Interpelacja nr 17628
Interpelacja w sprawie funkcjonowania systemu orzekania o niepełnosprawności oraz rozbieżności pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez różne instytucje
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (46%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie funkcjonowania systemu orzekania o niepełnosprawności oraz rozbieżności pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez różne instytucje
Interpelacja nr 17628
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie funkcjonowania systemu orzekania o niepełnosprawności oraz rozbieżności pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez różne instytucje
Zgłaszający: Lidia Czechak, Robert Warwas, Jarosław Krajewski, Wojciech Michał Zubowski, Filip Kaczyński
Data wpływu: 08-06-2026
Szanowna Pani Minister,
w imieniu osób z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin zwracam się z prośbą o udzielenie informacji dotyczących funkcjonowania systemu orzekania o niepełnosprawności w Polsce.
Do mojego biura poselskiego oraz organizacji działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami docierają liczne sygnały wskazujące na problemy związane z długością postępowań orzeczniczych oraz występowaniem rozbieżności pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez różne instytucje publiczne.
Osoby z niepełnosprawnościami są często zobowiązane do wielokrotnego stawiania się przed komisjami orzeczniczymi, składania tej samej dokumentacji medycznej w różnych instytucjach oraz oczekiwania przez wiele miesięcy na wydanie decyzji. W przypadku osób przewlekle chorych, z niepełnosprawnościami trwałymi lub postępującymi, procedury te stanowią dodatkowe obciążenie psychiczne, organizacyjne i finansowe.
Szczególne kontrowersje budzą sytuacje, w których lekarze orzecznicy różnych instytucji wydają odmienne oceny stanu zdrowia tej samej osoby. Zdarza się, że osoba uznana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych za całkowicie niezdolną do pracy otrzymuje jednocześnie mniej korzystne rozstrzygnięcie w postępowaniu prowadzonym przez powiatowy lub miejski zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Tego rodzaju rozbieżności powodują poczucie niesprawiedliwości, konieczność składania odwołań oraz wydłużają czas oczekiwania na należne wsparcie.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Jakie są obecnie średnie okresy oczekiwania na wydanie orzeczenia przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności?
2. Ilu wnioskodawców oczekuje obecnie na rozpatrzenie sprawy w pierwszej instancji oraz w postępowaniach odwoławczych?
3. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące rozbieżności pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez ZUS, KRUS oraz zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności?
4. Ile odwołań od decyzji zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności zostało złożonych w ostatnich 3 latach i jaki był odsetek decyzji zmienionych na korzyść odwołujących się?
5. Czy prowadzone są prace nad ujednoliceniem kryteriów orzeczniczych obowiązujących w różnych systemach orzecznictwa?
6. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie rozwiązań ograniczających konieczność wielokrotnego stawiania się osób z trwałymi i nieodwracalnymi niepełnosprawnościami przed komisjami orzeczniczymi?
7. Czy planowane są działania mające na celu skrócenie czasu oczekiwania na wydanie orzeczeń oraz uproszczenie procedur administracyjnych?
8. Na jakim etapie znajdują się prace nad reformą systemu orzecznictwa o niepełnosprawności i jaki jest przewidywany termin wdrożenia nowych rozwiązań?
Mając na uwadze sytuację osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin, zwracam się o przedstawienie informacji dotyczących planowanych działań mających na celu stworzenie bardziej spójnego, przejrzystego i przyjaznego obywatelom systemu orzeczniczego.
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 17628
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie funkcjonowania systemu orzekania o niepełnosprawności oraz rozbieżności pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez różne instytucje
Zgłaszający: Lidia Czechak, Robert Warwas, Jarosław Krajewski, Wojciech Michał Zubowski, Filip Kaczyński
Data wpływu: 08-06-2026
Szanowna Pani Minister,
w imieniu osób z niepełnosprawnościami oraz ich rodzin zwracam się z prośbą o udzielenie informacji dotyczących funkcjonowania systemu orzekania o niepełnosprawności w Polsce.
Do mojego biura poselskiego oraz organizacji działających na rzecz osób z niepełnosprawnościami docierają liczne sygnały wskazujące na problemy związane z długością postępowań orzeczniczych oraz występowaniem rozbieżności pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez różne instytucje publiczne.
Osoby z niepełnosprawnościami są często zobowiązane do wielokrotnego stawiania się przed komisjami orzeczniczymi, składania tej samej dokumentacji medycznej w różnych instytucjach oraz oczekiwania przez wiele miesięcy na wydanie decyzji. W przypadku osób przewlekle chorych, z niepełnosprawnościami trwałymi lub postępującymi, procedury te stanowią dodatkowe obciążenie psychiczne, organizacyjne i finansowe.
Szczególne kontrowersje budzą sytuacje, w których lekarze orzecznicy różnych instytucji wydają odmienne oceny stanu zdrowia tej samej osoby. Zdarza się, że osoba uznana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych za całkowicie niezdolną do pracy otrzymuje jednocześnie mniej korzystne rozstrzygnięcie w postępowaniu prowadzonym przez powiatowy lub miejski zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Tego rodzaju rozbieżności powodują poczucie niesprawiedliwości, konieczność składania odwołań oraz wydłużają czas oczekiwania na należne wsparcie.
W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:
1. Jakie są obecnie średnie okresy oczekiwania na wydanie orzeczenia przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności?
2. Ilu wnioskodawców oczekuje obecnie na rozpatrzenie sprawy w pierwszej instancji oraz w postępowaniach odwoławczych?
3. Czy ministerstwo prowadzi analizy dotyczące rozbieżności pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez ZUS, KRUS oraz zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności?
4. Ile odwołań od decyzji zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności zostało złożonych w ostatnich 3 latach i jaki był odsetek decyzji zmienionych na korzyść odwołujących się?
5. Czy prowadzone są prace nad ujednoliceniem kryteriów orzeczniczych obowiązujących w różnych systemach orzecznictwa?
6. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie rozwiązań ograniczających konieczność wielokrotnego stawiania się osób z trwałymi i nieodwracalnymi niepełnosprawnościami przed komisjami orzeczniczymi?
7. Czy planowane są działania mające na celu skrócenie czasu oczekiwania na wydanie orzeczeń oraz uproszczenie procedur administracyjnych?
8. Na jakim etapie znajdują się prace nad reformą systemu orzecznictwa o niepełnosprawności i jaki jest przewidywany termin wdrożenia nowych rozwiązań?
Mając na uwadze sytuację osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin, zwracam się o przedstawienie informacji dotyczących planowanych działań mających na celu stworzenie bardziej spójnego, przejrzystego i przyjaznego obywatelom systemu orzeczniczego.
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 7 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.9 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13511 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.354.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17628 Pani Posłanki Lidii Czechak wraz z grupą Posłów,
w sprawie funkcjonowania systemu orzekania o niepełnosprawności oraz rozbieżności
pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez różne instytucje, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Na wstępie należy wskazać, że w Polsce funkcjonuje kilka odrębnych systemów
orzeczniczych, ustanowionych dla różnych celów prawnych. Orzekanie
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności prowadzone przez powiatowe
i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności służy ustaleniu statusu
osoby z niepełnosprawnością oraz wskazań do ulg, uprawnień i instrumentów wsparcia
przewidzianych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych. Natomiast orzecznictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Kasy
Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego prowadzone jest na potrzeby świadczeń
z ubezpieczeń społecznych i koncentruje się przede wszystkim na ocenie niezdolności do
pracy albo niezdolności do samodzielnej egzystencji w rozumieniu właściwych przepisów
ubezpieczeniowych.
Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca przewidział określone skutki prawne
niektórych orzeczeń wydawanych w systemie ubezpieczeń społecznych. W przypadkach
wskazanych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych orzeczenia te mogą być traktowane na równi z odpowiednim stopniem
niepełnosprawności. Nie oznacza to jednak pełnej tożsamości systemów orzeczniczych ani
automatycznego przeniesienia wszystkich ustaleń, wskazań i uprawnień pomiędzy
odrębnymi postępowaniami. Poszczególne systemy realizują odmienne cele prawne
i stosuje się w nich różne kryteria oceny.
W systemie orzekania o niepełnosprawności istotne znaczenie ma nie tylko rozpoznanie
choroby lub naruszenia sprawności organizmu, lecz przede wszystkim jego wpływ na
funkcjonowanie osoby, możliwość pełnienia przez nią ról społecznych, jej samodzielność
oraz potrzebę wsparcia. Z tego względu dokumentacja pochodząca z innych systemów
orzeczniczych może mieć istotne znaczenie dowodowe, jednak ocena w postępowaniu
prowadzonym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności dokonywana jest na
podstawie właściwych mu przesłanek.
Odnosząc się do średniego czasu oczekiwania na wydanie orzeczenia przez powiatowe
i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności należy wskazać, że
raporty generowane z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania
o Niepełnosprawności przedstawiają terminowość rozpatrywania spraw w przedziałach
czasowych, a nie jako jedną średnią arytmetyczną dla kraju.
Według danych za II kwartał 2026 r. powiatowe i miejskie zespoły do spraw orzekania
o niepełnosprawności rozpatrzyły od początku br. łącznie 444 816 wniosków. Spośród nich
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
48 887 wniosków (10,99%) rozpatrzono w terminie do 14 dni, 94 521 wniosków (21,25%)
od 15 do 30 dni, 179 605 wniosków (40,38%,) od 31 do 60 dni, a 121 803 wniosków
(27,38%) po upływie 61 dni. W tym samym okresie odnotowano 211 920 zawiadomień o
niezałatwieniu sprawy w terminie.
W przypadku wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, wg
danych za II kwartał 2026 r., od początku br. rozpatrzono łącznie 37 365 odwołań, z czego
3 155 (8,45%) w terminie do 14 dni, 6 753 (18,07%) od 15 do 30 dni, a 27 457 (73,48%) w
terminie od 31 dni. W tym okresie odnotowano 18 487 zawiadomień o niezałatwieniu
sprawy w terminie.
Przypadki wydłużenia postępowań powodują w szczególności: znaczący wpływ wniosków,
konieczność uzupełniania dokumentacji medycznej, potrzeba zapewnienia udziału
w postępowaniu lekarzy i specjalistów właściwych dla oceny danego rodzaju naruszenia
sprawności organizmu, lokalnie - trudności kadrowe.
Liczba osób oczekujących na rozpatrzenie sprawy jest zmienna i powinna być ustalana
według stanu na konkretny dzień. Dane wykorzystane w niniejszej odpowiedzi obrazują
wpływ spraw oraz terminowość ich rozpatrywania, natomiast nie stanowią bezpośredniego
zestawienia liczby osób oczekujących na rozpatrzenie sprawy według stanu na określony
dzień.
Dla zobrazowania skali wpływu spraw należy podkreślić, że w 2023 r. do powiatowych
i miejskich zespołów wpłynęło łącznie 863 656 wniosków o wydanie orzeczenia
o niepełnosprawności albo stopniu niepełnosprawności, w 2024 r. 955 396 wniosków,
a w 2025 r. 952 377 wniosków. Do końca II kwartału 2026 r. złożono 435 836 wniosków,
z czego 46 428 dotyczyło orzeczeń o niepełnosprawności dzieci, 389 297 orzeczeń o
stopniu niepełnosprawności, a 111 wniosków wydania orzeczenia o wskazaniach do ulg i
uprawnień. Należy podkreślić, że liczba wniosków wpływających do systemu nie jest
tożsama z liczbą spraw pozostających w toku ani liczbą osób oczekujących na rozpatrzenie
sprawy w danym dniu.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) nie dysponuje
jednym narzędziem pozwalającym na automatyczne, indywidualne porównywanie
rozstrzygnięć wydawanych przez ZUS, KRUS oraz zespoły do spraw orzekania
o niepełnosprawności w sprawach tych samych osób. Zagadnienie spójności orzecznictwa
jest natomiast analizowane na poziomie systemowym, zwłaszcza w kontekście postulatów
dotyczących uproszczenia i zwiększenia przejrzystości systemu.
Określone orzeczenia o niezdolności do pracy mogą wywoływać skutki przewidziane
w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych. Nie oznacza to, że orzeczenie wydane w jednym systemie przesądza
automatycznie o wszystkich elementach rozstrzygnięcia w innym. W szczególności
orzeczenie o stopniu niepełnosprawności obejmuje wskazania ustalane z uwzględnieniem
celu postępowania, dokumentacji i indywidualnej oceny funkcjonowania osoby składającej
wniosek.
Poprawa spójności orzecznictwa jest jednym z istotnych zagadnień uwzględnianych
w pracach nad przebudową modelu orzekania o niepełnosprawności, których celem jest
wypracowanie kompleksowego, bardziej funkcjonalnego i przejrzystego systemu oceny
potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Informuję, że dane dotyczące odwołań gromadzone są w podziale na odwołania od orzeczeń
o niepełnosprawności i odwołania od orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. System
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sprawozdawczy pozwala ustalić m.in. liczbę wniesionych odwołań oraz sposób ich
załatwienia przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, w tym
liczbę orzeczeń utrzymujących w mocy zaskarżone orzeczenie, uchylających zaskarżone
orzeczenie w całości albo w części, uchylających zaskarżone orzeczenie i przekazujących
sprawę do ponownego rozpatrzenia, a także liczbę decyzji i postanowień kończących
postępowanie.
Należy podkreślić, że system nie posługuje się kategorią „rozstrzygnięcia zmienionego na
korzyść strony odwołującej się”. Dostępne dane pozwalają wskazać, czy zaskarżone
orzeczenie uchylono w całości albo w części, ale nie można na ich podstawie automatycznie
ustalić, jaki element orzeczenia zmieniono i czy zmiana ta była korzystna dla strony
w rozumieniu celu, dla którego wniesiono odwołanie. Ocena rozstrzygnięcia pod tym
względem wymagałaby indywidualnej analizy akt konkretnej sprawy, w tym treści
odwołania, żądania strony, zaskarżonego orzeczenia, orzeczenia wydanego w
postępowaniu odwoławczym oraz dokumentacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia.
Zmiana orzeczenia może bowiem dotyczyć różnych jego elementów, takich jak stopień
niepełnosprawności, symbol przyczyny niepełnosprawności, okres ważności orzeczenia,
wskazania albo innych. Nie każda formalna zmiana orzeczenia musi być korzystna dla strony
we wszystkich swoich aspektach.
Odpowiadając na pytanie o odsetek decyzji zmienionych na korzyść odwołujących się,
można zatem przedstawić wyłącznie dane dotyczące formalnego sposobu załatwienia
odwołań, w szczególności liczbę orzeczeń uchylających zaskarżone orzeczenie w całości
albo w części. Dane te nie powinny być jednak utożsamiane z odsetkiem rozstrzygnięć
korzystnych dla stron odwołujących się.
Według danych z EKSMOoN, w 2023 r. odnotowano łącznie 60 620 odwołań od orzeczeń
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Łącznie wydano 53 995 orzeczeń
w postępowaniu odwoławczym, z czego 26 367 stanowiły orzeczenia uchylające
zaskarżone orzeczenie w całości albo w części. W 2024 r. odnotowano łącznie 71 467
odwołań. Łącznie wydano 58 460 orzeczeń w postępowaniu odwoławczym, z czego 28 902
stanowiły orzeczenia uchylające zaskarżone orzeczenie w całości albo w części. W roku
minionym odnotowano łącznie 79 806 odwołań. Łącznie wydano 70 496 orzeczeń w
postępowaniu odwoławczym, z czego 35 557 stanowiły orzeczenia uchylające zaskarżone
orzeczenie w całości albo w części. Według danych za okres do końca II kwartału br.
odnotowano łącznie 36 242 odwołania. Łącznie wydano 35 661 orzeczeń w postępowaniu
odwoławczym, z czego 18 487 stanowiły orzeczenia uchylające zaskarżone orzeczenie w
całości albo w części. Przywołane dane obrazują jedynie formalny sposób załatwienia
odwołań, a nie odsetek rozstrzygnięć korzystnych dla odwołujących się stron.
Kierownictwo MRPiPS działa na rzecz zwiększenia spójności i przejrzystości systemu
orzekania o niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że pełne ujednolicenie wszystkich
systemów orzeczniczych wymagałoby rozstrzygnięć systemowych obejmujących nie tylko
przepisy pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, ale
również regulacje dotyczące rolniczego ubezpieczenia społecznego, zatrudnienia,
świadczeń, edukacji oraz innych instrumentów wsparcia. Dla prowadzonych prac
szczególne znaczenie ma projekt „Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności”,
którego celem jest opracowanie kompleksowego, odpowiadającego na indywidualne
potrzeby osób z niepełnosprawnościami modelu orzekania oraz systemu świadczeń i innych
form wsparcia.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odnośnie do ograniczenia konieczności wielokrotnego stawiania się osób z trwałymi
i nieodwracalnymi niepełnosprawnościami przed komisjami orzeczniczymi informuję, że
w tym zakresie podjęto już działania. Wprowadzono m.in. rozwiązania dotyczące
minimalnych okresów, na jakie mogą być wydawane orzeczenia o niepełnosprawności
i stopniu niepełnosprawności, a także szczególne zasady dotyczące osób z potwierdzonymi
rzadkimi chorobami genetycznymi o jednorodnym i niezmiennym przebiegu (wymienionymi
w katalogu określonym w przepisach) oraz osób z zespołem Downa. Rozwiązania te mają
ograniczyć nieuzasadnione skracanie okresu ważności orzeczeń i zmniejszyć potrzebę
ponownego prowadzenia postępowań w sytuacjach, w których charakter naruszenia
sprawności organizmu i ograniczeń funkcjonalnych uzasadnia dłuższy okres obowiązywania
orzeczenia.
Jednocześnie należy podkreślić, że określenie minimalnego okresu, na jaki może zostać
wydane orzeczenie, nie oznacza zakazu wydawania orzeczeń na dotychczasowych
zasadach, w tym orzeczeń o stopniu niepełnosprawności na stałe, jeżeli stan zdrowia i
ograniczenia funkcjonalne nie rokują poprawy. Ocena w tym zakresie należy do składu
orzekającego i zawsze powinna opierać się na dokumentacji oraz indywidualnej ocenie
funkcjonowania osoby, której orzeczenie dotyczy.
Podejmowane w MRPiPS działania na rzecz usprawnienia postępowań orzeczniczych,
skrócenia czasu oczekiwania na rozstrzygnięcia i poprawienia jakości orzekania obejmują
wzmacnianie nadzoru nad systemem orzekania, analizę danych dotyczących
funkcjonowania zespołów, współpracę z wojewódzkimi zespołami do spraw orzekania o
niepełnosprawności, szkolenia oraz prace nad uporządkowaniem i elektronizacją procesu
orzeczniczego. Istotne jest też identyfikowanie barier organizacyjnych, w tym braków
kadrowych w zespołach orzekających. Dostępność lekarzy i innych specjalistów jest stale
monitorowana, jako czynnik mający bezpośredni wpływ na sprawność postępowań.
Prowadzone są również działania mające na celu zwiększenie standaryzacji
dokumentowania ocen orzeczniczych i wykorzystywania narzędzi informatycznych
w procesie orzekania.
Prace nad reformą systemu orzekania o niepełnosprawności prowadzone są w ramach
szerszego procesu przebudowy modelu orzekania i form wsparcia. Projekt „Przebudowa
modelu orzekania o niepełnosprawności” jest realizowany w Biurze Pełnomocnika Rządu do
Spraw Osób Niepełnosprawnych od 1 grudnia 2025 r., a jego planowany okres realizacji
obejmuje czas do 31 sierpnia 2028 r. Zakłada on etapowe opracowanie modelu
wieloaspektowej oceny, weryfikację przyjętych rozwiązań, konsultacje społeczne
i eksperckie, przygotowanie propozycji legislacyjnych oraz rozwiązań organizacyjnych
i informatycznych.
Aktualnie nie jest możliwe wskazanie daty wejścia w życie nowych rozwiązań ustawowych.
Termin ich wprowadzenia zależy od wyników prac projektowych, konsultacji społecznych
i eksperckich, uzgodnień międzyresortowych oraz przebiegu procesu legislacyjnego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.354.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17628 Pani Posłanki Lidii Czechak wraz z grupą Posłów,
w sprawie funkcjonowania systemu orzekania o niepełnosprawności oraz rozbieżności
pomiędzy orzeczeniami wydawanymi przez różne instytucje, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Na wstępie należy wskazać, że w Polsce funkcjonuje kilka odrębnych systemów
orzeczniczych, ustanowionych dla różnych celów prawnych. Orzekanie
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności prowadzone przez powiatowe
i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności służy ustaleniu statusu
osoby z niepełnosprawnością oraz wskazań do ulg, uprawnień i instrumentów wsparcia
przewidzianych w przepisach o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych. Natomiast orzecznictwo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Kasy
Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego prowadzone jest na potrzeby świadczeń
z ubezpieczeń społecznych i koncentruje się przede wszystkim na ocenie niezdolności do
pracy albo niezdolności do samodzielnej egzystencji w rozumieniu właściwych przepisów
ubezpieczeniowych.
Należy przy tym podkreślić, że ustawodawca przewidział określone skutki prawne
niektórych orzeczeń wydawanych w systemie ubezpieczeń społecznych. W przypadkach
wskazanych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych orzeczenia te mogą być traktowane na równi z odpowiednim stopniem
niepełnosprawności. Nie oznacza to jednak pełnej tożsamości systemów orzeczniczych ani
automatycznego przeniesienia wszystkich ustaleń, wskazań i uprawnień pomiędzy
odrębnymi postępowaniami. Poszczególne systemy realizują odmienne cele prawne
i stosuje się w nich różne kryteria oceny.
W systemie orzekania o niepełnosprawności istotne znaczenie ma nie tylko rozpoznanie
choroby lub naruszenia sprawności organizmu, lecz przede wszystkim jego wpływ na
funkcjonowanie osoby, możliwość pełnienia przez nią ról społecznych, jej samodzielność
oraz potrzebę wsparcia. Z tego względu dokumentacja pochodząca z innych systemów
orzeczniczych może mieć istotne znaczenie dowodowe, jednak ocena w postępowaniu
prowadzonym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności dokonywana jest na
podstawie właściwych mu przesłanek.
Odnosząc się do średniego czasu oczekiwania na wydanie orzeczenia przez powiatowe
i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności należy wskazać, że
raporty generowane z Elektronicznego Krajowego Systemu Monitoringu Orzekania
o Niepełnosprawności przedstawiają terminowość rozpatrywania spraw w przedziałach
czasowych, a nie jako jedną średnią arytmetyczną dla kraju.
Według danych za II kwartał 2026 r. powiatowe i miejskie zespoły do spraw orzekania
o niepełnosprawności rozpatrzyły od początku br. łącznie 444 816 wniosków. Spośród nich
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
48 887 wniosków (10,99%) rozpatrzono w terminie do 14 dni, 94 521 wniosków (21,25%)
od 15 do 30 dni, 179 605 wniosków (40,38%,) od 31 do 60 dni, a 121 803 wniosków
(27,38%) po upływie 61 dni. W tym samym okresie odnotowano 211 920 zawiadomień o
niezałatwieniu sprawy w terminie.
W przypadku wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności, wg
danych za II kwartał 2026 r., od początku br. rozpatrzono łącznie 37 365 odwołań, z czego
3 155 (8,45%) w terminie do 14 dni, 6 753 (18,07%) od 15 do 30 dni, a 27 457 (73,48%) w
terminie od 31 dni. W tym okresie odnotowano 18 487 zawiadomień o niezałatwieniu
sprawy w terminie.
Przypadki wydłużenia postępowań powodują w szczególności: znaczący wpływ wniosków,
konieczność uzupełniania dokumentacji medycznej, potrzeba zapewnienia udziału
w postępowaniu lekarzy i specjalistów właściwych dla oceny danego rodzaju naruszenia
sprawności organizmu, lokalnie - trudności kadrowe.
Liczba osób oczekujących na rozpatrzenie sprawy jest zmienna i powinna być ustalana
według stanu na konkretny dzień. Dane wykorzystane w niniejszej odpowiedzi obrazują
wpływ spraw oraz terminowość ich rozpatrywania, natomiast nie stanowią bezpośredniego
zestawienia liczby osób oczekujących na rozpatrzenie sprawy według stanu na określony
dzień.
Dla zobrazowania skali wpływu spraw należy podkreślić, że w 2023 r. do powiatowych
i miejskich zespołów wpłynęło łącznie 863 656 wniosków o wydanie orzeczenia
o niepełnosprawności albo stopniu niepełnosprawności, w 2024 r. 955 396 wniosków,
a w 2025 r. 952 377 wniosków. Do końca II kwartału 2026 r. złożono 435 836 wniosków,
z czego 46 428 dotyczyło orzeczeń o niepełnosprawności dzieci, 389 297 orzeczeń o
stopniu niepełnosprawności, a 111 wniosków wydania orzeczenia o wskazaniach do ulg i
uprawnień. Należy podkreślić, że liczba wniosków wpływających do systemu nie jest
tożsama z liczbą spraw pozostających w toku ani liczbą osób oczekujących na rozpatrzenie
sprawy w danym dniu.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) nie dysponuje
jednym narzędziem pozwalającym na automatyczne, indywidualne porównywanie
rozstrzygnięć wydawanych przez ZUS, KRUS oraz zespoły do spraw orzekania
o niepełnosprawności w sprawach tych samych osób. Zagadnienie spójności orzecznictwa
jest natomiast analizowane na poziomie systemowym, zwłaszcza w kontekście postulatów
dotyczących uproszczenia i zwiększenia przejrzystości systemu.
Określone orzeczenia o niezdolności do pracy mogą wywoływać skutki przewidziane
w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób
niepełnosprawnych. Nie oznacza to, że orzeczenie wydane w jednym systemie przesądza
automatycznie o wszystkich elementach rozstrzygnięcia w innym. W szczególności
orzeczenie o stopniu niepełnosprawności obejmuje wskazania ustalane z uwzględnieniem
celu postępowania, dokumentacji i indywidualnej oceny funkcjonowania osoby składającej
wniosek.
Poprawa spójności orzecznictwa jest jednym z istotnych zagadnień uwzględnianych
w pracach nad przebudową modelu orzekania o niepełnosprawności, których celem jest
wypracowanie kompleksowego, bardziej funkcjonalnego i przejrzystego systemu oceny
potrzeb osób z niepełnosprawnościami.
Informuję, że dane dotyczące odwołań gromadzone są w podziale na odwołania od orzeczeń
o niepełnosprawności i odwołania od orzeczeń o stopniu niepełnosprawności. System
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sprawozdawczy pozwala ustalić m.in. liczbę wniesionych odwołań oraz sposób ich
załatwienia przez wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, w tym
liczbę orzeczeń utrzymujących w mocy zaskarżone orzeczenie, uchylających zaskarżone
orzeczenie w całości albo w części, uchylających zaskarżone orzeczenie i przekazujących
sprawę do ponownego rozpatrzenia, a także liczbę decyzji i postanowień kończących
postępowanie.
Należy podkreślić, że system nie posługuje się kategorią „rozstrzygnięcia zmienionego na
korzyść strony odwołującej się”. Dostępne dane pozwalają wskazać, czy zaskarżone
orzeczenie uchylono w całości albo w części, ale nie można na ich podstawie automatycznie
ustalić, jaki element orzeczenia zmieniono i czy zmiana ta była korzystna dla strony
w rozumieniu celu, dla którego wniesiono odwołanie. Ocena rozstrzygnięcia pod tym
względem wymagałaby indywidualnej analizy akt konkretnej sprawy, w tym treści
odwołania, żądania strony, zaskarżonego orzeczenia, orzeczenia wydanego w
postępowaniu odwoławczym oraz dokumentacji stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia.
Zmiana orzeczenia może bowiem dotyczyć różnych jego elementów, takich jak stopień
niepełnosprawności, symbol przyczyny niepełnosprawności, okres ważności orzeczenia,
wskazania albo innych. Nie każda formalna zmiana orzeczenia musi być korzystna dla strony
we wszystkich swoich aspektach.
Odpowiadając na pytanie o odsetek decyzji zmienionych na korzyść odwołujących się,
można zatem przedstawić wyłącznie dane dotyczące formalnego sposobu załatwienia
odwołań, w szczególności liczbę orzeczeń uchylających zaskarżone orzeczenie w całości
albo w części. Dane te nie powinny być jednak utożsamiane z odsetkiem rozstrzygnięć
korzystnych dla stron odwołujących się.
Według danych z EKSMOoN, w 2023 r. odnotowano łącznie 60 620 odwołań od orzeczeń
o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Łącznie wydano 53 995 orzeczeń
w postępowaniu odwoławczym, z czego 26 367 stanowiły orzeczenia uchylające
zaskarżone orzeczenie w całości albo w części. W 2024 r. odnotowano łącznie 71 467
odwołań. Łącznie wydano 58 460 orzeczeń w postępowaniu odwoławczym, z czego 28 902
stanowiły orzeczenia uchylające zaskarżone orzeczenie w całości albo w części. W roku
minionym odnotowano łącznie 79 806 odwołań. Łącznie wydano 70 496 orzeczeń w
postępowaniu odwoławczym, z czego 35 557 stanowiły orzeczenia uchylające zaskarżone
orzeczenie w całości albo w części. Według danych za okres do końca II kwartału br.
odnotowano łącznie 36 242 odwołania. Łącznie wydano 35 661 orzeczeń w postępowaniu
odwoławczym, z czego 18 487 stanowiły orzeczenia uchylające zaskarżone orzeczenie w
całości albo w części. Przywołane dane obrazują jedynie formalny sposób załatwienia
odwołań, a nie odsetek rozstrzygnięć korzystnych dla odwołujących się stron.
Kierownictwo MRPiPS działa na rzecz zwiększenia spójności i przejrzystości systemu
orzekania o niepełnosprawności. Należy jednak wskazać, że pełne ujednolicenie wszystkich
systemów orzeczniczych wymagałoby rozstrzygnięć systemowych obejmujących nie tylko
przepisy pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, ale
również regulacje dotyczące rolniczego ubezpieczenia społecznego, zatrudnienia,
świadczeń, edukacji oraz innych instrumentów wsparcia. Dla prowadzonych prac
szczególne znaczenie ma projekt „Przebudowa modelu orzekania o niepełnosprawności”,
którego celem jest opracowanie kompleksowego, odpowiadającego na indywidualne
potrzeby osób z niepełnosprawnościami modelu orzekania oraz systemu świadczeń i innych
form wsparcia.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Odnośnie do ograniczenia konieczności wielokrotnego stawiania się osób z trwałymi
i nieodwracalnymi niepełnosprawnościami przed komisjami orzeczniczymi informuję, że
w tym zakresie podjęto już działania. Wprowadzono m.in. rozwiązania dotyczące
minimalnych okresów, na jakie mogą być wydawane orzeczenia o niepełnosprawności
i stopniu niepełnosprawności, a także szczególne zasady dotyczące osób z potwierdzonymi
rzadkimi chorobami genetycznymi o jednorodnym i niezmiennym przebiegu (wymienionymi
w katalogu określonym w przepisach) oraz osób z zespołem Downa. Rozwiązania te mają
ograniczyć nieuzasadnione skracanie okresu ważności orzeczeń i zmniejszyć potrzebę
ponownego prowadzenia postępowań w sytuacjach, w których charakter naruszenia
sprawności organizmu i ograniczeń funkcjonalnych uzasadnia dłuższy okres obowiązywania
orzeczenia.
Jednocześnie należy podkreślić, że określenie minimalnego okresu, na jaki może zostać
wydane orzeczenie, nie oznacza zakazu wydawania orzeczeń na dotychczasowych
zasadach, w tym orzeczeń o stopniu niepełnosprawności na stałe, jeżeli stan zdrowia i
ograniczenia funkcjonalne nie rokują poprawy. Ocena w tym zakresie należy do składu
orzekającego i zawsze powinna opierać się na dokumentacji oraz indywidualnej ocenie
funkcjonowania osoby, której orzeczenie dotyczy.
Podejmowane w MRPiPS działania na rzecz usprawnienia postępowań orzeczniczych,
skrócenia czasu oczekiwania na rozstrzygnięcia i poprawienia jakości orzekania obejmują
wzmacnianie nadzoru nad systemem orzekania, analizę danych dotyczących
funkcjonowania zespołów, współpracę z wojewódzkimi zespołami do spraw orzekania o
niepełnosprawności, szkolenia oraz prace nad uporządkowaniem i elektronizacją procesu
orzeczniczego. Istotne jest też identyfikowanie barier organizacyjnych, w tym braków
kadrowych w zespołach orzekających. Dostępność lekarzy i innych specjalistów jest stale
monitorowana, jako czynnik mający bezpośredni wpływ na sprawność postępowań.
Prowadzone są również działania mające na celu zwiększenie standaryzacji
dokumentowania ocen orzeczniczych i wykorzystywania narzędzi informatycznych
w procesie orzekania.
Prace nad reformą systemu orzekania o niepełnosprawności prowadzone są w ramach
szerszego procesu przebudowy modelu orzekania i form wsparcia. Projekt „Przebudowa
modelu orzekania o niepełnosprawności” jest realizowany w Biurze Pełnomocnika Rządu do
Spraw Osób Niepełnosprawnych od 1 grudnia 2025 r., a jego planowany okres realizacji
obejmuje czas do 31 sierpnia 2028 r. Zakłada on etapowe opracowanie modelu
wieloaspektowej oceny, weryfikację przyjętych rozwiązań, konsultacje społeczne
i eksperckie, przygotowanie propozycji legislacyjnych oraz rozwiązań organizacyjnych
i informatycznych.
Aktualnie nie jest możliwe wskazanie daty wejścia w życie nowych rozwiązań ustawowych.
Termin ich wprowadzenia zależy od wyników prac projektowych, konsultacji społecznych
i eksperckich, uzgodnień międzyresortowych oraz przebiegu procesu legislacyjnego.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --