Interpelacja nr 18066
Interpelacja w sprawie przywrócenia możliwości odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau podczas obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przywrócenia możliwości odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau podczas obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz
Interpelacja nr 18066
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie przywrócenia możliwości odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau podczas obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 25-06-2026
Zwracam się z interpelacją w sprawie możliwości przywrócenia odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, w szczególności w związku z obchodami rocznicy pierwszego transportu polskich więźniów politycznych do KL Auschwitz, który dotarł do obozu 14 czerwca 1940 roku.
Sprawa ta ma niezwykle doniosłe znaczenie historyczne, religijne i społeczne. Auschwitz-Birkenau jest miejscem kaźni obywateli wielu narodowości, a zarazem miejscem szczególnego cierpienia Polaków, w tym więźniów politycznych, żołnierzy podziemia niepodległościowego, duchownych, przedstawicieli inteligencji oraz osób zaangażowanych w działalność patriotyczną. Dla wielu rodzin ofiar oraz środowisk kombatanckich możliwość modlitwy i udziału w Eucharystii w miejscu męczeństwa bliskich stanowiła naturalny element pamięci, zadumy i oddania hołdu pomordowanym.
Z dostępnych informacji wynika, że tradycja mszy świętych związanych z rocznicą pierwszego transportu Polaków do Auschwitz była przez lata obecna w przestrzeni obchodów. Wskazuje się, że szczególne znaczenie miała w tym kontekście Ściana Straceń, znajdująca się na dziedzińcu między blokami 10 i 11, będąca jednym z najważniejszych symbolicznych miejsc niemieckich zbrodni na Polakach. Właśnie tam Niemcy rozstrzelali tysiące ludzi, w tym przede wszystkim Polaków zaangażowanych w działalność niepodległościową i konspiracyjną.
Według informacji przytaczanych przez przedstawicieli środowisk rodzin oświęcimskich w pierwszych latach po wojnie – w latach 1945 i 1947 – odprawiano tam msze święte za pomordowanych. Następnie, po wielu latach przerwy, ta tradycja miała zostać przywrócona na przełomie lat 90. i 2000. W kolejnych latach uroczystości odbywały się regularnie aż do 2015 roku. Następnie wprowadzono nowe zasady korzystania z przestrzeni Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, obejmujące m.in. tzw. strefę ciszy, co w praktyce doprowadziło do zakończenia odprawiania mszy świętej w dotychczasowej formule.
Należy podkreślić, że postulat przywrócenia mszy świętej nie oznacza zakłócania powagi miejsca ani naruszania pamięci o ofiarach. Przeciwnie – dla wielu rodzin, środowisk patriotycznych i kombatanckich eucharystia jest jedną z najgłębszych form pamięci o zamordowanych. Miejsca takie jak Auschwitz wymagają najwyższego szacunku, ciszy i powagi, ale nie powinno to prowadzić do eliminowania z obchodów tych form upamiętnienia, które przez dziesięciolecia były ważne dla rodzin ofiar i dla polskiej wspólnoty narodowej.
W ostatnim czasie pojawiły się publiczne głosy oraz inicjatywy społeczne wskazujące na potrzebę powrotu do tej tradycji. W debacie publicznej podnoszony jest argument, że msza święta odprawiana w intencji pierwszych polskich ofiar Auschwitz byłaby symbolem pamięci o polskich więźniach politycznych i naturalnym elementem narodowych obchodów. Sprawa wywołuje zrozumiałe emocje, ponieważ dotyczy zarówno pamięci historycznej, jak i prawa rodzin ofiar do religijnej formy upamiętnienia swoich bliskich.
Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau jest instytucją o wyjątkowym znaczeniu dla polskiej i światowej pamięci historycznej. Z tego względu konieczne jest wyjaśnienie, jakie stanowisko w tej sprawie zajmuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, sprawujące nadzór nad państwowymi instytucjami kultury i odpowiadające za ochronę dziedzictwa narodowego.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego analizowało możliwość przywrócenia odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau w ramach obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz?
Czy ministerstwo prowadziło lub planuje przeprowadzić rozmowy z dyrekcją Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w sprawie wypracowania formuły, która umożliwiłaby odprawienie mszy świętej z zachowaniem pełnej powagi miejsca pamięci?
Jakie dokładnie przepisy, regulaminy lub decyzje administracyjne spowodowały, że po 2015 roku zaprzestano odprawiania mszy świętej w dotychczasowej formule?
Czy ministerstwo ma informacje, kto był inicjatorem zmian regulaminowych wprowadzonych w 2015 roku oraz jakie argumenty przedstawiono na rzecz zakończenia tej tradycji?
Czy obecnie istnieje formalny zakaz odprawiania mszy świętej na terenie byłego obozu Auschwitz-Birkenau, czy też kwestia ta zależy od decyzji organizacyjnej dyrekcji muzeum?
Czy ministerstwo uważa, że eucharystia odprawiana w intencji pierwszych polskich więźniów Auschwitz może stanowić godną i zgodną z charakterem miejsca formę upamiętnienia ofiar niemieckiego terroru?
Czy ministerstwo zamierza podjąć działania zmierzające do przywrócenia religijnej części obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz, w szczególności w porozumieniu z rodzinami ofiar, środowiskami kombatanckimi, organizacjami patriotycznymi oraz Kościołem katolickim?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego konsultowało dotychczas tę sprawę z przedstawicielami rodzin byłych więźniów KL Auschwitz oraz organizacjami pielęgnującymi pamięć o polskich ofiarach niemieckich obozów koncentracyjnych?
Czy ministerstwo dostrzega, że całkowite wykluczenie mszy świętej z obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz może być odbierane przez część rodzin ofiar jako niezrozumiałe ograniczenie prawa do religijnego upamiętnienia pomordowanych?
Czy ministerstwo zamierza przedstawić publicznie stanowisko w tej sprawie przed najbliższymi obchodami rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz?
Interpelacja nr 18066
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie przywrócenia możliwości odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau podczas obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 25-06-2026
Zwracam się z interpelacją w sprawie możliwości przywrócenia odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu koncentracyjnego i zagłady Auschwitz-Birkenau, w szczególności w związku z obchodami rocznicy pierwszego transportu polskich więźniów politycznych do KL Auschwitz, który dotarł do obozu 14 czerwca 1940 roku.
Sprawa ta ma niezwykle doniosłe znaczenie historyczne, religijne i społeczne. Auschwitz-Birkenau jest miejscem kaźni obywateli wielu narodowości, a zarazem miejscem szczególnego cierpienia Polaków, w tym więźniów politycznych, żołnierzy podziemia niepodległościowego, duchownych, przedstawicieli inteligencji oraz osób zaangażowanych w działalność patriotyczną. Dla wielu rodzin ofiar oraz środowisk kombatanckich możliwość modlitwy i udziału w Eucharystii w miejscu męczeństwa bliskich stanowiła naturalny element pamięci, zadumy i oddania hołdu pomordowanym.
Z dostępnych informacji wynika, że tradycja mszy świętych związanych z rocznicą pierwszego transportu Polaków do Auschwitz była przez lata obecna w przestrzeni obchodów. Wskazuje się, że szczególne znaczenie miała w tym kontekście Ściana Straceń, znajdująca się na dziedzińcu między blokami 10 i 11, będąca jednym z najważniejszych symbolicznych miejsc niemieckich zbrodni na Polakach. Właśnie tam Niemcy rozstrzelali tysiące ludzi, w tym przede wszystkim Polaków zaangażowanych w działalność niepodległościową i konspiracyjną.
Według informacji przytaczanych przez przedstawicieli środowisk rodzin oświęcimskich w pierwszych latach po wojnie – w latach 1945 i 1947 – odprawiano tam msze święte za pomordowanych. Następnie, po wielu latach przerwy, ta tradycja miała zostać przywrócona na przełomie lat 90. i 2000. W kolejnych latach uroczystości odbywały się regularnie aż do 2015 roku. Następnie wprowadzono nowe zasady korzystania z przestrzeni Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, obejmujące m.in. tzw. strefę ciszy, co w praktyce doprowadziło do zakończenia odprawiania mszy świętej w dotychczasowej formule.
Należy podkreślić, że postulat przywrócenia mszy świętej nie oznacza zakłócania powagi miejsca ani naruszania pamięci o ofiarach. Przeciwnie – dla wielu rodzin, środowisk patriotycznych i kombatanckich eucharystia jest jedną z najgłębszych form pamięci o zamordowanych. Miejsca takie jak Auschwitz wymagają najwyższego szacunku, ciszy i powagi, ale nie powinno to prowadzić do eliminowania z obchodów tych form upamiętnienia, które przez dziesięciolecia były ważne dla rodzin ofiar i dla polskiej wspólnoty narodowej.
W ostatnim czasie pojawiły się publiczne głosy oraz inicjatywy społeczne wskazujące na potrzebę powrotu do tej tradycji. W debacie publicznej podnoszony jest argument, że msza święta odprawiana w intencji pierwszych polskich ofiar Auschwitz byłaby symbolem pamięci o polskich więźniach politycznych i naturalnym elementem narodowych obchodów. Sprawa wywołuje zrozumiałe emocje, ponieważ dotyczy zarówno pamięci historycznej, jak i prawa rodzin ofiar do religijnej formy upamiętnienia swoich bliskich.
Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau jest instytucją o wyjątkowym znaczeniu dla polskiej i światowej pamięci historycznej. Z tego względu konieczne jest wyjaśnienie, jakie stanowisko w tej sprawie zajmuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, sprawujące nadzór nad państwowymi instytucjami kultury i odpowiadające za ochronę dziedzictwa narodowego.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego analizowało możliwość przywrócenia odprawiania mszy świętej na terenie byłego niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau w ramach obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz?
Czy ministerstwo prowadziło lub planuje przeprowadzić rozmowy z dyrekcją Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w sprawie wypracowania formuły, która umożliwiłaby odprawienie mszy świętej z zachowaniem pełnej powagi miejsca pamięci?
Jakie dokładnie przepisy, regulaminy lub decyzje administracyjne spowodowały, że po 2015 roku zaprzestano odprawiania mszy świętej w dotychczasowej formule?
Czy ministerstwo ma informacje, kto był inicjatorem zmian regulaminowych wprowadzonych w 2015 roku oraz jakie argumenty przedstawiono na rzecz zakończenia tej tradycji?
Czy obecnie istnieje formalny zakaz odprawiania mszy świętej na terenie byłego obozu Auschwitz-Birkenau, czy też kwestia ta zależy od decyzji organizacyjnej dyrekcji muzeum?
Czy ministerstwo uważa, że eucharystia odprawiana w intencji pierwszych polskich więźniów Auschwitz może stanowić godną i zgodną z charakterem miejsca formę upamiętnienia ofiar niemieckiego terroru?
Czy ministerstwo zamierza podjąć działania zmierzające do przywrócenia religijnej części obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz, w szczególności w porozumieniu z rodzinami ofiar, środowiskami kombatanckimi, organizacjami patriotycznymi oraz Kościołem katolickim?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego konsultowało dotychczas tę sprawę z przedstawicielami rodzin byłych więźniów KL Auschwitz oraz organizacjami pielęgnującymi pamięć o polskich ofiarach niemieckich obozów koncentracyjnych?
Czy ministerstwo dostrzega, że całkowite wykluczenie mszy świętej z obchodów rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz może być odbierane przez część rodzin ofiar jako niezrozumiałe ograniczenie prawa do religijnego upamiętnienia pomordowanych?
Czy ministerstwo zamierza przedstawić publicznie stanowisko w tej sprawie przed najbliższymi obchodami rocznicy pierwszego transportu Polaków do Auschwitz?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.2 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7136 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2538099.11306237.10736050
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18066 posła Dariusza Mateckiego z 2 lipca 2026 roku
w sprawie przywrócenia możliwości odprawiania mszy świętej na terenie byłego
niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau podczas obchodów rocznicy pierwszego
transportu Polaków do Auschwitz, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau nie obowiązuje zakaz odprawiania
mszy świętych ani innych uroczystości religijnych. Wszystkie zgromadzenia i uroczystości
organizowane na terenie Miejsca Pamięci mogą odbywać się pod warunkiem wcześniejszych
uzgodnień z Muzeum, w odpowiednich i wyznaczonych miejscach, a także w sposób
nienaruszający pamięci oraz dobrego imienia ofiar niemieckiego nazistowskiego obozu
koncentracyjnego i zagłady Auschwitz.
Szczególne jednak zasady dotyczą dziedzińca Bloku 11 w byłym obozie Auschwitz I, na
którym znajduje się replika Ściany Straceń. Jest to jedno z najważniejszych miejsc pamięci na
terenie byłego obozu Auschwitz I. W tym miejscu Niemcy rozstrzelali tysiące osób, przede
wszystkim Polaków, w tym więźniów politycznych, członków konspiracji i osoby
podejrzewane o działalność niepodległościową. Dziedziniec Bloku 11 ma charakter
przestrzeni ciszy i skupienia.
Zgodnie z zasadami organizowania zgromadzeń publicznych na terenie Państwowego
Muzeum Auschwitz-Birkenau dziedziniec Bloku 11 stanowi strefę ciszy, w której nie
organizuje się wystąpień publicznych, wydarzeń muzycznych ani innych form aktywności
naruszających szczególny charakter tego miejsca. Tradycja ta jest znacznie starsza niż samo
zarządzenie i została wprowadzona na prośbę Ocalałych z Auschwitz, którzy prosili, aby
przestrzeń Ściany Straceń pozostała miejscem milczenia, osobistej zadumy i oddania hołdu
pomordowanym. Uszanowali to m.in. prezydenci wielu państw, a także odwiedzający Miejsce
Pamięci Auschwitz papieże Jan Paweł II, Benedykt XVI i Franciszek.
Ochrona ciszy na dziedzińcu Bloku 11 nie stanowi w żadnym przypadku zakazu modlitwy ani
zakazu sprawowania Eucharystii na terenie Miejsca Pamięci. Podczas wielu wydarzeń
dziedziniec jest miejscem cichej modlitwy, składania zniczy, wieńców oraz innych form hołdu
składanego ofiarom niemieckiego obozu Auschwitz.
Msze święte odbywały się i nadal mogą odbywać się na terenie Miejsca Pamięci w miejscach
uzgodnionych z Muzeum. Zwyczajowym miejscem, gdzie na terenie byłego obozu Auschwitz
I odprawiana jest msza święta, jest przestrzeń tuż obok Bloku 11, bezpośrednio przy wejściu
na dziedziniec, lecz jednak nie sam dziedziniec ze Ścianą Straceń. Przykładem są uroczystości
rocznicowe związane ze śmiercią św. Maksymiliana Kolbego, podczas których msze święte
odprawiano przy Bloku 11, czy też msze organizowane w Dzień Zaduszny.
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
W przypadku obchodów rocznicy deportacji pierwszego transportu Polaków do KL
Auschwitz 14 czerwca 1940 r. organizatorzy wydarzenia wiele lat temu uznali, że właściwym
miejscem na odprawienie mszy świętej 14 czerwca w ramach znacznie szerszych obchodów
rocznicowych współorganizowanych przez wiele instytucji, jest kościół na terenie Centrum
św. Maksymiliana w Harmężach. Decyzja ta była zgodna z prośbą ówczesnego wiceministra
kultury Jarosława Sellina. O możliwości odprawienia ewentualnej mszy polowej decyduje nie
Muzeum, a biskup Diecezji Bielsko Żywieckiej. Bp. Roman Pindel od lat konsekwentnie
wskazuje, że msza powinna być odprawiona w klasztorze o. franciszkanów w pobliskich
Harmężach.
Miejsce to jest ściśle związane z historią Auschwitz, w szczególności z więźniami pierwszego
transportu z 14 czerwca 1940 r. oraz dziedzictwem św. Maksymiliana Kolbego. To właśnie w
Harmężach znajduje się monumentalna, niezwykle poruszająca i wstrząsająca wystawa
rysunków autorstwa byłego więźnia pierwszego transportu Mariana Kołodzieja. W jednej z
kościelnych kaplic umieszczona została drewniana figurka Matki Boskiej wykonana w obozie
przez więźniów, a na ścianach świątyni wiszą tablice upamiętniające polskie ofiary
Auschwitz.
W programie obchodów rocznicowych znajduje się zarówno msza święta w Centrum św.
Maksymiliana w Harmężach, upamiętnienie w historycznym miejscu przybycia pierwszego
transportu z Tarnowa (obecnie zlokalizowano tam Małopolską Uczelnię Państwową im.
Rotmistrza Witolda Pileckiego w Oświęcimiu), jak i oddanie hołdu ofiarom Auschwitz pod
Ścianą Straceń na terenie byłego obozu Auschwitz I. Wypracowany przez ponad dwadzieścia
instytucji i organizacji, głównie oświęcimskich, dbających o pamięć o ofiarach obozu
Auschwitz program obchodów rocznicy deportacji pierwszych Polaków do KL Auschwitz stał
się tradycją, którą uważamy za godną podtrzymywania. Należy pamiętać, że jednym z
organizatorów obchodów jest kuria bielsko-żywiecka.
Biorąc pod uwagę powyższe, informuję, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, tak
jak jego poprzednicy na tym stanowisku, nie zamierza ingerować w wypracowany, godny
wzorzec organizowania uroczystości rocznicowych związanych z obchodami I transportu
więźniów do KL Auschwitz. Forma uroczystości jest wynikiem uzgodnień i konsensusu
pomiędzy władzami Oświęcimia i Tarnowa, a także Diecezją Bielsko-Żywiecką, Państwowym
Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, Centrum św. Maksymiliana w Harmężach,
Małopolską Uczelnią Państwową im. rtm. Witolda Pileckiego w Oświęcimiu, Muzeum
Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej, Muzeum Zamek w Oświęcimiu, Oddziałem
Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, a także przedstawicielami związków
wyznaniowych: Prowincji św. Antoniego i bł. Jakuba Strzemię, Zakonu Braci Mniejszych
Konwentualnych (Franciszkanów), Krakowskiej Fundacji Centrum Informacji, Spotkań́,
Dialogu, Wychowania i Modlitwy w Oświęcimiu oraz strony społecznej - stowarzyszeń i
fundacji: Auschwitz Jewish Center Foundation, Centrum Historii i Kultury Romów, Fundacji
movart, Fundacji na Rzecz Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu,
Fundacji Pamięci Ofiar Auschwitz-Birkenau, Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-
Birkenau, Fundacji Pomnik Hospicjum Miastu Oświęcim, Stowarzyszenia Auschwitz
Memento, Stowarzyszenia Romów w Polsce, Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 3 of 3 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2538099.11306237.10736050
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 18066 posła Dariusza Mateckiego z 2 lipca 2026 roku
w sprawie przywrócenia możliwości odprawiania mszy świętej na terenie byłego
niemieckiego obozu Auschwitz-Birkenau podczas obchodów rocznicy pierwszego
transportu Polaków do Auschwitz, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau nie obowiązuje zakaz odprawiania
mszy świętych ani innych uroczystości religijnych. Wszystkie zgromadzenia i uroczystości
organizowane na terenie Miejsca Pamięci mogą odbywać się pod warunkiem wcześniejszych
uzgodnień z Muzeum, w odpowiednich i wyznaczonych miejscach, a także w sposób
nienaruszający pamięci oraz dobrego imienia ofiar niemieckiego nazistowskiego obozu
koncentracyjnego i zagłady Auschwitz.
Szczególne jednak zasady dotyczą dziedzińca Bloku 11 w byłym obozie Auschwitz I, na
którym znajduje się replika Ściany Straceń. Jest to jedno z najważniejszych miejsc pamięci na
terenie byłego obozu Auschwitz I. W tym miejscu Niemcy rozstrzelali tysiące osób, przede
wszystkim Polaków, w tym więźniów politycznych, członków konspiracji i osoby
podejrzewane o działalność niepodległościową. Dziedziniec Bloku 11 ma charakter
przestrzeni ciszy i skupienia.
Zgodnie z zasadami organizowania zgromadzeń publicznych na terenie Państwowego
Muzeum Auschwitz-Birkenau dziedziniec Bloku 11 stanowi strefę ciszy, w której nie
organizuje się wystąpień publicznych, wydarzeń muzycznych ani innych form aktywności
naruszających szczególny charakter tego miejsca. Tradycja ta jest znacznie starsza niż samo
zarządzenie i została wprowadzona na prośbę Ocalałych z Auschwitz, którzy prosili, aby
przestrzeń Ściany Straceń pozostała miejscem milczenia, osobistej zadumy i oddania hołdu
pomordowanym. Uszanowali to m.in. prezydenci wielu państw, a także odwiedzający Miejsce
Pamięci Auschwitz papieże Jan Paweł II, Benedykt XVI i Franciszek.
Ochrona ciszy na dziedzińcu Bloku 11 nie stanowi w żadnym przypadku zakazu modlitwy ani
zakazu sprawowania Eucharystii na terenie Miejsca Pamięci. Podczas wielu wydarzeń
dziedziniec jest miejscem cichej modlitwy, składania zniczy, wieńców oraz innych form hołdu
składanego ofiarom niemieckiego obozu Auschwitz.
Msze święte odbywały się i nadal mogą odbywać się na terenie Miejsca Pamięci w miejscach
uzgodnionych z Muzeum. Zwyczajowym miejscem, gdzie na terenie byłego obozu Auschwitz
I odprawiana jest msza święta, jest przestrzeń tuż obok Bloku 11, bezpośrednio przy wejściu
na dziedziniec, lecz jednak nie sam dziedziniec ze Ścianą Straceń. Przykładem są uroczystości
rocznicowe związane ze śmiercią św. Maksymiliana Kolbego, podczas których msze święte
odprawiano przy Bloku 11, czy też msze organizowane w Dzień Zaduszny.
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
W przypadku obchodów rocznicy deportacji pierwszego transportu Polaków do KL
Auschwitz 14 czerwca 1940 r. organizatorzy wydarzenia wiele lat temu uznali, że właściwym
miejscem na odprawienie mszy świętej 14 czerwca w ramach znacznie szerszych obchodów
rocznicowych współorganizowanych przez wiele instytucji, jest kościół na terenie Centrum
św. Maksymiliana w Harmężach. Decyzja ta była zgodna z prośbą ówczesnego wiceministra
kultury Jarosława Sellina. O możliwości odprawienia ewentualnej mszy polowej decyduje nie
Muzeum, a biskup Diecezji Bielsko Żywieckiej. Bp. Roman Pindel od lat konsekwentnie
wskazuje, że msza powinna być odprawiona w klasztorze o. franciszkanów w pobliskich
Harmężach.
Miejsce to jest ściśle związane z historią Auschwitz, w szczególności z więźniami pierwszego
transportu z 14 czerwca 1940 r. oraz dziedzictwem św. Maksymiliana Kolbego. To właśnie w
Harmężach znajduje się monumentalna, niezwykle poruszająca i wstrząsająca wystawa
rysunków autorstwa byłego więźnia pierwszego transportu Mariana Kołodzieja. W jednej z
kościelnych kaplic umieszczona została drewniana figurka Matki Boskiej wykonana w obozie
przez więźniów, a na ścianach świątyni wiszą tablice upamiętniające polskie ofiary
Auschwitz.
W programie obchodów rocznicowych znajduje się zarówno msza święta w Centrum św.
Maksymiliana w Harmężach, upamiętnienie w historycznym miejscu przybycia pierwszego
transportu z Tarnowa (obecnie zlokalizowano tam Małopolską Uczelnię Państwową im.
Rotmistrza Witolda Pileckiego w Oświęcimiu), jak i oddanie hołdu ofiarom Auschwitz pod
Ścianą Straceń na terenie byłego obozu Auschwitz I. Wypracowany przez ponad dwadzieścia
instytucji i organizacji, głównie oświęcimskich, dbających o pamięć o ofiarach obozu
Auschwitz program obchodów rocznicy deportacji pierwszych Polaków do KL Auschwitz stał
się tradycją, którą uważamy za godną podtrzymywania. Należy pamiętać, że jednym z
organizatorów obchodów jest kuria bielsko-żywiecka.
Biorąc pod uwagę powyższe, informuję, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, tak
jak jego poprzednicy na tym stanowisku, nie zamierza ingerować w wypracowany, godny
wzorzec organizowania uroczystości rocznicowych związanych z obchodami I transportu
więźniów do KL Auschwitz. Forma uroczystości jest wynikiem uzgodnień i konsensusu
pomiędzy władzami Oświęcimia i Tarnowa, a także Diecezją Bielsko-Żywiecką, Państwowym
Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, Centrum św. Maksymiliana w Harmężach,
Małopolską Uczelnią Państwową im. rtm. Witolda Pileckiego w Oświęcimiu, Muzeum
Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej, Muzeum Zamek w Oświęcimiu, Oddziałem
Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie, a także przedstawicielami związków
wyznaniowych: Prowincji św. Antoniego i bł. Jakuba Strzemię, Zakonu Braci Mniejszych
Konwentualnych (Franciszkanów), Krakowskiej Fundacji Centrum Informacji, Spotkań́,
Dialogu, Wychowania i Modlitwy w Oświęcimiu oraz strony społecznej - stowarzyszeń i
fundacji: Auschwitz Jewish Center Foundation, Centrum Historii i Kultury Romów, Fundacji
movart, Fundacji na Rzecz Międzynarodowego Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu,
Fundacji Pamięci Ofiar Auschwitz-Birkenau, Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-
Birkenau, Fundacji Pomnik Hospicjum Miastu Oświęcim, Stowarzyszenia Auschwitz
Memento, Stowarzyszenia Romów w Polsce, Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 3 of 3 --