Interpelacja nr 17851
Interpelacja w sprawie nierównego traktowania kobiet przy ustalaniu wysokości emerytur
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie nierównego traktowania kobiet przy ustalaniu wysokości emerytur
Interpelacja nr 17851
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nierównego traktowania kobiet przy ustalaniu wysokości emerytur
Zgłaszający: Jarosław Wałęsa
Data wpływu: 18-06-2026
Gdańsk, 15 czerwca 2026 r.
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją poselską w sprawie sytuacji kobiet urodzonych w latach 1949–1968, którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia ponownego obliczenia emerytury po osiągnięciu 65. roku życia z tego powodu, że w 1999 r. nie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego i nie jest dla nich prowadzone subkonto w ZUS.
Z informacji przedstawianych przez ekspertów zajmujących się systemem ubezpieczeń społecznych wynika, że problem może dotyczyć setek tysięcy, a nawet około miliona kobiet. Osoby te, podejmując w 1999 r. decyzję o nieprzystąpieniu do OFE, nie mogły przewidzieć jej przyszłych konsekwencji, ponieważ przepis umożliwiający ponowne obliczenie świadczenia po ukończeniu 65 lat został wprowadzony dopiero wiele lat później.
Zgodnie z art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych emerytura osoby, która pobierała okresową emeryturę kapitałową, jest po osiągnięciu 65. roku życia obliczana ponownie z urzędu. Rozwiązanie to może prowadzić do znacznego podwyższenia świadczenia. Z przedstawianych publicznie danych wynika, że w niektórych przypadkach wzrost emerytury wynosił ponad 70 proc., natomiast średnia podwyżka świadczeń ponownie obliczonych w latach 2017–2023 miała wynosić ponad 50 proc.
Z możliwości tej nie korzystają jednak kobiety, które nie przystąpiły do OFE i którym ZUS nie prowadzi subkonta. Powstaje zatem sytuacja, w której osoby znajdujące się w zbliżonym położeniu, posiadające porównywalny staż ubezpieczeniowy i opłacające składki na ubezpieczenie emerytalne, mogą otrzymywać świadczenia różniące się o kilkadziesiąt procent wyłącznie z powodu decyzji podjętej w zupełnie innych realiach prawnych.
Szczególne wątpliwości budzi fakt, że w chwili podejmowania decyzji dotyczącej członkostwa w OFE kobiety te nie miały możliwości przewidzenia, że kilkanaście lat później ustawodawca uzależni prawo do korzystnego ponownego obliczenia emerytury od prowadzenia subkonta w ZUS. Państwo nie powinno obciążać obywateli negatywnymi skutkami decyzji, których następstw nie mogli racjonalnie przewidzieć w chwili ich podejmowania.
Wątpliwości budzi także praktyka nieprowadzenia subkont części osób ubezpieczonych. Z doniesień medialnych wynika, że może ona być następstwem przyjętej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykładni przepisów, a nie jednoznacznej regulacji ustawowej. Jeżeli taka interpretacja prowadzi do pozbawienia znacznej grupy kobiet możliwości podwyższenia emerytury, wymaga ona pilnej i szczegółowej analizy prawnej.
Mając na uwadze skalę problemu, wysokość możliwych strat ponoszonych przez osoby ubezpieczone oraz konieczność zapewnienia równego traktowania obywateli przez system emerytalny, zwracam się do Pani Ministry z prośbą o pilne przeanalizowanie obowiązujących regulacji oraz praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:
Ile kobiet urodzonych w latach 1949–1968 nie ma prowadzonego subkonta w ZUS z powodu nieprzystąpienia do OFE w 1999 r.?
Ilu kobietom Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ponownego obliczenia emerytury na podstawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z powodu braku subkonta?
Czy ministerstwo podziela stanowisko, że obecna praktyka może prowadzić do nierównego traktowania kobiet znajdujących się w porównywalnej sytuacji ubezpieczeniowej?
Czy ministerstwo planuje zmianę przepisów umożliwiającą ponowne obliczenie emerytur kobietom, które w 1999 r. nie przystąpiły do OFE? Czy rozważane jest ponowne obliczenie tych świadczeń z urzędu oraz wypłata wyrównania za okres, w którym emerytki otrzymywały świadczenia w zaniżonej wysokości?
Interpelacja nr 17851
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nierównego traktowania kobiet przy ustalaniu wysokości emerytur
Zgłaszający: Jarosław Wałęsa
Data wpływu: 18-06-2026
Gdańsk, 15 czerwca 2026 r.
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją poselską w sprawie sytuacji kobiet urodzonych w latach 1949–1968, którym Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmawia ponownego obliczenia emerytury po osiągnięciu 65. roku życia z tego powodu, że w 1999 r. nie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego i nie jest dla nich prowadzone subkonto w ZUS.
Z informacji przedstawianych przez ekspertów zajmujących się systemem ubezpieczeń społecznych wynika, że problem może dotyczyć setek tysięcy, a nawet około miliona kobiet. Osoby te, podejmując w 1999 r. decyzję o nieprzystąpieniu do OFE, nie mogły przewidzieć jej przyszłych konsekwencji, ponieważ przepis umożliwiający ponowne obliczenie świadczenia po ukończeniu 65 lat został wprowadzony dopiero wiele lat później.
Zgodnie z art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych emerytura osoby, która pobierała okresową emeryturę kapitałową, jest po osiągnięciu 65. roku życia obliczana ponownie z urzędu. Rozwiązanie to może prowadzić do znacznego podwyższenia świadczenia. Z przedstawianych publicznie danych wynika, że w niektórych przypadkach wzrost emerytury wynosił ponad 70 proc., natomiast średnia podwyżka świadczeń ponownie obliczonych w latach 2017–2023 miała wynosić ponad 50 proc.
Z możliwości tej nie korzystają jednak kobiety, które nie przystąpiły do OFE i którym ZUS nie prowadzi subkonta. Powstaje zatem sytuacja, w której osoby znajdujące się w zbliżonym położeniu, posiadające porównywalny staż ubezpieczeniowy i opłacające składki na ubezpieczenie emerytalne, mogą otrzymywać świadczenia różniące się o kilkadziesiąt procent wyłącznie z powodu decyzji podjętej w zupełnie innych realiach prawnych.
Szczególne wątpliwości budzi fakt, że w chwili podejmowania decyzji dotyczącej członkostwa w OFE kobiety te nie miały możliwości przewidzenia, że kilkanaście lat później ustawodawca uzależni prawo do korzystnego ponownego obliczenia emerytury od prowadzenia subkonta w ZUS. Państwo nie powinno obciążać obywateli negatywnymi skutkami decyzji, których następstw nie mogli racjonalnie przewidzieć w chwili ich podejmowania.
Wątpliwości budzi także praktyka nieprowadzenia subkont części osób ubezpieczonych. Z doniesień medialnych wynika, że może ona być następstwem przyjętej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wykładni przepisów, a nie jednoznacznej regulacji ustawowej. Jeżeli taka interpretacja prowadzi do pozbawienia znacznej grupy kobiet możliwości podwyższenia emerytury, wymaga ona pilnej i szczegółowej analizy prawnej.
Mając na uwadze skalę problemu, wysokość możliwych strat ponoszonych przez osoby ubezpieczone oraz konieczność zapewnienia równego traktowania obywateli przez system emerytalny, zwracam się do Pani Ministry z prośbą o pilne przeanalizowanie obowiązujących regulacji oraz praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na poniższe pytania:
Ile kobiet urodzonych w latach 1949–1968 nie ma prowadzonego subkonta w ZUS z powodu nieprzystąpienia do OFE w 1999 r.?
Ilu kobietom Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił ponownego obliczenia emerytury na podstawie art. 26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z powodu braku subkonta?
Czy ministerstwo podziela stanowisko, że obecna praktyka może prowadzić do nierównego traktowania kobiet znajdujących się w porównywalnej sytuacji ubezpieczeniowej?
Czy ministerstwo planuje zmianę przepisów umożliwiającą ponowne obliczenie emerytur kobietom, które w 1999 r. nie przystąpiły do OFE? Czy rozważane jest ponowne obliczenie tych świadczeń z urzędu oraz wypłata wyrównania za okres, w którym emerytki otrzymywały świadczenia w zaniżonej wysokości?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
16
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.8 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (16)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
15751 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.389.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17851 Pana Posła Jarosława Wałęsy, w sprawie nierównego
traktowania kobiet przy ustalaniu wysokości emerytur, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Reforma powszechnego systemu emerytalno-rentowego weszła w życie 1 stycznia 1999 r.
Kwestie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych oraz zasady ustalania ich wysokości
regulują przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm.). W wyniku reformy
powszechnego systemu emerytalno-rentowego utworzono otwarte fundusze emerytalne na
podstawie przepisów ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy
emerytalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1113, z późn. zm.).
W związku z reformą emerytalną i utworzeniem otwartych funduszy emerytalnych (OFE)
ubezpieczeni urodzeni po 1948 r., a przed 1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę,
mogli do 31 grudnia 1999 r. na własny wniosek przystąpić do wybranego OFE.W przypadku osób,
które nie przystąpiły do OFE składka na ubezpieczenie emerytalne jest w całości odprowadzana
przez płatnika składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Natomiast w przypadku osób,
które przystąpiły do OFE składka emerytalna dzielona jest na dwie części - jedna jest
ewidencjonowana na koncie w ZUS (I filar emerytalny), a druga podlegała przekazaniu na rzecz
OFE, a po zmianach w systemie ubezpieczeń społecznych z lat 2011-2014 r. na subkonto i
opcjonalnie do OFE (II filar emerytalny).
Utworzone w 2011 r. subkonta dotyczą jedynie osób, dla których podział składki, o jakim mowa
w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.
z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.) jest obowiązkowy oraz osób urodzonych w latach 1949-1968,
które zgodnie z art. 111 tego aktu przystąpiły do wybranego otwartego funduszu emerytalnego.
Dla pozostałych osób urodzonych przed 1969 r. subkonta nie były tworzone - wynika to wprost z
art. 22 w związku z art. 111 tej ustawy. Subkonta stanowią realizację wynikającego z przepisów
o otwartych funduszach emerytalnych postulatu utworzenia otwartych funduszy emerytalnych
typu B, a więc funduszy bezpiecznych, do których przenoszono środki członków OFE na kilka lat
przed osiągnięciem przez nich wieku emerytalnego. W wyniku zmian z lat 2011-2014 funkcję tę
zaczęły pełnić subkonta w ZUS.
Zgodnie z danymi ZUS liczba kobiet urodzonych w latach 1949-1968, które posiadały niezerowy
kapitał emerytalny oraz nie były członkiniami OFE wyniosła wg stanu na grudzień 2024 r. 2,72
mln.
Przystąpienie przez ubezpieczonych urodzonych po 1948 r., a przed 1969 r. do OFE stanowiło
oświadczenie woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego na zasadach określonych dla osób
urodzonych po 31 grudnia 1968 r., dla których przystąpienie do OFE było obowiązkowe.
Przesądzało to o odmiennym, w dniu przejścia na emeryturę, poziomie zgromadzonych środków
emerytalnych w ramach II filara emerytalnego w stosunku do środków emerytalnych, które nie
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
podlegały podziałowi i w całości zostały zewidencjonowane na koncie emerytalnym ZUS.
Odpowiada za to sposób zarządzania środkami emerytalnymi w ramach II filara, które po pobraniu
opłat od wpływających do OFE składek są inwestowane na rynku kapitałowym przez OFE lub
zapisywane na subkoncie w ZUS i waloryzowane w sposób odmienny od waloryzacji środków
zapisanych na koncie w ZUS w ramach I filara.
Dobrowolność członkostwa w OFE wynikała z podjęcia przez ubezpieczonego ryzyka
inwestycyjnego, którym charakteryzują się rynki finansowe i z rezygnacji z prawa do wcześniejszej
emerytury, a także z przyjęcia, że emerytura będzie ustalana na innych zasadach niż w przypadku
osób, które nie przystąpiły do OFE. Jednocześnie dawało to ubezpieczonym gwarancję, że środki
zgromadzone w II filarze będą podlegały dziedziczeniu.
Przyjęcie tych rozwiązań spowodowało, że emerytury osób, które przystąpiły do OFE obliczane są
na zasadach uwzględniających odmienność gromadzenia i pomnażania środków na etapie
inwestycyjnym oraz uwzględniają gwarancje związane z dziedziczeniem na tym etapie środków z
II filara. W związku z tym dla tej grupy ubezpieczonych ustanowiono emerytury kapitałowe
regulowane przepisami ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U.
z 2018 r. poz. 926) w brzmieniu nadanym od 1 października 2017 r. przepisami ustawy z dnia 16
listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(Dz. U. z 2017 r. poz. 38).
Na podstawie przepisów powołanej ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach
kapitałowych ze środków zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS przysługuje okresowa
emerytura kapitałowa. Okresowa emerytura kapitałowa przysługuje członkowi otwartego
funduszu emerytalnego do ukończenia 65 roku życia.
Członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do okresowej emerytury kapitałowej,
jeżeli ukończył 60 lat i kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni
dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub
wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego. Prawo do okresowej emerytury
kapitałowej wygasa: w przypadku śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego; z dniem
poprzedzającym dzień, w którym członek otwartego funduszu emerytalnego ukończył 65 rok
życia; w przypadku wyczerpania środków zewidencjonowanych na subkoncie.
Należy dodać, że przepisami ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzono zmiany w przepisach ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie
których przywrócono dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wiek przejścia na
emeryturę wynoszący odpowiednio dla ubezpieczonych-kobiet i mężczyzn co najmniej 60 i 65 lat.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat przez osobę,
która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku,
emeryturę z funduszu oblicza się ponownie z urzędu, z tym że przyjmuje się do tego średnie dalsze
trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dacie osiągnięcia tego wieku.
Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne
z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca
miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury oraz
zwaloryzowanego kapitału początkowego i kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie
w ZUS, z tym że przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury nie uwzględnia się kwot zwiększeń
składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego uzyskanych w wyniku
waloryzacji kwartalnej, przeprowadzonej w celu obliczenia dotychczas przysługującej emerytury
z funduszu.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może być niższa od kwoty odpowiadającej
wysokości emerytury z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu
poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat.
Jeśli chodzi o kobiety, które przystąpiły do OFE, to emerytura ustalana w powszechnym wieku
emerytalnym, wynoszącym dla kobiet 60 lat, nie jest świadczeniem dożywotnim, gdyż takim
świadczeniem nie jest emerytura okresowa. Emerytura okresowa jest jedynie swoistym
świadczeniem przejściowym, stanowiącym formę tzw. programowanej wypłaty. Zgodnie
z założeniami reformy emerytalnej, ustalenie świadczenia dożywotniego jest możliwe dopiero
w wieku 65 lat (przy przyjętym założeniu równego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn). Wtedy
też przyznawane świadczenie staje się świadczeniem dożywotnim, a więc emeryturą w klasycznym
ujęciu. Jednocześnie jednak radykalnie zmienia się możliwość dziedziczenia zgromadzonych do
jego wypłaty środków na subkoncie osoby ubezpieczonej. Skutkuje to niemożliwością ich
dziedziczenia po trzech latach pobierania tej emerytury (ustalonej w wieku 65 lat, na tych samych
zasadach jak w przypadku emerytur mężczyzn).
Różnice w sposobie wypłaty emerytur dla osób, które nie przystąpiły do OFE wynikają z faktu, że
ich emerytury są wypłacane w oparciu o składki, które nie podlegały podziałowi na I i II filar
emerytalny, gdyż cała składka na ubezpieczenie emerytalne ubezpieczonych, którzy nie przystąpili
do otwartego funduszu emerytalnego, ewidencjonowana jest w ich przypadku wyłącznie na koncie
w ZUS. Tym samym, ustalone w powszechnym wieku emerytalnym, wynoszącym dla kobiet 60 lat,
świadczenie emerytalne tych ubezpieczonych jest świadczeniem dożywotnim.
Należy dodać, że osoby, które po przejściu na emeryturę podjęły aktywność zawodową, z której
tytułu podlegały ubezpieczeniu społecznemu, mogą wystąpić o ponownie ustalenie wysokości
emerytury poprzez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas okresów składkowych. Ponowne
ustalenie wysokości świadczenia następuje na wniosek osoby zainteresowanej, który może być
złożony nie częściej niż raz w roku.
W efekcie reformy emerytalnej z 1999 r., a także zmian w systemie emerytalnym z lat 2011-2014,
obecnie ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1968 r. (a także ubezpieczeni, którzy dobrowolnie
wybrali członkostwo w OFE) odprowadzają składki emerytalne do ZUS, który obowiązkowo
ewidencjonuje je na koncie (I filar) oraz na subkoncie w ZUS, a opcjonalnie część składki na
wniosek ubezpieczonego odprowadza do OFE. Emerytury ustalane na zasadach wynikających
z członkostwa w II filarze należy rozpatrywać w obrębie kohort osób, które przystąpiły do OFE,
a więc znajdujących się w porównywalnej sytuacji. Podobnie emerytury osób, które nie przystąpiły
do OFE wypłacane są na zasadach wynikających z braku członkostwa w OFE, a osoby te również
znajdują się w porównywalnej sytuacji. Nie można uznać, że któraś z tych grup jest
uprzywilejowana, gdyż ich świadczenia ustalane są jedynie z uwzględnieniem specyfiki dotyczącej
przystąpienia do II filara lub niepodjęcia takiej decyzji. Należy przy tym zwrócić uwagę, że
obowiązkowe odprowadzanie składki na subkonto powoduje, że emerytury ustalone w oparciu
o subkonto mają inną wysokość (historycznie niższą) w stosunku do sytuacji, w której emerytury
tych osób nie byłyby ustalone w oparciu o składki zewidencjonowane na subkoncie (składka
emerytalna nie podlegałaby podziałowi i w całości byłaby ewidencjonowana na koncie w ramach
I filara).
Wynika to z oparcia wskaźnika waloryzacji subkonta o średnioroczną dynamikę wartości produktu
krajowego brutto (PKB) w cenach bieżących za okres ostatnich 5 lat poprzedzających termin
waloryzacji. Skumulowany wskaźnik w okresie funkcjonowania subkonta, na którym
ewidencjonowana jest ponad 1/3 składek emerytalnych, kształtuje się na poziomie wyraźnie
niższym od poziomu skumulowanego wskaźnika waloryzacji konta (I filarowego)1. Oznacza to, że
1 Przykładowo składka w wysokości 1000 zł, którą zwaloryzowano wskaźnikami waloryzacji rocznej, począwszy od
waloryzacji za 2012 r. (pierwsza waloryzacja subkonta) po ostatniej waloryzacji rocznej za 2025 r. osiąga wartość 3079,34
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytury kobiet, które wybrały II filar w chwili osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego
są emeryturami niższymi od emerytur kobiet, które takiego wyboru nie dokonały. Tym samym
wypłata emerytur dla kobiet w wieku 60 lat, które posiadają subkonto, jest mniej kosztowna dla
FUS i budżetu państwa niż wypłata emerytur dla kobiet w wieku 60 lat, które nie przystąpiły do II
filara. Stąd nie można mówić o dodatkowym koszcie dla FUS oraz budżetu państwa z tego tytułu.
Dodatkowy koszt jest generowany przez dziedziczenie części środków zewidencjonowanych na
subkoncie w okresie pierwszych 3 lat po przejściu na emeryturę w wieku 65 lat (w ramach wypłaty
gwarantowanej, co uzasadnia zresztą przyjęcie niższego wskaźnika waloryzacji subkonta,
związanego z koniecznością finansowania kosztu przyjętych rozwiązań w systemie emerytalnym
wynikających z dziedziczenia części środków), nie wynika on jednak z zasad ustalania emerytur.
Oznacza to, że przeliczenie emerytur kobiet posiadających subkonto w wieku 65 lat daje
możliwość podniesienia wysokości tej emerytury, celem zniwelowania różnicy jej wysokości w
stosunku do emerytury osoby, która nie posiada subkonta. Następuje to jednak dopiero po 5 latach
pobierania emerytury w niższej wysokości, co nie jest bez znaczenia dla stanu poziomu wydatków
z FUS i budżetu państwa. Pozwala to również dodatkowo na zmniejszenie zróżnicowania
wysokości emerytur kobiet i mężczyzn posiadających subkonto i służy wyrównaniu dysproporcji
świadczeń w systemie emerytalnym, przy czym koszt tego wyrównania jest pokrywany dzięki
późniejszemu ustaleniu wysokości emerytury docelowej (65, a nie 60 lat) oraz ustaleniu wysokości
emerytur dla mężczyzn mających subkonto w wieku 65 lat w wysokości niższej niż dla mężczyzn
w tym wieku, którzy nie posiadają subkonta.
Należy zauważyć, że ze względu na wydłużanie trwania życia, co znajduje odzwierciedlenie
w ogłaszanych rokrocznie przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego tablicach dalszego
trwania życia, ustalenie emerytury docelowej w wieku 65 lat nie zawsze skutkuje podniesieniem
emerytury ustalonej przed osiągnięciem tego wieku. Wynika to z faktu, że na wysokość
świadczenia emerytalnego, oprócz kwot zwaloryzowanych środków zewidencjonowanych na
koncie i subkoncie ubezpieczonego, wpływa określone w tablicach GUS średnie dalsze trwanie
życia wyrażone w miesiącach. Zwiększenie się tego wskaźnika może zatem skutkować
zmniejszeniem kwoty ustalonej emerytury w wieku 65 lat. Z tego względu ustawodawca
przewidział rozwiązanie, zgodnie z którym emerytura ta nie może być niższa od kwoty
odpowiadającej wysokości emerytury z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej
przysługującej w dniu poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wystąpiło do ZUS o przekazanie
wskazanych w interpelacji danych. Prezes zakładu poinformował, że nie dysponuje danymi
dotyczącymi liczby kobiet, którym odmówiono ponownego obliczenia emerytury na podstawie art.
26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z powodu braku
subkonta.
Jak wskazałem wyżej, omawiany mechanizm stanie się mechanizmem powszechnym,
obejmującym wszystkie kobiety urodzone po 31 grudnia 1968 r. Jego obowiązywanie jest
uzasadnione i wynika z reformy emerytalnej, która wdrożyła zasadę podziału składki emerytalnej,
a także korzystne, ponieważ częściowo niweluje różnice w wysokości pobieranych przez kobiety i
mężczyzn emerytur.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
zł w przypadku waloryzacji na koncie (I filar), a w przypadku waloryzacji wskaźnikiem subkonta osiąga wartość 2390,34 zł.
Przekłada się to na niższy poziom emerytur osób posiadających subkonto w ZUS.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.389.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17851 Pana Posła Jarosława Wałęsy, w sprawie nierównego
traktowania kobiet przy ustalaniu wysokości emerytur, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Reforma powszechnego systemu emerytalno-rentowego weszła w życie 1 stycznia 1999 r.
Kwestie uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych oraz zasady ustalania ich wysokości
regulują przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1749, z późn. zm.). W wyniku reformy
powszechnego systemu emerytalno-rentowego utworzono otwarte fundusze emerytalne na
podstawie przepisów ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy
emerytalnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1113, z późn. zm.).
W związku z reformą emerytalną i utworzeniem otwartych funduszy emerytalnych (OFE)
ubezpieczeni urodzeni po 1948 r., a przed 1969 r., z wyjątkiem osób pobierających emeryturę,
mogli do 31 grudnia 1999 r. na własny wniosek przystąpić do wybranego OFE.W przypadku osób,
które nie przystąpiły do OFE składka na ubezpieczenie emerytalne jest w całości odprowadzana
przez płatnika składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Natomiast w przypadku osób,
które przystąpiły do OFE składka emerytalna dzielona jest na dwie części - jedna jest
ewidencjonowana na koncie w ZUS (I filar emerytalny), a druga podlegała przekazaniu na rzecz
OFE, a po zmianach w systemie ubezpieczeń społecznych z lat 2011-2014 r. na subkonto i
opcjonalnie do OFE (II filar emerytalny).
Utworzone w 2011 r. subkonta dotyczą jedynie osób, dla których podział składki, o jakim mowa
w art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U.
z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.) jest obowiązkowy oraz osób urodzonych w latach 1949-1968,
które zgodnie z art. 111 tego aktu przystąpiły do wybranego otwartego funduszu emerytalnego.
Dla pozostałych osób urodzonych przed 1969 r. subkonta nie były tworzone - wynika to wprost z
art. 22 w związku z art. 111 tej ustawy. Subkonta stanowią realizację wynikającego z przepisów
o otwartych funduszach emerytalnych postulatu utworzenia otwartych funduszy emerytalnych
typu B, a więc funduszy bezpiecznych, do których przenoszono środki członków OFE na kilka lat
przed osiągnięciem przez nich wieku emerytalnego. W wyniku zmian z lat 2011-2014 funkcję tę
zaczęły pełnić subkonta w ZUS.
Zgodnie z danymi ZUS liczba kobiet urodzonych w latach 1949-1968, które posiadały niezerowy
kapitał emerytalny oraz nie były członkiniami OFE wyniosła wg stanu na grudzień 2024 r. 2,72
mln.
Przystąpienie przez ubezpieczonych urodzonych po 1948 r., a przed 1969 r. do OFE stanowiło
oświadczenie woli o wyborze ubezpieczenia emerytalnego na zasadach określonych dla osób
urodzonych po 31 grudnia 1968 r., dla których przystąpienie do OFE było obowiązkowe.
Przesądzało to o odmiennym, w dniu przejścia na emeryturę, poziomie zgromadzonych środków
emerytalnych w ramach II filara emerytalnego w stosunku do środków emerytalnych, które nie
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
podlegały podziałowi i w całości zostały zewidencjonowane na koncie emerytalnym ZUS.
Odpowiada za to sposób zarządzania środkami emerytalnymi w ramach II filara, które po pobraniu
opłat od wpływających do OFE składek są inwestowane na rynku kapitałowym przez OFE lub
zapisywane na subkoncie w ZUS i waloryzowane w sposób odmienny od waloryzacji środków
zapisanych na koncie w ZUS w ramach I filara.
Dobrowolność członkostwa w OFE wynikała z podjęcia przez ubezpieczonego ryzyka
inwestycyjnego, którym charakteryzują się rynki finansowe i z rezygnacji z prawa do wcześniejszej
emerytury, a także z przyjęcia, że emerytura będzie ustalana na innych zasadach niż w przypadku
osób, które nie przystąpiły do OFE. Jednocześnie dawało to ubezpieczonym gwarancję, że środki
zgromadzone w II filarze będą podlegały dziedziczeniu.
Przyjęcie tych rozwiązań spowodowało, że emerytury osób, które przystąpiły do OFE obliczane są
na zasadach uwzględniających odmienność gromadzenia i pomnażania środków na etapie
inwestycyjnym oraz uwzględniają gwarancje związane z dziedziczeniem na tym etapie środków z
II filara. W związku z tym dla tej grupy ubezpieczonych ustanowiono emerytury kapitałowe
regulowane przepisami ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz. U.
z 2018 r. poz. 926) w brzmieniu nadanym od 1 października 2017 r. przepisami ustawy z dnia 16
listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
(Dz. U. z 2017 r. poz. 38).
Na podstawie przepisów powołanej ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o emeryturach
kapitałowych ze środków zewidencjonowanych na subkoncie w ZUS przysługuje okresowa
emerytura kapitałowa. Okresowa emerytura kapitałowa przysługuje członkowi otwartego
funduszu emerytalnego do ukończenia 65 roku życia.
Członek otwartego funduszu emerytalnego nabywa prawo do okresowej emerytury kapitałowej,
jeżeli ukończył 60 lat i kwota środków zewidencjonowanych na subkoncie, ustalona na ostatni
dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura, jest równa lub
wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego. Prawo do okresowej emerytury
kapitałowej wygasa: w przypadku śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego; z dniem
poprzedzającym dzień, w którym członek otwartego funduszu emerytalnego ukończył 65 rok
życia; w przypadku wyczerpania środków zewidencjonowanych na subkoncie.
Należy dodać, że przepisami ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprowadzono zmiany w przepisach ustawy z dnia
17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie
których przywrócono dla ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1948 r. wiek przejścia na
emeryturę wynoszący odpowiednio dla ubezpieczonych-kobiet i mężczyzn co najmniej 60 i 65 lat.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat przez osobę,
która pobierała okresową emeryturę kapitałową do dnia poprzedzającego osiągnięcie tego wieku,
emeryturę z funduszu oblicza się ponownie z urzędu, z tym że przyjmuje się do tego średnie dalsze
trwanie życia ustalone dla wieku 65 lat, obowiązujące w dacie osiągnięcia tego wieku.
Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne
z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca
miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury oraz
zwaloryzowanego kapitału początkowego i kwoty środków zewidencjonowanych na subkoncie
w ZUS, z tym że przy ustalaniu podstawy obliczenia emerytury nie uwzględnia się kwot zwiększeń
składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego uzyskanych w wyniku
waloryzacji kwartalnej, przeprowadzonej w celu obliczenia dotychczas przysługującej emerytury
z funduszu.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może być niższa od kwoty odpowiadającej
wysokości emerytury z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej przysługującej w dniu
poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat.
Jeśli chodzi o kobiety, które przystąpiły do OFE, to emerytura ustalana w powszechnym wieku
emerytalnym, wynoszącym dla kobiet 60 lat, nie jest świadczeniem dożywotnim, gdyż takim
świadczeniem nie jest emerytura okresowa. Emerytura okresowa jest jedynie swoistym
świadczeniem przejściowym, stanowiącym formę tzw. programowanej wypłaty. Zgodnie
z założeniami reformy emerytalnej, ustalenie świadczenia dożywotniego jest możliwe dopiero
w wieku 65 lat (przy przyjętym założeniu równego wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn). Wtedy
też przyznawane świadczenie staje się świadczeniem dożywotnim, a więc emeryturą w klasycznym
ujęciu. Jednocześnie jednak radykalnie zmienia się możliwość dziedziczenia zgromadzonych do
jego wypłaty środków na subkoncie osoby ubezpieczonej. Skutkuje to niemożliwością ich
dziedziczenia po trzech latach pobierania tej emerytury (ustalonej w wieku 65 lat, na tych samych
zasadach jak w przypadku emerytur mężczyzn).
Różnice w sposobie wypłaty emerytur dla osób, które nie przystąpiły do OFE wynikają z faktu, że
ich emerytury są wypłacane w oparciu o składki, które nie podlegały podziałowi na I i II filar
emerytalny, gdyż cała składka na ubezpieczenie emerytalne ubezpieczonych, którzy nie przystąpili
do otwartego funduszu emerytalnego, ewidencjonowana jest w ich przypadku wyłącznie na koncie
w ZUS. Tym samym, ustalone w powszechnym wieku emerytalnym, wynoszącym dla kobiet 60 lat,
świadczenie emerytalne tych ubezpieczonych jest świadczeniem dożywotnim.
Należy dodać, że osoby, które po przejściu na emeryturę podjęły aktywność zawodową, z której
tytułu podlegały ubezpieczeniu społecznemu, mogą wystąpić o ponownie ustalenie wysokości
emerytury poprzez doliczenie nieuwzględnionych dotychczas okresów składkowych. Ponowne
ustalenie wysokości świadczenia następuje na wniosek osoby zainteresowanej, który może być
złożony nie częściej niż raz w roku.
W efekcie reformy emerytalnej z 1999 r., a także zmian w systemie emerytalnym z lat 2011-2014,
obecnie ubezpieczeni urodzeni po 31 grudnia 1968 r. (a także ubezpieczeni, którzy dobrowolnie
wybrali członkostwo w OFE) odprowadzają składki emerytalne do ZUS, który obowiązkowo
ewidencjonuje je na koncie (I filar) oraz na subkoncie w ZUS, a opcjonalnie część składki na
wniosek ubezpieczonego odprowadza do OFE. Emerytury ustalane na zasadach wynikających
z członkostwa w II filarze należy rozpatrywać w obrębie kohort osób, które przystąpiły do OFE,
a więc znajdujących się w porównywalnej sytuacji. Podobnie emerytury osób, które nie przystąpiły
do OFE wypłacane są na zasadach wynikających z braku członkostwa w OFE, a osoby te również
znajdują się w porównywalnej sytuacji. Nie można uznać, że któraś z tych grup jest
uprzywilejowana, gdyż ich świadczenia ustalane są jedynie z uwzględnieniem specyfiki dotyczącej
przystąpienia do II filara lub niepodjęcia takiej decyzji. Należy przy tym zwrócić uwagę, że
obowiązkowe odprowadzanie składki na subkonto powoduje, że emerytury ustalone w oparciu
o subkonto mają inną wysokość (historycznie niższą) w stosunku do sytuacji, w której emerytury
tych osób nie byłyby ustalone w oparciu o składki zewidencjonowane na subkoncie (składka
emerytalna nie podlegałaby podziałowi i w całości byłaby ewidencjonowana na koncie w ramach
I filara).
Wynika to z oparcia wskaźnika waloryzacji subkonta o średnioroczną dynamikę wartości produktu
krajowego brutto (PKB) w cenach bieżących za okres ostatnich 5 lat poprzedzających termin
waloryzacji. Skumulowany wskaźnik w okresie funkcjonowania subkonta, na którym
ewidencjonowana jest ponad 1/3 składek emerytalnych, kształtuje się na poziomie wyraźnie
niższym od poziomu skumulowanego wskaźnika waloryzacji konta (I filarowego)1. Oznacza to, że
1 Przykładowo składka w wysokości 1000 zł, którą zwaloryzowano wskaźnikami waloryzacji rocznej, począwszy od
waloryzacji za 2012 r. (pierwsza waloryzacja subkonta) po ostatniej waloryzacji rocznej za 2025 r. osiąga wartość 3079,34
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
emerytury kobiet, które wybrały II filar w chwili osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego
są emeryturami niższymi od emerytur kobiet, które takiego wyboru nie dokonały. Tym samym
wypłata emerytur dla kobiet w wieku 60 lat, które posiadają subkonto, jest mniej kosztowna dla
FUS i budżetu państwa niż wypłata emerytur dla kobiet w wieku 60 lat, które nie przystąpiły do II
filara. Stąd nie można mówić o dodatkowym koszcie dla FUS oraz budżetu państwa z tego tytułu.
Dodatkowy koszt jest generowany przez dziedziczenie części środków zewidencjonowanych na
subkoncie w okresie pierwszych 3 lat po przejściu na emeryturę w wieku 65 lat (w ramach wypłaty
gwarantowanej, co uzasadnia zresztą przyjęcie niższego wskaźnika waloryzacji subkonta,
związanego z koniecznością finansowania kosztu przyjętych rozwiązań w systemie emerytalnym
wynikających z dziedziczenia części środków), nie wynika on jednak z zasad ustalania emerytur.
Oznacza to, że przeliczenie emerytur kobiet posiadających subkonto w wieku 65 lat daje
możliwość podniesienia wysokości tej emerytury, celem zniwelowania różnicy jej wysokości w
stosunku do emerytury osoby, która nie posiada subkonta. Następuje to jednak dopiero po 5 latach
pobierania emerytury w niższej wysokości, co nie jest bez znaczenia dla stanu poziomu wydatków
z FUS i budżetu państwa. Pozwala to również dodatkowo na zmniejszenie zróżnicowania
wysokości emerytur kobiet i mężczyzn posiadających subkonto i służy wyrównaniu dysproporcji
świadczeń w systemie emerytalnym, przy czym koszt tego wyrównania jest pokrywany dzięki
późniejszemu ustaleniu wysokości emerytury docelowej (65, a nie 60 lat) oraz ustaleniu wysokości
emerytur dla mężczyzn mających subkonto w wieku 65 lat w wysokości niższej niż dla mężczyzn
w tym wieku, którzy nie posiadają subkonta.
Należy zauważyć, że ze względu na wydłużanie trwania życia, co znajduje odzwierciedlenie
w ogłaszanych rokrocznie przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego tablicach dalszego
trwania życia, ustalenie emerytury docelowej w wieku 65 lat nie zawsze skutkuje podniesieniem
emerytury ustalonej przed osiągnięciem tego wieku. Wynika to z faktu, że na wysokość
świadczenia emerytalnego, oprócz kwot zwaloryzowanych środków zewidencjonowanych na
koncie i subkoncie ubezpieczonego, wpływa określone w tablicach GUS średnie dalsze trwanie
życia wyrażone w miesiącach. Zwiększenie się tego wskaźnika może zatem skutkować
zmniejszeniem kwoty ustalonej emerytury w wieku 65 lat. Z tego względu ustawodawca
przewidział rozwiązanie, zgodnie z którym emerytura ta nie może być niższa od kwoty
odpowiadającej wysokości emerytury z funduszu i okresowej emerytury kapitałowej
przysługującej w dniu poprzedzającym osiągnięcie wieku emerytalnego wynoszącego 65 lat.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wystąpiło do ZUS o przekazanie
wskazanych w interpelacji danych. Prezes zakładu poinformował, że nie dysponuje danymi
dotyczącymi liczby kobiet, którym odmówiono ponownego obliczenia emerytury na podstawie art.
26c ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z powodu braku
subkonta.
Jak wskazałem wyżej, omawiany mechanizm stanie się mechanizmem powszechnym,
obejmującym wszystkie kobiety urodzone po 31 grudnia 1968 r. Jego obowiązywanie jest
uzasadnione i wynika z reformy emerytalnej, która wdrożyła zasadę podziału składki emerytalnej,
a także korzystne, ponieważ częściowo niweluje różnice w wysokości pobieranych przez kobiety i
mężczyzn emerytur.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
zł w przypadku waloryzacji na koncie (I filar), a w przypadku waloryzacji wskaźnikiem subkonta osiąga wartość 2390,34 zł.
Przekłada się to na niższy poziom emerytur osób posiadających subkonto w ZUS.
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --