Interpelacja nr 18011
Interpelacja w sprawie czasu oczekiwania na orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (63%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie czasu oczekiwania na orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS
Interpelacja nr 18011
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie czasu oczekiwania na orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS
Zgłaszający: Karolina Pawliczak
Data wpływu: 22-06-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z prośbą o udzielenie informacji dotyczących funkcjonowania systemu orzecznictwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz działań podejmowanych w celu zapewnienia terminowego wydawania orzeczeń niezbędnych do przyznawania świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Do mojego biura poselskiego docierają sygnały od obywateli wskazujące na znaczące wydłużenie czasu oczekiwania na wydanie orzeczeń przez lekarzy orzeczników ZUS. W wielu przypadkach osoby ubiegające się o świadczenie rehabilitacyjne lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oczekują na rozstrzygnięcie od kilku do nawet siedmiu miesięcy. Przyczyną tego stanu rzeczy ma być przede wszystkim niedobór lekarzy orzeczników oraz rosnąca liczba spraw wymagających rozpatrzenia.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. W okresie oczekiwania na wydanie orzeczenia osoby te często pozostają bez środków do życia, nie mogąc uzyskać należnych świadczeń, a jednocześnie są zobowiązane do ponoszenia kosztów prowadzenia działalności oraz regulowania należności publicznoprawnych. W konsekwencji prowadzi to do znacznego pogorszenia ich sytuacji materialnej i rodzinnej.
Wątpliwości budzi również sytuacja osób, które po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego przeszły poważne zabiegi operacyjne, takie jak operacje kręgosłupa, wszczepienie endoprotezy stawu biodrowego lub kolanowego czy inne zabiegi o porównywalnym stopniu skomplikowania. W wielu takich przypadkach już na podstawie dokumentacji medycznej można przewidzieć konieczność długotrwałej rehabilitacji oraz brak możliwości szybkiego powrotu do aktywności zawodowej.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jaki jest obecnie średni czas oczekiwania na wydanie orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS w sprawach dotyczących świadczenia rehabilitacyjnego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy?
2. Ilu lekarzy orzeczników zatrudnia obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz jak liczba ta zmieniła się w ciągu ostatnich pięciu lat?
3. Czy ministerstwo monitoruje skalę opóźnień w wydawaniu orzeczeń przez lekarzy orzeczników ZUS? Jeśli tak, proszę o przedstawienie aktualnych danych.
4. Czy analizowane są rozwiązania legislacyjne umożliwiające czasową wypłatę świadczeń osobom oczekującym na wydanie orzeczenia, na podstawie dokumentacji medycznej sporządzonej przez lekarza specjalistę lub dokumentacji szpitalnej?
5. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmów zabezpieczających sytuację osób prowadzących działalność gospodarczą, które z powodu przewlekłości postępowań orzeczniczych pozostają bez środków utrzymania?
6. Czy prowadzone są prace nad zwiększeniem liczby lekarzy orzeczników lub zmianą organizacji systemu orzeczniczego w celu skrócenia czasu oczekiwania na wydanie orzeczeń?
7. Czy ministerstwo analizowało możliwość stworzenia katalogu najpoważniejszych schorzeń i zabiegów medycznych, których wystąpienie mogłoby stanowić podstawę do zastosowania uproszczonej procedury przyznawania określonych świadczeń?
8. Czy rozważane jest wprowadzenie rozwiązań umożliwiających przyznawanie świadczeń rentowych w uproszczonym trybie osobom, którym do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostaje nie więcej niż 12 miesięcy, a które przeszły szczególnie ciężkie zabiegi operacyjne lub cierpią na schorzenia powodujące długotrwałą niezdolność do pracy?
9. Jakie działania organizacyjne lub legislacyjne ministerstwo planuje podjąć w celu zapewnienia ciągłości świadczeń osobom znajdującym się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, oczekującym na wydanie orzeczenia przez ZUS?
Proszę o szczegółowe odniesienie się do przedstawionych problemów oraz wskazanie planowanych działań mających na celu usprawnienie systemu orzecznictwa i ochronę osób oczekujących na przyznanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Z poważaniem
Karolina Pawliczak
Interpelacja nr 18011
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie czasu oczekiwania na orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS
Zgłaszający: Karolina Pawliczak
Data wpływu: 22-06-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z prośbą o udzielenie informacji dotyczących funkcjonowania systemu orzecznictwa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz działań podejmowanych w celu zapewnienia terminowego wydawania orzeczeń niezbędnych do przyznawania świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Do mojego biura poselskiego docierają sygnały od obywateli wskazujące na znaczące wydłużenie czasu oczekiwania na wydanie orzeczeń przez lekarzy orzeczników ZUS. W wielu przypadkach osoby ubiegające się o świadczenie rehabilitacyjne lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oczekują na rozstrzygnięcie od kilku do nawet siedmiu miesięcy. Przyczyną tego stanu rzeczy ma być przede wszystkim niedobór lekarzy orzeczników oraz rosnąca liczba spraw wymagających rozpatrzenia.
Szczególnie trudna sytuacja dotyczy osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. W okresie oczekiwania na wydanie orzeczenia osoby te często pozostają bez środków do życia, nie mogąc uzyskać należnych świadczeń, a jednocześnie są zobowiązane do ponoszenia kosztów prowadzenia działalności oraz regulowania należności publicznoprawnych. W konsekwencji prowadzi to do znacznego pogorszenia ich sytuacji materialnej i rodzinnej.
Wątpliwości budzi również sytuacja osób, które po wyczerpaniu okresu pobierania zasiłku chorobowego przeszły poważne zabiegi operacyjne, takie jak operacje kręgosłupa, wszczepienie endoprotezy stawu biodrowego lub kolanowego czy inne zabiegi o porównywalnym stopniu skomplikowania. W wielu takich przypadkach już na podstawie dokumentacji medycznej można przewidzieć konieczność długotrwałej rehabilitacji oraz brak możliwości szybkiego powrotu do aktywności zawodowej.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
1. Jaki jest obecnie średni czas oczekiwania na wydanie orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS w sprawach dotyczących świadczenia rehabilitacyjnego oraz renty z tytułu niezdolności do pracy?
2. Ilu lekarzy orzeczników zatrudnia obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz jak liczba ta zmieniła się w ciągu ostatnich pięciu lat?
3. Czy ministerstwo monitoruje skalę opóźnień w wydawaniu orzeczeń przez lekarzy orzeczników ZUS? Jeśli tak, proszę o przedstawienie aktualnych danych.
4. Czy analizowane są rozwiązania legislacyjne umożliwiające czasową wypłatę świadczeń osobom oczekującym na wydanie orzeczenia, na podstawie dokumentacji medycznej sporządzonej przez lekarza specjalistę lub dokumentacji szpitalnej?
5. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmów zabezpieczających sytuację osób prowadzących działalność gospodarczą, które z powodu przewlekłości postępowań orzeczniczych pozostają bez środków utrzymania?
6. Czy prowadzone są prace nad zwiększeniem liczby lekarzy orzeczników lub zmianą organizacji systemu orzeczniczego w celu skrócenia czasu oczekiwania na wydanie orzeczeń?
7. Czy ministerstwo analizowało możliwość stworzenia katalogu najpoważniejszych schorzeń i zabiegów medycznych, których wystąpienie mogłoby stanowić podstawę do zastosowania uproszczonej procedury przyznawania określonych świadczeń?
8. Czy rozważane jest wprowadzenie rozwiązań umożliwiających przyznawanie świadczeń rentowych w uproszczonym trybie osobom, którym do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostaje nie więcej niż 12 miesięcy, a które przeszły szczególnie ciężkie zabiegi operacyjne lub cierpią na schorzenia powodujące długotrwałą niezdolność do pracy?
9. Jakie działania organizacyjne lub legislacyjne ministerstwo planuje podjąć w celu zapewnienia ciągłości świadczeń osobom znajdującym się w trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, oczekującym na wydanie orzeczenia przez ZUS?
Proszę o szczegółowe odniesienie się do przedstawionych problemów oraz wskazanie planowanych działań mających na celu usprawnienie systemu orzecznictwa i ochronę osób oczekujących na przyznanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych.
Z poważaniem
Karolina Pawliczak
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
22%
Konkretność
78%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
14865 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.395.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18011 Pani Posłanki Karoliny Pawliczak w sprawie czasu
oczekiwania na orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS, proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień:
Wydawanie orzeczeń lekarskich stanowi jedno z ustawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS). Są one podstawą do przyznawania świadczeń z ubezpieczeń
społecznych lub innych świadczeń wypłacanych przez ten organ. Orzecznictwo lekarskie w
ZUS jest realizowane przez lekarzy orzeczników (I instancja, orzekanie jednoosobowe) i
komisje lekarskie (II instancja, skład trzech lekarzy).
Rocznie, ponad 1 mln orzeczeń wydawanych jest przez lekarzy orzeczników i komisje
lekarskie. Zasadniczy wpływ na sprawną i efektywną realizację ustawowych zadań Zakładu
związanych z wydawaniem orzeczeń dla celów świadczeń z ubezpieczeń społecznych
i innych celów przewidzianych w przepisach prawa, ma stan zatrudnienia lekarzy
orzecznictwa lekarskiego. Od dłuższego czasu utrzymują się znaczne niedobory
w zatrudnieniu lekarzy orzecznictwa lekarskiego, które bezpośrednio wpływają na
efektywną realizację ustawowych zadań ZUS, związanych z wydawaniem orzeczeń oraz
z kontrolą orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy. W efekcie w wielu oddziałach
czas oczekiwania na wydanie orzeczenia, a tym samym ustalenie uprawnień do świadczenia
jest wydłużony. Aktualnie, średni czas oczekiwania na wydanie orzeczenia przez lekarza
orzecznika w sprawach z wniosku o ustalenie uprawnień do świadczeń, w tym świadczenia
rehabilitacyjnego lub renty z tytułu niezdolności do pracy, wynosi 34 dni, w poszczególnych
oddziałach Zakładu od 12 do 106 dni.
Zatrudnienie lekarzy orzecznictwa lekarskiego (na podstawie umów o pracę) w okresie
ostatnich 5 lat (wg stanu na koniec każdego roku) przedstawia się następująco:
1. 2021 r.: 759 lekarzy, w wymiarze 632 etatów, w tym 534 lekarzy orzeczników,
w wymiarze 418 etatów,
2. 2022 r.: 718 lekarzy, w wymiarze 592 etatów, w tym 501 lekarzy orzeczników,
wymiarze 389 etatów,
3. 2023 r.: 706 lekarzy, w wymiarze 573 etatów, w tym 483 lekarzy orzeczników,
w wymiarze 368 etatów,
4. 2024 r.: 675 lekarzy, w wymiarze 536 etatów, w tym 459 lekarzy orzeczników,
w wymiarze 340 etatów,
5. 2025 r.: 652 lekarzy, w wymiarze 504 etatów, w tym 446 lekarzy orzeczników,
w wymiarze 318 etatów,
6. na koniec I półrocza 2026 r.: 649 lekarzy, w wymiarze 496 etatów, w tym 441 lekarzy
orzeczników, w wymiarze 310 etatów.
Ponadto, ZUS współpracuje z 23 lekarzami orzecznikami na podstawie umów o świadczenie
usług.
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Średni wiek lekarzy zatrudnionych w Zakładzie wynosi powyżej 60 lat, ponad połowa
zatrudnionych lekarzy jest w wieku emerytalnym, a liczba zatrudnionych lekarzy zmniejsza
się od wielu lat.
W celu łagodzenia skutków związanych z niedoborami lekarzy orzekających ZUS podejmuje
doraźne działania organizacyjne, mające zapewnić sprawną realizację zadań. Działania te nie
przekładają się jednak na uzupełnienie zatrudnienia w oczekiwanym stopniu. Zwierzchni
nadzór nad orzecznictwem lekarskim dla celów ubezpieczeń społecznych należy do zakresu
działania Prezesa ZUS, niemniej Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej pozyskuje bieżące informacje dotyczące terminowości wydawania orzeczeń
w poszczególnych oddziałach. Na tej podstawie przygotowano nowelizację ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, której celem jest m.in.
rozwiązanie problemów kadrowych w orzecznictwie lekarskim w ZUS oraz zapewnienie
terminowości wydawania orzeczeń lekarskich w ZUS.
Wprowadzone ustawą z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 26) modyfikacje mają na
celu wdrożenie rozwiązań zapewniających sprawną i efektywną realizację ustawowych
zadań ZUS związanych z wydawaniem orzeczeń i kontrolą zaświadczeń lekarskich. Dotyczą
one:
1) wprowadzenia kompleksowej i jednolitej regulacji zasad i trybu wydawania orzeczeń dla
celów ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń
należących do właściwości ZUS oraz dla celów realizacji zadań zleconych ZUS na
podstawie innych ustaw, a także kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do
pracy. Uregulowanie w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz aktach wykonawczych do niej zasad i trybu wydawania orzeczeń
przyczyni się do:
a) standaryzacji postępowania orzeczniczego we wszystkich rodzajach spraw,
niezależnie od celu, dla którego jest wydawane orzeczenie;
b) przejrzystości regulacji prawnych w tym zakresie, wobec aktualnego rozproszenia
i różnego brzmienia przepisów w wielu aktach prawnych,
2) zmiany zasad zatrudniania, wynagradzania oraz kwalifikacji wymaganych od lekarzy
orzekających w ZUS przez określenie warunków zatrudniania lekarzy na potrzeby
orzecznictwa lekarskiego, które odpowiadają realiom współczesnego rynku pracy tej
grupy zawodowej. W tym zakresie wprowadzono:
a) elastyczne formy współpracy stosowane w praktyce przez podmioty udzielające
świadczeń zdrowotnych, tj. lekarze orzecznicy będą mogli wykonywać pracę na
podstawie umowy o pracę albo umowy o świadczenie usług – według wyboru;
b) regulacje, zgodnie z którymi zasady ustalania wynagrodzenia zasadniczego lekarzy
orzecznictwa lekarskiego zatrudnionych na podstawie umowy o pracę określono w
ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w
rozporządzeniu, które zostało wydane na podstawie przepisów tego aktu przez
ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego,
3) możliwości wydawania orzeczeń w zakresie niezdolności do samodzielnej egzystencji
przez pielęgniarki, a orzeczeń w zakresie rehabilitacji leczniczej przez fizjoterapeutów,
4) zmiany struktury organizacyjnej orzecznictwa lekarskiego. Ustawa przewiduje
konsolidację zadań związanych z wydawaniem orzeczeń oraz realizacją bezpośredniego
nadzoru nad orzekaniem w terenowych jednostkach organizacyjnych ZUS. Daje to
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
większe możliwości efektywnej organizacji pracy, w tym delegowania zadań między
lekarzami oraz zapewnienia bezstronności wydającego orzeczenie. Jednocześnie, w celu
uelastycznienia i usprawnienia pracy lekarza orzecznika, ustawa przewiduje wdrożenie
nowego modelu organizacji pracy lekarza, w którym lekarz orzekający będzie wspierany
przez asystenta medycznego w czynnościach technicznych i administracyjnych,
związanych z przygotowaniem dokumentacji oraz wprowadzaniem danych do
systemów informatycznych w procesie wydawania orzeczenia. Umożliwi to lekarzowi
skupienie się na kwestiach merytorycznych związanych z oceną orzeczniczą,
wymagających specjalistycznej wiedzy medycznej.
Wymienione zmiany mają wdrożyć rozwiązania zapewniające efektywną realizację
ustawowych zadań ZUS związanych z wydawaniem orzeczeń i kontrolą zaświadczeń
lekarskich, przez m.in. dostosowanie warunków zatrudniania lekarzy orzecznictwa
lekarskiego w ZUS do zmieniającego się rynku pracy. Rozwiązania te wychodzą naprzeciw
oczekiwaniom społecznym klientów ZUS, liczących na sprawne załatwianie ich spraw.
W kontekście problemów zidentyfikowanych w interpelacji trzeba zaznaczyć, że
wprowadzone przez Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
regulacje przewidują wprowadzenie ustawowego terminu na wydanie orzeczenia (30 dni)
oraz środka ochrony przed przewlekłością postępowania orzeczniczego w postaci
ponaglenia, które w przypadku przekroczenia terminu na wydanie orzeczenia będzie mogła
wnieść do ZUS osoba zainteresowana.
ZUS od kilku miesięcy koncentruje się na wdrażaniu zmian przewidzianych w przepisach
ustawy z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
oraz niektórych innych ustaw, odnoszących się m. in. do kwalifikacji i form zatrudniania
kadry medycznej, które weszły w życie z dniem 13 kwietnia 2026 r. W ramach
wprowadzania przedmiotowych zmian, ZUS w szczególności:
1. z początkiem kwietnia br. wdrożył proces rekrutacji kadry medycznej obejmujący lekarzy
orzeczników, specjalistów fizjoterapii oraz specjalistów pielęgniarstwa, uwzględniający
zmiany w formach zatrudniania i kwalifikacjach kadry orzekającej,
2. prowadzi szeroką kampanię informacyjną w mediach oraz we współpracy z organami
samorządu zawodowego, mającą na celu zainteresowanie kadry medycznej współpracą
z Zakładem.
Aktualnie ZUS ma zawarte umowy o świadczenie usług z 70 osobami, w tym z: 23 lekarzami
orzecznikami, 15 specjalistami fizjoterapii i 32 specjalistami pielęgniarstwa, z pozostałymi
kandydatami, którzy dotychczas przedłożyli oferty współpracy, prowadzone są rozmowy
rekrutacyjne.
Wobec utrzymujących się problemów w zatrudnieniu lekarzy orzekających istotną rolę
odgrywa współpraca z konsultantami Zakładu. Zakład ma zawarte umowy cywilnoprawne
z 645 konsultantami, w tym: 550 – to lekarze specjaliści, a 95 – to psycholodzy.
W postępowaniach związanych z wydaniem orzeczenia przez lekarza orzecznika lub komisję
lekarską dokumentacja stanowiąca podstawę do wydania orzeczenia może zostać
uzupełniona o opinię specjalistyczną konsultanta Zakładu (lekarza specjalisty lub
psychologa). Lekarz konsultant i psycholog wydają opinie na podstawie bezpośredniego
badania osoby, w stosunku do której ma być wydane orzeczenie oraz po analizie
dokumentacji medycznej i zawodowej. Ten sposób uzupełniania dokumentacji pozwala
w wielu przypadkach usprawnić postępowanie związane z wydaniem orzeczenia.
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odnosząc się do pytań dotyczących możliwych rozwiązań w zakresie „uproszczonego” trybu
wydawania orzeczeń wobec osób z określonymi schorzeniami (pyt. 7 i 8), wyjaśniam, że
Zakład wykonuje ustawowo określone zadania związane z orzekaniem dla celów ustalania
uprawnień do świadczeń1, przy zachowaniu zasad określonych w ustawie emerytalnej2.
Zgodnie z art. 12 ustawy emerytalnej - niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub
częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności
organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie
niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do
pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Należy podkreślić, że dla ustalenia
niezdolności do pracy nie wystarczy samo rozpoznanie choroby lub wielu chorób, ale
konieczne jest stwierdzenie, czy następstwa schorzeń naruszają sprawność organizmu
w stopniu ograniczającym zdolność do pracy zarobkowej. Przepisy prawa, które regulują
zasady orzekania o niezdolności do pracy wskazują, że lekarz orzekający dokonuje oceny
niezdolności do pracy, jej stopnia, przewidywanego okresu trwania i ustalenia innych
okoliczności niezbędnych do wydania decyzji w sprawie świadczenia. W związku
z powyższym każda sprawa oceniana jest indywidualnie, przy uwzględnieniu okoliczności
wymienionych w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, czyli oprócz stopnia naruszenia
sprawności organizmu, również wykształcenia, posiadanych kwalifikacji, charakteru
dotychczas wykonywanej pracy. Przy ocenie niezdolności do pracy lekarz orzecznik i
komisja lekarska zobowiązani są uwzględnić wszystkie schorzenia, z powodu których jest
leczona osoba orzekana oraz dokonać łącznej oceny ich następstw, powodujących
naruszenie sprawności organizmu.
Orzeczenie w przedmiocie niezdolności do pracy wydawane jest na podstawie
dokumentacji medycznej oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia
osoby, w stosunku do której ma być ono wydane3. Jeżeli dokumentacja medyczna jest
wystarczająca do wydania orzeczenia, tj. w szczególności zawiera kompletne dane o stanie
zdrowia, stwierdzonych schorzeniach, prowadzonym leczeniu, wynikach badań
diagnostycznych, ewentualnych konsultacjach lekarskich – orzeczenie może zostać wydane
bez bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie.
W postępowaniu orzeczniczym lekarze orzecznicy i komisje lekarskie korzystają
z dokumentacji wytworzonej i gromadzonej przez lekarzy leczących oraz wyników badań
wykonanych dla celów diagnostyczno-leczniczych. Istnieje też możliwość zlecania
dodatkowych opinii lekarzy konsultantów (specjalistów z węższych dziedzin medycyny) lub
psychologów, badań dodatkowych oraz obserwacji szpitalnej. ZUS tak organizuje
postępowanie orzecznicze w Zakładzie aby nie wiązało się ono z jakimikolwiek trudnościami
dla osób, wobec których jest wydawane orzeczenie. We własnym zakresie pozyskuje
dokumentację medyczną od podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych – jeśli osoba
ubiegająca się o świadczenie tej dokumentacji nie posiada.
Zasadą wynikająca z przepisów ustawy emerytalnej jest, że niezdolność do pracy orzeka się
na okres nie dłuższy niż 5 lat. Jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania
zdolności do pracy przed upływem tego okresu, niezdolność do pracy orzeka się na okres
1 art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. f) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U.
2026 r. poz. 199, z późn. zm.,
2 art. 12 – 14 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm., zwanej dalej „ustawą emerytalną”,
3 § 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności
do pracy, Dz. U. Nr 273, poz. 2711, z późn. zm.
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dłuższy niż 5 lat. W odniesieniu do osób uprawnionych do renty z tytułu niezdolności do
pracy przez okres co najmniej ostatnich 5 lat poprzedzających dzień badania lekarskiego,
którym brakuje mniej niż 5 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, w przypadku dalszego
stwierdzenia niezdolności do pracy orzeka się niezdolność do pracy na okres do dnia
osiągnięcia tego wieku.
Uprzejmie informuję, że w związku z powyższym w MRPiPS nie prowadzi się obecnie prac
zmierzających do wprowadzenia kolejnych rozwiązań legislacyjnych w przedmiotowym
zakresie. Jednocześnie stale monitorowane jest funkcjonowanie systemu oraz jego wpływ
na sytuację różnych grup ubezpieczonych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.395.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 18011 Pani Posłanki Karoliny Pawliczak w sprawie czasu
oczekiwania na orzeczenia lekarzy orzeczników ZUS, proszę o przyjęcie następujących
wyjaśnień:
Wydawanie orzeczeń lekarskich stanowi jedno z ustawowych zadań Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych (ZUS). Są one podstawą do przyznawania świadczeń z ubezpieczeń
społecznych lub innych świadczeń wypłacanych przez ten organ. Orzecznictwo lekarskie w
ZUS jest realizowane przez lekarzy orzeczników (I instancja, orzekanie jednoosobowe) i
komisje lekarskie (II instancja, skład trzech lekarzy).
Rocznie, ponad 1 mln orzeczeń wydawanych jest przez lekarzy orzeczników i komisje
lekarskie. Zasadniczy wpływ na sprawną i efektywną realizację ustawowych zadań Zakładu
związanych z wydawaniem orzeczeń dla celów świadczeń z ubezpieczeń społecznych
i innych celów przewidzianych w przepisach prawa, ma stan zatrudnienia lekarzy
orzecznictwa lekarskiego. Od dłuższego czasu utrzymują się znaczne niedobory
w zatrudnieniu lekarzy orzecznictwa lekarskiego, które bezpośrednio wpływają na
efektywną realizację ustawowych zadań ZUS, związanych z wydawaniem orzeczeń oraz
z kontrolą orzecznictwa o czasowej niezdolności do pracy. W efekcie w wielu oddziałach
czas oczekiwania na wydanie orzeczenia, a tym samym ustalenie uprawnień do świadczenia
jest wydłużony. Aktualnie, średni czas oczekiwania na wydanie orzeczenia przez lekarza
orzecznika w sprawach z wniosku o ustalenie uprawnień do świadczeń, w tym świadczenia
rehabilitacyjnego lub renty z tytułu niezdolności do pracy, wynosi 34 dni, w poszczególnych
oddziałach Zakładu od 12 do 106 dni.
Zatrudnienie lekarzy orzecznictwa lekarskiego (na podstawie umów o pracę) w okresie
ostatnich 5 lat (wg stanu na koniec każdego roku) przedstawia się następująco:
1. 2021 r.: 759 lekarzy, w wymiarze 632 etatów, w tym 534 lekarzy orzeczników,
w wymiarze 418 etatów,
2. 2022 r.: 718 lekarzy, w wymiarze 592 etatów, w tym 501 lekarzy orzeczników,
wymiarze 389 etatów,
3. 2023 r.: 706 lekarzy, w wymiarze 573 etatów, w tym 483 lekarzy orzeczników,
w wymiarze 368 etatów,
4. 2024 r.: 675 lekarzy, w wymiarze 536 etatów, w tym 459 lekarzy orzeczników,
w wymiarze 340 etatów,
5. 2025 r.: 652 lekarzy, w wymiarze 504 etatów, w tym 446 lekarzy orzeczników,
w wymiarze 318 etatów,
6. na koniec I półrocza 2026 r.: 649 lekarzy, w wymiarze 496 etatów, w tym 441 lekarzy
orzeczników, w wymiarze 310 etatów.
Ponadto, ZUS współpracuje z 23 lekarzami orzecznikami na podstawie umów o świadczenie
usług.
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Średni wiek lekarzy zatrudnionych w Zakładzie wynosi powyżej 60 lat, ponad połowa
zatrudnionych lekarzy jest w wieku emerytalnym, a liczba zatrudnionych lekarzy zmniejsza
się od wielu lat.
W celu łagodzenia skutków związanych z niedoborami lekarzy orzekających ZUS podejmuje
doraźne działania organizacyjne, mające zapewnić sprawną realizację zadań. Działania te nie
przekładają się jednak na uzupełnienie zatrudnienia w oczekiwanym stopniu. Zwierzchni
nadzór nad orzecznictwem lekarskim dla celów ubezpieczeń społecznych należy do zakresu
działania Prezesa ZUS, niemniej Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej pozyskuje bieżące informacje dotyczące terminowości wydawania orzeczeń
w poszczególnych oddziałach. Na tej podstawie przygotowano nowelizację ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, której celem jest m.in.
rozwiązanie problemów kadrowych w orzecznictwie lekarskim w ZUS oraz zapewnienie
terminowości wydawania orzeczeń lekarskich w ZUS.
Wprowadzone ustawą z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 26) modyfikacje mają na
celu wdrożenie rozwiązań zapewniających sprawną i efektywną realizację ustawowych
zadań ZUS związanych z wydawaniem orzeczeń i kontrolą zaświadczeń lekarskich. Dotyczą
one:
1) wprowadzenia kompleksowej i jednolitej regulacji zasad i trybu wydawania orzeczeń dla
celów ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, innych świadczeń
należących do właściwości ZUS oraz dla celów realizacji zadań zleconych ZUS na
podstawie innych ustaw, a także kontroli orzecznictwa o czasowej niezdolności do
pracy. Uregulowanie w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz aktach wykonawczych do niej zasad i trybu wydawania orzeczeń
przyczyni się do:
a) standaryzacji postępowania orzeczniczego we wszystkich rodzajach spraw,
niezależnie od celu, dla którego jest wydawane orzeczenie;
b) przejrzystości regulacji prawnych w tym zakresie, wobec aktualnego rozproszenia
i różnego brzmienia przepisów w wielu aktach prawnych,
2) zmiany zasad zatrudniania, wynagradzania oraz kwalifikacji wymaganych od lekarzy
orzekających w ZUS przez określenie warunków zatrudniania lekarzy na potrzeby
orzecznictwa lekarskiego, które odpowiadają realiom współczesnego rynku pracy tej
grupy zawodowej. W tym zakresie wprowadzono:
a) elastyczne formy współpracy stosowane w praktyce przez podmioty udzielające
świadczeń zdrowotnych, tj. lekarze orzecznicy będą mogli wykonywać pracę na
podstawie umowy o pracę albo umowy o świadczenie usług – według wyboru;
b) regulacje, zgodnie z którymi zasady ustalania wynagrodzenia zasadniczego lekarzy
orzecznictwa lekarskiego zatrudnionych na podstawie umowy o pracę określono w
ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w
rozporządzeniu, które zostało wydane na podstawie przepisów tego aktu przez
ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego,
3) możliwości wydawania orzeczeń w zakresie niezdolności do samodzielnej egzystencji
przez pielęgniarki, a orzeczeń w zakresie rehabilitacji leczniczej przez fizjoterapeutów,
4) zmiany struktury organizacyjnej orzecznictwa lekarskiego. Ustawa przewiduje
konsolidację zadań związanych z wydawaniem orzeczeń oraz realizacją bezpośredniego
nadzoru nad orzekaniem w terenowych jednostkach organizacyjnych ZUS. Daje to
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
większe możliwości efektywnej organizacji pracy, w tym delegowania zadań między
lekarzami oraz zapewnienia bezstronności wydającego orzeczenie. Jednocześnie, w celu
uelastycznienia i usprawnienia pracy lekarza orzecznika, ustawa przewiduje wdrożenie
nowego modelu organizacji pracy lekarza, w którym lekarz orzekający będzie wspierany
przez asystenta medycznego w czynnościach technicznych i administracyjnych,
związanych z przygotowaniem dokumentacji oraz wprowadzaniem danych do
systemów informatycznych w procesie wydawania orzeczenia. Umożliwi to lekarzowi
skupienie się na kwestiach merytorycznych związanych z oceną orzeczniczą,
wymagających specjalistycznej wiedzy medycznej.
Wymienione zmiany mają wdrożyć rozwiązania zapewniające efektywną realizację
ustawowych zadań ZUS związanych z wydawaniem orzeczeń i kontrolą zaświadczeń
lekarskich, przez m.in. dostosowanie warunków zatrudniania lekarzy orzecznictwa
lekarskiego w ZUS do zmieniającego się rynku pracy. Rozwiązania te wychodzą naprzeciw
oczekiwaniom społecznym klientów ZUS, liczących na sprawne załatwianie ich spraw.
W kontekście problemów zidentyfikowanych w interpelacji trzeba zaznaczyć, że
wprowadzone przez Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
regulacje przewidują wprowadzenie ustawowego terminu na wydanie orzeczenia (30 dni)
oraz środka ochrony przed przewlekłością postępowania orzeczniczego w postaci
ponaglenia, które w przypadku przekroczenia terminu na wydanie orzeczenia będzie mogła
wnieść do ZUS osoba zainteresowana.
ZUS od kilku miesięcy koncentruje się na wdrażaniu zmian przewidzianych w przepisach
ustawy z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
oraz niektórych innych ustaw, odnoszących się m. in. do kwalifikacji i form zatrudniania
kadry medycznej, które weszły w życie z dniem 13 kwietnia 2026 r. W ramach
wprowadzania przedmiotowych zmian, ZUS w szczególności:
1. z początkiem kwietnia br. wdrożył proces rekrutacji kadry medycznej obejmujący lekarzy
orzeczników, specjalistów fizjoterapii oraz specjalistów pielęgniarstwa, uwzględniający
zmiany w formach zatrudniania i kwalifikacjach kadry orzekającej,
2. prowadzi szeroką kampanię informacyjną w mediach oraz we współpracy z organami
samorządu zawodowego, mającą na celu zainteresowanie kadry medycznej współpracą
z Zakładem.
Aktualnie ZUS ma zawarte umowy o świadczenie usług z 70 osobami, w tym z: 23 lekarzami
orzecznikami, 15 specjalistami fizjoterapii i 32 specjalistami pielęgniarstwa, z pozostałymi
kandydatami, którzy dotychczas przedłożyli oferty współpracy, prowadzone są rozmowy
rekrutacyjne.
Wobec utrzymujących się problemów w zatrudnieniu lekarzy orzekających istotną rolę
odgrywa współpraca z konsultantami Zakładu. Zakład ma zawarte umowy cywilnoprawne
z 645 konsultantami, w tym: 550 – to lekarze specjaliści, a 95 – to psycholodzy.
W postępowaniach związanych z wydaniem orzeczenia przez lekarza orzecznika lub komisję
lekarską dokumentacja stanowiąca podstawę do wydania orzeczenia może zostać
uzupełniona o opinię specjalistyczną konsultanta Zakładu (lekarza specjalisty lub
psychologa). Lekarz konsultant i psycholog wydają opinie na podstawie bezpośredniego
badania osoby, w stosunku do której ma być wydane orzeczenie oraz po analizie
dokumentacji medycznej i zawodowej. Ten sposób uzupełniania dokumentacji pozwala
w wielu przypadkach usprawnić postępowanie związane z wydaniem orzeczenia.
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odnosząc się do pytań dotyczących możliwych rozwiązań w zakresie „uproszczonego” trybu
wydawania orzeczeń wobec osób z określonymi schorzeniami (pyt. 7 i 8), wyjaśniam, że
Zakład wykonuje ustawowo określone zadania związane z orzekaniem dla celów ustalania
uprawnień do świadczeń1, przy zachowaniu zasad określonych w ustawie emerytalnej2.
Zgodnie z art. 12 ustawy emerytalnej - niezdolną do pracy jest osoba, która całkowicie lub
częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności
organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Całkowicie
niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.
Częściowo niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do
pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Należy podkreślić, że dla ustalenia
niezdolności do pracy nie wystarczy samo rozpoznanie choroby lub wielu chorób, ale
konieczne jest stwierdzenie, czy następstwa schorzeń naruszają sprawność organizmu
w stopniu ograniczającym zdolność do pracy zarobkowej. Przepisy prawa, które regulują
zasady orzekania o niezdolności do pracy wskazują, że lekarz orzekający dokonuje oceny
niezdolności do pracy, jej stopnia, przewidywanego okresu trwania i ustalenia innych
okoliczności niezbędnych do wydania decyzji w sprawie świadczenia. W związku
z powyższym każda sprawa oceniana jest indywidualnie, przy uwzględnieniu okoliczności
wymienionych w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, czyli oprócz stopnia naruszenia
sprawności organizmu, również wykształcenia, posiadanych kwalifikacji, charakteru
dotychczas wykonywanej pracy. Przy ocenie niezdolności do pracy lekarz orzecznik i
komisja lekarska zobowiązani są uwzględnić wszystkie schorzenia, z powodu których jest
leczona osoba orzekana oraz dokonać łącznej oceny ich następstw, powodujących
naruszenie sprawności organizmu.
Orzeczenie w przedmiocie niezdolności do pracy wydawane jest na podstawie
dokumentacji medycznej oraz po przeprowadzeniu bezpośredniego badania stanu zdrowia
osoby, w stosunku do której ma być ono wydane3. Jeżeli dokumentacja medyczna jest
wystarczająca do wydania orzeczenia, tj. w szczególności zawiera kompletne dane o stanie
zdrowia, stwierdzonych schorzeniach, prowadzonym leczeniu, wynikach badań
diagnostycznych, ewentualnych konsultacjach lekarskich – orzeczenie może zostać wydane
bez bezpośredniego badania stanu zdrowia osoby ubiegającej się o świadczenie.
W postępowaniu orzeczniczym lekarze orzecznicy i komisje lekarskie korzystają
z dokumentacji wytworzonej i gromadzonej przez lekarzy leczących oraz wyników badań
wykonanych dla celów diagnostyczno-leczniczych. Istnieje też możliwość zlecania
dodatkowych opinii lekarzy konsultantów (specjalistów z węższych dziedzin medycyny) lub
psychologów, badań dodatkowych oraz obserwacji szpitalnej. ZUS tak organizuje
postępowanie orzecznicze w Zakładzie aby nie wiązało się ono z jakimikolwiek trudnościami
dla osób, wobec których jest wydawane orzeczenie. We własnym zakresie pozyskuje
dokumentację medyczną od podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych – jeśli osoba
ubiegająca się o świadczenie tej dokumentacji nie posiada.
Zasadą wynikająca z przepisów ustawy emerytalnej jest, że niezdolność do pracy orzeka się
na okres nie dłuższy niż 5 lat. Jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania
zdolności do pracy przed upływem tego okresu, niezdolność do pracy orzeka się na okres
1 art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. f) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U.
2026 r. poz. 199, z późn. zm.,
2 art. 12 – 14 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,
Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm., zwanej dalej „ustawą emerytalną”,
3 § 4 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2004 r. w sprawie orzekania o niezdolności
do pracy, Dz. U. Nr 273, poz. 2711, z późn. zm.
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dłuższy niż 5 lat. W odniesieniu do osób uprawnionych do renty z tytułu niezdolności do
pracy przez okres co najmniej ostatnich 5 lat poprzedzających dzień badania lekarskiego,
którym brakuje mniej niż 5 lat do osiągnięcia wieku emerytalnego, w przypadku dalszego
stwierdzenia niezdolności do pracy orzeka się niezdolność do pracy na okres do dnia
osiągnięcia tego wieku.
Uprzejmie informuję, że w związku z powyższym w MRPiPS nie prowadzi się obecnie prac
zmierzających do wprowadzenia kolejnych rozwiązań legislacyjnych w przedmiotowym
zakresie. Jednocześnie stale monitorowane jest funkcjonowanie systemu oraz jego wpływ
na sytuację różnych grup ubezpieczonych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --