Interpelacja nr 17802
Interpelacja w sprawie funkcjonowania Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz zasadności utrzymania jego obecnej struktury, na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Zgłaszający:
•
Adresat:
Obrona i Bezpieczeństwo (60%)
Zdrowie i Lecznictwo (35%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie funkcjonowania Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz zasadności utrzymania jego obecnej struktury, na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Interpelacja nr 17802
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie funkcjonowania Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz zasadności utrzymania jego obecnej struktury, na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Zgłaszający: Przemysław Wipler
Data wpływu: 17-06-2026
Szanowna Pani Minister,
w związku z toczącą się dyskusją publiczną o racjonalizacji struktury administracji rządowej oraz biorąc pod uwagę naturalny proces zmniejszania się populacji kombatantów uprawnionych do świadczeń, zwracam się z prośbą o udzielenie szczegółowych informacji o funkcjonowaniu Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Ile osób jest aktualnie zatrudnionych w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych? Proszę o dane w podziale na etaty merytoryczne i obsługowe.
2. Jak zmieniała się liczba pracowników urzędu na przestrzeni ostatnich 10 lat (2015–2025)?
3. Ile osób pobiera aktualnie świadczenia na podstawie ustawy o kombatantach – w podziale na kombatantów wojennych, uczestników walk o wolność i niepodległość oraz osoby represjonowane? Jak zmieniała się ta liczba w ostatnich 10 latach?
4. Jakie są całkowite koszty funkcjonowania urzędu w podziale na: (a) koszty obsługi administracyjnej i pracownicze urzędu, (b) kwoty wypłacanych świadczeń? Proszę o dane za lata 2015–2025.
5. Jaki odsetek budżetu urzędu stanowią koszty operacyjne, a jaki bezpośrednie wypłaty świadczeń dla uprawnionych?
6. Czy ministerstwo prowadziło lub planuje przeprowadzenie analizy zasadności integracji kompetencji urzędu z inną instytucją publiczną (np. IPN, ZUS, właściwym departamentem ministerstwa), z uwzględnieniem malejącej liczby świadczeniobiorców?
7. Jakie zadania urzędu wykraczają poza obsługę bieżących świadczeń pieniężnych i nie mogłyby zostać przejęte przez ZUS lub inne organy?
Jednocześnie, na podstawie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, niniejszą interpelację proszę traktować również jako wniosek o udostępnienie informacji publicznej.
Przypominam, że zgodnie z art. 115 ust. 1 Konstytucji RP udzielenie odpowiedzi na interpelację w terminie 21 dni ma charakter obligatoryjny. Jak wskazuje opinia prawna Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu z dnia 4 marca 2026 r. (BEOS-WPP-296/26), „każde nieuzasadnione uchybienie terminowi lub uchylanie się od odpowiedzi stanowi delikt konstytucyjny”. W przypadku braku odpowiedzi w ustawowym terminie lub udzielenia odpowiedzi niewystarczającej, niewyczerpującej albo wymijającej, sprawa zostanie skierowana na drogę sądową przed właściwym wojewódzkim sądem administracyjnym w trybie skargi na bezczynność lub bezskuteczność organu.
Niezależnie od powyższego wskazuję, że uporczywe niedopełnianie obowiązku wynikającego z art. 115 ust. 1 Konstytucji RP może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego z art. 231 § 1 Kodeksu karnego (niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego działające na szkodę interesu publicznego), co będę brał pod uwagę w przypadku dalszej bezczynności.
Interpelacja nr 17802
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie funkcjonowania Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz zasadności utrzymania jego obecnej struktury, na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Zgłaszający: Przemysław Wipler
Data wpływu: 17-06-2026
Szanowna Pani Minister,
w związku z toczącą się dyskusją publiczną o racjonalizacji struktury administracji rządowej oraz biorąc pod uwagę naturalny proces zmniejszania się populacji kombatantów uprawnionych do świadczeń, zwracam się z prośbą o udzielenie szczegółowych informacji o funkcjonowaniu Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Ile osób jest aktualnie zatrudnionych w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych? Proszę o dane w podziale na etaty merytoryczne i obsługowe.
2. Jak zmieniała się liczba pracowników urzędu na przestrzeni ostatnich 10 lat (2015–2025)?
3. Ile osób pobiera aktualnie świadczenia na podstawie ustawy o kombatantach – w podziale na kombatantów wojennych, uczestników walk o wolność i niepodległość oraz osoby represjonowane? Jak zmieniała się ta liczba w ostatnich 10 latach?
4. Jakie są całkowite koszty funkcjonowania urzędu w podziale na: (a) koszty obsługi administracyjnej i pracownicze urzędu, (b) kwoty wypłacanych świadczeń? Proszę o dane za lata 2015–2025.
5. Jaki odsetek budżetu urzędu stanowią koszty operacyjne, a jaki bezpośrednie wypłaty świadczeń dla uprawnionych?
6. Czy ministerstwo prowadziło lub planuje przeprowadzenie analizy zasadności integracji kompetencji urzędu z inną instytucją publiczną (np. IPN, ZUS, właściwym departamentem ministerstwa), z uwzględnieniem malejącej liczby świadczeniobiorców?
7. Jakie zadania urzędu wykraczają poza obsługę bieżących świadczeń pieniężnych i nie mogłyby zostać przejęte przez ZUS lub inne organy?
Jednocześnie, na podstawie art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej, niniejszą interpelację proszę traktować również jako wniosek o udostępnienie informacji publicznej.
Przypominam, że zgodnie z art. 115 ust. 1 Konstytucji RP udzielenie odpowiedzi na interpelację w terminie 21 dni ma charakter obligatoryjny. Jak wskazuje opinia prawna Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu z dnia 4 marca 2026 r. (BEOS-WPP-296/26), „każde nieuzasadnione uchybienie terminowi lub uchylanie się od odpowiedzi stanowi delikt konstytucyjny”. W przypadku braku odpowiedzi w ustawowym terminie lub udzielenia odpowiedzi niewystarczającej, niewyczerpującej albo wymijającej, sprawa zostanie skierowana na drogę sądową przed właściwym wojewódzkim sądem administracyjnym w trybie skargi na bezczynność lub bezskuteczność organu.
Niezależnie od powyższego wskazuję, że uporczywe niedopełnianie obowiązku wynikającego z art. 115 ust. 1 Konstytucji RP może wyczerpywać znamiona czynu zabronionego z art. 231 § 1 Kodeksu karnego (niedopełnienie obowiązków przez funkcjonariusza publicznego działające na szkodę interesu publicznego), co będę brał pod uwagę w przypadku dalszej bezczynności.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.6 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
12381 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.387.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17802 Pana Posła Przemysława Wiplera, w sprawie
funkcjonowania Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz zasadności
utrzymania jego obecnej struktury, na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych
osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Na podstawie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach
oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego1 Szef
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wykonuje swoje zadania przy
pomocy Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych2.
W celu realizacji zadań na rzecz osób uprawnionych z tytułu kombatanctwa oraz podlegania
różnym formom represji w okresie wojny i w okresie powojennym Urząd rozdysponować
może 127,1 etatu. Z kolei na zadania obsługowe przypada 27 etatów.
W okresie od 2015 r. do 29 czerwca 2026 r. zatrudnienie (w etatach) w Urzędzie
kształtowało się następująco: 2015 r. - 153,5; 2016 r. - 153,4; 2017 r. - 153,4; 2018 r. -
160,1; 2019 r. - 163,8; 2020 r. - 151,8; 2021 r. - 152,2; 2022 r. - 151,2; 2023 r. - 154,3;
2024 r. - 155,1; 2025 r. – 153 i 154,1 osób do 29 czerwca 2026 r..
Urząd realizuje zadania polegające na przyznawaniu uprawnień określonych przepisami:
— ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego;
— ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach
przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym
w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych3;
— ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz
osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik
Radzieckich4;
— ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach
przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych5;
— ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz
osobach represjonowanych z powodów politycznych6.
1 Dz. U. z 2022 r. poz. 2029
2 Zwany dalej Urzędem
3 Dz. U. z 2021 r. poz. 1774
4 Dz. U. z 2021 r. poz. 1818
5 Dz. U. z 2021 r. poz. 1820
6 Dz. U. z 2024 r. poz. 906
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zmianę liczby beneficjentów objętych uprawnieniami, które określono przepisami
wskazanych aktów prawnych w latach 2015-2025 przedstawia poniższa tabela.
Grupa
podopiecznych
2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025
Kombatanci 40 033 33 253 27 274 22278 17 778 12 952 10 337 9 294 7 216 5 515
Ofiary represji 58 436 55 745 52 295 48 539 44 392 40 387 36 466 30 512 28 798 25 897
Wdowa/iec po
kombatancie lub
ofierze represji
142 916 129 236 116 125 102 486 90 437 77 812 66 516 58 214 50 894 44 635
Osoby deportowane
do pracy
przymusowej
78 108 69 282 61 287 54 273 47 593 40 737 35 157 31 117 27 409 24 141
Żołnierze zastępczej
służby wojskowej
(żołnierze górnicy)
15 253 12 814 10 077 7 876 6 254 5 057 3 992
Cywilne niewidome
ofiary wojny
203 189 161 144 121 117 105
Działacze opozycji
antykomunistycznej i
osoby podlegające
represjom
1 947 5 530 10 323 12 137 13 191 13 911 14 192 14 508 15 334 15 833
Łącznie 321 440 293 046 267 304 255 169 226 394 196 037 170 688 150020 134 825 120118
Zmiany liczby beneficjantów między 2015 r. a 2025 r. wynikają z przyczyn naturalnych.
Zmniejszająca się liczba osób uprawnionych nie przekłada się na liczbę spraw prowadzonych
przez Urząd, który obok innych zadań realizuje wnioski o przyznanie pomocy pieniężnej
osobom uprawnionym znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej.
Należy podkreślić, że uprawnionymi są osoby w podeszłym wieku, których stan zdrowia
powoduje zwiększenie wydatków na świadczenia opiekuńcze i zdrowotne. Aby zapewnić
im opiekę uruchomiono specjalne programy, których celem jest dofinansowanie leczenia
uzdrowiskowego, sanatoryjnego, rehabilitacji domowej i ambulatoryjnej, leczenia
stomatologicznego i protetycznego, a także zakupu aparatów słuchowych oraz innych
wyrobów medycznych.
W wyniku prowadzonych przez Urząd działań na rzecz osób uprawnionych oraz
informowania ich o możliwości uzyskania dodatkowego wsparcia ze strony państwa, liczba
rejestrowanych spraw o przyznanie pomocy pieniężnej systematycznie wzrasta, co obrazuje
poniższa tabela:
Rok Liczba spraw
2016 r 18046
2017 r. 19133
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
2018 r. 18911
2019 r. 19762
2020 r. 19384
2021 r. 21713
2022 r. 23897
2023 r. 23496
2024 r. 21494
2025 r. 24012
I półrocze 2026 r. 13293
Koszty funkcjonowania Urzędu z podziałem na wydatki pracownicze i administracyjne
w relacji do tych poniesionych na realizację zadań wynikających z jego właściwości
rzeczowej przedstawiono w tabeli stanowiącej załącznik do niniejszego pisma. Na koszty
administracyjne składają się nie tylko wydatki związane z wypłacaniem różnych świadczeń,
ale też te związane z realizacją ustawowego zadania upowszechniania i popularyzowania
tradycji walk o niepodległość i suwerenność RP oraz pamięci o ofiarach totalitaryzmu –
w tym dotacje dla stowarzyszeń.
Zmiany dotyczące liczby osób uprawnionych nie wpływają na zmniejszenie zakresu
obowiązków Urzędu. Obejmuje on:
— z uwagi na fakt, że przyznanie osobom uprawnionym pomocy pieniężnej zależy od
dochodów wnioskodawcy, jego potrzeb i sytuacji życiowej, prowadzenie
poprzedzających to postępowań administracyjnych. W 2025 r. zarejestrowano
w Urzędzie 24 tys. takich spraw;
— wydawanie decyzji administracyjnych potwierdzających status osób uprawnionych oraz
decyzji przyznających im świadczenie pieniężne – w 2025 r. wydano 4477 decyzji.
Sprawy te wymagają znajomości regulacji prawnych, dokumentacji historycznej oraz
praktyki orzeczniczej dotyczącej różnych kategorii osób uprawnionych. Przeniesienie
tych zadań do innych instytucji mogłoby prowadzić do rozproszenia kompetencji, utraty
jednolitości orzecznictwa oraz wydłużenia postępowań;
— przyznawanie dotacji celowych dla stowarzyszeń i fundacji w ramach organizowanych
otwartych konkurów ofert w zakresie kultywowania tradycji walk o niepodległość
i suwerenność RP. W 2025 r. rozpoznano 329 złożonych ofert;
— przyznawanie dotacji celowych na zadania opiekuńcze wykonywane na rzecz
środowiska kombatanckiego, działaczy opozycji antykomunistycznej oraz innych
uprawnionych. W 2025 r. rozpoznano 6 ofert;
— realizację ustawowego zadania upowszechniania pamięci o walkach o niepodległość
i ofiarach totalitaryzmów polegającą na organizacji lub współorganizacji uroczystości
lub udziale przedstawicieli Urzędu w uroczystościach organizowanych przez inne
podmioty. W 2025 r. Urząd organizował lub współorganizował 308 takich wydarzeń,
a jego przedstawiciele brali udział w kolejnych kilkudziesięciu uroczystościach
organizowanych przez inne podmioty;
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— honorowanie medalami resortowymi, opiniowanie wniosków o nadanie odznaczeń
państwowych i awansów oficerskich, wysyłanie listów gratulacyjnych dla 100-letnich
kombatantów. W 2025 r. dokonano 1193 takich uhonorowań;
— prowadzenie monitoringu, udzielanie informacji i dokonywanie interwencji w sprawach
socjalno-zdrowotnych, związanych z realizacją uprawnień podopiecznych Urzędu przez
inne instytucje. W 2025 r. sporządzono ponad 500 pism w tych sprawach;
— udzielanie informacji o przysługujących uprawnieniach i obowiązujących procedurach
ich uzyskania. W Punkcie Informacyjnym Urzędu obsłużono 6 529 interesantów
i odebrano ok. 29 tys. połączeń telefonicznych. Urząd świadczy też pomoc prawną
w indywidualnych sprawach osób uprawnionych, których ustawowe przywileje są
naruszane przez inne instytucje;
— udostępnianie obywatelom i innym instytucjom archiwalnych materiałów;
— zgłaszanie osób uprawnionych do ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli nie posiadają do
niego innych tytułów;
— uczestniczenie w pracach Sejmu i Senatu RP nad projektami ustaw dotyczącymi
kombatantów oraz osób podlegających różnym formom represji stosowanych przez III
Rzeszę i ZSRR w okresie II wojny światowej oraz aparat państwa w okresie
powojennym. (w Sejmie trwają prace nad poselskim projektem ustawy o zmianie
ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z
powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw7 oraz nad poselskim projektem
ustawy o zadośćuczynieniu ofiarom i rodzinom ofiar przestępstw popełnionych na tle
narodowościowym, religijnym lub rasowym w latach 1945-19468).
Urząd jest instytucją aktywnie współpracującą z kombatantami i osobami podlegającymi
różnym formom represji stosowanymi przez III Rzeszę i ZSRR podczas II wojny światowej
oraz aparat państwa w okresie powojennym i realizuje przysługujące tej grupie uprawnienia
pieniężne oraz rzeczowe, dbając przy tym o zachowanie pamięci historycznej dla przyszłych
pokoleń. Urząd jest organem wyspecjalizowanym, łączącym kompetencje z zakresu polityki
historycznej i pamięci narodowej, administracji publicznej, pomocy socjalnej, ochrony
zdrowia, obsługi środowisk kombatanckich oraz ochrony praw kombatantów i osób
represjonowanych. Tak szerokiego spektrum działań nie mógłby skutecznie realizować ani
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), ani Instytut Pamięci Narodowej IPN).
ZUS jest instytucją właściwą przede wszystkim w zakresie obsługi systemu zabezpieczenia
społecznego, w tym ubezpieczeń społecznych i wypłaty świadczeń o charakterze
masowym. Nie posiada on jednak specjalizacji w zakresie polityki historycznej, honorowania
osób zasłużonych na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności państwa, czy
indywidualnej oceny sytuacji życiowej kombatantów i osób represjonowanych,
prowadzenia działań opiekuńczych, interwencyjnych, informacyjnych, ani utrzymywania
stałej współpracy ze środowiskami kombatanckimi. Przeniesienie zadań tej instytucji do
ZUS groziłoby sprowadzeniem szczególnego zobowiązania państwa względem wskazanej
grupy do standardowej obsługi świadczeniowej. Prowadziłoby do zlikwidowania organu
reprezentatywnego dla środowiska osób szczególnie zasłużonych dla polskiej
niepodległości i suwerenności i spotkałoby się ze słuszną krytyką jego przedstawicielek i
przedstawicieli.
7 druk sejmowy nr 1889.
8 druk sejmowy 2030.
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
IPN realizuje z kolei zadania związane z badaniem, dokumentowaniem i upowszechnianiem
wiedzy o najnowszej historii Polski. Nie jest instytucją powołaną do bieżącej obsługi
świadczeń, prowadzenia postępowań w sprawach pomocy pieniężnej, podejmowania
interwencji socjalno-zdrowotnych, udzielania indywidualnej pomocy prawnej czy realizacji
zadań opiekuńczych. Powierzenie mu tego rodzaju obowiązków prowadziłoby do
pomieszania funkcji badawczo-edukacyjnych z administracyjnymi i socjalnymi.
ZUS oraz IPN nie posiadają wiedzy, doświadczenia oraz wyspecjalizowanej struktury i kadry
pozwalającej na sprawne załatwianie spraw obsługiwanych przez Urząd do spraw
Kombatantów i Osób Represjonowanych. Likwidacja tej instytucji nie prowadziłaby zatem
do usprawnienia systemu, lecz rozproszenia kompetencji, utraty wyspecjalizowanego
zaplecza i osłabienia mechanizmów wsparcia osób szczególnie zasłużonych dla państwa.
W praktyce mogłoby to skutkować wydłużeniem postępowań, utrudnieniem dostępu do
pomocy, obniżeniem jakości obsługi oraz przerwaniem wypracowanych przez lata relacji ze
środowiskami kombatanckimi i reprezentującymi je organizacjami. Przejęcie zadań Urzędu
przez te instytucje nie byłoby też prostą zmianą organizacyjną, lecz wiązałoby się z ryzykiem
utraty ciągłości, specjalizacji i indywidualnego podejścia do spraw osób szczególnie
zasłużonych dla państwa.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.387.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17802 Pana Posła Przemysława Wiplera, w sprawie
funkcjonowania Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz zasadności
utrzymania jego obecnej struktury, na podstawie ustawy o kombatantach oraz niektórych
osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Na podstawie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach
oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego1 Szef
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wykonuje swoje zadania przy
pomocy Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych2.
W celu realizacji zadań na rzecz osób uprawnionych z tytułu kombatanctwa oraz podlegania
różnym formom represji w okresie wojny i w okresie powojennym Urząd rozdysponować
może 127,1 etatu. Z kolei na zadania obsługowe przypada 27 etatów.
W okresie od 2015 r. do 29 czerwca 2026 r. zatrudnienie (w etatach) w Urzędzie
kształtowało się następująco: 2015 r. - 153,5; 2016 r. - 153,4; 2017 r. - 153,4; 2018 r. -
160,1; 2019 r. - 163,8; 2020 r. - 151,8; 2021 r. - 152,2; 2022 r. - 151,2; 2023 r. - 154,3;
2024 r. - 155,1; 2025 r. – 153 i 154,1 osób do 29 czerwca 2026 r..
Urząd realizuje zadania polegające na przyznawaniu uprawnień określonych przepisami:
— ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego;
— ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach
przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym
w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych3;
— ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz
osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik
Radzieckich4;
— ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach
przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych5;
— ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz
osobach represjonowanych z powodów politycznych6.
1 Dz. U. z 2022 r. poz. 2029
2 Zwany dalej Urzędem
3 Dz. U. z 2021 r. poz. 1774
4 Dz. U. z 2021 r. poz. 1818
5 Dz. U. z 2021 r. poz. 1820
6 Dz. U. z 2024 r. poz. 906
-- 1 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zmianę liczby beneficjentów objętych uprawnieniami, które określono przepisami
wskazanych aktów prawnych w latach 2015-2025 przedstawia poniższa tabela.
Grupa
podopiecznych
2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 2024 2025
Kombatanci 40 033 33 253 27 274 22278 17 778 12 952 10 337 9 294 7 216 5 515
Ofiary represji 58 436 55 745 52 295 48 539 44 392 40 387 36 466 30 512 28 798 25 897
Wdowa/iec po
kombatancie lub
ofierze represji
142 916 129 236 116 125 102 486 90 437 77 812 66 516 58 214 50 894 44 635
Osoby deportowane
do pracy
przymusowej
78 108 69 282 61 287 54 273 47 593 40 737 35 157 31 117 27 409 24 141
Żołnierze zastępczej
służby wojskowej
(żołnierze górnicy)
15 253 12 814 10 077 7 876 6 254 5 057 3 992
Cywilne niewidome
ofiary wojny
203 189 161 144 121 117 105
Działacze opozycji
antykomunistycznej i
osoby podlegające
represjom
1 947 5 530 10 323 12 137 13 191 13 911 14 192 14 508 15 334 15 833
Łącznie 321 440 293 046 267 304 255 169 226 394 196 037 170 688 150020 134 825 120118
Zmiany liczby beneficjantów między 2015 r. a 2025 r. wynikają z przyczyn naturalnych.
Zmniejszająca się liczba osób uprawnionych nie przekłada się na liczbę spraw prowadzonych
przez Urząd, który obok innych zadań realizuje wnioski o przyznanie pomocy pieniężnej
osobom uprawnionym znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej.
Należy podkreślić, że uprawnionymi są osoby w podeszłym wieku, których stan zdrowia
powoduje zwiększenie wydatków na świadczenia opiekuńcze i zdrowotne. Aby zapewnić
im opiekę uruchomiono specjalne programy, których celem jest dofinansowanie leczenia
uzdrowiskowego, sanatoryjnego, rehabilitacji domowej i ambulatoryjnej, leczenia
stomatologicznego i protetycznego, a także zakupu aparatów słuchowych oraz innych
wyrobów medycznych.
W wyniku prowadzonych przez Urząd działań na rzecz osób uprawnionych oraz
informowania ich o możliwości uzyskania dodatkowego wsparcia ze strony państwa, liczba
rejestrowanych spraw o przyznanie pomocy pieniężnej systematycznie wzrasta, co obrazuje
poniższa tabela:
Rok Liczba spraw
2016 r 18046
2017 r. 19133
-- 2 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
2018 r. 18911
2019 r. 19762
2020 r. 19384
2021 r. 21713
2022 r. 23897
2023 r. 23496
2024 r. 21494
2025 r. 24012
I półrocze 2026 r. 13293
Koszty funkcjonowania Urzędu z podziałem na wydatki pracownicze i administracyjne
w relacji do tych poniesionych na realizację zadań wynikających z jego właściwości
rzeczowej przedstawiono w tabeli stanowiącej załącznik do niniejszego pisma. Na koszty
administracyjne składają się nie tylko wydatki związane z wypłacaniem różnych świadczeń,
ale też te związane z realizacją ustawowego zadania upowszechniania i popularyzowania
tradycji walk o niepodległość i suwerenność RP oraz pamięci o ofiarach totalitaryzmu –
w tym dotacje dla stowarzyszeń.
Zmiany dotyczące liczby osób uprawnionych nie wpływają na zmniejszenie zakresu
obowiązków Urzędu. Obejmuje on:
— z uwagi na fakt, że przyznanie osobom uprawnionym pomocy pieniężnej zależy od
dochodów wnioskodawcy, jego potrzeb i sytuacji życiowej, prowadzenie
poprzedzających to postępowań administracyjnych. W 2025 r. zarejestrowano
w Urzędzie 24 tys. takich spraw;
— wydawanie decyzji administracyjnych potwierdzających status osób uprawnionych oraz
decyzji przyznających im świadczenie pieniężne – w 2025 r. wydano 4477 decyzji.
Sprawy te wymagają znajomości regulacji prawnych, dokumentacji historycznej oraz
praktyki orzeczniczej dotyczącej różnych kategorii osób uprawnionych. Przeniesienie
tych zadań do innych instytucji mogłoby prowadzić do rozproszenia kompetencji, utraty
jednolitości orzecznictwa oraz wydłużenia postępowań;
— przyznawanie dotacji celowych dla stowarzyszeń i fundacji w ramach organizowanych
otwartych konkurów ofert w zakresie kultywowania tradycji walk o niepodległość
i suwerenność RP. W 2025 r. rozpoznano 329 złożonych ofert;
— przyznawanie dotacji celowych na zadania opiekuńcze wykonywane na rzecz
środowiska kombatanckiego, działaczy opozycji antykomunistycznej oraz innych
uprawnionych. W 2025 r. rozpoznano 6 ofert;
— realizację ustawowego zadania upowszechniania pamięci o walkach o niepodległość
i ofiarach totalitaryzmów polegającą na organizacji lub współorganizacji uroczystości
lub udziale przedstawicieli Urzędu w uroczystościach organizowanych przez inne
podmioty. W 2025 r. Urząd organizował lub współorganizował 308 takich wydarzeń,
a jego przedstawiciele brali udział w kolejnych kilkudziesięciu uroczystościach
organizowanych przez inne podmioty;
-- 3 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— honorowanie medalami resortowymi, opiniowanie wniosków o nadanie odznaczeń
państwowych i awansów oficerskich, wysyłanie listów gratulacyjnych dla 100-letnich
kombatantów. W 2025 r. dokonano 1193 takich uhonorowań;
— prowadzenie monitoringu, udzielanie informacji i dokonywanie interwencji w sprawach
socjalno-zdrowotnych, związanych z realizacją uprawnień podopiecznych Urzędu przez
inne instytucje. W 2025 r. sporządzono ponad 500 pism w tych sprawach;
— udzielanie informacji o przysługujących uprawnieniach i obowiązujących procedurach
ich uzyskania. W Punkcie Informacyjnym Urzędu obsłużono 6 529 interesantów
i odebrano ok. 29 tys. połączeń telefonicznych. Urząd świadczy też pomoc prawną
w indywidualnych sprawach osób uprawnionych, których ustawowe przywileje są
naruszane przez inne instytucje;
— udostępnianie obywatelom i innym instytucjom archiwalnych materiałów;
— zgłaszanie osób uprawnionych do ubezpieczenia zdrowotnego, jeśli nie posiadają do
niego innych tytułów;
— uczestniczenie w pracach Sejmu i Senatu RP nad projektami ustaw dotyczącymi
kombatantów oraz osób podlegających różnym formom represji stosowanych przez III
Rzeszę i ZSRR w okresie II wojny światowej oraz aparat państwa w okresie
powojennym. (w Sejmie trwają prace nad poselskim projektem ustawy o zmianie
ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z
powodów politycznych oraz niektórych innych ustaw7 oraz nad poselskim projektem
ustawy o zadośćuczynieniu ofiarom i rodzinom ofiar przestępstw popełnionych na tle
narodowościowym, religijnym lub rasowym w latach 1945-19468).
Urząd jest instytucją aktywnie współpracującą z kombatantami i osobami podlegającymi
różnym formom represji stosowanymi przez III Rzeszę i ZSRR podczas II wojny światowej
oraz aparat państwa w okresie powojennym i realizuje przysługujące tej grupie uprawnienia
pieniężne oraz rzeczowe, dbając przy tym o zachowanie pamięci historycznej dla przyszłych
pokoleń. Urząd jest organem wyspecjalizowanym, łączącym kompetencje z zakresu polityki
historycznej i pamięci narodowej, administracji publicznej, pomocy socjalnej, ochrony
zdrowia, obsługi środowisk kombatanckich oraz ochrony praw kombatantów i osób
represjonowanych. Tak szerokiego spektrum działań nie mógłby skutecznie realizować ani
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), ani Instytut Pamięci Narodowej IPN).
ZUS jest instytucją właściwą przede wszystkim w zakresie obsługi systemu zabezpieczenia
społecznego, w tym ubezpieczeń społecznych i wypłaty świadczeń o charakterze
masowym. Nie posiada on jednak specjalizacji w zakresie polityki historycznej, honorowania
osób zasłużonych na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności państwa, czy
indywidualnej oceny sytuacji życiowej kombatantów i osób represjonowanych,
prowadzenia działań opiekuńczych, interwencyjnych, informacyjnych, ani utrzymywania
stałej współpracy ze środowiskami kombatanckimi. Przeniesienie zadań tej instytucji do
ZUS groziłoby sprowadzeniem szczególnego zobowiązania państwa względem wskazanej
grupy do standardowej obsługi świadczeniowej. Prowadziłoby do zlikwidowania organu
reprezentatywnego dla środowiska osób szczególnie zasłużonych dla polskiej
niepodległości i suwerenności i spotkałoby się ze słuszną krytyką jego przedstawicielek i
przedstawicieli.
7 druk sejmowy nr 1889.
8 druk sejmowy 2030.
-- 4 of 5 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
IPN realizuje z kolei zadania związane z badaniem, dokumentowaniem i upowszechnianiem
wiedzy o najnowszej historii Polski. Nie jest instytucją powołaną do bieżącej obsługi
świadczeń, prowadzenia postępowań w sprawach pomocy pieniężnej, podejmowania
interwencji socjalno-zdrowotnych, udzielania indywidualnej pomocy prawnej czy realizacji
zadań opiekuńczych. Powierzenie mu tego rodzaju obowiązków prowadziłoby do
pomieszania funkcji badawczo-edukacyjnych z administracyjnymi i socjalnymi.
ZUS oraz IPN nie posiadają wiedzy, doświadczenia oraz wyspecjalizowanej struktury i kadry
pozwalającej na sprawne załatwianie spraw obsługiwanych przez Urząd do spraw
Kombatantów i Osób Represjonowanych. Likwidacja tej instytucji nie prowadziłaby zatem
do usprawnienia systemu, lecz rozproszenia kompetencji, utraty wyspecjalizowanego
zaplecza i osłabienia mechanizmów wsparcia osób szczególnie zasłużonych dla państwa.
W praktyce mogłoby to skutkować wydłużeniem postępowań, utrudnieniem dostępu do
pomocy, obniżeniem jakości obsługi oraz przerwaniem wypracowanych przez lata relacji ze
środowiskami kombatanckimi i reprezentującymi je organizacjami. Przejęcie zadań Urzędu
przez te instytucje nie byłoby też prostą zmianą organizacyjną, lecz wiązałoby się z ryzykiem
utraty ciągłości, specjalizacji i indywidualnego podejścia do spraw osób szczególnie
zasłużonych dla państwa.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --