Interpelacja w sprawie ograniczeń w dostępie małych gmin do programów dofinansowania inwestycji z powodu wymogu zapewnienia wkładu własnego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 17710
do ministra funduszy i polityki regionalnej
w sprawie ograniczeń w dostępie małych gmin do programów dofinansowania inwestycji z powodu wymogu zapewnienia wkładu własnego
Zgłaszający: Patryk Jaskulski
Data wpływu: 11-06-2026
Szanowna Pani Minister,
w ostatnich latach administracja rządowa uruchomiła szereg programów wspierających rozwój infrastruktury lokalnej, obejmujących m.in. budowę i modernizację dróg, obiektów sportowych, infrastruktury edukacyjnej, kulturalnej, społecznej oraz komunalnej. Programy te stanowią istotne narzędzie wyrównywania szans rozwojowych pomiędzy regionami kraju oraz wspierania lokalnych wspólnot samorządowych w realizacji niezbędnych inwestycji.
W praktyce jednak wiele małych gmin, zwłaszcza gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, napotyka istotne trudności w korzystaniu z dostępnych środków. Jedną z głównych barier jest konieczność zapewnienia wkładu własnego, który przy ograniczonych dochodach budżetowych często przekracza realne możliwości finansowe samorządów. W rezultacie jednostki samorządu terytorialnego, które najbardziej potrzebują wsparcia inwestycyjnego, niejednokrotnie nie są w stanie ubiegać się o środki lub rezygnują z realizacji projektów pomimo uzyskania pozytywnej oceny wniosków.
Problem ten dotyka szczególnie gmin o niewielkiej liczbie mieszkańców, których potencjał dochodowy jest znacząco niższy niż w przypadku większych jednostek samorządowych. W konsekwencji obecny model finansowania może prowadzić do pogłębiania różnic rozwojowych zamiast ich niwelowania. W praktyce oznacza to, że gminy o najsłabszym potencjale finansowym, które często borykają się jednocześnie z największymi deficytami infrastrukturalnymi, mają ograniczoną możliwość korzystania z instrumentów wsparcia finansowanego ze środków publicznych. W efekcie wymóg zapewnienia wkładu własnego może prowadzić do sytuacji, w której pomoc publiczna jest łatwiej dostępna dla jednostek o lepszej kondycji finansowej niż dla samorządów najbardziej potrzebujących wsparcia inwestycyjnego.
Szczególne znaczenie ma to w kontekście konstytucyjnej zasady zrównoważonego rozwoju oraz dążenia do zapewnienia obywatelom porównywalnego dostępu do infrastruktury publicznej niezależnie od miejsca zamieszkania. Ograniczone możliwości finansowe najmniejszych gmin nie powinny stanowić przeszkody uniemożliwiającej realizację inwestycji służących poprawie jakości życia mieszkańców oraz bezpieczeństwa lokalnych społeczności.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo analizowało skalę rezygnacji przez gminy z udziału w programach dofinansowania inwestycji z powodu braku możliwości zapewnienia wymaganego wkładu własnego?
Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu wsparcia finansowego przeznaczonego na pokrycie części wkładu własnego dla gmin o najmniejszej liczbie mieszkańców lub najniższych dochodach własnych?
Czy ministerstwo planuje uzależnienie wysokości wymaganego wkładu własnego od sytuacji finansowej samorządu, tak aby mniejsze i mniej zamożne gminy mogły korzystać z wyższego poziomu dofinansowania?
Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby projektów inwestycyjnych, z których jednostki samorządu terytorialnego zrezygnowały w latach 2022–2025 z uwagi na brak możliwości zapewnienia wymaganego wkładu własnego?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmu różnicowania poziomu wymaganego wkładu własnego w zależności od sytuacji finansowej jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności poziomu dochodów własnych na mieszkańca, wskaźnika zamożności gminy lub liczby mieszkańców?
Czy prowadzone są analizy dotyczące wpływu obecnych wymogów dotyczących wkładu własnego na dostępność środków publicznych dla najmniejszych jednostek samorządu terytorialnego oraz na tempo rozwoju infrastrukturalnego obszarów wiejskich i miejsko-wiejskich?
Z wyrazami szacunku
Patryk Jaskulski
Poseł na Sejm RP
Minister Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 6 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7789 znakówtel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 6 lipca 2026 r.
znak sprawy: DRR-II.054.6.2026.IS
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 17710 Pana Posła Patryka Jaskulskiego
w sprawie ograniczeń w dostępie małych gmin do programów dofinansowania
inwestycji z powodu wymogu zapewnienia wkładu własnego
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację przedstawiam następujące informacje.
Ad.1 Czy Ministerstwo analizowało skalę rezygnacji przez gminy z udziału
w programach dofinansowania inwestycji z powodu braku możliwości
zapewnienia wymaganego wkładu własnego.
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej analizuje sytuację jednostek
samorządu terytorialnego w zakresie dostępu do instrumentów wspierających
rozwój lokalny i regionalny. Analizy te są prowadzone również w odniesieniu do
dokumentów strategicznych, w tym projektu Strategii Rozwoju Polski 2035, który
wskazuje jednoznacznie na potrzebę zrównoważonego rozwoju terytorialnego,
wzmacniania policentrycznej sieci osadniczej oraz wspierania obszarów
wymagających większego włączenia w procesy rozwojowe.
Rząd Rzeczypospolitej Polskiej, dostrzegając potrzebę wsparcia beneficjentów
oraz odpowiadając na oczekiwania samorządów lokalnych, zapewnia środki
z budżetu państwa na finansowanie wkładu krajowego, które mają ułatwić
absorpcję środków w ramach programów regionalnych przez beneficjentów
-- 1 of 4 --
2
mogących mieć problem z wygenerowanie wkładu własnego w odpowiedniej
wysokości.
Ad.2 Czy rozważane jest wprowadzenie mechanizmu wsparcia finansowego
przeznaczonego na pokrycie części wkładu własnego dla gmin o najmniejszej
liczbie mieszkańców lub najniższych dochodach własnych?
Wprowadzenie mechanizmu wsparcia finansowego przeznaczonego na pokrycie
części wkładu własnego dla gmin o najmniejszej liczbie mieszkańców lub
najniższych dochodach własnych gminy musiałoby wynikać z obowiązujących
przepisów prawa. I tak w przypadku programów krajowych, finansowanych ze
środków budżetu państwa Ministerstwo jest zobowiązane stosować się do zasad
wynikających z ustawy o finansach publicznych, w szczególności art. 128 ust. 2,
który wskazuje, że kwota dotacji na dofinansowanie zadań własnych bieżących
i inwestycyjnych nie może stanowić więcej niż 80% kosztów realizacji zadania,
chyba że odrębne ustawy stanowią inaczej.
Ustawa o finansach publicznych nie przewiduje innego podziału finansowania
wkładu własnego jednostek samorządu terytorialnego w programach
inwestycyjnych. Dopóki odrębne przepisy nie wprowadzą takiego rozwiązania,
Ministerstwo nie ma podstaw do finansowania wkładu własnego na zasadach
innych niż wynikające z ustawy o finansach publicznych.
Znane są przykłady takich działań, w których ze względu na szczególne
okoliczności, takie jak np. usuwanie skutków powodzi, poziom wkładu własnego
beneficjentów został ograniczony do minimum, niemniej te działania nie mają
charakteru systemowego, a tworzą jednostkowy i szczególny mechanizm
różnicowania wkładu własnego dla JST. Natomiast w przypadku programów
dofinansowanych ze środków europejskich te decyzje są wypracowywane na
poziomie samorządu wojewódzkiego.
Ad.3 Czy Ministerstwo planuje uzależnienie wysokości wymaganego wkładu
własnego od sytuacji finansowej samorządu, tak aby mniejsze i mniej zamożne
gminy mogły korzystać z wyższego poziomu dofinansowania?
Jak wspomniano powyżej już obecnie Minister Funduszy i Polityki Regionalnej,
jako instytucja koordynująca wdrażanie programów regionalnych, podejmuje
liczne działania mające na celu wsparcie samorządów, w szczególności – we
współpracy z ministrem właściwym do spraw budżetu państwa – poprzez
przyznanie środków z budżetu państwa, dzięki którym beneficjenci wszystkich
funduszy mogą liczyć na dofinansowanie wymaganego wkładu własnego,
co znacząco wpływa na efektywność wdrażania i realizowania projektów
współfinansowanych środkami z Unii Europejskiej.
-- 2 of 4 --
3
Do dyspozycji, za pośrednictwem samorządów województw, są środki z budżetu
państwa, określone w kontraktach programowych dla poszczególnych
województw, do wysokości łącznej ponad 1,6 mld euro, z czego:
- 519,6 mln euro – uzupełnienie do środków z Europejskiego Funduszu Rozwoju
Regionalnego,
- 780,3 mln euro – uzupełnienie do środków z Europejskiego Funduszu
Społecznego Plus,
- 321,3 mln euro – uzupełnienie do środków Funduszu na rzecz Sprawiedliwej
Transformacji.
Ponadto, 244 mln euro przeznaczono na współfinansowanie projektów
Państwowych Jednostek Budżetowych oraz JST w zakresie zadań zleconych
z zakresu administracji rządowej za pośrednictwem dysponentów.
Zapewniono również - we współpracy z ministrem właściwym do spraw pracy
jako dysponentem - środki Funduszu Pracy do wysokości 1,6 mld euro
z przeznaczeniem na realizację projektów wybieranych w sposób
niekonkurencyjny, współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego
Plus, realizowanych przez powiatowe urzędy pracy.
Ad.4 Czy Ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby projektów
inwestycyjnych, z których jednostki samorządu terytorialnego zrezygnowały
w latach 2022–2025 z uwagi na brak możliwości zapewnienia wymaganego
wkładu własnego?
Ministerstwo nie dysponuje danymi potwierdzającymi, że jedyną i wyłączną
przyczyną rezygnacji JST z projektów inwestycyjnych był brak możliwości
zapewnienia wkładu własnego.
Ad.5 Czy Ministerstwo rozważa wprowadzenie mechanizmu różnicowania
poziomu wymaganego wkładu własnego w zależności od sytuacji finansowej
jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności poziomu dochodów
własnych na mieszkańca, wskaźnika zamożności gminy lub liczby mieszkańców?
Różnicowanie poziomu wymaganego wkładu własnego w zależności od sytuacji
finansowej jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności według
dochodów własnych na mieszkańca, wskaźnika zamożności gminy albo liczby
mieszkańców, mogłoby zostać zastosowane wyłącznie w przypadku,
gdy przewidują to przepisy prawa.
Ustawa o finansach publicznych nie dopuszcza podziału, który pozwalałby na
różnicowanie poziomu wkładu własnego w zależności od sytuacji ekonomicznej
danej JST. W przypadku dotacji celowych z budżetu państwa na dofinansowanie
zadań własnych JST wiążącym jest art. 128 ust. 2 ustawy o finansach publicznych,
-- 3 of 4 --
4
zgodnie z którym kwota dotacji na dofinansowanie zadań własnych bieżących
i inwestycyjnych nie może stanowić więcej niż 80% kosztów realizacji zadania,
chyba że odrębne ustawy stanowią inaczej.
W zakresie projektów finansowanych ze środków europejskich obecnie
funkcjonujący mechanizm wsparcia został opisany powyżej, natomiast decyzje
dotyczące przyszłości będą podejmowane konsensualnie w zarządami
województw w ramach przyszłej perspektywy finansowej.
Ad.6 Czy prowadzone są analizy dotyczące wpływu obecnych wymogów
dotyczących wkładu własnego na dostępność środków publicznych dla
najmniejszych jednostek samorządu terytorialnego oraz na tempo rozwoju
infrastrukturalnego obszarów wiejskich i miejsko-wiejskich?
Ministerstwo prowadzi analizy dotyczące sytuacji rozwojowej różnych obszarów
kraju, w tym obszarów wiejskich, miejsko-wiejskich, przygranicznych,
pozaaglomeracyjnych. Analizy te są ujmowane w dokumentach strategicznych
dotyczących rozwoju kraju i polityki regionalnej.
W opracowanym przez Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej projekcie
Strategii Rozwoju Polski 2035 wskazano m.in. na potrzebę zrównoważonego
rozwoju terytorialnego, przeciwdziałania nadmiernej koncentracji rozwoju
w największych metropoliach, wzmacniania policentrycznej sieci osadniczej oraz
wspierania obszarów wymagających większego włączenia w procesy rozwojowe.
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/
-- 4 of 4 --