Interpelacja w sprawie braku systemu wymiany informacji dotyczących rodzin przybywających do Polski z zagranicy oraz rodzin objętych pieczą zastępczą, które wyjechały za granicę
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 17643
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie braku systemu wymiany informacji dotyczących rodzin przybywających do Polski z zagranicy oraz rodzin objętych pieczą zastępczą, które wyjechały za granicę
Zgłaszający: Sylwia Bielawska, Robert Jagła, Marek Jan Chmielewski, Iwona Małgorzata Krawczyk, Katarzyna Królak
Data wpływu: 08-06-2026
Szanowna Pani Minister,
do naszych biur poselskich docierają sygnały od asystentów rodziny, pracowników socjalnych oraz osób wykonujących zadania w obszarze pieczy zastępczej dotyczące istotnych problemów związanych z brakiem skutecznego systemu wymiany informacji o sytuacji rodzin przemieszczających się między państwami.
Praktycy wskazują, że obecnie nie istnieje narzędzie informatyczne umożliwiające szybkie i skuteczne pozyskanie informacji o historii wsparcia, prowadzonych postępowaniach, wcześniejszych interwencjach służb społecznych czy sytuacji opiekuńczo-wychowawczej rodziny, która przybywa do Polski z innego państwa. Analogiczny problem dotyczy rodzin, które były objęte wsparciem polskich instytucji, w tym rodzin zastępczych lub rodzin znajdujących się pod nadzorem służb społecznych, a następnie wyjechały na stałe za granicę.
W szczególności problem ten dotyczy rodzin sprawujących pieczę zastępczą. W przypadku ich wyjazdu do innego państwa możliwości monitorowania sytuacji dzieci, weryfikacji warunków opieki oraz kontynuowania współpracy między właściwymi instytucjami są bardzo ograniczone. Powoduje to ryzyko utraty ciągłości wsparcia, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do sytuacji, w których dobro dziecka pozostaje poza skuteczną kontrolą odpowiednich służb.
Pracownicy socjalni i asystenci rodziny zwracają uwagę, że brak dostępu do rzetelnej historii rodziny utrudnia przeprowadzenie właściwej diagnozy sytuacji, ocenę zagrożeń oraz planowanie adekwatnych działań pomocowych. Problem ten staje się coraz bardziej istotny w związku ze wzrastającą mobilnością obywateli oraz rosnącą liczbą rodzin przemieszczających się między państwami członkowskimi Unii Europejskiej.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące skali problemu braku dostępu do informacji o historii rodzin przybywających do Polski z zagranicy lub opuszczających kraj po objęciu wsparciem systemu pomocy społecznej i pieczy zastępczej?
Czy ministerstwo rozważa utworzenie krajowego systemu informatycznego umożliwiającego uprawnionym pracownikom socjalnym, asystentom rodziny oraz organizatorom rodzinnej pieczy zastępczej dostęp do informacji o wcześniejszych działaniach podejmowanych wobec rodziny przez instytucje publiczne?
Czy są prowadzone prace nad rozwiązaniami umożliwiającymi bezpieczną i zgodną z przepisami o ochronie danych osobowych wymianę informacji między polskimi służbami społecznymi a odpowiednimi instytucjami innych państw członkowskich Unii Europejskiej?
Jakie procedury obowiązują obecnie w przypadku wyjazdu za granicę rodziny zastępczej lub rodziny objętej nadzorem służb społecznych?
Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby przypadków, w których po wyjeździe rodziny za granicę utracono możliwość skutecznego monitorowania sytuacji dzieci pozostających pod opieką tej rodziny?
Czy jest planowane stworzenie centralnego rejestru lub modułu informatycznego integrującego dane z obszaru pomocy społecznej, wsparcia rodziny oraz pieczy zastępczej, przy zachowaniu odpowiednich gwarancji ochrony danych osobowych?
Czy ministerstwo zamierza podjąć inicjatywy legislacyjne lub organizacyjne mające na celu zapewnienie ciągłości monitorowania sytuacji dzieci przebywających w pieczy zastępczej w przypadku zmiany miejsca pobytu rodziny na terytorium innego państwa?
Problem wskazywany przez środowisko asystentów rodziny i pracowników pieczy zastępczej wymaga pilnej analizy, ponieważ dotyczy bezpieczeństwa dzieci, skuteczności działań pomocowych oraz możliwości realizacji ustawowych obowiązków przez służby społeczne. W dobie rosnącej mobilności transgranicznej konieczne wydaje się wypracowanie rozwiązań zapewniających odpowiedni przepływ informacji między instytucjami przy jednoczesnym poszanowaniu prawa do prywatności i ochrony danych osobowych.
Z wyrazami szacunku Sylwia Bielawska
Posłanka na Sejm RP
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6305 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.353.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17643 Pani Posłanki Sylwii Bielawskiej z grupą posłów
w sprawie braku systemu wymiany informacji dotyczących rodzin przybywających do
Polski z zagranicy oraz rodzin objętych pieczą zastępczą, które wyjechały za granicę, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie z art. 35 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, umieszczenie
dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu. Co do zasady nie ma
możliwości wyłączenia jurysdykcji polskiego sądu co do możliwości umieszczania dzieci
w pieczy zastępczej.
Jednocześnie zgodnie z art. 35a przywołanej wyżej ustawy w przypadku możliwości
umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej w Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie
orzeczenia sądu lub innego organu państwa obcego, przewidzianego w przepisach umów
dwustronnych, Konwencji o jurysdykcji, prawie właściwym, uznawaniu, wykonywaniu
i współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci,
sporządzonej w Hadze dnia 19 października 1996 r. (Dz.U. z 2010 r. poz. 1158 ) lub
rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji,
uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących
odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia dziecka za granicę (wersja
przekształcona) (Dz. Urz. UE L 178 z 02.07.2019, str. 1), zgody na umieszczenie, o której
mowa w tych przepisach, udziela sąd opiekuńczy po ustaleniu, że takie umieszczenie
odpowiada dobru dziecka oraz że dziecko posiada istotne związki z Rzecząpospolitą Polską
albo jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej.
Z dniem 27 sierpnia 2018 roku zaczęły obowiązywać przepisy regulujące procedurę
konsultacji z władzami polskimi kwestii umieszczenia małoletniego w pieczy zastępczej
w Polsce na podstawie orzeczenia sądu lub innego organu państwa obcego wydanego na
podstawie art. 82 ust. 2 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r.
w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich
i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawie uprowadzenia
dziecka za granicę (dalej: rozporządzenie/ rozporządzenie Bruksela II ter), który to przepis
zastąpił art. 56 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 2201/2003 z 27 listopada 2003 r.
dotyczącego jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich
oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającego
rozporządzenie (WE) nr 1347/2000.
Przepisy te wprowadzono do ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, oraz
do kodeksu postępowania cywilnego jako art. 5794 k.p.c. Przepis art. 35a ust. 2 ustawy
przewiduje procedurę uwzględniającą uzyskanie opinii starosty właściwego ze względu na
miejsce przyszłego sprawowania pieczy zastępczej. Stosownie do art. 35a ust. 1 ustawy,
zgoda na umieszczenie dziecka w Polsce może zostać udzielona jedynie przy zaistnieniu
określonych warunków, mianowicie gdy takie umieszczenie odpowiada dobru dziecka oraz
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dziecko posiada istotne związki z Rzecząpospolitą Polską albo dziecko jest obywatelem
Rzeczypospolitej Polskiej.
Zgodnie z art. 82 ust. 5 rozporządzenia umieszczenie, o którym mowa w art. 82 ust. 1
rozporządzenia, zostaje wyłącznie zarządzone lub zorganizowane przez kierujące wniosek
państwo członkowskie po tym, jak właściwy organ państwa członkowskiego, do którego
skierowano wniosek, wyrazi zgodę na takie umieszczenie. Do procedury w sprawie
uzyskania zgody stosuje się przepisy prawa krajowego państwa członkowskiego, do którego
skierowano wniosek, o czym stanowi przepis art. 82 ust. 7 rozporządzenia.
W świetle ostatniego z powołanych przepisów każde państwo członkowskie ma prawo
do samodzielnego ustalania przesłanek warunkujących wydanie zgody przez sąd. W
związku z powyższym małoletni obywatel innego Państwa Członkowskiego może być
umieszczony w polskiej pieczy zastępczej wyłącznie na podstawie powołanych przepisów
i wyłącznie na mocy postanowienia polskiego sądu wyrażającego zgodę na powyższe.
Zatem to sąd jest podmiotem decydującym w sprawie umieszczenia dzieci w polskiej pieczy
zastępczej.
Ponadto, choć rozporządzenie Bruksela II ter reguluje transgraniczne umieszczanie dzieci,
nie daje ono podstaw do pomijania przepisów prawa krajowego. Zakłada ono natomiast
poszanowanie porządków prawnych państw członkowskich, przyjmując obywatelstwo
i więzi z danym państwem jako istotne kryteria oceny.
Z kolei zgodnie z art. 42 ust. 4 ustawy rodzina zastępcza oraz prowadzący rodzinny dom
dziecka sprawujący pieczę zastępczą nad dzieckiem mogą czasowo, za zgodą sądu,
sprawować pieczę zastępczą nad tym dzieckiem poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Sprawowanie pieczy zastępczej poza granicami Polski jest sytuacją wyjątkową. Możliwość
taka wymaga wyrażenia zgody przez starostę.
Do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do tej pory nie wpływały od jednostek
samorządu terytorialnego alarmujące sygnały w zakresie problemu braku dostępu do
informacji o historii rodzin przybywających do Polski z zagranicy lub opuszczających kraj po
objęciu wsparciem systemu pomocy społecznej i pieczy zastępczej.
Z kolei, w celu umożliwienia podmiotom wykonującym zadania z zakresu pieczy zastępczej
dostępu do informacji o wcześniejszych działaniach podejmowanych wobec rodziny przez
instytucje publiczne, został utworzony Centralny Rejestr Pieczy Zastępczej.
Nie są planowane prace nad rozwiązaniami umożliwiającymi wymianę informacji pomiędzy
polskimi służbami społecznymi a odpowiednimi instytucjami innych państw członkowskich
Unii Europejskiej. Jednocześnie należy wskazać, że organem odpowiedzialnym w zakresie
postępowań transgranicznych z zakresu wykonywania władzy rodzicielskiej jest
Ministerstwo Sprawiedliwości.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --