Interpelacja nr 1768
Interpelacja w sprawie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (100%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Interpelacja nr 1768
do ministra nauki
w sprawie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Zgłaszający: Stanisław Lamczyk
Data wpływu: 26-02-2024
Szanowny Panie Ministrze,
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) to potencjalnie bardzo ważna instytucja w Polsce. Jej zadaniem jest wspieranie innowacyjności w gospodarce, od której zależy poziom uzyskiwanych marż i jej konkurencyjność na rynkach międzynarodowych. Jednocześnie przed Polską stoją szczególne wyzwania związane z transformacją energetyczną i środowiskową w ramach Zielonego Ładu. Sposób funkcjonowania wielu ważnych sektorów, takich jak energetyka, transport, rolnictwo, gospodarka komunalna, budownictwo i wiele innych musi ulec gruntownej przemianie. W tak istotnej transformacji szczególną rolę mają nowe innowacyjne technologie, dlatego ukierunkowanie, jakość i efektywność wsparcia procesów innowacyjnych jest tak kluczowe dla gospodarki.
Tak duże wyzwania nie znajdują jednak odzwierciedlenia w obecnym działaniu NCBR. Aktualne nabory projektów do finansowania realizowane już w nowej perspektywie finansowej (Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki – FENG), opracowane wiele miesięcy temu przez nadzorujące Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, nie skupiają się na transformacji energetycznej i technologiach środowiskowych. Przedmiotem wsparcia mają być innowacje dla innowacji bez związku z aktualnymi wyzwaniami a przede wszystkim bez analizy ich wpływu na gospodarkę i społeczeństwo. W szczególności ogromne środki kierowane są do koncernów wbrew logice wspierania MSP, które mają na całym świecie największy udział w technologicznym postępie. Ponadto to właśnie ten sektor wymaga realnego wsparcia ze względu na swoją skalę a jednocześnie ograniczony dostęp do kapitału.
Równocześnie NCBR podjął w zeszłym roku (i wcześniej) działania mające na celu zidentyfikowanie najważniejszych wyzwań w obszarze transformacji energetycznej i ogłosił szereg konsultacji rynkowych mających na celu zbadanie odpowiedzi rynku na postawione wyzwania w zakresie technologii o kluczowym znaczeniu dla transformacji energetycznej. Były to konsultacje dotyczące, nowoczesnych technologii pomp ciepła w innowacyjnych modelach produkcji, nowoczesnych technologii dla sektora biogazu i biometanu, nowoczesnych technologii magazynowania energii elektrycznej oraz nowych rozwiązań dla ciepłownictwa.
Mimo tego, że tematy konsultacji dotyczą kluczowych zagadnień w zakresie potrzeb poleskiej gospodarki w obszarze transformacji energetycznej i ujawniły duże zainteresowanie przemysłu podjęciem wyzwania jakim jest opracowanie przełomowych technologii w tym zakresie, to NCBR nie uruchamia naboru ani w tych, ani w wielu innych istotnych dla Zielonego Ładu konkursów.
Jest to tym bardziej dziwne i niepokojące, że NCBR zrealizował w ostatnich latach, jeszcze w poprzedniej perspektywie finansowej, szereg projektów dobrze adresujących wyzwania transformacji energetycznej i Zielonego Ładu. Były to programy:
„Budownictwo efektywne energetycznie i procesowo”, „Innowacyjna biogazownia”, „Oczyszczalnia przyszłości”, „Ciepłownia Przyszłości, czyli system ciepłowniczy z OZE”, „Elektrociepłownia w lokalnym systemie energetycznym”, „Magazynowanie energii elektrycznej”, „Magazynowanie Ciepła i Chłodu”, „Technologie domowej retencji”, „Wentylacja dla szkół i domów” i kilka innych.
NCBR na licznych konferencjach prezentuje zakończone projekty jako duży sukces w zakresie uzyskanych technologii. Powstałe technologie rozwiązują na przykład problem transformacji do OZE całego sektora ciepłownictwa systemowego, dziś opartego na paliwach kopalnych a dostarczającego ciepło do ponad 40% Polaków, powstałe technologie rozproszonej wentylacji z odzyskiem ciepła pozwalają skutecznie termomodernizować budynki wielorodzinne (9 mln mieszkań) czy szkoły (400 tys. klas), powstała pierwsza biometanownia w Polsce produkująca nie tylko biometan - cenny surowiec do transformacji, ale również naturalne nawozy i zielone CO2, powstałe modułowe budynki o bardzo dużej efektywności energetycznej pokazują kierunki rozwoju dla całego sektora budowlanego w Polsce. Te i inne wykonane technologie, zdaniem NCBR, potwierdziły możliwość uzyskiwania przełomowych technologii w zakresie najważniejszych wyzwań przed jakimi stoi polska gospodarka, ale przede wszystkim potwierdziły skuteczny sposób realizacji projektów badawczych poprzez metodę tzw. wyzwań badawczych, która jest odmienna od krytykowanej w mediach tzw. szybkiej ścieżki. Stało się tak, mimo że przeznaczono na tę część działalności NCBR w ciągu ostatnich trzech lat 0,3 mld zł wobec około 20 mld na projekty powszechnie krytykowanej za brak mierzalnych efektów szybkiej ścieżki. Przy czym w oczywistym interesie Polski jest odwrócenie tej proporcji.
W zeszłym roku planowano uruchomienie w rym roku projektów ściśle związanych z transformacją energetyczną:
„Nowe technologie pomp ciepła produkowane w modelu otwartym”, „Innowacyjna biogazownia II” „Nowe technologie oczyszczania biogazu do biometanu”, „Technologie skraplania biometanu do bioLNG”, „Modelowy ekosystem zagospodarowania biometanu”, „Nowe technologie dla małych instalacji biogazowych”, „Zaawansowane produkty nawozowe z masy pofermentacyjnej”, „Ciepłownictwo rozproszone”, „Ciepłownia Przyszłości 2”, „Magazyny w ciepłownictwie i energetyce”, „Ogniwa wodorkowe”, itp.
Niektóre z nich zostały w zeszłym roku ogłoszone i rozpoczęto postępowania konkursowe.
Trzeba dodatkowo zauważyć, że w zakresie transformacji Zielonego Ładu, w tym w zakresie Transformacji Energetycznej, Polska jest na ostatnim miejscu w Unii Europejskiej. Zgodnie z przewidywaniami Polska będzie jedynym krajem w Unii, który do roku 2030 nie przekroczy 50% OZE w polskiej energetyce. Olbrzymie problemy widać również w TE w rolnictwie, budownictwie i innych sektorach. Tym bardziej aktywności takich organizacji jak NCBR jest ważna, aby taką transformację przyspieszać, odpowiednio nią sterować i tworzyć dla niej polskie technologie.
Zwracam się więc z zapytaniem i interpelacją poselską i proszę o wyjaśnienie: Dlaczego NCBR nie realizuje obecnie specjalnych programów w zakresie transformacji energetycznej? Dlaczego zapowiedziane dialogami technicznymi projekty nie są realizowane? Dlaczego NCBR nie skupia się na zagadnieniach najbardziej istotnych dla polskiej gospodarki i nie przeznacza znacznej części dystrybuowanych środków na ten cel, zamiast tego wydatkując gro swoich środków w naborach ogólnego przeznaczenia bez żadnych wskazanych priorytetów? Dlaczego wreszcie, skoro NCBR twierdzi, że metoda „wyzwań badawczych” daje dobre wyniki i powstają w przy jej stosowaniu przełomowe technologie, NCBR nie rozwija tej metody, wydając większość środków przy zastosowaniu tradycyjnego modelu grantowego (obecnie ścieżka SMART)?
Z poważaniem
Stanisław Lamczyk – Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 1768
do ministra nauki
w sprawie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju
Zgłaszający: Stanisław Lamczyk
Data wpływu: 26-02-2024
Szanowny Panie Ministrze,
Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (NCBR) to potencjalnie bardzo ważna instytucja w Polsce. Jej zadaniem jest wspieranie innowacyjności w gospodarce, od której zależy poziom uzyskiwanych marż i jej konkurencyjność na rynkach międzynarodowych. Jednocześnie przed Polską stoją szczególne wyzwania związane z transformacją energetyczną i środowiskową w ramach Zielonego Ładu. Sposób funkcjonowania wielu ważnych sektorów, takich jak energetyka, transport, rolnictwo, gospodarka komunalna, budownictwo i wiele innych musi ulec gruntownej przemianie. W tak istotnej transformacji szczególną rolę mają nowe innowacyjne technologie, dlatego ukierunkowanie, jakość i efektywność wsparcia procesów innowacyjnych jest tak kluczowe dla gospodarki.
Tak duże wyzwania nie znajdują jednak odzwierciedlenia w obecnym działaniu NCBR. Aktualne nabory projektów do finansowania realizowane już w nowej perspektywie finansowej (Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki – FENG), opracowane wiele miesięcy temu przez nadzorujące Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej, nie skupiają się na transformacji energetycznej i technologiach środowiskowych. Przedmiotem wsparcia mają być innowacje dla innowacji bez związku z aktualnymi wyzwaniami a przede wszystkim bez analizy ich wpływu na gospodarkę i społeczeństwo. W szczególności ogromne środki kierowane są do koncernów wbrew logice wspierania MSP, które mają na całym świecie największy udział w technologicznym postępie. Ponadto to właśnie ten sektor wymaga realnego wsparcia ze względu na swoją skalę a jednocześnie ograniczony dostęp do kapitału.
Równocześnie NCBR podjął w zeszłym roku (i wcześniej) działania mające na celu zidentyfikowanie najważniejszych wyzwań w obszarze transformacji energetycznej i ogłosił szereg konsultacji rynkowych mających na celu zbadanie odpowiedzi rynku na postawione wyzwania w zakresie technologii o kluczowym znaczeniu dla transformacji energetycznej. Były to konsultacje dotyczące, nowoczesnych technologii pomp ciepła w innowacyjnych modelach produkcji, nowoczesnych technologii dla sektora biogazu i biometanu, nowoczesnych technologii magazynowania energii elektrycznej oraz nowych rozwiązań dla ciepłownictwa.
Mimo tego, że tematy konsultacji dotyczą kluczowych zagadnień w zakresie potrzeb poleskiej gospodarki w obszarze transformacji energetycznej i ujawniły duże zainteresowanie przemysłu podjęciem wyzwania jakim jest opracowanie przełomowych technologii w tym zakresie, to NCBR nie uruchamia naboru ani w tych, ani w wielu innych istotnych dla Zielonego Ładu konkursów.
Jest to tym bardziej dziwne i niepokojące, że NCBR zrealizował w ostatnich latach, jeszcze w poprzedniej perspektywie finansowej, szereg projektów dobrze adresujących wyzwania transformacji energetycznej i Zielonego Ładu. Były to programy:
„Budownictwo efektywne energetycznie i procesowo”, „Innowacyjna biogazownia”, „Oczyszczalnia przyszłości”, „Ciepłownia Przyszłości, czyli system ciepłowniczy z OZE”, „Elektrociepłownia w lokalnym systemie energetycznym”, „Magazynowanie energii elektrycznej”, „Magazynowanie Ciepła i Chłodu”, „Technologie domowej retencji”, „Wentylacja dla szkół i domów” i kilka innych.
NCBR na licznych konferencjach prezentuje zakończone projekty jako duży sukces w zakresie uzyskanych technologii. Powstałe technologie rozwiązują na przykład problem transformacji do OZE całego sektora ciepłownictwa systemowego, dziś opartego na paliwach kopalnych a dostarczającego ciepło do ponad 40% Polaków, powstałe technologie rozproszonej wentylacji z odzyskiem ciepła pozwalają skutecznie termomodernizować budynki wielorodzinne (9 mln mieszkań) czy szkoły (400 tys. klas), powstała pierwsza biometanownia w Polsce produkująca nie tylko biometan - cenny surowiec do transformacji, ale również naturalne nawozy i zielone CO2, powstałe modułowe budynki o bardzo dużej efektywności energetycznej pokazują kierunki rozwoju dla całego sektora budowlanego w Polsce. Te i inne wykonane technologie, zdaniem NCBR, potwierdziły możliwość uzyskiwania przełomowych technologii w zakresie najważniejszych wyzwań przed jakimi stoi polska gospodarka, ale przede wszystkim potwierdziły skuteczny sposób realizacji projektów badawczych poprzez metodę tzw. wyzwań badawczych, która jest odmienna od krytykowanej w mediach tzw. szybkiej ścieżki. Stało się tak, mimo że przeznaczono na tę część działalności NCBR w ciągu ostatnich trzech lat 0,3 mld zł wobec około 20 mld na projekty powszechnie krytykowanej za brak mierzalnych efektów szybkiej ścieżki. Przy czym w oczywistym interesie Polski jest odwrócenie tej proporcji.
W zeszłym roku planowano uruchomienie w rym roku projektów ściśle związanych z transformacją energetyczną:
„Nowe technologie pomp ciepła produkowane w modelu otwartym”, „Innowacyjna biogazownia II” „Nowe technologie oczyszczania biogazu do biometanu”, „Technologie skraplania biometanu do bioLNG”, „Modelowy ekosystem zagospodarowania biometanu”, „Nowe technologie dla małych instalacji biogazowych”, „Zaawansowane produkty nawozowe z masy pofermentacyjnej”, „Ciepłownictwo rozproszone”, „Ciepłownia Przyszłości 2”, „Magazyny w ciepłownictwie i energetyce”, „Ogniwa wodorkowe”, itp.
Niektóre z nich zostały w zeszłym roku ogłoszone i rozpoczęto postępowania konkursowe.
Trzeba dodatkowo zauważyć, że w zakresie transformacji Zielonego Ładu, w tym w zakresie Transformacji Energetycznej, Polska jest na ostatnim miejscu w Unii Europejskiej. Zgodnie z przewidywaniami Polska będzie jedynym krajem w Unii, który do roku 2030 nie przekroczy 50% OZE w polskiej energetyce. Olbrzymie problemy widać również w TE w rolnictwie, budownictwie i innych sektorach. Tym bardziej aktywności takich organizacji jak NCBR jest ważna, aby taką transformację przyspieszać, odpowiednio nią sterować i tworzyć dla niej polskie technologie.
Zwracam się więc z zapytaniem i interpelacją poselską i proszę o wyjaśnienie: Dlaczego NCBR nie realizuje obecnie specjalnych programów w zakresie transformacji energetycznej? Dlaczego zapowiedziane dialogami technicznymi projekty nie są realizowane? Dlaczego NCBR nie skupia się na zagadnieniach najbardziej istotnych dla polskiej gospodarki i nie przeznacza znacznej części dystrybuowanych środków na ten cel, zamiast tego wydatkując gro swoich środków w naborach ogólnego przeznaczenia bez żadnych wskazanych priorytetów? Dlaczego wreszcie, skoro NCBR twierdzi, że metoda „wyzwań badawczych” daje dobre wyniki i powstają w przy jej stosowaniu przełomowe technologie, NCBR nie rozwija tej metody, wydając większość środków przy zastosowaniu tradycyjnego modelu grantowego (obecnie ścieżka SMART)?
Z poważaniem
Stanisław Lamczyk – Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Marek Gzik
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
20%
Konkretność
80%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
2 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
4.2 / 1k zn.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10000 znaków
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DIR-WNO.055.2.2024.AK
Warszawa, 24 kwietnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 1768
Szanowny Panie Marszałku
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pana Stanisława Lamczyka Posła na Sejm RP Pana
w sprawie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Szanowny Panie Pośle
W odpowiedzi na Pana interpelację w sprawie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, uprzejmie
informuję, co następuje:
na podstawie informacji otrzymanej z Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej
oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju oraz danych będących w posiadaniu Ministerstwa
Nauki i Szkolnictwa Wyższego informuję, że zagadnienia związane z transformacją Europejskiego
Zielonego Ładu są realizowane przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (dalej: NCBR) od 2019
roku, czyli niezwłocznie po ogłoszeniu strategii przez Komisję Europejską.
NCBR realizuje wiele przedsięwzięć związanych z transformacją energetyczną, w tym
przyczyniających się do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu. Część z nich wymieniona jest w
treści interpelacji. Inne to zarówno pojedyncze projekty, 9 przedsięwzięć realizowanych w ramach
zamówień przedkomercyjnych w obszarze Zielonego Ładu, jak
i programy strategiczne (Nowe technologie w zakresie energii, Hydrostrateg czy Gospostrateg).
NCBR uruchomiło programy pilotażowe w tym zakresie już w 2020 roku w trybie „Wyzwań
badawczych”. W ich wyniku powstały nowe rozwiązania i technologie, które są dziś szeroko
prezentowane rynkowo oraz komercjalizowane i wdrażane do produkcji. Były to programy
pilotażowe o stosunkowo niewielkim budżecie, jednak dały solidne podstawy do szerszej
działalności w nowej perspektywie finansowej. NCBR podzieliło uwagę zgłoszoną w Interpelacji, że
praca nad nowymi technologiami realizującymi transformację w kierunku Europejskiego Zielonego
Ładu jest nie tylko koniecznością i największym wyzwaniem naszych czasów, ale również olbrzymią
szansą dla polskiej gospodarki. Z tego powodu NCBR przygotowało nowe programy podejmujące
wyzwania Zielonego Ładu do uruchomienia w nowej perspektywie finansowej.
Jednak uruchomienie przez NCBR dedykowanych programów dla Europejskiego Zielonego Ładu w
trybie „Wyzwań badawczych” nie jest obecnie możliwe z powodu trwających uzgodnień warunków
finansowania kolejnych przedsięwzięć w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej
Gospodarki (dalej: FENG) z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej: MFiPR).
Uzgodnienia trwają od kliku miesięcy. NCBR deklaruje, że będzie dalej prowadziło ustalenia z
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
MFiPR w celu jak najszybszego uruchomiania dedykowanych programów dla Europejskiego
Zielonego Ładu. Jednocześnie NCBR informuje, że poza dedykowanymi programami w trybie
„Wyzwań badawczych”, NCBR w 2024 roku planuje inne działania realizujące wyzwania
Europejskiego Zielonego Ładu w trybie grantowym
w ramach ścieżki SMART. Zwraca jednak uwagę, że w obecnej perspektywie finansowej NCBR nie
obsługuje naborów wniosków dedykowanych MŚP, zadania te są przypisane do PARP.
Pod koniec 2023 roku NCBR ogłosił nabór „Ścieżka SMART: Projekty realizowane
w konsorcjach”, w którym mogły również startować konsorcja z udziałem MŚP. W 2024 roku
planowany jest kolejny nabór dedykowany konsorcjom; łączna alokacja finansowa dla tych
naborów to 2,635 mld zł (nabór zostanie ogłoszony 8 listopada br.). Ponadto NCBR planuje ogłosić
dwa konkursy w ramach Ścieżki SMART dla dużych przedsiębiorstw.
W ramach konkursów Ścieżki SMART możliwe jest finansowanie projektów wpisujących się w
Krajowe Inteligentne Specjalizacje. Przewidują one nie tylko bloki dotyczące transformacji
energetycznej, ale również podejmują inne problemy zdefiniowane w ramach Europejskiego
Zielonego Ładu. Nie ma żadnych przeciwskazań, aby projekty wewnętrzne dotyczące transformacji
energetycznej i Europejskiego Zielonego Ładu były zgłaszane również w ramach ogólnych
konkursów Ścieżki SMART.
Ponadto NCBR ze środków krajowych realizuje program strategiczny „Nowe technologie
w zakresie energii – NTE”. Zgodnie z harmonogramem konkursów NCBR na 2024 rok, w II kwartale
br. zostanie ogłoszony trzeci z alokacją 400 mln zł.
Program został przygotowany, by wspierać osiągnięcie neutralności klimatycznej Polski poprzez
wdrożenie rozwiązań podnoszących bezpieczeństwo energetyczne kraju i zwiększających
konkurencyjność polskiej gospodarki. Cele szczegółowe Programu, w które wpisuje się zakres
tematyczny konkursu to:
- C1. Wzrost potencjału przemysłu energetyki odnawialnej (w tym prosumenckiej);
- C2. Rozwój inteligentnej infrastruktury sieciowej (energetycznej);
- C3. Obniżenie emisyjności energetyki poprzez zwiększenie wykorzystania surowców
biodegradowalnych oraz produktów odpadowych.
Konkurs skierowany jest do konsorcjów przemysłowo-naukowych, bez względu na wielkość
przedsiębiorstwa (w tym do małych i średnich przedsiębiorstw - MŚP)
Dodatkowo pragnę dodać, iż także Instytucja Zarządzająca FENG (IZ FENG) tj.
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej nie zgadza się ze stwierdzeniem, wskazanym
w treści interpelacji, iż aktualne nabory w ramach programu Fundusze Europejskie dla
Nowoczesnej Gospodarki, nie skupiają się na transformacji energetycznej i technologiach
środowiskowych, a przedmiotem wsparcia są innowacje dla innowacji bez związku
z aktualnymi wyzwaniami a przede wszystkim bez analizy ich wpływu na gospodarkę
i społeczeństwo.
IZ FENG podkreśliła, iż wsparcie w ramach FENG jest kierowane wyłącznie na prace B+R, które
wykazują pozytywny wpływ na gospodarkę, co zostało zagwarantowane przez ograniczenie
wsparcia do projektów zgodnych z Krajową Inteligentną Specjalizacją. Jest to wymóg wynikający
wprost z art. 73 ust. 2 rozporządzenia ogólnego tzw. CPR1, który strona polska realizuje w ramach
programu, zatwierdzonego przez Komisję Europejską we wrześniu 2022 r. Strategia inteligentnej
specjalizacji polega na określeniu priorytetów gospodarczych w obszarze B+R+I oraz skupieniu
inwestycji na obszarach zapewniających największy zwrot z inwestycji oraz zwiększenie wartości
dodanej gospodarki i jej konkurencyjności na rynkach zagranicznych, przyczyniając się do poprawy
jakości życia społeczeństwa oraz funkcjonowania środowiska naturalnego. Ww. strategia, za którą
1 Rozporządzenia Parlamentu europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne
przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu
Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury,
a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu
Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
odpowiada Ministerstwo Rozwoju i Technologii, podlega ciągłemu monitorowaniu i uaktualnianiu
w oparciu o proces przedsiębiorczego odkrywania, zapewniając jego aktualność w odniesieniu do
potencjału i wyzwań polskiej gospodarki.
Poza tym IZ FENG nadmienia, iż nie jest zgodne ze stanem faktycznym stwierdzenie
wskazane w interpelacji, że wsparcie kierowane jest nie do MŚP, lecz głównie do dużych
przedsiębiorstw. Bowiem, wsparcie MŚP zawsze było priorytetem zarówno w poprzednich
programach operacyjnych, jak i aktualnie w FENG. W treści Programu FENG zapewniono,
iż maksymalnie 25% alokacji 1. Priorytetu zostanie przeznaczone na wsparcie projektów
realizowanych samodzielnie przez duże przedsiębiorstwa, co oznacza, iż minimum 75% alokacji
zostanie skierowane do MŚP. Ponadto, w odniesieniu do projektu NCBR dotyczącego
innowacyjnych zamówień publicznych planowanego do realizacji w FENG w formule projektu
niekonkurencyjnego, IZ FENG poinformowała, iż trwają ustalenia w tym zakresie.
Pragnę jednocześnie podkreślić, iż zastosowanie schematu przedkomercyjnych zamówień
publicznych nie oznacza, iż wymienione w interpelacji technologie środowiskowe, czy wspierające
transformację energetyczną nie mogą uzyskać dofinansowania ze środków publicznych, jednakże
nie we wszystkich przypadkach może się to odbywać w formule zamówień innowacyjnych. W
przypadku braku zainteresowania ze strony podmiotu publicznego, technologie te mogą ubiegać
się o wsparcie na podstawie GBER w formule konkursowej adresowanej do przedsiębiorców,
w ramach której aby uzyskać dofinansowania na przeprowadzenie procesu badawczego
przedsiębiorca musi ponieść również własne ryzyko tj. wnieść wkład własny do projektu. Taka
partycypacja w projekcie potwierdza jego zaangażowanie i jest adekwatna dla korzyści jakie
uzyskuje tj. prawo do wyników badań.
Ponadto, w odniesieniu do przedstawionych w interpelacji2 informacji co do efektów
przyjętej formuły w ramach POIR, MFiPR podkreśliło, iż dane w zakresie stopnia wykorzystania
technologii wypracowanych przez NCBR w ramach projektów dot. zamówień przedkomercyjnych
realizowanych w ramach POIR, nie zostały jeszcze przekazane do MFiPR.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Nauki
Marek Gzik
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
2 „Nowe technologie pomp ciepła produkowane w modelu otwartym”, „Innowacyjna biogazownia II” „Nowe
technologie oczyszczania biogazu do biometanu”, „Technologie skraplania biometanu do bioLNG”, „Modelowy ekosystem
zagospodarowania biometanu”, „Nowe technologie dla małych instalacji biogazowych”, „Zaawansowane produkty
nawozowe z masy pofermentacyjnej”, „Ciepłownictwo rozproszone”, „Ciepłownia Przyszłości 2”, „Magazyny w
ciepłownictwie i energetyce”, „Ogniwa wodorkowe”.
-- 3 of 3 --
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DIR-WNO.055.2.2024.AK
Warszawa, 24 kwietnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 1768
Szanowny Panie Marszałku
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Pana Stanisława Lamczyka Posła na Sejm RP Pana
w sprawie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
Szanowny Panie Pośle
W odpowiedzi na Pana interpelację w sprawie Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, uprzejmie
informuję, co następuje:
na podstawie informacji otrzymanej z Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej
oraz Narodowego Centrum Badań i Rozwoju oraz danych będących w posiadaniu Ministerstwa
Nauki i Szkolnictwa Wyższego informuję, że zagadnienia związane z transformacją Europejskiego
Zielonego Ładu są realizowane przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (dalej: NCBR) od 2019
roku, czyli niezwłocznie po ogłoszeniu strategii przez Komisję Europejską.
NCBR realizuje wiele przedsięwzięć związanych z transformacją energetyczną, w tym
przyczyniających się do realizacji Europejskiego Zielonego Ładu. Część z nich wymieniona jest w
treści interpelacji. Inne to zarówno pojedyncze projekty, 9 przedsięwzięć realizowanych w ramach
zamówień przedkomercyjnych w obszarze Zielonego Ładu, jak
i programy strategiczne (Nowe technologie w zakresie energii, Hydrostrateg czy Gospostrateg).
NCBR uruchomiło programy pilotażowe w tym zakresie już w 2020 roku w trybie „Wyzwań
badawczych”. W ich wyniku powstały nowe rozwiązania i technologie, które są dziś szeroko
prezentowane rynkowo oraz komercjalizowane i wdrażane do produkcji. Były to programy
pilotażowe o stosunkowo niewielkim budżecie, jednak dały solidne podstawy do szerszej
działalności w nowej perspektywie finansowej. NCBR podzieliło uwagę zgłoszoną w Interpelacji, że
praca nad nowymi technologiami realizującymi transformację w kierunku Europejskiego Zielonego
Ładu jest nie tylko koniecznością i największym wyzwaniem naszych czasów, ale również olbrzymią
szansą dla polskiej gospodarki. Z tego powodu NCBR przygotowało nowe programy podejmujące
wyzwania Zielonego Ładu do uruchomienia w nowej perspektywie finansowej.
Jednak uruchomienie przez NCBR dedykowanych programów dla Europejskiego Zielonego Ładu w
trybie „Wyzwań badawczych” nie jest obecnie możliwe z powodu trwających uzgodnień warunków
finansowania kolejnych przedsięwzięć w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej
Gospodarki (dalej: FENG) z Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej (dalej: MFiPR).
Uzgodnienia trwają od kliku miesięcy. NCBR deklaruje, że będzie dalej prowadziło ustalenia z
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
MFiPR w celu jak najszybszego uruchomiania dedykowanych programów dla Europejskiego
Zielonego Ładu. Jednocześnie NCBR informuje, że poza dedykowanymi programami w trybie
„Wyzwań badawczych”, NCBR w 2024 roku planuje inne działania realizujące wyzwania
Europejskiego Zielonego Ładu w trybie grantowym
w ramach ścieżki SMART. Zwraca jednak uwagę, że w obecnej perspektywie finansowej NCBR nie
obsługuje naborów wniosków dedykowanych MŚP, zadania te są przypisane do PARP.
Pod koniec 2023 roku NCBR ogłosił nabór „Ścieżka SMART: Projekty realizowane
w konsorcjach”, w którym mogły również startować konsorcja z udziałem MŚP. W 2024 roku
planowany jest kolejny nabór dedykowany konsorcjom; łączna alokacja finansowa dla tych
naborów to 2,635 mld zł (nabór zostanie ogłoszony 8 listopada br.). Ponadto NCBR planuje ogłosić
dwa konkursy w ramach Ścieżki SMART dla dużych przedsiębiorstw.
W ramach konkursów Ścieżki SMART możliwe jest finansowanie projektów wpisujących się w
Krajowe Inteligentne Specjalizacje. Przewidują one nie tylko bloki dotyczące transformacji
energetycznej, ale również podejmują inne problemy zdefiniowane w ramach Europejskiego
Zielonego Ładu. Nie ma żadnych przeciwskazań, aby projekty wewnętrzne dotyczące transformacji
energetycznej i Europejskiego Zielonego Ładu były zgłaszane również w ramach ogólnych
konkursów Ścieżki SMART.
Ponadto NCBR ze środków krajowych realizuje program strategiczny „Nowe technologie
w zakresie energii – NTE”. Zgodnie z harmonogramem konkursów NCBR na 2024 rok, w II kwartale
br. zostanie ogłoszony trzeci z alokacją 400 mln zł.
Program został przygotowany, by wspierać osiągnięcie neutralności klimatycznej Polski poprzez
wdrożenie rozwiązań podnoszących bezpieczeństwo energetyczne kraju i zwiększających
konkurencyjność polskiej gospodarki. Cele szczegółowe Programu, w które wpisuje się zakres
tematyczny konkursu to:
- C1. Wzrost potencjału przemysłu energetyki odnawialnej (w tym prosumenckiej);
- C2. Rozwój inteligentnej infrastruktury sieciowej (energetycznej);
- C3. Obniżenie emisyjności energetyki poprzez zwiększenie wykorzystania surowców
biodegradowalnych oraz produktów odpadowych.
Konkurs skierowany jest do konsorcjów przemysłowo-naukowych, bez względu na wielkość
przedsiębiorstwa (w tym do małych i średnich przedsiębiorstw - MŚP)
Dodatkowo pragnę dodać, iż także Instytucja Zarządzająca FENG (IZ FENG) tj.
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej nie zgadza się ze stwierdzeniem, wskazanym
w treści interpelacji, iż aktualne nabory w ramach programu Fundusze Europejskie dla
Nowoczesnej Gospodarki, nie skupiają się na transformacji energetycznej i technologiach
środowiskowych, a przedmiotem wsparcia są innowacje dla innowacji bez związku
z aktualnymi wyzwaniami a przede wszystkim bez analizy ich wpływu na gospodarkę
i społeczeństwo.
IZ FENG podkreśliła, iż wsparcie w ramach FENG jest kierowane wyłącznie na prace B+R, które
wykazują pozytywny wpływ na gospodarkę, co zostało zagwarantowane przez ograniczenie
wsparcia do projektów zgodnych z Krajową Inteligentną Specjalizacją. Jest to wymóg wynikający
wprost z art. 73 ust. 2 rozporządzenia ogólnego tzw. CPR1, który strona polska realizuje w ramach
programu, zatwierdzonego przez Komisję Europejską we wrześniu 2022 r. Strategia inteligentnej
specjalizacji polega na określeniu priorytetów gospodarczych w obszarze B+R+I oraz skupieniu
inwestycji na obszarach zapewniających największy zwrot z inwestycji oraz zwiększenie wartości
dodanej gospodarki i jej konkurencyjności na rynkach zagranicznych, przyczyniając się do poprawy
jakości życia społeczeństwa oraz funkcjonowania środowiska naturalnego. Ww. strategia, za którą
1 Rozporządzenia Parlamentu europejskiego i Rady (UE) 2021/1060 z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające wspólne
przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Funduszu
Spójności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji i Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury,
a także przepisy finansowe na potrzeby tych funduszy oraz na potrzeby Funduszu Azylu, Migracji i Integracji, Funduszu
Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
odpowiada Ministerstwo Rozwoju i Technologii, podlega ciągłemu monitorowaniu i uaktualnianiu
w oparciu o proces przedsiębiorczego odkrywania, zapewniając jego aktualność w odniesieniu do
potencjału i wyzwań polskiej gospodarki.
Poza tym IZ FENG nadmienia, iż nie jest zgodne ze stanem faktycznym stwierdzenie
wskazane w interpelacji, że wsparcie kierowane jest nie do MŚP, lecz głównie do dużych
przedsiębiorstw. Bowiem, wsparcie MŚP zawsze było priorytetem zarówno w poprzednich
programach operacyjnych, jak i aktualnie w FENG. W treści Programu FENG zapewniono,
iż maksymalnie 25% alokacji 1. Priorytetu zostanie przeznaczone na wsparcie projektów
realizowanych samodzielnie przez duże przedsiębiorstwa, co oznacza, iż minimum 75% alokacji
zostanie skierowane do MŚP. Ponadto, w odniesieniu do projektu NCBR dotyczącego
innowacyjnych zamówień publicznych planowanego do realizacji w FENG w formule projektu
niekonkurencyjnego, IZ FENG poinformowała, iż trwają ustalenia w tym zakresie.
Pragnę jednocześnie podkreślić, iż zastosowanie schematu przedkomercyjnych zamówień
publicznych nie oznacza, iż wymienione w interpelacji technologie środowiskowe, czy wspierające
transformację energetyczną nie mogą uzyskać dofinansowania ze środków publicznych, jednakże
nie we wszystkich przypadkach może się to odbywać w formule zamówień innowacyjnych. W
przypadku braku zainteresowania ze strony podmiotu publicznego, technologie te mogą ubiegać
się o wsparcie na podstawie GBER w formule konkursowej adresowanej do przedsiębiorców,
w ramach której aby uzyskać dofinansowania na przeprowadzenie procesu badawczego
przedsiębiorca musi ponieść również własne ryzyko tj. wnieść wkład własny do projektu. Taka
partycypacja w projekcie potwierdza jego zaangażowanie i jest adekwatna dla korzyści jakie
uzyskuje tj. prawo do wyników badań.
Ponadto, w odniesieniu do przedstawionych w interpelacji2 informacji co do efektów
przyjętej formuły w ramach POIR, MFiPR podkreśliło, iż dane w zakresie stopnia wykorzystania
technologii wypracowanych przez NCBR w ramach projektów dot. zamówień przedkomercyjnych
realizowanych w ramach POIR, nie zostały jeszcze przekazane do MFiPR.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Nauki
Marek Gzik
Sekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
2 „Nowe technologie pomp ciepła produkowane w modelu otwartym”, „Innowacyjna biogazownia II” „Nowe
technologie oczyszczania biogazu do biometanu”, „Technologie skraplania biometanu do bioLNG”, „Modelowy ekosystem
zagospodarowania biometanu”, „Nowe technologie dla małych instalacji biogazowych”, „Zaawansowane produkty
nawozowe z masy pofermentacyjnej”, „Ciepłownictwo rozproszone”, „Ciepłownia Przyszłości 2”, „Magazyny w
ciepłownictwie i energetyce”, „Ogniwa wodorkowe”.
-- 3 of 3 --