Interpelacja w sprawie zgodności wykorzystania środków publicznych w ramach Związku Business & Science Poland z interesem publicznym oraz zasadami przejrzystości działalności lobbingowej

Interpelacja nr 18036

do ministra nauki i szkolnictwa wyższego

w sprawie zgodności wykorzystania środków publicznych w ramach Związku Business & Science Poland z interesem publicznym oraz zasadami przejrzystości działalności lobbingowej

Zgłaszający: Bartłomiej Pejo

Data wpływu: 24-06-2026

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją dotyczącą uczestnictwa Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w działalności Związku Pracodawców Business & Science Poland (BSP), którego celem jest reprezentowanie polskich interesów gospodarczych, naukowych i technologicznych na forum instytucji Unii Europejskiej. NCBR odgrywa istotną rolę w systemie finansowania badań naukowych, rozwoju technologicznego oraz komercjalizacji innowacji, dlatego szczególnie ważne jest zapewnienie, że środki publiczne wykorzystywane są w sposób maksymalizujący korzyści dla polskiej nauki oraz gospodarki.

W związku z rozwojem organizacji oraz poszerzaniem grona jej członków zasadne wydaje się zweryfikowanie, czy działalność BSP pozostaje zgodna z pierwotnymi celami jego utworzenia oraz czy środki pochodzące od NCBR są wykorzystywane w sposób zapewniający realizację polskiego interesu gospodarczego, przemysłowego i technologicznego. Szczególne znaczenie ma kwestia rzeczywistego wkładu poszczególnych członków organizacji w rozwój naszej gospodarki, badań, innowacji, miejsc pracy oraz kompetencji technologicznych tworzonych i rozwijanych w Polsce.

Ryzyko finansowania interesów zagranicznych z pieniędzy publicznych

Polski rząd oraz spółki Skarbu Państwa i NCBR powołały w 2019 r. Związek Pracodawców Business & Science Poland (BSP). Organizacja ta miała stanowić odpowiedź rządu na potrzebę silniejszej reprezentacji polskich interesów gospodarczych w instytucjach unijnych w Brukseli. Rządowy charakter inicjatywy potwierdza fakt, że w otwarciu brukselskiego biura brał udział ówczesny premier Mateusz Morawiecki, a członkami platformy były wyłącznie spółki państwowe. W pierwszych czterech latach swojej działalności BSP otrzymał finansowanie przekraczające 32 mln zł, pochodzące głównie ze spółek Skarbu Państwa oraz od partnera instytucjonalnego, którym jest Narodowe Centrum Badań i Rozwoju.

W kolejnych latach do związku BSP dołączyły podmioty niereprezentujące spółek Skarbu Państwa. Taka sytuacja sprawia, istnieje ryzyko, że związek BSP utrzymywany z polskich środków publicznych staje się w sposób pośredni narzędziem lobbingu dla poza polskich podmiotów, którzy posiadają własne budżety na ten cel.

Ustawa o finansach publicznych i zasady gospodarowania mieniem państwowym

W świetle przepisów ustawy o finansach publicznych oraz zasad gospodarowania mieniem państwowym, powstaje zasadnicze pytanie, czy środki publiczne kierowane do struktur takich jak BSP nie są wykorzystywane w sposób pośredni do wspierania działalności lobbingowej podmiotów zagranicznych.

Naruszenie zasady celowości i gospodarności (art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych)

Zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy o finansach publicznych, wydatki publiczne muszą być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod służących osiągnięciu założonych celów. Finansowanie związku BSP, z którego potencjalnie korzystają podmioty reprezentujące zagraniczne interesy dysponujące własnymi budżetami lobbingowymi, narusza tę zasadę. W tym sensie Skarb Państwa może subsydiować lobbing podmiotów, których interesy mogą być sprzeczne z celami państwowymi.

Szczególna staranność w zarządzaniu mieniem państwowym

Ustawa o zasadach zarządzania mieniem państwowym nakłada na organy nadzorcze obowiązek gospodarowania mieniem ze szczególną starannością (art. 4). Wykorzystywanie zasobów NCBR do budowania platformy dla podmiotów promujących rozwiązania konkurencyjne wobec interesów NCBR stoi w sprzeczności z tym obowiązkiem.

Pomoc publiczna i przejrzystość lobbingowa w świetle prawa UE

Sytuacja, w której podmioty zagraniczne uzyskują preferencyjny dostęp do narodowych struktur lobbingowych finansowanych przez państwo, może naruszać unijne ramy prawne w dwóch wymiarach.

Selektywność wsparcia (art. 107 TFUE). Jeżeli określona grupa firm zrzeszonych w ZCP odnosi korzyści ekonomiczne z publicznego finansowania biur i personelu BSP w Brukseli, może to zostać uznane za selektywną pomoc publiczną zakłócającą konkurencję na rynku wewnętrznym UE. Wsparcie to nie zostało notyfikowane Komisji Europejskiej, co czyniłoby je pomocą niedozwoloną, podlegającą zwrotowi.

Astroturfing a Rejestr Przejrzystości UE

Wykorzystywanie polskiego Związku BSP do promowania agendy niezgodnej z interesami Polski stanowi formę tzw. astroturfingu. To tworzenia fasadowych struktur sugerujących polskie pochodzenie postulatów, które w rzeczywistości służą zagranicznym podmiotom. Stoi to w sprzeczności z wymogami Unijnego Rejestru Przejrzystości (Porozumienie Międzyinstytucjonalne z 2021 r.), który nakazuje jednoznaczną identyfikację reprezentowanych interesów oraz źródła finansowania. Mechanizm, w którym podmiot spoza Polski operuje w ramach biura BSP finansowanego przez NCBR czy polskie spółki paliwowe, energetyczne czy miedziowe, może być postrzegany jako próba ukrycia lobbingu korporacyjnego pod płaszczem reprezentacji narodowej.

Pytania poselskie

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

Jakie przesłanki uzasadniają zaangażowanie NCBR w działalność BSP oraz jakie cele publiczne mają być realizowane dzięki tej współpracy?

W jaki sposób NCBR ocenia efektywność środków przeznaczanych na współpracę w ramach BSP oraz jakie mierniki rezultatów są stosowane?

Czy NCBR lub ministerstwo prowadzą ocenę wpływu członków BSP na rozwój polskiego systemu badań i innowacji, w szczególności pod kątem inwestycji w badania i rozwój realizowanych w Polsce?

Czy przy współpracy z podmiotami zrzeszonymi w BSP stosowane są kryteria pozwalające określić ich rzeczywisty wkład w rozwój polskiego potencjału naukowego i technologicznego, w tym kryteria „local content”?

Czy MNiSW oraz NCBR posiadają analizę struktury członkowskiej BSP uwzględniającą pochodzenie kapitału, skalę działalności badawczo-rozwojowej prowadzonej w Polsce oraz udział w krajowym ekosystemie innowacji?

Czy ministerstwo planuje opracowanie wytycznych dla podmiotów korzystających ze wsparcia lub współpracy instytucji publicznych w zakresie wykazywania rzeczywistego wkładu w rozwój krajowych kompetencji badawczych i technologicznych?

Czy ministerstwo rozważa przeprowadzenie niezależnej oceny działalności BSP pod kątem realizacji celów związanych z rozwojem polskiej nauki, innowacyjności i transferu technologii do gospodarki?

Z wyrazami szacunku

Bartłomiej Pejo

Poseł na Sejm RP