Interpelacja w sprawie ryzyka opóźnień w certyfikacji i finansowaniu programu "Czyste Powietrze"
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 18091
do ministra funduszy i polityki regionalnej, ministra klimatu i środowiska
w sprawie ryzyka opóźnień w certyfikacji i finansowaniu programu "Czyste Powietrze"
Zgłaszający: Jarosław Krajewski
Data wpływu: 27-06-2026
Szanowna Pani Minister,
w mediach wskazuje się na istniejący spór między Ministerstwem Klimatu i Środowiska a Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej dotyczący certyfikacji wydatków programu „Czyste Powietrze“ o wartości ponad 1,5 mld zł. Według publikacji prasowych dokumentacja dotycząca wydatków w kwocie ok. 1,56 mld zł miała zostać przekazana do dalszego rozliczenia z Komisją Europejską w ramach programu FEnIKS, jednak proces ten uległ opóźnieniu. Przedłużający się spór może rodzić ryzyko dla płynności finansowania programu, szczególnie dla mieszkańców wsi korzystających z dotacji na wymianę źródeł ciepła i termomodernizację domów jednorodzinnych.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska w komunikacie z 24 kwietnia 2026 r. poinformowało, że do MFiPR przekazano pierwszą pulę zweryfikowanych wydatków o wartości około 503 mln zł, a do połowy maja 2026 r. planowano certyfikację wydatków łącznie na 1,5 mld zł. Resort wskazał jednocześnie, że przed certyfikacją wydatki są weryfikowane przez WFOŚiGW, NFOŚiGW i MKiŚ pod kątem kwalifikowalności oraz braku podejrzeń nadużyć, a harmonogram certyfikacji – według tego komunikatu – nie ma wpływu na ciągłość wypłat dla beneficjentów programu.
Program „Czyste Powietrze“ jest jednym z podstawowych instrumentów wsparcia właścicieli i współwłaścicieli domów jednorodzinnych w wymianie nieefektywnych źródeł ciepła oraz poprawie efektywności energetycznej budynków. Nowa odsłona programu, uruchomiona 31 marca 2025 r., wprowadziła m.in. system operatorów, obowiązek potwierdzenia standardu energetycznego budynku, limity kosztów kwalifikowanych oraz szczególne warunki dla najwyższego poziomu dofinansowania. WFOŚiGW odpowiadają za przyjmowanie, rozpatrywanie i rozliczanie wniosków oraz wypłatę środków w poszczególnych województwach.
Istotnym elementem sprawy jest również śledztwo Prokuratury Europejskiej. EPPO podała 21 kwietnia 2026 r., że prowadzi postępowanie dotyczące możliwych nieprawidłowości w programie „Czyste Powietrze“, w tym potencjalnych wad konstrukcyjnych programu, które mogły umożliwiać nieuczciwym wykonawcom wyłudzanie środków oraz wyrządzenie szkód beneficjentom. CBA poinformowało tego samego dnia o zabezpieczeniu dokumentacji w KPRM, MKiŚ, MFiPR, NFOŚiGW oraz 16 wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
W sprawie występuje ryzyko braku jednoznacznej i publicznie dostępnej informacji o stanie certyfikacji wydatków, źródłach finansowania oraz rzeczywistym wpływie opóźnień na wypłaty dla beneficjentów. Szczególnego wyjaśnienia wymaga, czy ostrożność związana z postępowaniem EPPO dotyczy jedynie wydatków objętych potencjalnymi nieprawidłowościami, czy też w praktyce wpływa na szersze pule wydatków przedstawianych do rozliczenia z Komisją Europejską.
Dodatkowe ryzyko dotyczy mieszkańców obszarów wiejskich, którzy często realizują inwestycje w budynkach jednorodzinnych przy ograniczonej płynności finansowej i mogą być bardziej wrażliwi na opóźnienia wypłat, rozliczeń zaliczek lub prefinansowania. Wątpliwości budzi również koordynacja działań między MKiŚ, MFiPR, NFOŚiGW i WFOŚiGW, zwłaszcza w zakresie wymiany informacji, klasyfikacji wydatków ryzykownych oraz komunikacji z beneficjentami.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Jaka jest aktualna, według stanu na dzień udzielenia odpowiedzi, łączna wartość wydatków programu „Czyste Powietrze“ przekazanych do certyfikacji w ramach FEnIKS, z rozbiciem na kwoty: przekazane przez WFOŚiGW, zweryfikowane przez NFOŚiGW, przekazane przez MKiŚ do MFiPR oraz faktycznie ujęte we wnioskach o płatność do Komisji Europejskiej?
2. Czy kwota około 1,56 mld zł wskazywana w doniesieniach medialnych odpowiada wartości wydatków przygotowanych do certyfikacji, czy innej kategorii rozliczeniowej? Proszę o wskazanie dokładnej podstawy tej kwoty oraz jej struktury według województw i kategorii kosztów.
3. Ile wniosków beneficjentów programu „Czyste Powietrze“ oczekuje obecnie na wypłatę, rozliczenie lub korektę, z podziałem na województwa, gminy wiejskie, gminy miejsko-wiejskie i gminy miejskie oraz z wyszczególnieniem beneficjentów korzystających z poziomu podwyższonego, najwyższego i z prefinansowania?
4. Jakie działania podjęło MKiŚ od 24 kwietnia 2026 r. w celu doprowadzenia do certyfikacji wydatków programu „Czyste Powietrze“ w planowanej wysokości 1,5 mld zł, w tym jakie uzgodnienia przeprowadzono z MFiPR, NFOŚiGW, WFOŚiGW i Komisją Europejską?
5. Czy w związku z postępowaniem EPPO wyodrębniono wydatki, których nie należy przedstawiać do certyfikacji do czasu wyjaśnienia wątpliwości? Jeżeli tak, proszę o podanie ich łącznej wartości, liczby projektów/wniosków oraz przyjętych kryteriów wyodrębnienia.
6. Czy opóźnienia w certyfikacji miały lub mogą mieć wpływ na terminy wypłat dla beneficjentów, w szczególności na obszarach wiejskich? Jeżeli tak, proszę wskazać skalę opóźnień, liczbę beneficjentów oraz plan działań osłonowych.
7. Jakie procedury kontrolne stosują obecnie WFOŚiGW, NFOŚiGW i MKiŚ przed przekazaniem wydatków do certyfikacji, aby wykluczyć wydatki objęte podejrzeniem nadużycia, nieprawidłowości lub postępowaniem organów ścigania?
8. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę ryzyka dotyczącą wpływu postępowań EPPO, CBA lub OLAF na możliwość odzyskania środków unijnych w programie „Czyste Powietrze“ oraz na ryzyko korekt finansowych? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie głównych wniosków w zakresie, w jakim nie narusza to tajemnicy postępowania.
9. Czy jest planowane wprowadzenie stałego mechanizmu raportowania dla Sejmu i opinii publicznej o stanie certyfikacji, wypłat, liczbie wniosków oczekujących oraz wykrytych nieprawidłowościach w programie „Czyste Powietrze“?
10. Jakie zmiany organizacyjne, prawne lub proceduralne planuje MKiŚ w celu zwiększenia przejrzystości certyfikacji wydatków, ochrony beneficjentów przed nierzetelnymi wykonawcami oraz zapewnienia ciągłości finansowania programu, szczególnie dla mieszkańców wsi i osób zagrożonych ubóstwem energetycznym?
Z poważaniem
Sekretarz stanu Jan Szyszko
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 9 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (12)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
23844 znakówwww.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 9 lipca 2026 r.
znak sprawy: DPI-XXIII.054.7.2026DPI-XXIII-054-7-2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację numer 18091 Pana Posła Jarosława
Krajewskiego w sprawie ryzyka opóźnień w certyfikacji i finansowaniu
programu „Czyste Powietrze”
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację, przedstawiam odpowiedzi na pytania będące we
właściwości Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej:
Ad 1.
Zgodnie z danymi z systemu informatycznego do obsługi projektów w ramach
perspektywy finansowej 2021-2027 (CST2021), według stanu na dzień 3 lipca br.:
Łączna wartość wydatków z Programu Priorytetowego Czyste Powietrze
(PPCP):
a) Ujęta we wnioskach o płatność beneficjentów (tj. WFOŚiGW)
zatwierdzonych i będących w procesie weryfikacji ok. 2,33 mld zł
wydatków kwalifikowalnych.
b) Zweryfikowane przez NFOŚiGW – tj. w zatwierdzonych wnioskach
o płatność beneficjentów ok. 1,56 mld zł wydatków kwalifikowalnych
(kwota uwzględnia pomniejszenia wniosków) – aktualnie w związku
z wcześniejszym wycofaniem wydatki te są ponownie weryfikowane
przez MKiŚ.
c) Aktualnie MFiPR nie weryfikuje na „swoim poziomie” wydatków
dotyczących PPCP (wydatki wcześniej przekazane przez MKiŚ zostały
wycofane na niższy poziom).
-- 1 of 3 --
2
d) Wydatki dot. PPCP dotychczas certyfikowane we wnioskach do KE
(zatwierdzone przez KE) – 1230,5 zł (koszt tablicy informacyjnej).
Ad 2.
Kwota wskazywana w doniesieniach medialnych tj. 1,56 mld zł dot. wydatków
przekazanych do MFiPR do certyfikacji do KE w okresie kwiecień-maj 2026 r.
i na tamten czas przedstawiała się następująco:
Tytuł projektu Wydatki
kwalifikowalne
przekazane do MFiPR
w okresie kwiecień –
maj 2026, w PLN
Program priorytetowy „Czyste Powietrze” realizowany w województwie śląskim 261 177 283,74
Program priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie dolnośląskim 34 317 716,46
Program priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie małopolskim 225 170 180,68
Program priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie pomorskim 43 030 936,41
Program priorytetowy „Czyste Powietrze” realizowany w województwie lubuskim 51 812 007,83
Program priorytetowy „Czyste Powietrze” realizowany w województwie warmińsko-
mazurskim
36 728 965,32
Program priorytetowy „Czyste Powietrze” realizowany w województwie świętokrzyskim 13 057 089,47
Program priorytetowy „Czyste Powietrze” realizowany w województwie wielkopolskim 96 442 573,26
Program priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie podlaskim 63 179 915,77
Program priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie podkarpackim. 103 484 838,78
Program Priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie
zachodniopomorskim.
54 835 784,16
Program priorytetowy „Czyste Powietrze” realizowany w województwie opolskim 62 862 907,53
Program priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie łódzkim. 117 475 676,91
Program priorytetowy „Czyste Powietrze" realizowany w województwie mazowieckim 199 326 542,73
Program priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie kujawsko-pomorskim 113 914 487,36
Program priorytetowy "Czyste Powietrze" realizowany w województwie lubelskim 87 418 189,13
1 564 235 095,54
Ad 8.
Ewentualny wpływ obecnych wydarzeń na finansowanie programu będzie można
ocenić dopiero po zakończeniu prowadzonych kontroli i ustaleniu wszystkich
okoliczności.
-- 2 of 3 --
3
Odpowiedzi na pytania nr 3, 4, 5, 6 ,7, 9 oraz 10 pozostają we właściwości
Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Z poważaniem
z up. Ministra
Jan Szyszko
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
-- 3 of 3 --
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Sekretarz Stanu
Krzysztof Bolesta
DFE-WNF.0500.31.2026.AS
4450999.18646926.15024283
Warszawa, 25-08-2026
Odpowiedź na interpelację
Autor interpelacji: poseł Jarosław Krajewski
Temat: ryzyka opóźnień w certyfikacji i finansowaniu programu „Czyste Powietrze”
Sygnatura: K10INT18091
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
przedstawiam odpowiedzi na pytania dotyczące realizacji PPCP. Odpowiedzi
przygotowano z wykorzystaniem informacji otrzymanych od NFOŚiGW.
1. Jaka jest aktualna, według stanu na dzień udzielenia odpowiedzi, łączna wartość
wydatków programu „Czyste Powietrze” przekazanych do certyfikacji w ramach FEnIKS,
z rozbiciem na kwoty: przekazane przez WFOŚiGW, zweryfikowane przez NFOŚiGW,
przekazane przez MKiŚ do MFiPR oraz faktycznie ujęte we wnioskach o płatność do
Komisji Europejskiej?
1 lipca tego roku NFOŚiGW przekazał do MKiŚ deklarację wydatków na kwotę
1 559 476 530,79 zł. wydatków kwalifikowalnych. 10 lipca, MKiŚ przekazało do MFiPR
deklarację wydatków na tą samą kwotę. MKiŚ nie wyłączyło z niej żadnych wydatków.
MFiPR nie przekazało do KE wniosku certyfikacyjnego. Następny możliwy termin na
złożenie wniosku do KE wynikający z „Zaleceń w zakresie systemu deklarowania wydatków
i prognoz płatności w ramach programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat,
Środowisko 2021-2027”, to 31 października - z tym że zgodnie z informacjami uzyskanymi
od MFiPR, termin ten może być przyspieszony tj. do końca września.
Wcześniejsze deklaracje wydatków z wydatkami dla PPCP przekazywane przez MKiŚ pod
koniec 2025 r. oraz w kwietniu i maju 2026 r. były odrzucane przez MFiPR. Jak dotychczas
certyfikowano jedynie wydatki na kwotę ok. 1 tys. zł dotyczące działań informacyjno-
promocyjnych (w 2025 r.).
2. Czy kwota około 1,56 mld zł wskazywana w doniesieniach medialnych odpowiada
wartości wydatków przygotowanych do certyfikacji, czy innej kategorii rozliczeniowej?
Proszę o wskazanie dokładnej podstawy tej kwoty oraz jej struktury według województw
i kategorii kosztów.
-- 1 of 7 --
Kwota ok. 1,56 mld zł odpowiada kwocie przekazanej 10 lipca 2026 r. kwoty deklaracji
wydatków do MFiPR.
Poniższa tabela przedstawia wydatki przekazane w 2026 r. do certyfikacji w podziale na
WFOŚiGW.
WFOŚiGW w: Wydatki kwalifikowalne [zł]
Białymstoku 62 890 950,52
Gdańsku 42 473 079,88
Katowicach 261 091 249,99
Kielcach 13 032 508,11
Krakowie 224 978 625,33
Lublinie 87 229 396,94
Łodzi 117 127 373,91
Olsztynie 36 511 565,32
Opolu 62 136 711,96
Poznaniu 96 136 805,26
Rzeszowie 103 484 838,76
Szczecinie 54 588 656,74
Toruniu 112 624 893,80
Warszawie 199 318 347,61
Zielonej Górze 51 562 165,20
Wrocławiu 34 289 361,46
Suma 1 559 476 530,79
3. Ile wniosków beneficjentów programu „Czyste Powietrze” oczekuje obecnie na
wypłatę, rozliczenie lub korektę, z podziałem na województwa, gminy wiejskie, gminy
miejsko-wiejskie i gminy miejskie oraz z wyszczególnieniem beneficjentów
korzystających z poziomu podwyższonego, najwyższego i z prefinansowania?
Szczegółowe informacje o liczbie wniosków oczekujących na wypłatę środków, rozliczenie
lub korektę przedstawiono w tabeli stanowiącej załącznik do pisma. Dane zaprezentowano
w podziale na województwa oraz rodzaje gmin (miejskie, wiejskie i miejsko-wiejskie),
a także według poziomu dofinansowania: podstawowego, podwyższonego, najwyższego
oraz z prefinansowaniem.
4. Jakie działania podjęło MKiŚ od 24 kwietnia 2026 r. w celu doprowadzenia do
certyfikacji wydatków programu „Czyste Powietrze” w planowanej wysokości 1,5 mld zł,
w tym jakie uzgodnienia przeprowadzono z MFiPR, NFOŚiGW, WFOŚiGW i Komisją
Europejską?
Po przekazaniu do MFiPR trzech deklaracji zawierających wydatki dla PPCP (23 kwietnia,
30 kwietnia oraz 15 maja 2026 r.) MKiŚ prowadziło obszerną korespondencję z NFOŚiGW
oraz MFiPR oraz podjęło szereg działań obejmujących nie tylko pisma, lecz także rozmowy
na szczeblu kierowniczym, w celu wyjaśnienia kwestii związanych z wątpliwościami
w zakresie certyfikacji wydatków dla PPCP.
-- 2 of 7 --
Pomimo pojawiania się kolejnej korespondencji z wątpliwościami MFiPR, MKiŚ udzielało
kolejnych wyjaśnień i jasno sygnalizowało swoje stanowisko dotyczące braku przesłanek do
wstrzymywania certyfikacji.
Mimo szczegółowych wyjaśnień, 1 czerwca 2026 r. MKiŚ zostało e-mailowo
poinformowane o wycofaniu z wniosków certyfikacyjnych wydatków dla PPCP z deklaracji
przekazanych do MFiPR 23 i 30 kwietnia oraz 15 maja 2026 r.
Zgodnie z oczekiwaniem MFiPR, MKiŚ wraz NFOŚiGW ponownie dokonało weryfikacji
wcześniej wycofanych wydatków dla PPCP i przekazało 10 lipca 2026 r. deklarację
wydatków na kwotę ok. 1, 56 mld zł wydatków kwalifikowalnych. MKiŚ ponownie
potwierdziło, że wszelkie zidentyfikowane wydatki nieprawidłowe zostały wyłączone z
deklaracji. Dodatkowo wyłączono również wydatki wątpliwe, w przypadku których
występowało ryzyko nieprawidłowości związane m.in. z prowadzonymi postępowaniami
organów ścigania, niezakończonymi kontrolami, udziałem ryzykownych wykonawców,
nierozliczonymi zaliczkami lub innymi zidentyfikowanymi przesłankami ryzyka.
Należy podkreślić że brak certyfikacji w PPCP niesie za sobą poważne konsekwencje, w tym
m.in. opóźnienia w refundacji środków z KE, a także ograniczenie możliwości finansowania
Programu, a tym samym ryzyko zahamowania jego realizacji.
W zakresie uzgodnień z KE, to MFiPR było organizatorem i głównym uczestnikiem
w rozmowach i spotkaniach oraz korespondencji mailowej z KE.
5. Czy w związku z postępowaniem EPPO wyodrębniono wydatki, których nie należy
przedstawiać do certyfikacji do czasu wyjaśnienia wątpliwości? Jeżeli tak, proszę
o podanie ich łącznej wartości, liczby projektów/wniosków oraz przyjętych kryteriów
wyodrębnienia.
8. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę ryzyka dotyczącą wpływu postępowań
EPPO, CBA lub OLAF na możliwość odzyskania środków unijnych w programie „Czyste
Powietrze” oraz na ryzyko korekt finansowych? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie
głównych wniosków w zakresie, w jakim nie narusza to tajemnicy postępowania.
Odpowiedzi na pytania nr 5 i nr 8 dotyczą tego samego zagadnienia, dlatego zostały
udzielone łącznie.
W odniesieniu do certyfikacji wydatków w ramach PPCP FEnIKS w kontekście działań
prowadzonych przez organy dochodzeniowo - śledcze, MKiŚ obowiązują standardowe
rozwiązania systemowe, ustanowione dla wszystkich projektów w ramach tego programu,
czyli rozwiązania wynikające z „Zaleceń w zakresie przeciwdziałania nadużyciom w ramach
programu FEnIKS 2021-2027” oraz załączonego do tego dokumentu „Schematu
postępowania instytucji w sytuacji powzięcia informacji o postępowaniach prowadzonych
przez organy ścigania i UOKiK”.
Do chwili obecnej MKiŚ nie posiada szczegółowych informacji dotyczących postępowań
EPPO w Katowicach oraz OLAF, które mogłyby stanowić bezpośrednią przesłankę
wstrzymania certyfikacji PPCP FEnIKS.
MKiŚ i NFOŚiGW identyfikują granty mogące pozostawać w związku z jakimikolwiek
postępowaniami organów dochodzeniowo – śledczych i wyłącza je z certyfikacji. Działania
wdrożone, przez MKiŚ i NFOŚiGW wskazują, że system kontroli reaguje na sygnały
o potencjalnych nadużyciach i ogranicza ich wpływ na deklarowane wydatki.
Z punktu widzenia zabezpieczenia środków finansowych UE podejmowane działania
potwierdzają skuteczność systemu wdrażania PPCP i jego kontroli:
dokonywane są zgłoszenia indywidualnych przypadków naruszenia prawa,
-- 3 of 7 --
gromadzone są informacje o potencjalnych naruszeniach,
przypadki są analizowane przez właściwe służby,
wydatki obarczone ryzykiem są wyłączane z certyfikacji,
certyfikowane są wyłącznie wydatki, które przeszły weryfikację.
Mechanizm zarządzania i kontroli przewiduje skuteczne zabezpieczenie środków
publicznych poprzez eliminowanie z certyfikacji wydatków tych grantów, wobec których
istnieją choćby uzasadnione wątpliwości co do ich zgodności z prawem lub zasadami PPCP.
Tym samym ryzyko objęcia certyfikacją wydatków potencjalnie obarczonych
nieprawidłowościami, które w przyszłości mogłyby wymagać podjęcia działań
korygujących, jest ograniczane jeszcze przed przekazaniem deklaracji wydatków do KE.
6. Czy opóźnienia w certyfikacji miały lub mogą mieć wpływ na terminy wypłat dla
beneficjentów, w szczególności na obszarach wiejskich? Jeżeli tak, proszę wskazać skalę
opóźnień, liczbę beneficjentów oraz plan działań osłonowych.
MKiŚ podjęło działania aby opóźnienia w certyfikacji nie miały wpływu na wypłaty dla
beneficjentów. Opóźnienia w certyfikacji wydatków dla PPCP spowodowały podjęcie przez
Ministra Finansów i Gospodarki decyzji o zablokowaniu możliwości dalszego wypłacania
środków w ramach FEnIKS do WFOŚiGW do czasu osiągnięcia określonego poziomu
certyfikacji – 60% dotychczas wypłaconych środków z budżetu środków europejskich. W
celu umożliwienia dalszego finansowania programu i zabezpieczenia kolejnych wypłat do
grantobiorców NFOŚiGW uruchomił mechanizm finansowania pomostowego ze środków
własnych. Zgodnie z zawartymi z WFOŚiGW umowami o udostępnienie środków łączny
pula finansowania pomostowego została określona na poziomie około 2,8 mld zł.
Według aktualnych danych na 16 lipca 2026 r., wartość środków przekazanych przez
NFOŚiGW do WFOŚiGW w ramach finansowania pomostowego wynosi około 1,3 mld zł.
7. Jakie procedury kontrolne stosują obecnie WFOŚiGW, NFOŚiGW i MKiŚ przed
przekazaniem wydatków do certyfikacji, aby wykluczyć wydatki objęte podejrzeniem
nadużycia, nieprawidłowości lub postępowaniem organów ścigania?
Dodatkowo oprócz informacji zawartych w odpowiedzi na pytania nr 5 i nr 8 wskazuję, że
instytucje zaangażowane we wdrażanie programu FEnIKS postępują zgodnie z „Zaleceniami
w zakresie przeciwdziałania nadużyciom w ramach programu FEnIKS 2021-2027” oraz
załączonym do tego dokumentu „Schematem postępowania instytucji w sytuacji powzięcia
informacji o postępowaniach prowadzonych przez organy ścigania i UOKiK”.
Wszystkie postępowania organów dochodzeniowo-śledczych dotyczące PPCP
finansowanego z FEnIKS są na bieżąco ewidencjonowane. Do wszystkich
zidentyfikowanych postępowań przypisane są granty nimi objęte. Granty te są systemowo
wyłączane z procesu certyfikacji do czasu zakończenia wymaganych analiz, weryfikacji
i kontroli.
W przypadku przywrócenia do certyfikacji pierwotnie wstrzymanego wydatku stosowane
są procedury wynikające z „Wytycznych do prowadzenia kontroli przedsięwzięcia w
ramach PPCP”. Zgodnie z wskazanymi dokumentami, WFOŚiGW analizuje dany przypadek
i w zależności od tego czy wyjaśnienie sytuacji wymaga przeprowadzenia kontroli w miejscu
realizacji przedsięwzięcia, podejmuje decyzje o przeprowadzeniu kontroli takiego
przedsięwzięcia w trybie doraźnym. W przypadku odstąpienia od przeprowadzenia takiej
kontroli WFOŚiGW przygotowuje uzasadnienie podjętej decyzji, z którego powinno jasno
wynikać, że taka kontrola nie była konieczna z racji możliwości potwierdzenia
prawidłowości realizacji przedsięwzięcia w inny sposób.
Mechanizm weryfikacji wydatków
-- 4 of 7 --
W ramach PPCP funkcjonuje rozbudowany oraz wielopoziomowy system zarządzania
i kontroli, obejmujący w szczególności mechanizmy weryfikacji wydatków przedstawianych
do certyfikacji.
W proces wdrażania i certyfikowania wydatków w PPCP zaangażowane są następujące
instytucje:
1) 16 WFOŚiGW - pełniące rolę beneficjentów projektów grantowych PPCP;
2) NFOŚiGW jako Instytucja Wdrażająca;
3) MKiŚ jako Instytucja Pośrednicząca;
4) MFiPR jako Instytucja Zarządzająca.
Wskazany powyżej wielopoziomowy schemat wdrażania PPCP ustanowiony jest zgodnie
z ustawą wdrożeniową.
1) Weryfikacje na poziomie WFOŚiGW
WFOŚiGW odpowiadają za prawidłową weryfikację wniosków o udzielenie grantów,
wniosków o płatność grantobiorców oraz za prawidłowe całkowite rozliczenie rzeczowe
i finansowe umowy o powierzenie grantu. W tym zakresie WFOŚiGW działają zgodnie
z zasadami projektu grantowego zatwierdzonymi przez NFOŚiGW i zaakceptowanymi
przez MKiŚ.
2) Weryfikacja na poziomie NFOŚiGW
Każdy WFOŚiGW po zatwierdzeniu wniosków grantobiorców agreguje je w swoich
wnioskach o płatność i przekazuje w CST2021 na poziom NFOŚiGW.
NFOŚiGW weryfikuje wnioski o płatność w oparciu o metodykę analizy ryzyka i doboru
próby do weryfikacji. W przypadku stwierdzenia istotnych błędów lub gdy przedstawione
dokumenty budzą wątpliwości, NFOŚiGW weryfikuje pełną dokumentację dotyczącą
danego grantu oraz sprawdza czy była prowadzona przez WFOŚiGW kontrola w miejscu
realizacji danego grantu. Może też skierować wniosek do WFOŚiGW o przeprowadzenie
kontroli na miejscu u grantobiorcy lub wszczyna własną kontrolę w WFOŚiGW lub
bezpośrednio u grantobiorcy.
W procesie weryfikacji i zatwierdzania wydatków NFOŚiGW bierze pod uwagę również
wyniki kontroli oraz informacje dotyczące umów o powierzenie grantu wykazane w Bazie
danych o postępowaniach organów ścigania i UOKiK oraz nadużyciach finansowych lub ich
podejrzeniach w ramach PPCP (wraz z zestawieniem grantów stanowiącym jej
uszczegółowienie). Granty wykazane w tej bazie są wyłączane z certyfikacji.
3) Weryfikacja na poziomie MKiŚ
MKiŚ weryfikuje deklaracje wydatków zawierające zatwierdzone przez NFOŚiGW wnioski
o płatność złożone przez WFOŚiGW. Weryfikacja obejmuje w szczególności:
potwierdzenie, czy zadeklarowane wydatki beneficjentów nie obejmują grantów
objętych postępowaniami wyjaśniającymi prowadzonymi przez organy ścigania,
potwierdzenie prawidłowości wysokości zadeklarowanych wydatków,
potwierdzenie poprawności uwzględnienia wyników analiz ryzyka dla każdego
wniosku o płatność złożonego przez WFOŚiGW.
Każdy wniosek o płatność podlega weryfikacji MKiŚ poprzez analizę zestawienia grantów
przedłożonych do certyfikacji z danymi wykazanymi w „Bazie danych o postępowaniach
organów ścigania i UOKiK oraz nadużyciach finansowych lub ich podejrzeniach”, a także
w Zestawieniu grantów (stanowiącym załącznik do Bazy) oraz w Zbiorczej analizie ryzyka
dla umów grantowych.
-- 5 of 7 --
9. Czy planowane jest wprowadzenie stałego mechanizmu raportowania dla Sejmu
i opinii publicznej o stanie certyfikacji, wypłat, liczbie wniosków oczekujących oraz
wykrytych nieprawidłowościach w programie „Czyste Powietrze”?
Na obecnym etapie nie są planowane dodatkowe mechanizmy raportowania w zakresie
realizacji PPCP, ponieważ informacje o postępach jego wdrażania są już regularnie
gromadzone i udostępniane przez NFOŚiGW. Dane dotyczące m.in. liczby złożonych
i rozpatrzonych wniosków, zawartych umów oraz wypłaconych środków są publikowane na
bieżąco na stronie internetowej PPCP: https://czystepowietrze.gov.pl/efekty-
programu/czyste-powietrze-w-liczbach.
Informacje o statusie indywidualnych wniosków o dofinansowanie oraz wniosków
o płatność są udostępniane beneficjentom przez właściwe WFOŚiGW. Każdy WFOŚiGW
realizuje to zadanie z wykorzystaniem rozwiązań organizacyjnych i technicznych
dostosowanych do lokalnych uwarunkowań. Jednocześnie narzędzia informacyjne są
sukcesywnie rozwijane w celu zwiększenia przejrzystości obsługi i poprawy komunikacji
z beneficjentami.
W zakresie wskazanej w pytaniu certyfikacji należy zauważyć, że jest to zagadnienie
związane z rozliczaniem środków europejskich i współpracą pomiędzy właściwymi
instytucjami systemu wdrażania funduszy, w tym MKiŚ oraz MFiPR. Proces ten nie
powinien wpływać na sytuację beneficjentów PPCP ani na sposób rozpatrywania ich
wniosków.
Natomiast informacje dotyczące wykrytych nieprawidłowości oraz prowadzonych przez
właściwe organy postępowań wyjaśniających, kontrolnych lub przygotowawczych, co do
zasady, nie podlegają publicznemu udostępnianiu w trakcie ich prowadzenia. Ograniczenie
to wynika z konieczności zapewnienia prawidłowego toku postępowań oraz ochrony
interesu publicznego i praw ich uczestników. Po zakończeniu postępowań informacje
zbiorcze mogą być ujmowane w sprawozdaniach i raportach przygotowywanych zgodnie
z obowiązującymi przepisami i procedurami.
10. Jakie zmiany organizacyjne, prawne lub proceduralne planuje MKiŚ w celu
zwiększenia przejrzystości certyfikacji wydatków, ochrony beneficjentów przed
nierzetelnymi wykonawcami oraz zapewnienia ciągłości finansowania programu,
szczególnie dla mieszkańców wsi i osób zagrożonych ubóstwem energetycznym?
Obecnie funkcjonuje kaskadowy model deklarowania wydatków. Wnioski o płatność
WFOŚiGW jako beneficjentów projektów grantowych są weryfikowane i zatwierdzane
przez IW (NFOŚiGW), a następnie ujmowane w deklaracjach wydatków przekazywanych
do IP (MKiŚ). Następnie IP weryfikuje otrzymane od IW deklaracje wydatków zgodnie z
wewnętrznymi procedurami „Zaleceniami w zakresie deklarowania wydatków i prognoz
płatności w ramach programu FEnIKS 2021 – 2027” oraz Instrukcją Wykonawczą IP.
Ponadto, w I kwartale 2026 r. MKiŚ przeprowadziło kontrolę systemową w NFOŚiGW
w zakresie funkcjonowania systemu zarządzania i kontroli PPCP finansowanego ze
środków FEnIKS. W wyniku kontroli wydano łącznie 30 zaleceń.
Wydane zalecenia miały na celu m.in.:
usprawnienie procesu certyfikacji wydatków z PPCP,
wzmocnienie systemu kontroli PPCP,
ograniczenie ryzyka dla rozliczania środków z FEnIKS, w szczególności w zakresie
certyfikacji wydatków nieprawidłowo poniesionych.
Ustalenia kontroli systemowej oraz stwierdzone uchybienia od samego początku odnosiły
się do organizacji i procedur wdrażania PPCP i nie miały wpływu na wielopoziomową
-- 6 of 7 --
weryfikacją na etapie kontroli i weryfikacji wydatków ujętych w deklaracjach do MFiPR.
MKiŚ dąży do tego, aby weryfikacja kolejnych wniosków składanych przez WFOŚiGW do
NFOŚiGW odbywała się już z uwzględnieniem opracowanych procedur i dokumentów,
które powstały w wyniku zaleceń z kontroli.
Jak już zostało wskazane w odpowiedzi na pytanie nr 7, funkcjonuje rozbudowany oraz
wielopoziomowy system zarządzania i kontroli, obejmujący w szczególności weryfikację
wydatków przedstawianych do certyfikacji. W opinii MKiŚ nie ma konieczności
dokonywania zmian organizacyjnych, prawnych a także proceduralnych w celu zwiększenia
przejrzystości certyfikacji wydatków. W zakresie zapewnienia ciągłości finansowania
NFOŚiGW uruchomił mechanizm finansowania pomostowego ze środków własnych.
Ponadto Rada Ministrów 11 sierpnia 2026 r. przyjęła projekt ustawy o pomocy
beneficjentom – osobom fizycznym poszkodowanym w związku z realizacją Programu
Priorytetowego „Czyste powietrze”. Ustawa ta ma na celu ustanowienie dla WFOŚiGW
adekwatnych narzędzi prawnych zapewniających sprawne działanie w zakresie pomocy
beneficjentom PPCP, którzy z przyczyn niezależnych od siebie, a w szczególności
z przyczyn leżących po stronie wykonawcy lub osoby trzeciej działającej w imieniu lub na
rzecz wykonawcy lub beneficjenta, nie wykonali zobowiązań wynikających z umów
o dofinansowanie lub wykonali je nienależycie i z tego tytułu są zobowiązani do zwrotu
należności wynikających z tych umów. Projekt ustawy został skierowany do dalszych prac
w Sejmie.
Wykaz skrótów:
KE – Komisja Europejska
MFiPR – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej
MKiŚ – Ministerstwo Klimatu i Środowiska
NFOŚiGW – Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
WFOŚiGW – Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
IZ – Instytucja Zarządzająca (MFiPR)
IP – Instytucja Pośrednicząca (MKiŚ)
IW – Instytucja Wdrażająca (NFOŚiGW)
Grantobiorca – osoba fizyczna, u której realizowana jest inwestycja w ramach PPCP
EPPO - European Public Prosecutor’s Office (Prokuratura Europejska)
CST/CST2021 – Centralny System Teleinformatyczny 2021
PPCP – Program Priorytetowy „Czyste Powietrze”
FEnIKS – Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027
Ustawa wdrożeniowa - ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji zadań
finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości: Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 7 of 7 --