanie jej na opodatkowanie
wyłącznie nadzwyczajnych zysków, a także odpowiednie ukształtowanie sposobu
ustalania podatku oraz mechanizmów zabezpieczających podatników przed
nadmiernym obciążeniem
Ad 3. Odnosząc się do pytania dotyczącego wpływu ustawy na inwestycje
i bezpieczeństwo energetyczne, pragnę jeszcze raz podkreślić, iż podatek od
nadzwyczajnych zysków został skonstruowany w taki sposób, aby objąć daniną
wyłącznie tę część wyniku przedsiębiorstw, która ma charakter nadzwyczajny i jest
następstwem zewnętrznego wstrząsu podażowego. Wyrazem tego jest
ukierunkowanie omawianej daniny na opodatkowanie jedynie tej części zysku
podatnika, która przekracza poziom odpowiadający normalnym warunkom
rynkowym. Dalszą gwarancją jest zastosowanie dwudziestoprocentowego buforu
bezpieczeństwa wynikającego z zasad ustalania marży referencyjnej. Mechanizm
podatku od nadzwyczajnych zysków został ponadto zaprojektowany z myślą
o zachowaniu proporcjonalności i nieingerencji w działalność podatnika w stopniu
wyższym niż to konieczne. Tym samym do wyłącznej dyspozycji podatnika
pozostawiono adekwatną część zysków uzyskanych w związku z nadzwyczajnym
wzrostem marż handlowych i rafineryjnych.
W kontekście pytania o konsekwencje regulacji w wymiarze inwestycyjnym należy
podkreślić, że uzyskiwane przez niektóre przedsiębiorstwa sektora paliwowego na
skutek kryzysu na Bliskim Wschodzie wysokie czy wręcz rekordowe wyniki
finansowe mają charakter nadzwyczajnych zysków przede wszystkim
z perspektywy samych przedsiębiorstw, które je uzyskały. Oznacza to, że zyski te nie
zostały wcześniej wkalkulowane w plany inwestycyjne ani zaliczone w poczet
budżetów przeznaczonych na rozwój, nie były również podstawą decyzji
o zaangażowaniu środków w rozbudowę mocy wytwórczych, infrastruktury czy
zdolności magazynowych — ich wystąpienie nie było bowiem możliwe do
przewidzenia.
Uzupełniająco pragnę zauważyć, że nie sposób z góry zakładać, iż nadzwyczajne
zyski, gdyby pozostały w całości w dyspozycji przedsiębiorstw, zostałyby
przeznaczone na cele inwestycyjne. Środki te mogłyby zostać rozdysponowane
także w inny sposób, w tym przeznaczone na transfery do właścicieli
-- 4 of 5 --
5/5
przedsiębiorstw. W sytuacji, w której państwo — a więc ogół podatników — ponosi
ciężar finansowania działań osłonowych, pozostawienie nadzwyczajnych zysków
w rękach wąskiej grupy beneficjentów mogłoby budzić wątpliwości z perspektywy
sprawiedliwego podziału kosztów kryzys. Trudno byłoby bowiem racjonalnie
uzasadnić taki sposób rozłożenia skutków kryzysu, w którym koszty działań
podejmowanych w interesie publicznym ponoszone są przez ogół społeczeństwa,
podczas gdy wąska grupa przedsiębiorców czerpie nadzwyczajne korzyści
wynikające z tych samych okoliczności gospodarczych. Taki stan pozostawałby
również w sprzeczności zarówno z zasadą solidaryzmu społecznego, jak i z zasadą
sprawiedliwości podatkowej, której jednym z aspektów jest współmierność
obciążenia podatkowego do rzeczywistej zdolności płatniczej podatnika.
W świetle powyższych argumentów uchwalona 3 lipca 2026 r. ustawa o podatku od
nadzwyczajnych zysków nie osłabia możliwości inwestycyjnych przedsiębiorstw ani,
w konsekwencji, bezpieczeństwa energetycznego państwa. Poprzez proporcjonalne
rozłożenie ciężarów kryzysu niniejsza ustawa wzmacnia zaufanie do instytucji
państwa oraz przekonanie o sprawiedliwości systemu podatkowego, potwierdzając
zdolność państwa do działania w sposób spójny i oparty na zasadach
sprawiedliwości fiskalnej.
Przedstawiając powyższe informacje wyrażam nadzieję, że zostaną one uznane za
wyczerpujące.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 5 of 5 --