tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.388.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację numer 17834 Pana Posła Tomasza Treli, w sprawie praktyk
ZUS dotyczących rozkładania zadłużenia na raty, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Ulgi w spłacie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie
zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych
Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Emerytur Pomostowych udzielane są przez ZUS na
podstawie art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych1. ZUS może na wniosek
dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na
raty, ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie,
uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych
(art. 29 ust. 1 u.s.u.s.).
Jak wskazuje doktryna: „Zakład może udzielić wspomnianych ułatwień, „uwzględniając
„możliwości płatnicze dłużnika” oraz „stan finansów ubezpieczeń społecznych” (…) [które]
należy odnosić wyłącznie do odroczenia terminu płatności należności z tytułu składek oraz
rozłożenia należności na raty, czyli dopiero w sytuacji pozytywnego załatwienia sprawy
wnioskodawcy – Zakład musi je mieć na uwadze, ustalając warunki przyznania ulgi, a nie
uzależniać od nich wyrażenie zgody na jego zawarcie (…). Przemawia za tym wynik wykładni
językowej tego unormowania, ponieważ imiesłów „uwzględniając”, moim zdaniem, ma
odnosić się dopiero do ustalenia warunków ułatwienia, a nie do wyrażenia zgody na jego
udzielenie. Nie jest to jednak pogląd powszechnie aprobowany – np. J. Wantoch-Rekowski
uważa, że Zakład ma wziąć pod uwagę owe możliwości i stan finansów ubezpieczeń
społecznych, podejmując decyzję o udzieleniu ulgi”2.
Zgodnie z art. 29 ust. 1a u.s.u.s., odroczenie terminu płatności należności z tytułu składek
oraz rozłożenie należności na raty następuje w formie umowy. Rozkładając należności
z tytułu składek na raty ZUS ma obowiązek naliczyć opłatę prolongacyjną na zasadach
i w wysokości przewidzianej w ustawie - Ordynacja podatkowa dla podatków stanowiących
dochód budżetu państwa (art. 29 ust. 4 u.s.u.s. w związku z art. 57 Ordynacji podatkowej3).
Szczegółowe zasady ustalania wysokości opłaty określa rozporządzenie Ministra
Finansów4. Oznacza to, że są one identyczne do tych, jakie stosuje się wobec zaległości
podatkowych.
1Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2026 r.
poz. 199, z późn. zm.; dalej: u.s.u.s.).
2 Dobrowolski Piotr [w:] Antonów Kamil (red.), Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz do art. 29,
wyd. z 2024 r. (cyt. za LEX OMEGA).
3 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622, z późn. zm.).
4 Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2005 r. w sprawie naliczania odsetek za zwłokę oraz opłaty
prolongacyjnej, a także zakresu informacji, które muszą być zawarte w rachunkach (Dz. U. z 2021 r. poz. 703).

-- 1 of 5 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Należy mieć na uwadze, że opłata prolongacyjna nie jest prowizją ZUS ani opłatą za
rozpatrzenie wniosku, tylko należnością którą ZUS ma obowiązek naliczyć, a płatnik uiścić,
zamiast odsetek za zwłokę w sytuacji, gdy ZUS rozkłada spłatę należności z tytułu składek
na raty. Opłata ta stanowi swoistą rekompensatę dla publicznego wierzyciela (ZUS jako
dysponent środków Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dochodzi wierzytelności FUS, a
nie swoich) za opóźnienie w otrzymaniu należnych składek. Co istotne, stawka tej opłaty
odpowiada 50% stawki odsetek, które zobowiązany byłby zapłacić płatnik składek
niebędący beneficjentem układu ratalnego.
Opłatę prolongacyjną ustala się według określonego w rozporządzeniu wzoru, zgodnie
z którym kwotę należności z tytułu składek (tak jak przy zaległości podatkowej) mnoży się
przez liczbę dni, na które rozłożono ją na raty oraz stawkę opłaty prolongacyjnej5,
a następnie ten iloczyn dzieli się przez 365 (przyjętą stałą liczbę dni w roku). Wynik jest
zaokrąglany do pełnych groszy zgodnie z zasadą matematyczną (końcówki poniżej 0,5 gr
pomija się, a 0,5 gr i wyżej zaokrągla się w górę). Do opłaty prolongacyjnej stosuje się
następujące zasady, wynikające z rozporządzenia Ministra Finansów:
— opłata naliczana jest tylko od kwoty należności głównej zawartej w danej racie, a nie od
odsetek,
— liczba dni prolongaty liczona jest od dnia następującego po terminie płatności do
terminu płatności danej raty,
— opłatę liczy się osobno dla każdej raty,
— spłata raty albo opłaty prolongacyjnej przed terminem płatności nie skutkuje
obniżeniem odpowiednio – raty albo opłaty.
Należy podkreślić, że od składek objętych układem nie nalicza się odsetek za zwłokę
począwszy od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie tej ulgi (art. 29 ust. 2
u.s.u.s.), ZUS nie dochodzi w tym wypadku przymusowo należności od płatnika składek, tj.
nie wszczyna postępowania egzekucyjnego, a ponadto z mocy ustawy uznaje się, że płatnik
nie posiada wymagalnych zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli opłaca je
w terminach i w wysokości ustalonych w umowie ratalnej (art. 29 ust. 5 u.s.u.s.). To ostatnie
stanowi wymierną korzyść dla płatnika składek, który może otrzymać z ZUS zaświadczenie
o niezaleganiu w opłacaniu składek.
Nieprzestrzeganie warunków umowy ratalnej (niespłacenie w terminie wysokości rat
ustalonych przez ZUS) skutkuje tym, że pozostała kwota zadłużenia staje się natychmiast
wymagalna wraz z odsetkami za zwłokę naliczonymi na zasadach określonych w Ordynacji
podatkowej (art. 29 ust. 3 u.s.u.s.).
Z praktyki ZUS, który w zakresie ulg w spłacie należności z tytułu składek stosuje
ustandaryzowane, wewnętrzne uregulowania wynika, że płatnik składek ma możliwość
zaproponowania liczby rat oraz ich wysokości. Jego propozycja jest następnie weryfikowana
w trakcie rozpatrywania wniosku przez ZUS, gdzie badane są możliwości finansowe
wnioskodawcy i jego sytuacja z uwzględnieniem istotnych okoliczności wskazanych
w dokumentach i oświadczeniach.
Każda rata ustalona w umowie składa się z należności głównej, odsetek od należności
głównej objętej daną ratą (liczonych od ustawowego terminu płatności tych należności do
dnia złożenia wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty) oraz opłaty prolongacyjnej od
5 Obniżona stawka (50%) odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych obowiązującej w dniu zawarcia umowy
o rozłożeniu należności na raty. Aktualnie, od 5 marca 2026 r. ta stawka wynosi 5,25% w skali roku.

-- 2 of 5 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
należności głównej objętej daną ratą (liczonych zgodnie z powyższą zasadą). Trzeba mieć
na uwadze, że im dłuższy jest układ ratalny, tym wyższa opłata prolongacyjna.
ZUS w obszarze stosowanych ulg w spłacie należności z tytułu składek proponuje płatnikom
rozwiązanie w postaci tzw. okresowych układów ratalnych, co ma miejsce gdy sytuacja
finansowa dłużnika może w niedługim czasie ulec zmianie lub nie można przewidzieć jej
kształtowania się w chwili rozpatrywania wniosku. Rozwiązanie to polega na etapowym
ustalaniu warunków spłaty zadłużenia. Pierwszy etap spłaty ustalany jest z uwzględnieniem
możliwości płatniczych dłużnika - na kilka lub kilkanaście rat. Wtedy oczywiście ostatnia
rata musi objąć pozostałe zadłużenie (stąd wskazana przez Pana Posła różnica w wysokości
ostatniej raty w stosunku do wcześniejszych).
ZUS wyjaśnia przy tym, że płatnik składek z którym zawiera się układ ma możliwość złożenia
wniosku o zmianę warunków spłaty należności ujętej w ostatniej racie, a umowa zawiera
w tym zakresie stosowny zapis6.
Kolejny etap spłaty ustalany jest po ponownej analizie aktualnej sytuacji finansowej płatnika
składek. Jeśli ulegnie ona zmianie, np. wzrosną osiągane przez niego przychody
z prowadzonej działalności, może to pozwolić na ustalenie wyższych rat w kolejnym etapie
układu ratalnego. Podwyższenie wysokości rat prowadzi do szybszej spłaty zadłużenia, co
jest celem zarówno ZUS, jak i płatnika składek. Krótszy okres spłaty zadłużenia oznacza
finalnie niższą kwotę opłaty prolongacyjnej wynikającej z układu ratalnego.
Taki sposób realizacji kolejnych etapów spłaty powoduje, że wysokość ostatniej raty
stopniowo się zmniejsza, aż do uregulowania całej zaległości. Należy przy tym podkreślić,
że przez cały ten czas realizowana jest jedna umowa (ZUS podpisuje z płatnikiem składek
aneks do umowy), a bieg odsetek za zwłokę pozostaje wstrzymany (licząc od dnia
pierwszego wniosku o rozłożenie należności na raty). Zmiana polega jedynie na ustaleniu
kolejnego harmonogramu spłaty, który obejmuje należności z ostatniej raty zmienianej
umowy. Jest to rozwiązanie korzystne zarówno dla dłużnika, jak i ZUS, gdyż poszczególne
etapy spłaty ustalane są z uwzględnieniem aktualnej sytuacji klienta, która może się
polepszyć lub pogorszyć.
Dla osiągnięcia efektu w postaci całkowitej spłaty zadłużenia w ramach zawartej umowy
ratalnej (i aneksów do niej) konieczna jest realizacja ustalonych w umowie warunków, m.in.:
— opłacanie rat układu ratalnego zgodnie z ustalonym harmonogramem,
— równoległe opłacanie składek bieżących, jeżeli płatnik jest osobą fizyczną prowadzącą
działalność gospodarczą albo zatrudnia ubezpieczonych - ma obowiązek opłacania
składek za siebie lub za nich,
— wystąpienie z wnioskiem o zmianę warunków spłaty należności określonej w ostatniej
racie, w celu rozłożenia spłaty objętego nią zadłużenia na dalsze raty, najpóźniej w dniu
terminu płatności ostatniej z nich.
Jeśli dłużnik nie zgadza się z rozstrzygnięciem w zakresie ulgi, np. co do wysokości rat lub
ich liczby, może zakwestionować warunki jej udzielenia. Jego sprawa jest wówczas
ponownie rozpatrywana z uwzględnieniem przedstawionych argumentów.
Na każdym etapie spłaty układu ratalnego, jeśli sytuacja materialna nie pozwala na
opłacanie rat w ustalonej wysokości, płatnik składek, który posiada zadłużenie składkowe
6 „Najpóźniej w dniu terminu płatności ostatniej raty ustalonego harmonogramu spłaty dłużnikowi przysługuje
możliwość złożenia wniosku o zmianę warunków spłaty należności określonej w ostatniej racie”.

-- 3 of 5 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
może wnioskować o zmianę warunków umowy ratalnej. ZUS czyni to po zaktualizowaniu
możliwości finansowych wnioskodawcy, na podstawie przedłożonych przez płatnika
składek dokumentów finansowych czy oświadczenia majątkowego.
Brak realizacji umowy zgodnie z jej postanowieniami czy kilkukrotne ubieganie się o ulgę
(zawieranie umowy a następnie jej zrywanie z uwagi na naruszenie warunków spłaty) może
powodować wzrost łącznego zadłużenia (konieczność naliczanie ustawowych odsetek)
zamiast jego stopniowego zmniejszania.
Należy też wspomnieć o innej formie ulgi w postaci umorzenia w całości lub części składek,
która może być zastosowana tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust.
1￿2 u.s.u.s.). Wyjątek od tej zasady dotycz możliwości umorzenia przez ZUS należności
z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie
płatnikami składek. Dla tej kategorii ubezpieczonych opłacających składki na własne
ubezpieczenia należności te mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo
niespełnienia warunku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Warunki w tym
zakresie określa rozporządzenie wykonawcze ministra właściwego do spraw
zabezpieczenia społecznego7. Zgodnie z nimi ZUS może umorzyć należności z tytułu
składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną
nie jest w stanie ich opłacić, w szczególności w przypadku:
— gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę
możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
— poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego
zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić
zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
— przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad
przewlekle chorym członkiem jego rodziny, pozbawiającej go możliwości uzyskiwania
dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Jest to jednak forma alternatywna, której nie można stosować łącznie z ulgą w postaci
układu ratalnego. Jak wskazałem wyżej ZUS nie może też odstąpić od wymierzania opłaty
prolongacyjnej bądź postanowić o jej umorzeniu, tak jak nie może umorzyć żadnej z rat
należności objętej tym układem.
Zastosowana wobec danego przedsiębiorcy ulga w formie układu ratalnego jest realną
sposobnością wyjścia przez niego z problemów finansowych. Trzeba podkreślić, że
skorzystanie z niej zależy wyłącznie od woli płatnika składek, który dodatkowo ma
możliwość zmiany warunków na każdym etapie spłaty zadłużenia. Wymaga to jednak chęci
i współdziałania z ZUS. Zakład również jest zainteresowany dobrowolną spłatą zobowiązań,
zamiast stosowania środków przymusu w postaci egzekucji administracyjnej.
Jeśli Pan Poseł ma informacje, z których wynikałoby że w indywidualnej sprawie nie zostały
dochowane zasady i standardy wynikające z przedstawionych przepisów lub wewnętrznych
procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, proszę o ich przedstawienie. Zapewniam, że
wszelkie wątpliwości w tym zakresie zostaną, po kontakcie z kierownictwem ZUS,
wyjaśnione.
7 Rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych
zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. poz. 1365).

-- 4 of 5 --

tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 5 of 5 --