Interpelacja nr 17612
Interpelacja w sprawie projektowanych zmian dotyczących odpowiedzialności solidarnej nabywców za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług (nr UD314)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie projektowanych zmian dotyczących odpowiedzialności solidarnej nabywców za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług (nr UD314)
Interpelacja nr 17612
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie projektowanych zmian dotyczących odpowiedzialności solidarnej nabywców za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług (nr UD314)
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 07-06-2026
Projektowane zmiany w zakresie odpowiedzialności solidarnej za podatek od towarów i usług budzą istotne obawy wśród przedsiębiorców oraz podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym. Dotychczasowe regulacje przewidywały, że zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności stanowiło skuteczne zabezpieczenie nabywcy przed ponoszeniem odpowiedzialności za zaległości podatkowe sprzedawcy. Projekt nowelizacji zakłada jednak ograniczenie tej ochrony przez wprowadzenie szeregu wyjątków, w których nabywca może zostać obciążony odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe kontrahenta pomimo dokonania zapłaty z wykorzystaniem mechanizmu split payment.
Szczególne wątpliwości budzi posługiwanie się nieostrymi przesłankami odnoszącymi się do wiedzy lub uzasadnionego przypuszczenia nabywcy co do przyszłego zachowania sprzedawcy w zakresie rozliczenia podatku. Tak sformułowane kryteria mogą prowadzić do niejednolitego stosowania przepisów oraz przenoszenia na przedsiębiorców obowiązków weryfikacyjnych wykraczających poza ich realne możliwości. W praktyce może to powodować wzrost niepewności prawnej oraz zwiększenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej.
Kontrowersje budzi również możliwość objęcia odpowiedzialnością solidarną transakcji uznanych za pozbawione uzasadnienia ekonomicznego lub takich, w których cena odbiega od wartości rynkowej. Wprowadzenie tego rodzaju przesłanek może prowadzić do kwestionowania przez organa podatkowe warunków handlowych uzgadnianych między niezależnymi podmiotami gospodarczymi, co rodzi ryzyko sporów interpretacyjnych oraz ingerencji w swobodę kształtowania relacji biznesowych.
Dodatkowe obawy wynikają z rozszerzenia odpowiedzialności solidarnej na szeroki katalog usług niematerialnych, w tym usług doradczych, zarządczych, rachunkowo-księgowych, reklamowych czy badawczych. Z uwagi na powszechność tego rodzaju usług w działalności gospodarczej nowe regulacje mogą objąć znaczną liczbę przedsiębiorców, którzy będą ponosili ryzyko podatkowe związane z działaniami swoich kontrahentów. Szczególnie dotyczy to sytuacji, w których wartość pojedynczej faktury lub łączna wartość usług nabywanych od jednego podmiotu przekroczy ustawowo określone progi.
Projektowane rozwiązania mogą prowadzić do zwiększenia kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, konieczności wdrażania dodatkowych procedur weryfikacyjnych wobec kontrahentów oraz ograniczenia współpracy między przedsiębiorcami z obawy przed potencjalną odpowiedzialnością za cudze zobowiązania podatkowe. W konsekwencji istnieje ryzyko wzrostu liczby sporów podatkowych oraz osłabienia pewności i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.
W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Jakie okoliczności oraz wyniki analiz skłoniły ministerstwo do odejścia od dotychczasowej zasady, zgodnie z którą zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności stanowiło skuteczną przesłankę wyłączającą odpowiedzialność solidarną nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy?
Jakie nadużycia lub nieprawidłowości zidentyfikowano w funkcjonowaniu mechanizmu podzielonej płatności, które uzasadniają objęcie odpowiedzialnością solidarną także tych podatników, którzy dokonali zapłaty z wykorzystaniem tego mechanizmu?
Czy ministerstwo przeprowadziło analizę wpływu proponowanych zmian na poziom bezpieczeństwa obrotu gospodarczego oraz pewności prawa po stronie podatników? Jeżeli tak, jakie są główne wnioski z tych analiz?
Czy ministerstwo oszacowało, jaki wpływ proponowane zmiany będą miały na koszty prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorców, w szczególności w zakresie konieczności zwiększenia działań związanych z weryfikacją kontrahentów oraz ograniczania ryzyka podatkowego? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.
Czy ministerstwo analizowało możliwość wprowadzenia przepisów wyłączających odpowiedzialność solidarną nabywcy, który dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności i nie miał wpływu na późniejsze rozliczenia podatkowe sprzedawcy, a jeśli tak, to z jakich przyczyn rozwiązanie takie nie zostało uwzględnione w projekcie UD314?
Czy ministerstwo przewiduje doprecyzowanie projektowanych przepisów w taki sposób, aby podatnik mógł jednoznacznie ustalić, jakie działania po jego stronie będą wystarczające do ograniczenia ryzyka objęcia go odpowiedzialnością solidarną mimo zastosowania mechanizmu podzielonej płatności?
Czy w toku prac nad projektem analizowano możliwość pozostawienia pełnej ochrony wynikającej z mechanizmu podzielonej płatności przynajmniej wobec podatników, którzy dochowali należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta?
Interpelacja nr 17612
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie projektowanych zmian dotyczących odpowiedzialności solidarnej nabywców za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług (nr UD314)
Zgłaszający: Janusz Kowalski
Data wpływu: 07-06-2026
Projektowane zmiany w zakresie odpowiedzialności solidarnej za podatek od towarów i usług budzą istotne obawy wśród przedsiębiorców oraz podmiotów uczestniczących w obrocie gospodarczym. Dotychczasowe regulacje przewidywały, że zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności stanowiło skuteczne zabezpieczenie nabywcy przed ponoszeniem odpowiedzialności za zaległości podatkowe sprzedawcy. Projekt nowelizacji zakłada jednak ograniczenie tej ochrony przez wprowadzenie szeregu wyjątków, w których nabywca może zostać obciążony odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe kontrahenta pomimo dokonania zapłaty z wykorzystaniem mechanizmu split payment.
Szczególne wątpliwości budzi posługiwanie się nieostrymi przesłankami odnoszącymi się do wiedzy lub uzasadnionego przypuszczenia nabywcy co do przyszłego zachowania sprzedawcy w zakresie rozliczenia podatku. Tak sformułowane kryteria mogą prowadzić do niejednolitego stosowania przepisów oraz przenoszenia na przedsiębiorców obowiązków weryfikacyjnych wykraczających poza ich realne możliwości. W praktyce może to powodować wzrost niepewności prawnej oraz zwiększenie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej.
Kontrowersje budzi również możliwość objęcia odpowiedzialnością solidarną transakcji uznanych za pozbawione uzasadnienia ekonomicznego lub takich, w których cena odbiega od wartości rynkowej. Wprowadzenie tego rodzaju przesłanek może prowadzić do kwestionowania przez organa podatkowe warunków handlowych uzgadnianych między niezależnymi podmiotami gospodarczymi, co rodzi ryzyko sporów interpretacyjnych oraz ingerencji w swobodę kształtowania relacji biznesowych.
Dodatkowe obawy wynikają z rozszerzenia odpowiedzialności solidarnej na szeroki katalog usług niematerialnych, w tym usług doradczych, zarządczych, rachunkowo-księgowych, reklamowych czy badawczych. Z uwagi na powszechność tego rodzaju usług w działalności gospodarczej nowe regulacje mogą objąć znaczną liczbę przedsiębiorców, którzy będą ponosili ryzyko podatkowe związane z działaniami swoich kontrahentów. Szczególnie dotyczy to sytuacji, w których wartość pojedynczej faktury lub łączna wartość usług nabywanych od jednego podmiotu przekroczy ustawowo określone progi.
Projektowane rozwiązania mogą prowadzić do zwiększenia kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, konieczności wdrażania dodatkowych procedur weryfikacyjnych wobec kontrahentów oraz ograniczenia współpracy między przedsiębiorcami z obawy przed potencjalną odpowiedzialnością za cudze zobowiązania podatkowe. W konsekwencji istnieje ryzyko wzrostu liczby sporów podatkowych oraz osłabienia pewności i bezpieczeństwa obrotu gospodarczego.
W świetle powyższego proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Jakie okoliczności oraz wyniki analiz skłoniły ministerstwo do odejścia od dotychczasowej zasady, zgodnie z którą zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności stanowiło skuteczną przesłankę wyłączającą odpowiedzialność solidarną nabywcy za zaległości podatkowe sprzedawcy?
Jakie nadużycia lub nieprawidłowości zidentyfikowano w funkcjonowaniu mechanizmu podzielonej płatności, które uzasadniają objęcie odpowiedzialnością solidarną także tych podatników, którzy dokonali zapłaty z wykorzystaniem tego mechanizmu?
Czy ministerstwo przeprowadziło analizę wpływu proponowanych zmian na poziom bezpieczeństwa obrotu gospodarczego oraz pewności prawa po stronie podatników? Jeżeli tak, jakie są główne wnioski z tych analiz?
Czy ministerstwo oszacowało, jaki wpływ proponowane zmiany będą miały na koszty prowadzenia działalności gospodarczej przez przedsiębiorców, w szczególności w zakresie konieczności zwiększenia działań związanych z weryfikacją kontrahentów oraz ograniczania ryzyka podatkowego? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz.
Czy ministerstwo analizowało możliwość wprowadzenia przepisów wyłączających odpowiedzialność solidarną nabywcy, który dokonał zapłaty z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności i nie miał wpływu na późniejsze rozliczenia podatkowe sprzedawcy, a jeśli tak, to z jakich przyczyn rozwiązanie takie nie zostało uwzględnione w projekcie UD314?
Czy ministerstwo przewiduje doprecyzowanie projektowanych przepisów w taki sposób, aby podatnik mógł jednoznacznie ustalić, jakie działania po jego stronie będą wystarczające do ograniczenia ryzyka objęcia go odpowiedzialnością solidarną mimo zastosowania mechanizmu podzielonej płatności?
Czy w toku prac nad projektem analizowano możliwość pozostawienia pełnej ochrony wynikającej z mechanizmu podzielonej płatności przynajmniej wobec podatników, którzy dochowali należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.5 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9898 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 29 czerwca 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 17612 w sprawie projektowanych zmian
dotyczących odpowiedzialności solidarnej nabywców za
zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług (nr UD314)
Znak sprawy: PT8.054.5.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją posła Janusza Kowalskiego z dnia 15 czerwca br. nr 17612
w sprawie projektowanych zmian dotyczących odpowiedzialności solidarnej
nabywców za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług (nr UD314),
poniżej przedstawiam wyjaśnienia co do wątpliwości i pytań poruszonych
w interpelacji.
Proponowane w projekcie ustawy wyłączenie ochrony, jaką daje mechanizm
podzielonej płatności (czyli możliwości zastosowania odpowiedzialności solidarnej)
będzie dotyczyło sytuacji, w których podatnik wiedział lub miał uzasadnione
podstawy do tego, aby przypuszczać, że faktura zapłacona z zastosowaniem tego
mechanizmu:
została wystawiona przez podmiot nieistniejący
stwierdza czynności, które nie zostały dokonane
podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością
potwierdza czynności dokonane w warunkach nadużycia prawa
Zatem sytuacje, w których zdjęto ochronę, jaką daje mechanizm podzielonej
płatności dotyczą wyłącznie najbardziej oczywistych nieprawidłowości. Zasadniczo
w pozostałych przypadkach zapłata w podzielonej płatności nadal daje ochronę
przed zastosowaniem odpowiedzialności solidarnej.
Sytuacje, w których ochronna funkcja mechanizmu podzielonej płatności będzie
wyłączona nie zostały zdefiniowane na potrzeby projektu UD314. Funkcjonują one
od samego początku wprowadzenia do polskiego porządku prawnego mechanizmu
-- 1 of 4 --
2/4
podzielonej płatności, czyli od lipca 2018 r. Już przy wprowadzaniu fakultatywnej
formy tego mechanizmu sytuacje te zostały wskazane jako te, które wyłączają
system zachęt m.in. stosowanie sankcji czy podwyższonej stawki odsetek za zwłokę
w odniesieniu do zaległości w podatku VAT1 .
Analogicznie wygląda sytuacja proponowanej zmiany w zakresie
odpowiedzialności solidarnej. Regulacja w tym zakresie funkcjonuje już od lat
(listopad 2019 r.) i dotychczas obejmowała towary wymienione w załączniku 15.
Zaproponowana zmiana nie zmienia zasad jej funkcjonowania, zmianie ulega
wyłącznie zakres jej stosowania. Przesłanki odpowiedzialności w przypadku usług
niematerialnych nie są zatem nowe, będą analogiczne jak te stosowane dotychczas.
Odnosząc się do stwierdzenia o szerokim katalogu usług niematerialnych, które
zostaną objęte odpowiedzialnością solidarną informuję, że lista usług
niematerialnych podlegających odpowiedzialności solidarnej powstała na bazie
analizy przeprowadzonej przez Krajową Administrację Skarbową. Analiza ta
wykazała, że nieuczciwi przedsiębiorcy stosunkowo często posługują się „pustymi
fakturami”, których przedmiotem są te konkretne usługi niematerialne. O szerokim
wykorzystywaniu usług niematerialnych przy wystawianiu „pustych faktur”
świadczy również bogate orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące
wykluczenia prawa do odliczenia VAT wykazanego na fakturach dokumentujących
fikcyjne usługi niematerialne.
W związku ze zidentyfikowaną skalą wykorzystywania wskazanych usług
niematerialnych do nieuprawnionego odliczania VAT zasadne, a nawet konieczne
jest podjęcie działań ograniczających skutki takich nieprawidłowości. Stąd
zaproponowany środek uszczelniający w postaci instytucji odpowiedzialności
solidarnej.
Dodatkowo, w odpowiedzi na poprzednią interpelacje Pana Posła, nr 13909,
wyjaśniano, że podejmowane dwukrotnie przez Polskę próby objęcia
mechanizmem podzielonej płatności usług niematerialnych celem uszczelnienia
tego obszaru spotkały się z negatywną oceną Komisji Europejskiej. W związku z
tym podjęto inne działania, czyli rozszerzenie zakresu odpowiedzialności
solidarnej, mające na celu uszczelnienie tego obszaru wysokiego ryzyka.
Zaniechanie działań uszczelniających i pozostawienie tego obszaru bez zmian
oznaczałoby nie tylko dalsze straty dla budżetu państwa, ale i trudności w
konkurowaniu na rynku uczciwie działającym podatnikom z nierzetelnie
rozliczającymi VAT firmami.
Wskazać również należy, że obecny kształt regulacji w zakresie objęcia
odpowiedzialnością solidarną usług niematerialnych jest kompromisem
wypracowanym po uwagach rynku zgłoszonych w trakcie konsultacji projektu.
Zweryfikowane rozwiązanie przewiduje wprowadzenie kryterium kwotowego, co
spowoduje, że będzie się ono odnosiło do transakcji o większych wartościach,
których przedmiotem są konkretne usługi niematerialne. Przyjęte kryterium
z jednej strony czyni zadość uwagom rynku zgłoszonym w trakcie konsultacji, gdyż
zasadniczo eliminuje stosowanie odpowiedzialności solidarnej w stosunku do
najdrobniejszych transakcji (drobne usługi księgowe), z drugiej strony utrzymuje
cel uszczelniający ten obszar usług.
Odnosząc się do pytań Pana Posła zadanych w przedmiotowej interpelacji
informuję.
1 Art. 108c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz.
775, z późn. zm.).
-- 2 of 4 --
3/4
Ad 1.
Mechanizm podzielonej płatności jako obowiązkowa forma rozliczania niektórych
towarów i usług funkcjonuje od listopada 2019 r. Na początkowym etapie
zakładano, że konstrukcja i zasady funkcjonowania tego mechanizmu będą
wystarczające aby jego zastosowanie przez nabywcę mogło zwolnić go od
odpowiedzialności za zaległości podatkowe sprzedawcy. Obserwacja na
przestrzeni kilkuletniego funkcjonowania wykazała, że mechanizm ten bywa
wykorzystywany niezgodnie z pierwotnymi założeniami. W związku z tym, w celu
zachowania szczelności tego narzędzia, a zatem i systemu podatkowego, niezbędna
stała się jego modyfikacja. W przywołanym przez Pana Posła projekcie ustawy
znalazły się zatem rozwiązania, które zmierzają do wyeliminowania tych
nieprawidłowości i podtrzymania efektywności tego mechanizmu.
Ad 2.
Opisywanie i podawanie do publicznej wiadomości schematów nadużyć oraz
nieprawidłowości stosowanych w zakresie tego mechanizmu jest w mojej ocenie
niewłaściwe, gdyż byłby to doskonały materiał instruktażowy dla nieuczciwych
podmiotów.
Ad 3.
Zaproponowane rozwiązania mają na celu ograniczenie nieuczciwych praktyk firm
niepłacących podatku, co powinno prowadzić do poprawy sytuacji konkurencyjnej
uczciwie działających przedsiębiorców. Zatem zmiany te zwiększą poziom
bezpieczeństwa obrotu.
Zaproponowana zmiana nie zmienia zasad funkcjonowania instytucji
odpowiedzialności solidarnej, zmianie ulega wyłącznie zakres jej stosowania
(rozszerzenie o niektóre usługi niematerialne). Przesłanki stosowania
odpowiedzialności solidarnej w stosunku do usług niematerialnych będą
analogiczne jak te stosowane dotychczas, czyli odpowiedzialność solidarna będzie
mogła być zastosowana w sytuacji, gdy podatnik w momencie świadczenia usług
wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała
kwota podatku przypadająca na dokonane na jego rzecz świadczenie usług (lub jej
część) nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego.
Ad 4.
Konieczność posiadania procedur weryfikujących kontrahentów nie powinna być
wiązana z aktualnie prowadzonymi działaniami, gdyż weryfikacja rzetelności
kontrahentów jest już na trwale osadzonym w systemie prawnym działaniem
przedsiębiorców. W związku z tym proponowane rozwiązania nie powinny
wpływać na koszty prowadzenia działalności gospodarczej.
Ponadto badanie rzetelności kontrahentów powinno być dokonywane, szczególnie
z perspektywy skorzystania z prawa do odliczenia. Stąd postulowane zmiany nie
powinny stanowić istotnej zmiany reguł działania u rzetelnych przedsiębiorców.
Ad 5.
Odpowiedzialność solidarna nie jest stosowana z uwagi na posiadany wpływ na
późniejsze rozliczenie się przez podatnika z podatku. W przypadku stwierdzenia
zaległości podatkowej u sprzedawcy organ podatkowy bada zachowanie nabywcy
pod kątem staranności w doborze kontrahenta.
-- 3 of 4 --
4/4
Przepisy nie zakładają zatem odpowiedzialności solidarnej podatnika w oparciu
o wpływ na późniejsze rozliczenie podatkowe sprzedawcy stąd nie jest możliwe jej
wyłączenie.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę na obowiązujące od lat przesłanki wyłączające
możliwość stosowania odpowiedzialności, które stanowią, że odpowiedzialność ta
nie jest stosowana, jeżeli:
powstanie zaległości podatkowych nie wiązało się z uczestnictwem
w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej
podatnik wykaże, że pomimo tego, że okoliczności towarzyszące danej
dostawie towarów lub warunki, na jakich została ona dokonana, odbiegały
od okoliczności i warunków zwykle występujących w obrocie tymi
towarami, nie miało to wpływu na niezapłacenie podatku przez
sprzedawcę.
Regulacje te zapewniają adekwatną ochronę przed nadmiernym wykorzystaniem
odpowiedzialności solidarnej.
Ad 6.
Nie ma potrzeby dodatkowego doprecyzowywania przepisów. Sytuacje, w których
ochronna funkcja mechanizmu podzielonej płatności będzie wyłączona, nie zostały
zdefiniowane obecnie, czyli na potrzeby rozpatrywanego projektu. Funkcjonują od
samego początku wprowadzenia do polskiego porządku prawnego mechanizmu
podzielonej płatności, czyli od lipca 2018 r.
Ad 7.
Dochowanie staranności przez podatnika w swoich kontaktach gospodarczych daje
podatnikowi pewność co do braku ryzyka poniesienia odpowiedzialności solidarnej
niezależnie od zastosowania przez niego mechanizmu podzielonej płatności. Stąd
opisywana przez Pana Posła ochrona już występuje.
Ponadto podkreślić należy, że poza oczywistymi nieprawidłowościami zapłata
w podzielonej płatności nadal daje ochronę.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 4 of 4 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 29 czerwca 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 17612 w sprawie projektowanych zmian
dotyczących odpowiedzialności solidarnej nabywców za
zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług (nr UD314)
Znak sprawy: PT8.054.5.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją posła Janusza Kowalskiego z dnia 15 czerwca br. nr 17612
w sprawie projektowanych zmian dotyczących odpowiedzialności solidarnej
nabywców za zobowiązania podatkowe w podatku od towarów i usług (nr UD314),
poniżej przedstawiam wyjaśnienia co do wątpliwości i pytań poruszonych
w interpelacji.
Proponowane w projekcie ustawy wyłączenie ochrony, jaką daje mechanizm
podzielonej płatności (czyli możliwości zastosowania odpowiedzialności solidarnej)
będzie dotyczyło sytuacji, w których podatnik wiedział lub miał uzasadnione
podstawy do tego, aby przypuszczać, że faktura zapłacona z zastosowaniem tego
mechanizmu:
została wystawiona przez podmiot nieistniejący
stwierdza czynności, które nie zostały dokonane
podaje kwoty niezgodne z rzeczywistością
potwierdza czynności dokonane w warunkach nadużycia prawa
Zatem sytuacje, w których zdjęto ochronę, jaką daje mechanizm podzielonej
płatności dotyczą wyłącznie najbardziej oczywistych nieprawidłowości. Zasadniczo
w pozostałych przypadkach zapłata w podzielonej płatności nadal daje ochronę
przed zastosowaniem odpowiedzialności solidarnej.
Sytuacje, w których ochronna funkcja mechanizmu podzielonej płatności będzie
wyłączona nie zostały zdefiniowane na potrzeby projektu UD314. Funkcjonują one
od samego początku wprowadzenia do polskiego porządku prawnego mechanizmu
-- 1 of 4 --
2/4
podzielonej płatności, czyli od lipca 2018 r. Już przy wprowadzaniu fakultatywnej
formy tego mechanizmu sytuacje te zostały wskazane jako te, które wyłączają
system zachęt m.in. stosowanie sankcji czy podwyższonej stawki odsetek za zwłokę
w odniesieniu do zaległości w podatku VAT1 .
Analogicznie wygląda sytuacja proponowanej zmiany w zakresie
odpowiedzialności solidarnej. Regulacja w tym zakresie funkcjonuje już od lat
(listopad 2019 r.) i dotychczas obejmowała towary wymienione w załączniku 15.
Zaproponowana zmiana nie zmienia zasad jej funkcjonowania, zmianie ulega
wyłącznie zakres jej stosowania. Przesłanki odpowiedzialności w przypadku usług
niematerialnych nie są zatem nowe, będą analogiczne jak te stosowane dotychczas.
Odnosząc się do stwierdzenia o szerokim katalogu usług niematerialnych, które
zostaną objęte odpowiedzialnością solidarną informuję, że lista usług
niematerialnych podlegających odpowiedzialności solidarnej powstała na bazie
analizy przeprowadzonej przez Krajową Administrację Skarbową. Analiza ta
wykazała, że nieuczciwi przedsiębiorcy stosunkowo często posługują się „pustymi
fakturami”, których przedmiotem są te konkretne usługi niematerialne. O szerokim
wykorzystywaniu usług niematerialnych przy wystawianiu „pustych faktur”
świadczy również bogate orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące
wykluczenia prawa do odliczenia VAT wykazanego na fakturach dokumentujących
fikcyjne usługi niematerialne.
W związku ze zidentyfikowaną skalą wykorzystywania wskazanych usług
niematerialnych do nieuprawnionego odliczania VAT zasadne, a nawet konieczne
jest podjęcie działań ograniczających skutki takich nieprawidłowości. Stąd
zaproponowany środek uszczelniający w postaci instytucji odpowiedzialności
solidarnej.
Dodatkowo, w odpowiedzi na poprzednią interpelacje Pana Posła, nr 13909,
wyjaśniano, że podejmowane dwukrotnie przez Polskę próby objęcia
mechanizmem podzielonej płatności usług niematerialnych celem uszczelnienia
tego obszaru spotkały się z negatywną oceną Komisji Europejskiej. W związku z
tym podjęto inne działania, czyli rozszerzenie zakresu odpowiedzialności
solidarnej, mające na celu uszczelnienie tego obszaru wysokiego ryzyka.
Zaniechanie działań uszczelniających i pozostawienie tego obszaru bez zmian
oznaczałoby nie tylko dalsze straty dla budżetu państwa, ale i trudności w
konkurowaniu na rynku uczciwie działającym podatnikom z nierzetelnie
rozliczającymi VAT firmami.
Wskazać również należy, że obecny kształt regulacji w zakresie objęcia
odpowiedzialnością solidarną usług niematerialnych jest kompromisem
wypracowanym po uwagach rynku zgłoszonych w trakcie konsultacji projektu.
Zweryfikowane rozwiązanie przewiduje wprowadzenie kryterium kwotowego, co
spowoduje, że będzie się ono odnosiło do transakcji o większych wartościach,
których przedmiotem są konkretne usługi niematerialne. Przyjęte kryterium
z jednej strony czyni zadość uwagom rynku zgłoszonym w trakcie konsultacji, gdyż
zasadniczo eliminuje stosowanie odpowiedzialności solidarnej w stosunku do
najdrobniejszych transakcji (drobne usługi księgowe), z drugiej strony utrzymuje
cel uszczelniający ten obszar usług.
Odnosząc się do pytań Pana Posła zadanych w przedmiotowej interpelacji
informuję.
1 Art. 108c ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2025 r. poz.
775, z późn. zm.).
-- 2 of 4 --
3/4
Ad 1.
Mechanizm podzielonej płatności jako obowiązkowa forma rozliczania niektórych
towarów i usług funkcjonuje od listopada 2019 r. Na początkowym etapie
zakładano, że konstrukcja i zasady funkcjonowania tego mechanizmu będą
wystarczające aby jego zastosowanie przez nabywcę mogło zwolnić go od
odpowiedzialności za zaległości podatkowe sprzedawcy. Obserwacja na
przestrzeni kilkuletniego funkcjonowania wykazała, że mechanizm ten bywa
wykorzystywany niezgodnie z pierwotnymi założeniami. W związku z tym, w celu
zachowania szczelności tego narzędzia, a zatem i systemu podatkowego, niezbędna
stała się jego modyfikacja. W przywołanym przez Pana Posła projekcie ustawy
znalazły się zatem rozwiązania, które zmierzają do wyeliminowania tych
nieprawidłowości i podtrzymania efektywności tego mechanizmu.
Ad 2.
Opisywanie i podawanie do publicznej wiadomości schematów nadużyć oraz
nieprawidłowości stosowanych w zakresie tego mechanizmu jest w mojej ocenie
niewłaściwe, gdyż byłby to doskonały materiał instruktażowy dla nieuczciwych
podmiotów.
Ad 3.
Zaproponowane rozwiązania mają na celu ograniczenie nieuczciwych praktyk firm
niepłacących podatku, co powinno prowadzić do poprawy sytuacji konkurencyjnej
uczciwie działających przedsiębiorców. Zatem zmiany te zwiększą poziom
bezpieczeństwa obrotu.
Zaproponowana zmiana nie zmienia zasad funkcjonowania instytucji
odpowiedzialności solidarnej, zmianie ulega wyłącznie zakres jej stosowania
(rozszerzenie o niektóre usługi niematerialne). Przesłanki stosowania
odpowiedzialności solidarnej w stosunku do usług niematerialnych będą
analogiczne jak te stosowane dotychczas, czyli odpowiedzialność solidarna będzie
mogła być zastosowana w sytuacji, gdy podatnik w momencie świadczenia usług
wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała
kwota podatku przypadająca na dokonane na jego rzecz świadczenie usług (lub jej
część) nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego.
Ad 4.
Konieczność posiadania procedur weryfikujących kontrahentów nie powinna być
wiązana z aktualnie prowadzonymi działaniami, gdyż weryfikacja rzetelności
kontrahentów jest już na trwale osadzonym w systemie prawnym działaniem
przedsiębiorców. W związku z tym proponowane rozwiązania nie powinny
wpływać na koszty prowadzenia działalności gospodarczej.
Ponadto badanie rzetelności kontrahentów powinno być dokonywane, szczególnie
z perspektywy skorzystania z prawa do odliczenia. Stąd postulowane zmiany nie
powinny stanowić istotnej zmiany reguł działania u rzetelnych przedsiębiorców.
Ad 5.
Odpowiedzialność solidarna nie jest stosowana z uwagi na posiadany wpływ na
późniejsze rozliczenie się przez podatnika z podatku. W przypadku stwierdzenia
zaległości podatkowej u sprzedawcy organ podatkowy bada zachowanie nabywcy
pod kątem staranności w doborze kontrahenta.
-- 3 of 4 --
4/4
Przepisy nie zakładają zatem odpowiedzialności solidarnej podatnika w oparciu
o wpływ na późniejsze rozliczenie podatkowe sprzedawcy stąd nie jest możliwe jej
wyłączenie.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę na obowiązujące od lat przesłanki wyłączające
możliwość stosowania odpowiedzialności, które stanowią, że odpowiedzialność ta
nie jest stosowana, jeżeli:
powstanie zaległości podatkowych nie wiązało się z uczestnictwem
w nierzetelnym rozliczaniu podatku w celu odniesienia korzyści majątkowej
podatnik wykaże, że pomimo tego, że okoliczności towarzyszące danej
dostawie towarów lub warunki, na jakich została ona dokonana, odbiegały
od okoliczności i warunków zwykle występujących w obrocie tymi
towarami, nie miało to wpływu na niezapłacenie podatku przez
sprzedawcę.
Regulacje te zapewniają adekwatną ochronę przed nadmiernym wykorzystaniem
odpowiedzialności solidarnej.
Ad 6.
Nie ma potrzeby dodatkowego doprecyzowywania przepisów. Sytuacje, w których
ochronna funkcja mechanizmu podzielonej płatności będzie wyłączona, nie zostały
zdefiniowane obecnie, czyli na potrzeby rozpatrywanego projektu. Funkcjonują od
samego początku wprowadzenia do polskiego porządku prawnego mechanizmu
podzielonej płatności, czyli od lipca 2018 r.
Ad 7.
Dochowanie staranności przez podatnika w swoich kontaktach gospodarczych daje
podatnikowi pewność co do braku ryzyka poniesienia odpowiedzialności solidarnej
niezależnie od zastosowania przez niego mechanizmu podzielonej płatności. Stąd
opisywana przez Pana Posła ochrona już występuje.
Ponadto podkreślić należy, że poza oczywistymi nieprawidłowościami zapłata
w podzielonej płatności nadal daje ochronę.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
-- 4 of 4 --