Interpelacja nr 17596
Interpelacja w sprawie zgody Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na projekt dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych w sytuacji narastającego ubóstwa dzieci, emerytów i osób żyjących poniżej minimum egzystencji
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (73%)
Sprawiedliwość i Sądy (64%)
Edukacja i Szkolnictwo (58%)
Obrona i Bezpieczeństwo (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zgody Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na projekt dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych w sytuacji narastającego ubóstwa dzieci, emerytów i osób żyjących poniżej minimum egzystencji
Interpelacja nr 17596
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zgody Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na projekt dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych w sytuacji narastającego ubóstwa dzieci, emerytów i osób żyjących poniżej minimum egzystencji
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 05-06-2026
Szanowna Pani Minister!
Sprawa projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, przewidującego dopłaty ze środków publicznych do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne budzi zasadnicze wątpliwości społeczne, finansowe i moralne. Nie dlatego, że państwo nie powinno dostrzegać trudnej sytuacji części twórców i artystów. Problem polega na tym, że w tym samym czasie setki tysięcy polskich emerytów otrzymują świadczenia niższe niż minimalna emerytura, dzieci żyją w skrajnym ubóstwie, a miliony obywateli znajdują się w strefie zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. W takich warunkach rząd decyduje się stworzyć specjalny mechanizm dopłat do składek dla jednej, wybranej grupy zawodowej.
Według publicznie dostępnych informacji oraz danych przytaczanych w debacie publicznej, projekt zakłada objęcie pomocą około 20 tysięcy osób, przy szerszej grupie około 62 tysięcy twórców i artystów w Polsce. Koszt tego rozwiązania może wynieść ponad 300 mln zł rocznie już na starcie, a pod koniec okresu oceny skutków regulacji nawet ponad 400 mln zł rocznie. Same dopłaty do składek mają wynosić około 238-336 mln zł rocznie, natomiast administracyjna obsługa systemu kolejne 17-19 mln zł rocznie.
Jednocześnie próg uprawniający do wsparcia ma być określony na poziomie do 125% minimalnego wynagrodzenia, co według dostępnych informacji oznacza dochód rzędu około 68 tys. zł brutto rocznie. Oznacza to, że państwo zamierza dopłacać do systemu emerytalnego wybranej grupie osób, których dochody mogą być znacząco wyższe niż dochody wielu emerytów, rencistów, rodziców samotnie wychowujących dzieci czy pracowników o najniższych wynagrodzeniach.
Trudno zrozumieć, jak Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej mogło zaakceptować takie rozwiązanie w sytuacji, gdy z danych dotyczących ubóstwa wynika dramatyczny obraz życia części polskich rodzin. Według najnowszych progów minimum egzystencji za 2025 r. samotna osoba pracująca potrzebowała ponad 1000 zł miesięcznie na biologiczne minimum przetrwania, emeryt około 970 zł miesięcznie, a rodzina z dwojgiem dzieci ponad 3500 zł miesięcznie. Minimum socjalne TO: prawie 1950 zł miesięcznie dla samotnej osoby pracującej i ponad 6200 zł miesięcznie dla rodziny 2+2.
Nie są to kwoty luksusu. To są kwoty elementarnego przetrwania i minimalnego uczestnictwa w życiu społecznym. To są granice, poniżej których ludzie zaczynają rezygnować z leczenia, jedzenia dobrej jakości, ogrzewania, transportu, edukacji dzieci, leków i najprostszych potrzeb życiowych.
W przypadku dzieci sytuacja jest szczególnie bolesna. Nie istnieje jedna oficjalna statystyka „dzieci głodujących”, ale najbliższą twardą miarą jest liczba dzieci żyjących w skrajnym ubóstwie, czyli w gospodarstwach poniżej minimum egzystencji. Według dostępnych danych za 2024 r. w skrajnym ubóstwie żyło około 364 tysięcy dzieci. To nie są liczby abstrakcyjne. To są dzieci, które dorastają w domach, gdzie brakuje pieniędzy na podstawowe potrzeby.
W tym samym państwie setki tysięcy emerytów otrzymują świadczenia niższe niż minimalna emerytura. Według danych ZUS w grudniu 2025 r. liczba emerytur nowosystemowych niższych niż najniższa emerytura wyniosła ponad 459 tysięcy. Średnia emerytura w tej grupie wynosiła około 1185 zł brutto, mediana około 1236 zł brutto, a najniższe wypłacane świadczenia były symboliczne. Najliczniejszą część tej grupy stanowiły kobiety.
W tym kontekście trzeba zapytać wprost: jak państwo polskie może tłumaczyć emerytowi z emeryturą poniżej minimum, że nie ma pieniędzy na realne rozwiązanie jego problemu, ale znajdują się setki milionów złotych na dopłaty do składek wybranej grupy zawodowej? Jak wytłumaczyć to matce, która nie ma pieniędzy na korepetycje, obiad w szkole albo wizytę u specjalisty dla dziecka? Jak wytłumaczyć to osobie niepełnosprawnej, która czeka na wsparcie? Jak wytłumaczyć to rodzinie, która pracuje, płaci podatki i składki, a mimo to żyje na granicy minimum socjalnego?
Rządzący od miesięcy mówią o konieczności uszczelniania systemu, racjonalizacji wydatków, odpowiedzialności finansowej i porządkowania finansów publicznych. Tymczasem tworzy się kolejny szczególny mechanizm, kolejną wybraną grupę, kolejną kategorię obywateli, którym państwo ma dopłacać do składek na innych zasadach niż większości Polaków.
Zwykły przedsiębiorca musi sam opłacać składki. Rolnik, pracownik, rzemieślnik, opiekun osoby niepełnosprawnej, sprzedawca, kierowca, pielęgniarka, nauczyciel, pracownik fizyczny — wszyscy słyszą, że system musi być stabilny, że nie ma pieniędzy, że obowiązują limity, kryteria, kolejki, procedury i ograniczenia. A jednocześnie państwo mówi wybranej grupie: wam dopłacimy.
To rodzi pytanie o elementarną sprawiedliwość systemu. Jeżeli celem państwa jest budowanie kapitału emerytalnego obywateli, to dlaczego rozwiązanie ma dotyczyć tylko jednej grupy zawodowej? Dlaczego priorytetem nie są najpierw osoby żyjące w skrajnym ubóstwie, dzieci, emeryci poniżej minimalnej emerytury, osoby z niepełnosprawnościami, opiekunowie i ludzie, którzy przez całe życie pracowali, a dziś nie są w stanie utrzymać się z własnego świadczenia?
Szczególnie niezrozumiałe jest to w kontekście uprzywilejowanych systemów emerytalnych i składkowych. W Polsce nadal funkcjonują grupy, które korzystają ze szczególnych zasad zabezpieczenia emerytalnego, w tym sędziowie, prokuratorzy czy część służb mundurowych i wojskowych. W debacie publicznej zbyt rzadko stawia się pytanie, czy osoby należące do najlepiej uposażonych grup finansowanych z budżetu państwa nie powinny w większym stopniu uczestniczyć w powszechnym systemie składkowym.
Jeżeli rząd chce naprawdę uszczelniać system, to powinien zacząć od analizy największych przywilejów, wyjątków i nierówności, a nie od tworzenia kolejnego specjalnego mechanizmu dla wybranej grupy. Jeżeli państwo chce solidarności, to solidarność powinna zaczynać się od najsłabszych, a nie od tych, którzy potrafią najskuteczniej przebić się do procesu legislacyjnego.
Dlatego proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizowało skutki społeczne projektu w zestawieniu z sytuacją osób żyjących poniżej minimum egzystencji, dzieci w skrajnym ubóstwie oraz emerytów pobierających świadczenia niższe niż minimalna emerytura?
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uważa za sprawiedliwe, że państwo ma dopłacać do składek wybranej grupie zawodowej, podczas gdy ponad 459 tysięcy emerytów pobiera świadczenia niższe niż najniższa emerytura?
Jak ministerstwo uzasadnia społecznie i moralnie przeznaczenie ponad 300 mln zł rocznie na dopłaty do składek dla artystów w sytuacji, gdy według dostępnych danych setki tysięcy dzieci w Polsce żyją w skrajnym ubóstwie?
Jakie kryteria dochodowe mają uprawniać do dopłaty i czy ministerstwo potwierdza, że próg ten odpowiada 125% minimalnego wynagrodzenia?
Czy możliwa będzie sytuacja, w której osoba posiadająca znaczny majątek, nieruchomości lub inne aktywa otrzyma dopłatę do składek tylko dlatego, że w danym okresie wykaże dochód poniżej progu?
Ile osób pobierających emerytury niższe niż minimalna emerytura można byłoby wesprzeć kwotą odpowiadającą rocznemu kosztowi projektowanych dopłat dla artystów?
Czy ministerstwo przygotowało analizę, ile dzieci żyjących w skrajnym ubóstwie można byłoby objąć realną pomocą za kwotę ponad 300 mln zł rocznie?
Czy ministerstwo uważa, że pomoc wybranej grupie zawodowej powinna mieć pierwszeństwo przed systemowym rozwiązaniem problemu emerytur groszowych i emerytur poniżej minimum?
Czy zdaniem ministerstwa tworzenie kolejnych wyjątków składkowych jest zgodne z zasadą powszechności i przejrzystości systemu ubezpieczeń społecznych?
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uważa, że najlepiej zarabiający sędziowie i prokuratorzy powinni zostać objęci obowiązkiem płacenia składek emerytalnych na zasadach zbliżonych do powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych?
Czy ministerstwo uważa za sprawiedliwe, że zwykły przedsiębiorca musi samodzielnie płacić pełne składki, często niezależnie od faktycznego dochodu, podczas gdy wybranej grupie zawodowej państwo zamierza dopłacać do składek?
Czy ministerstwo analizowało wpływ projektu na poczucie sprawiedliwości społecznej wśród obywateli, którzy nie korzystają z żadnych szczególnych dopłat, mimo że ich dochody są niskie i nieregularne?
Czy ministerstwo przedstawiło Radzie Ministrów zestawienie pokazujące, jakie grupy społeczne znajdują się dziś w najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej i czy artyści zawodowi rzeczywiście należą do grup wymagających pilniejszej pomocy niż dzieci w skrajnym ubóstwie, osoby z niepełnosprawnościami i emeryci poniżej minimum?
Interpelacja nr 17596
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie zgody Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na projekt dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych w sytuacji narastającego ubóstwa dzieci, emerytów i osób żyjących poniżej minimum egzystencji
Zgłaszający: Jarosław Sachajko
Data wpływu: 05-06-2026
Szanowna Pani Minister!
Sprawa projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, przewidującego dopłaty ze środków publicznych do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne budzi zasadnicze wątpliwości społeczne, finansowe i moralne. Nie dlatego, że państwo nie powinno dostrzegać trudnej sytuacji części twórców i artystów. Problem polega na tym, że w tym samym czasie setki tysięcy polskich emerytów otrzymują świadczenia niższe niż minimalna emerytura, dzieci żyją w skrajnym ubóstwie, a miliony obywateli znajdują się w strefie zagrożenia ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. W takich warunkach rząd decyduje się stworzyć specjalny mechanizm dopłat do składek dla jednej, wybranej grupy zawodowej.
Według publicznie dostępnych informacji oraz danych przytaczanych w debacie publicznej, projekt zakłada objęcie pomocą około 20 tysięcy osób, przy szerszej grupie około 62 tysięcy twórców i artystów w Polsce. Koszt tego rozwiązania może wynieść ponad 300 mln zł rocznie już na starcie, a pod koniec okresu oceny skutków regulacji nawet ponad 400 mln zł rocznie. Same dopłaty do składek mają wynosić około 238-336 mln zł rocznie, natomiast administracyjna obsługa systemu kolejne 17-19 mln zł rocznie.
Jednocześnie próg uprawniający do wsparcia ma być określony na poziomie do 125% minimalnego wynagrodzenia, co według dostępnych informacji oznacza dochód rzędu około 68 tys. zł brutto rocznie. Oznacza to, że państwo zamierza dopłacać do systemu emerytalnego wybranej grupie osób, których dochody mogą być znacząco wyższe niż dochody wielu emerytów, rencistów, rodziców samotnie wychowujących dzieci czy pracowników o najniższych wynagrodzeniach.
Trudno zrozumieć, jak Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej mogło zaakceptować takie rozwiązanie w sytuacji, gdy z danych dotyczących ubóstwa wynika dramatyczny obraz życia części polskich rodzin. Według najnowszych progów minimum egzystencji za 2025 r. samotna osoba pracująca potrzebowała ponad 1000 zł miesięcznie na biologiczne minimum przetrwania, emeryt około 970 zł miesięcznie, a rodzina z dwojgiem dzieci ponad 3500 zł miesięcznie. Minimum socjalne TO: prawie 1950 zł miesięcznie dla samotnej osoby pracującej i ponad 6200 zł miesięcznie dla rodziny 2+2.
Nie są to kwoty luksusu. To są kwoty elementarnego przetrwania i minimalnego uczestnictwa w życiu społecznym. To są granice, poniżej których ludzie zaczynają rezygnować z leczenia, jedzenia dobrej jakości, ogrzewania, transportu, edukacji dzieci, leków i najprostszych potrzeb życiowych.
W przypadku dzieci sytuacja jest szczególnie bolesna. Nie istnieje jedna oficjalna statystyka „dzieci głodujących”, ale najbliższą twardą miarą jest liczba dzieci żyjących w skrajnym ubóstwie, czyli w gospodarstwach poniżej minimum egzystencji. Według dostępnych danych za 2024 r. w skrajnym ubóstwie żyło około 364 tysięcy dzieci. To nie są liczby abstrakcyjne. To są dzieci, które dorastają w domach, gdzie brakuje pieniędzy na podstawowe potrzeby.
W tym samym państwie setki tysięcy emerytów otrzymują świadczenia niższe niż minimalna emerytura. Według danych ZUS w grudniu 2025 r. liczba emerytur nowosystemowych niższych niż najniższa emerytura wyniosła ponad 459 tysięcy. Średnia emerytura w tej grupie wynosiła około 1185 zł brutto, mediana około 1236 zł brutto, a najniższe wypłacane świadczenia były symboliczne. Najliczniejszą część tej grupy stanowiły kobiety.
W tym kontekście trzeba zapytać wprost: jak państwo polskie może tłumaczyć emerytowi z emeryturą poniżej minimum, że nie ma pieniędzy na realne rozwiązanie jego problemu, ale znajdują się setki milionów złotych na dopłaty do składek wybranej grupy zawodowej? Jak wytłumaczyć to matce, która nie ma pieniędzy na korepetycje, obiad w szkole albo wizytę u specjalisty dla dziecka? Jak wytłumaczyć to osobie niepełnosprawnej, która czeka na wsparcie? Jak wytłumaczyć to rodzinie, która pracuje, płaci podatki i składki, a mimo to żyje na granicy minimum socjalnego?
Rządzący od miesięcy mówią o konieczności uszczelniania systemu, racjonalizacji wydatków, odpowiedzialności finansowej i porządkowania finansów publicznych. Tymczasem tworzy się kolejny szczególny mechanizm, kolejną wybraną grupę, kolejną kategorię obywateli, którym państwo ma dopłacać do składek na innych zasadach niż większości Polaków.
Zwykły przedsiębiorca musi sam opłacać składki. Rolnik, pracownik, rzemieślnik, opiekun osoby niepełnosprawnej, sprzedawca, kierowca, pielęgniarka, nauczyciel, pracownik fizyczny — wszyscy słyszą, że system musi być stabilny, że nie ma pieniędzy, że obowiązują limity, kryteria, kolejki, procedury i ograniczenia. A jednocześnie państwo mówi wybranej grupie: wam dopłacimy.
To rodzi pytanie o elementarną sprawiedliwość systemu. Jeżeli celem państwa jest budowanie kapitału emerytalnego obywateli, to dlaczego rozwiązanie ma dotyczyć tylko jednej grupy zawodowej? Dlaczego priorytetem nie są najpierw osoby żyjące w skrajnym ubóstwie, dzieci, emeryci poniżej minimalnej emerytury, osoby z niepełnosprawnościami, opiekunowie i ludzie, którzy przez całe życie pracowali, a dziś nie są w stanie utrzymać się z własnego świadczenia?
Szczególnie niezrozumiałe jest to w kontekście uprzywilejowanych systemów emerytalnych i składkowych. W Polsce nadal funkcjonują grupy, które korzystają ze szczególnych zasad zabezpieczenia emerytalnego, w tym sędziowie, prokuratorzy czy część służb mundurowych i wojskowych. W debacie publicznej zbyt rzadko stawia się pytanie, czy osoby należące do najlepiej uposażonych grup finansowanych z budżetu państwa nie powinny w większym stopniu uczestniczyć w powszechnym systemie składkowym.
Jeżeli rząd chce naprawdę uszczelniać system, to powinien zacząć od analizy największych przywilejów, wyjątków i nierówności, a nie od tworzenia kolejnego specjalnego mechanizmu dla wybranej grupy. Jeżeli państwo chce solidarności, to solidarność powinna zaczynać się od najsłabszych, a nie od tych, którzy potrafią najskuteczniej przebić się do procesu legislacyjnego.
Dlatego proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej analizowało skutki społeczne projektu w zestawieniu z sytuacją osób żyjących poniżej minimum egzystencji, dzieci w skrajnym ubóstwie oraz emerytów pobierających świadczenia niższe niż minimalna emerytura?
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uważa za sprawiedliwe, że państwo ma dopłacać do składek wybranej grupie zawodowej, podczas gdy ponad 459 tysięcy emerytów pobiera świadczenia niższe niż najniższa emerytura?
Jak ministerstwo uzasadnia społecznie i moralnie przeznaczenie ponad 300 mln zł rocznie na dopłaty do składek dla artystów w sytuacji, gdy według dostępnych danych setki tysięcy dzieci w Polsce żyją w skrajnym ubóstwie?
Jakie kryteria dochodowe mają uprawniać do dopłaty i czy ministerstwo potwierdza, że próg ten odpowiada 125% minimalnego wynagrodzenia?
Czy możliwa będzie sytuacja, w której osoba posiadająca znaczny majątek, nieruchomości lub inne aktywa otrzyma dopłatę do składek tylko dlatego, że w danym okresie wykaże dochód poniżej progu?
Ile osób pobierających emerytury niższe niż minimalna emerytura można byłoby wesprzeć kwotą odpowiadającą rocznemu kosztowi projektowanych dopłat dla artystów?
Czy ministerstwo przygotowało analizę, ile dzieci żyjących w skrajnym ubóstwie można byłoby objąć realną pomocą za kwotę ponad 300 mln zł rocznie?
Czy ministerstwo uważa, że pomoc wybranej grupie zawodowej powinna mieć pierwszeństwo przed systemowym rozwiązaniem problemu emerytur groszowych i emerytur poniżej minimum?
Czy zdaniem ministerstwa tworzenie kolejnych wyjątków składkowych jest zgodne z zasadą powszechności i przejrzystości systemu ubezpieczeń społecznych?
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uważa, że najlepiej zarabiający sędziowie i prokuratorzy powinni zostać objęci obowiązkiem płacenia składek emerytalnych na zasadach zbliżonych do powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych?
Czy ministerstwo uważa za sprawiedliwe, że zwykły przedsiębiorca musi samodzielnie płacić pełne składki, często niezależnie od faktycznego dochodu, podczas gdy wybranej grupie zawodowej państwo zamierza dopłacać do składek?
Czy ministerstwo analizowało wpływ projektu na poczucie sprawiedliwości społecznej wśród obywateli, którzy nie korzystają z żadnych szczególnych dopłat, mimo że ich dochody są niskie i nieregularne?
Czy ministerstwo przedstawiło Radzie Ministrów zestawienie pokazujące, jakie grupy społeczne znajdują się dziś w najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej i czy artyści zawodowi rzeczywiście należą do grup wymagających pilniejszej pomocy niż dzieci w skrajnym ubóstwie, osoby z niepełnosprawnościami i emeryci poniżej minimum?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Aleksandra Gajewska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
13%
Konkretność
87%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 7 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.6 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (7)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
24393 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.371.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17596 Pana Posła Jarosława Sachajko, w sprawie zgody
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na projekt dopłat do składek ZUS dla
artystów zawodowych w sytuacji narastającego ubóstwa dzieci, emerytów i osób żyjących
poniżej minimum egzystencji, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.
Aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych1 przewidują możliwość podlegania ubezpieczeniom społecznym
przez adresatów projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód
artystyczny (druk sejmowy nr 2644) na zasadach przewidzianych dla osób prowadzących
pozarolniczą działalność gospodarczą, z uwagi na status twórcy lub artysty. Przedmiotowe
rozwiązanie nie przystaje jednakże do specyfiki czynności zawodowych podejmowanych
w obszarze szeroko rozumianego środowiska kultury. Świadczą o tym zarówno dane
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), z których wynika, że wg stanu na 30 września
2025 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako twórca lub artysta do
ubezpieczeń społecznych zgłoszonych było jedynie 86 osób, jak również kompleksowe
dane statystyczne przeprowadzone przez zespół badawczy Uniwersytetu SWPS pod
kierunkiem prof. Doroty Ilczuk2, szerzej opisane w Ocenie Skutków Regulacji do projektu
ustawy, a dotyczące liczebności środowiska artystycznego, form zatrudnienia oraz
osiąganych dochodów. Wskazane dane pozwoliły na pełniejszą diagnozę wieloletniego
problemu polegającego na tym, że aktywność zawodowa znacznej części twórców i
artystów nie jest powiązana ze stabilnym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Obecnie
obowiązujący katalog obowiązkowych tytułów ubezpieczeniowych3 nie uwzględnia w
sposób kompleksowy szczególnej specyfiki działalności artystycznej, która jest silnie
zróżnicowana i często opiera się na nieregularnych źródłach przychodów, częstokroć o
sezonowym charakterze.
Wiele osób wykonujących zawody artystyczne nie uzyskuje odpowiedniego stażu
ubezpieczeniowego ani kapitału emerytalnego pozwalającego na uzyskanie w przyszłości
świadczenia na poziomie co najmniej emerytury minimalnej. Wynika to m.in. z faktu, że
branża artystyczna stosunkowo rzadko opiera się na umowach o pracę4. Znaczącą rolę
odgrywa samozatrudnienie5, a jedną z najczęściej wykorzystywanych form współpracy
pozostaje umowa o dzieło6. W takim modelu wysokość przyszłych świadczeń emerytalnych
1 Art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.).
2 Policzone, policzeni 2024. Artyści, twórcy i wykonawcy w Polsce. Dorota Ilczuk, Anna Karpińska, Warszawa 2024.
3 Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
4 Według projektu badawczego „Policzone i Policzeni 2024. Artyści, twórcy i wykonawcy w Polsce” - w ramach
ogólnokrajowej diagnozy środowiska artystycznego, zrealizowanej przez zespół z Uniwersytetu SWPS. Stosunek
pracy na czas nieokreślony dotyczy 8,3 % tej grupy zawodowej, a 2,7 % jest zatrudnionych na czas określony.
5 Wg tych samych badań 18,7 % artystów prowadzi działalność gospodarczą (rozumiana jako samozatrudnienie).
6 Badania wskazują na skalę zjawiska, gdzie 37% twórców i artystów pracuje na umowę o dzieło.
-- 1 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pozostaje bezpośrednio związana z faktycznie opłaconymi składkami, podobnie jak
w przypadku innych osób objętych systemem ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na zdiagnozowane problemy Rząd zaproponował mechanizm mający na celu
umożliwienie stałego uczestnictwa artystów zawodowych w systemie ubezpieczeń
społecznych. Przybliżając podstawowe założenia tej reformy wskazania wymaga, że została
ona oparta na dwóch filarach.
Po pierwsze, wprowadza ona status artysty zawodowego oraz powiązane z nim dwa
samodzielne tytuły do ubezpieczeń społecznych – artysty zawodowego bez prawa do
dopłaty oraz artysty zawodowego z prawem do dopłaty. Po drugie, przewiduje instytucję
dopłaty do składek przekazywanych bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych7,
z której będą mogli skorzystać artyści zawodowi spełniający ustawowo określone kryterium
dochodowe.
Tytuł artysty zawodowego bez prawa do dopłaty będzie stanowić podstawę do objęcia
obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, wypadkowym i chorobowym oraz
ubezpieczeniem zdrowotnym. Osoba podlegająca z tego tytułu obowiązki ubezpieczeniowe
dotyczące składania dokumentów ubezpieczeniowych oraz opłacania należnych składek8
będzie realizować samodzielnie z własnych środków, tj. artysta zawodowy bez prawa do
dopłaty będzie płatnikiem składek z tego tytułu.
Tytuł artysty zawodowego z prawem do dopłaty będzie stanowić podstawę do objęcia
analogicznymi ubezpieczeniami, przy czym dokumenty ubezpieczeniowe za uprawnionego
do dopłaty artystę będą sporządzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako płatnika
składek, natomiast składki na ubezpieczenia społeczne tych osób oraz na Fundusz Pracy
i Fundusz Emerytur Pomostowych (w formie dopłaty) będą finansowane z budżetu
państwa9.
Istota projektowanej dopłaty wyraża się w możliwości uzupełnienia artyście zawodowemu
składek do kwoty odpowiadającej 100 % składek należnych od podstawy wymiaru składek
w wysokości minimalnego wynagrodzenia. Nie oznacza to jednak, że każda z osób
uprawnionych do dopłaty otrzyma za każdy miesiąc stałą jej wysokość. Kwota dopłaty może
bowiem podlegać różnicowaniu w przypadku, gdy artysta zawodowy będzie dysponował
w danym okresie równolegle innym tytułem do ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji
uzyskiwana z innego tytułu podstawa wymiaru składek pomniejszałaby odpowiednio
podstawę wymiaru składek z tytułu artysty zawodowego z prawem do dopłaty,
a w konsekwencji wysokość przysługującej dopłaty. Oznacza to, że osiągnięcie podstawy
wymiaru składek z innego tytułu (pozostającego w zbiegu) w wysokości odpowiadającej
kwocie minimalnego wynagrodzenia, np. z umowy o pracę lub umowy zlecenia10, spowoduje
z jednej strony brak dopłaty, z drugiej zaś wyłączenie takiego ubezpieczonego z obowiązku
podlegania ubezpieczeniom społecznym jako artysta zawodowy z prawem do dopłaty.
Podkreślenia wymaga również fakt, że możliwość podlegania obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym jako artysta zawodowy z obu tytułów, tj. z prawem do dopłaty
oraz bez prawa do dopłaty, będzie wyłączona, jeżeli artysta zawodowy będzie miał ustalone
prawo do emerytury lub renty lub będzie podlegać ubezpieczeniom społecznym jako rolnik.
7 Zgodnie z art. 39 projektu dopłata może być przyznana do składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie
zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Emerytur Pomostowych.
8 Na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy lub Fundusz
Emerytur Pomostowych.
9 Dopłata nie obejmuje składek należnych na Fundusz Solidarnościowy.
10 Związanej z wykonywaniem czynności zawodowych o innym profilu niż działalność artystyczna.
-- 2 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z założeniami projektu ustawy o prawie do dopłaty (o jej przyznaniu bądź odmowie)
będzie rozstrzygał ZUS w formie decyzji administracyjnej po rozpatrzeniu złożonego w tej
sprawie wniosku, a samo uprawnienie będzie miało charakter okresowy. Zgodnie
z proponowanymi rozwiązaniami dopłata nie może bowiem zostać przyznana jednorazowo
na okres dłuższy niż 12 miesięcy11. Równolegle projekt ustawy przewiduje, że artyści
zawodowi pobierający dopłatę będą podlegać corocznej, obligatoryjnej, weryfikacji
spełniania przesłanek do korzystania z prawa do dopłaty.
W ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powołane okoliczności
przemawiają za twierdzeniem, że projektowana regulacja nie ma charakteru dodatkowego
świadczenia socjalnego dla całego środowiska artystycznego ani nie tworzy odrębnego
systemu zabezpieczenia społecznego. Jej celem jest natomiast zwiększenie uczestnictwa
twórców i artystów w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych oraz ograniczenie
zjawiska nieubezpieczenia wynikającego ze specyfiki wykonywania zawodu artystycznego.
Zakłada się, że przyjęcie projektowanych rozwiązań wpłynie na zmniejszenie tzw. szarej
strefy i zwiększy liczbę osób partycypujących w systemie ubezpieczeń społecznych przez
odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne.
Projektowana regulacja ma zatem charakter kompleksowy, który wyraża się także w tym, że
jest ona adresowana do osób wykonujących zawód artystyczny, a które nie prowadzą
jednocześnie działalności gospodarczej. W ten sposób nowy tytuł do ubezpieczeń
społecznych powiązany ze statusem artysty zawodowego, w tym pośrednio mechanizm
dopłat, ma za zadanie uzupełnić luki ubezpieczeniowe typowe dla środowiska twórców
i artystów, w którym nieoskładkowana umowa o dzieło12 pozostaje szeroko stosowaną
formą wykonywania działalności zawodowej.
Projektowane rozwiązania mają również znaczenie z punktu widzenia interesu publicznego.
Brak odpowiedniego zabezpieczenia społecznego osób wykonujących zawody artystyczne
będzie prowadzić bowiem w przyszłości do zwiększenia ryzyka korzystania przez te osoby
z różnych form wsparcia finansowanego ze środków publicznych. Włączenie ich do systemu
ubezpieczeń społecznych na wcześniejszym etapie aktywności zawodowej ograniczy ryzyko
ubóstwa w wieku emerytalnym oraz wzmocni stabilność całego systemu zabezpieczenia
społecznego, a w rezultacie – umożliwi ograniczenie tych niepożądanych zjawisk, które
zostały opisane w interpelacji jako przeciwwaga dla projektowanej regulacji.
Status artysty zawodowego obejmuje osoby znajdujące się w bardzo różnej sytuacji
życiowej, zawodowej i majątkowej. Podobnie jak w przypadku innych grup objętych
systemem ubezpieczeń społecznych nie można traktować tego środowiska jako jednolitej
kategorii społecznej. Dlatego też solidarność w ubezpieczeniach społecznych pozostaje
jedną z podstawowych zasad systemu. Oznacza ona wspólne ponoszenie ryzyka socjalnego
oraz tworzenie warunków umożliwiających możliwie szerokie objęcie obywateli ochroną
ubezpieczeniową. Celem reformy jest zwiększenie liczby osób uczestniczących w systemie,
a nie tworzenie odrębnego, uprzywilejowanego modelu zabezpieczenia społecznego.
Ponieważ projektowane rozwiązania mają za zadanie również aktywizację środowiska
artystycznego, a dopłata w swoich głównych celach ma być instytucją zbliżoną do rozwiązań
proponowanych osobom prowadzącym działalność gospodarczą (ulga na start) – złożeniem
11 Co do zasady od dnia 1 sierpnia danego roku kalendarzowego do dnia 31 lipca następnego roku
kalendarzowego (art. 40 ust. 1 projektu).
12 Według raport ZUS „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do
31 grudnia 2025 r.”, wśród ponad 16,3 miliona osób ubezpieczonych, liczba osób wykonujących umowę o dzieło
wyniosła około 318 tysięcy. Umowy te są często zawierane na jeden dzień.
-- 3 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
projektodawców jest, że status materialny artystów zawodowych będzie ewoluował, a tym
samym, że będą oni przechodzić z grupy artystów zawodowych z prawem do dopłaty do
grupy osób ubezpieczonych z tytułu artysty zawodowego bez prawa do dopłaty.
W ramach przedmiotowego projektu zazębiają się dwa obszary działalności państwa, tj.
zabezpieczenia społecznego oraz kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Trudno jest
zatem argumentację i kontekst przyświecające rozwiązaniom proponowanych w projekcie
ustawy ograniczać wyłącznie do sfery pozostającej we właściwości Ministra Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej. Z tej też perspektywy należy mieć świadomość, że u podłoża
przyjętych w projekcie rozwiązań znalazły się również racje powiązane z kultywowaniem
kultury i sztuki, jako źródła tożsamości narodowej. Dyskusja o przyjętych rozwiązaniach nie
powinna zatem abstrahować od ww. okoliczności, uwzględniając, że rozwój wskazanych
obszarów działalności państwa i jednocześnie sfer życia społecznego w dużej mierze
uzależniony jest od indywidualnych predyspozycji przedstawicieli tego środowiska.
Jednym z podstawowych zadań państwa jest reagowanie w tych obszarach, które takiej
interwencji wymagają. Trudno zatem nie podzielać podglądu wyrażonego w interpelacji
w odniesieniu do szczególnej troski o osoby najuboższe. Z tego względu Rząd podejmuje
szereg inicjatyw, których celem jest poprawa sytuacji emerytów, rencistów czy osób
wychowujących dzieci. Wyrazem tych dążeń, pozostających w obszarze właściwości
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, są następujące inicjatywy ustawodawcze:
„aktywny rodzic”, „renta wdowia”, „emerytury czerwcowe”, podwyższenie wysokości
zasiłku pogrzebowego, projektowane wsparcie rodziców dzieci wymagających szczególnej
opieki. Prymat wychodzenia naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom najwrażliwszych grup
obywateli nie powinien jednakże determinować negatywnej oceny zasadności oraz kształtu
interwencji podejmowanych w innych, także istotnych obszarach działalności państwa.
W kontekście prac nad ustawą o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód
artystyczny oraz kształtem proponowanych w niej rozwiązań wyważaniu podlegały różne
metody osiągnięcia zakładanych przez ustawodawcę efektów, które ostatecznie ujęte
zostały w taki a nie inny charakter proponowanych przepisów. Podkreślić w związku z tym
należy, że projektodawca przewidział obligatoryjną ewaluację proponowanych przez siebie
rozwiązań w celu weryfikacji czy przyjęte sposoby osiągnięcia założonych celów są
adekwatne. Wyniki przeprowadzonej ewaluacji stworzą zatem w stosunkowo krótkiej
perspektywie czasowej podstawę do reagowania przez ustawodawcę na wywołane ustawą
skutki społeczno-gospodarcze i – w przypadku takiej potrzeby – na ewentualną zmianę
stanu prawnego.
Rozwinięcie stanowiska Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zawierają dalsze
punkty niniejszego pisma, stanowiące odpowiedź na poszczególne pytania sformułowane w
interpelacji.
Ad. pyt. 1, 2, 12 i 13
Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny jest
reformą przygotowaną przede wszystkim przez Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, przy współpracy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W toku prac
legislacyjnych przeanalizowano specyfikę zatrudnienia oraz sytuację socjalną środowiska
artystycznego. W Ocenie Skutków Regulacji oraz uzasadnieniu do projektu odniesiono się
do problemów charakterystycznych dla tej grupy zawodowej. Na tle przedmiotowych analiz
Rząd wypracował wspólne stanowisko adekwatne do aktualnej sytuacji społeczno-
gospodarczej kraju. Kierunek proponowanych rozwiązań – zgodnie z obowiązującymi
-- 4 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przepisami13 – został poddany ocenie w toku uzgodnień, opiniowania oraz konsultacji
publicznych, stanowiących obowiązkowy element rządowego procesu legislacyjnego, w
toku których zapewniona była powszechna możliwość zapoznania się z projektem ustawy
oraz wyrażenia stanowiska przez obywateli.
Zaproponowane rozwiązania są krokiem w kierunku stabilizacji sytuacji osób wykonujących
zawody artystyczne oraz ich pełniejszego włączenia do systemu zabezpieczenia
społecznego. Jednocześnie nie ograniczają działań państwa skierowanych do innych grup
znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.
W zakresie właściwości resortu rodziny, pracy i polityki społecznej niezmiennie
przedmiotem analiz pozostaje sytuacja osób żyjących poniżej minimum egzystencji, dzieci
w skrajnym ubóstwie oraz emerytów pobierających świadczenia niższe od świadczenia
minimalnego. Potwierdzeniem tego są liczne działania legislacyjne podejmowane przez
Rząd, o których była mowa w pierwszej części pisma, m.in. dotyczące renty wdowiej,
emerytur czerwcowych, podwyższenia zasiłku pogrzebowego oraz nowych rozwiązań
wspierających rodziców dzieci wymagających szczególnej opieki.
Projekt stanowi odpowiedź na odrębny problem publiczny związany z niedostosowaniem
obowiązujących rozwiązań ubezpieczeniowych do specyfiki wykonywania zawodów
artystycznych. Proponowane przepisy przygotowano zgodnie z zasadą demokratycznego
państwa prawa i sprawiedliwości społecznej.
Ad. pyt. 3 i 7
Zasady i tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa o pomocy
społecznej14. Wsparcie udzielane jest zarówno w formach pieniężnych, jak i niepieniężnych.
Osoby i rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej mogą uzyskać pomoc w ramach
systemu pomocy społecznej po spełnieniu ustawowych przesłanek. Należy podkreślić, że
wsparcie artystów zawodowych oraz rozwiązania istniejące w ramach pomocy społeczne
nie są względem siebie konkurencyjne, a w niektórych obszarach mogą się uzupełniać.
Ad. pyt. 4
Środowisko artystyczne charakteryzuje się specyficzną strukturą zatrudnienia, częstą
nieregularnością dochodów oraz ograniczonym dostępem do stabilnych form
zabezpieczenia społecznego. Dlatego przewiduje się, że kryterium dochodowe
nieprzekraczające 125% dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia będzie kierowało
wsparcie do osób rzeczywiście wymagających pomocy państwa. Projektowane kryterium
ma zapewnić, aby wsparcie trafiało wyłącznie do tych osób wykonujących zawód
artystyczny, które pomimo aktywności zawodowej nie osiągają dochodów pozwalających
na samodzielne finansowanie składek zapewniających minimalny poziom zabezpieczenia
społecznego.
Ad. pyt. 5
W projekcie ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny
przewidziano szereg mechanizmów zabezpieczających przed nadużyciami. Dopłata będzie
przyznawana na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, a warunki jej uzyskania będą podlegały
ponownej weryfikacji. Podstawowym warunkiem prawa do dopłaty pozostanie spełnienie
13 Stosownie do art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz.
U. z 2026 poz. 936) projekt ustawy został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum
Legislacji na stronie: https://legislacja.gov.pl/projekt/12397303.
14 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 639).
-- 5 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kryterium dochodowego opartego na średnim rocznym dochodzie z trzech poprzednich lat
kalendarzowych poprzedzających złożenie wniosku o dopłatę. Dodatkowo, w trakcie
okresu, na który zostanie przyznana dopłata w sposób automatyczny i na bieżąco w
odniesieniu do każdego artysty zawodowego z prawem do dopłaty weryfikowana będzie
wysokość dopłaty przysługującej za dany miesiąc rozliczeniowy przy uwzględnieniu
osiągania podstawy wymiaru składek z innego tytułu do ubezpieczeń społecznym w tym
samym okresie (zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych).
W projekcie ustawy zdefiniowano pojęcie dochodu15 w sposób pozwalający na stworzenie
sprawiedliwego i przejrzystego mechanizmu oceny sytuacji materialnej osoby ubiegającej
się o dopłatę. Przychody osiągane z posiadanego majątku, nieruchomości czy praw
majątkowych będą uwzględniane przy ocenie spełniania kryteriów ustawowych.
W procedurę weryfikacji został również włączony Szef Krajowej Administracji Skarbowej.
Oznacza to, że mechanizm przyznawania dopłat nie ogranicza się wyłącznie do analizy
bieżącego dochodu osiągniętego w jednym okresie rozliczeniowym. Weryfikacja sytuacji
dochodowej odbywać się będzie w sposób wieloetapowy, każdorazowo będzie ona
obejmować ostatnie trzy lata i będzie się odbywać przy wykorzystaniu danych
pozostających w dyspozycji administracji skarbowej i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Przedmiotowa konstrukcja, obejmująca ocenę spełniania przesłanek w zakresie kryterium
dochodowego przed przyznaniem prawa do dopłaty, w trakcie korzystania z tej dopłaty, jak
również po zakończeniu każdego cyklu, na który została ona przyznana, w ocenie
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stwarza ramy prawne umożliwiające
sprawną kontrolę prawidłowości dystrybuowania środków publicznych.
Ad. pyt. 6 i 8
Projektowane rozwiązania są dedykowane twórcom i artystom, ponieważ odpowiadają one
na zidentyfikowany problem systemowy dotyczący tej grupy zawodowej. Ich celem nie jest
ustanowienie szczególnego przywileju, lecz przeciwdziałanie zjawisku niewystarczającego
zabezpieczenia emerytalnego osób wykonujących zawody artystyczne.
Dzięki reformie wzrośnie liczba osób objętych ubezpieczeniami społecznymi oraz liczba
składek odprowadzanych do systemu. W dłuższej perspektywie może to przyczynić się do
ograniczenia skali świadczeń niższych od emerytury minimalnej, w tym tzw. emerytur
groszowych. Nowe tytuły do ubezpieczeń społecznych wzmocnią ideę powszechności
systemu, a mechanizm dopłat będzie przeciwdziałał negatywnym skutkom nieregularnego
charakteru zatrudnienia w sektorze kultury i kreatywnym.
Jednocześnie z przyczyn, o których mowa była powyżej, w ocenie Ministerstwa Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej, projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących
zawód artystyczny nie powinien być traktowany jako konkurencyjny w relacji do kwestii
emerytur groszowych.
Ad. pyt. 9
Projekt ustawy jest zgodny z zasadą powszechności systemu ubezpieczeń społecznych.
Wyraża dążenie państwa do objęcia ochroną ubezpieczeniową jak największej liczby osób.
15 Definicji legalna dochodu wynika z treści art. 4 pkt 2 projektu ustawy.
-- 6 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ryzyko emerytalne i rentowe dotyczy także twórców i artystów, dlatego powinno podlegać
ochronie w ramach krajowego systemu zabezpieczenia społecznego16.
Warto podkreślić, że projekt nie wyłącza artystów zawodowych z powszechnego systemu
ubezpieczeń społecznych, lecz przeciwnie – ma na celu zwiększenie stopnia ich
uczestnictwa w tym systemie. Tym samym proponowane rozwiązania służą realizacji zasady
powszechności, a nie tworzeniu alternatywnego systemu zabezpieczenia społecznego.
Ad. pyt. 10
Resort rodziny, pracy i polityki społecznej nie prowadzi prac legislacyjnych, których celem
byłoby włączenie sędziów i prokuratorów do powszechnego systemu ubezpieczeń
społecznych. Status tych grup zawodowych wynika z odrębnych regulacji ustrojowych
związanych z konstytucyjną zasadą niezawisłości sędziowskiej oraz szczególną pozycją
sędziów i prokuratorów.
Ad. pyt. 11
Przyjęty model podlegania ubezpieczeniom społecznym dla poszczególnych grup
ubezpieczonych uwzględnia specyfikę wykonywanej działalności zarobkowej. Dlatego też
polski system ubezpieczeń społecznych nie ogranicza się do jednego wzorcowego modelu
ubezpieczeń społecznych. Wyrazem tych odrębności jest szereg preferencji oferowanych
przedsiębiorcom, takich jak ulga na start, możliwość opłacania składek na ubezpieczenia
społeczne od preferencyjnej podstawy nie niższej niż 30% kwoty minimalnego
wynagrodzenia, „Mały ZUS Plus” czy wakacje składkowe.
Reasumując przedstawione wyjaśnienia, pragnę podkreślić, że zaproponowane przez Rząd
mechanizmy wsparcia odpowiadają specyfice wykonywania zawodów artystycznych oraz
uwzględniają współczesne realia rynku pracy. Łączą zasadę odpowiedzialności jednostki za
własne zabezpieczenie emerytalne z obowiązkiem państwa tworzenia warunków
umożliwiających faktyczny dostęp do systemu ubezpieczeń społecznych. Rozwiązania te
korespondują także z kierunkami debaty prowadzonej na poziomie europejskim, gdzie od
wielu lat zwraca się uwagę na potrzebę poprawy sytuacji socjalnej artystów i pracowników
sektora kultury.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
16 Na specyfikę zawodów artystycznych wskazał Parlament Europejski w Rezolucji z dnia 21 listopada 2023 r.
zawierającej zalecenia dla Komisji w sprawie unijnych ram dotyczących sytuacji społecznej i zawodowej artystów
i pracowników sektora kultury i sektora kreatywnego (2023/2051 (INL)) (Dz. Urz. UE C z 24.07.2024, str. 4208).
-- 7 of 7 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.371.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17596 Pana Posła Jarosława Sachajko, w sprawie zgody
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na projekt dopłat do składek ZUS dla
artystów zawodowych w sytuacji narastającego ubóstwa dzieci, emerytów i osób żyjących
poniżej minimum egzystencji, proszę przyjąć następujące wyjaśnienia.
Aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych1 przewidują możliwość podlegania ubezpieczeniom społecznym
przez adresatów projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód
artystyczny (druk sejmowy nr 2644) na zasadach przewidzianych dla osób prowadzących
pozarolniczą działalność gospodarczą, z uwagi na status twórcy lub artysty. Przedmiotowe
rozwiązanie nie przystaje jednakże do specyfiki czynności zawodowych podejmowanych
w obszarze szeroko rozumianego środowiska kultury. Świadczą o tym zarówno dane
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), z których wynika, że wg stanu na 30 września
2025 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności jako twórca lub artysta do
ubezpieczeń społecznych zgłoszonych było jedynie 86 osób, jak również kompleksowe
dane statystyczne przeprowadzone przez zespół badawczy Uniwersytetu SWPS pod
kierunkiem prof. Doroty Ilczuk2, szerzej opisane w Ocenie Skutków Regulacji do projektu
ustawy, a dotyczące liczebności środowiska artystycznego, form zatrudnienia oraz
osiąganych dochodów. Wskazane dane pozwoliły na pełniejszą diagnozę wieloletniego
problemu polegającego na tym, że aktywność zawodowa znacznej części twórców i
artystów nie jest powiązana ze stabilnym tytułem do ubezpieczeń społecznych. Obecnie
obowiązujący katalog obowiązkowych tytułów ubezpieczeniowych3 nie uwzględnia w
sposób kompleksowy szczególnej specyfiki działalności artystycznej, która jest silnie
zróżnicowana i często opiera się na nieregularnych źródłach przychodów, częstokroć o
sezonowym charakterze.
Wiele osób wykonujących zawody artystyczne nie uzyskuje odpowiedniego stażu
ubezpieczeniowego ani kapitału emerytalnego pozwalającego na uzyskanie w przyszłości
świadczenia na poziomie co najmniej emerytury minimalnej. Wynika to m.in. z faktu, że
branża artystyczna stosunkowo rzadko opiera się na umowach o pracę4. Znaczącą rolę
odgrywa samozatrudnienie5, a jedną z najczęściej wykorzystywanych form współpracy
pozostaje umowa o dzieło6. W takim modelu wysokość przyszłych świadczeń emerytalnych
1 Art. 6 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz. U. z 2026 r. poz. 199, z późn. zm.).
2 Policzone, policzeni 2024. Artyści, twórcy i wykonawcy w Polsce. Dorota Ilczuk, Anna Karpińska, Warszawa 2024.
3 Art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
4 Według projektu badawczego „Policzone i Policzeni 2024. Artyści, twórcy i wykonawcy w Polsce” - w ramach
ogólnokrajowej diagnozy środowiska artystycznego, zrealizowanej przez zespół z Uniwersytetu SWPS. Stosunek
pracy na czas nieokreślony dotyczy 8,3 % tej grupy zawodowej, a 2,7 % jest zatrudnionych na czas określony.
5 Wg tych samych badań 18,7 % artystów prowadzi działalność gospodarczą (rozumiana jako samozatrudnienie).
6 Badania wskazują na skalę zjawiska, gdzie 37% twórców i artystów pracuje na umowę o dzieło.
-- 1 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pozostaje bezpośrednio związana z faktycznie opłaconymi składkami, podobnie jak
w przypadku innych osób objętych systemem ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na zdiagnozowane problemy Rząd zaproponował mechanizm mający na celu
umożliwienie stałego uczestnictwa artystów zawodowych w systemie ubezpieczeń
społecznych. Przybliżając podstawowe założenia tej reformy wskazania wymaga, że została
ona oparta na dwóch filarach.
Po pierwsze, wprowadza ona status artysty zawodowego oraz powiązane z nim dwa
samodzielne tytuły do ubezpieczeń społecznych – artysty zawodowego bez prawa do
dopłaty oraz artysty zawodowego z prawem do dopłaty. Po drugie, przewiduje instytucję
dopłaty do składek przekazywanych bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych7,
z której będą mogli skorzystać artyści zawodowi spełniający ustawowo określone kryterium
dochodowe.
Tytuł artysty zawodowego bez prawa do dopłaty będzie stanowić podstawę do objęcia
obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi, wypadkowym i chorobowym oraz
ubezpieczeniem zdrowotnym. Osoba podlegająca z tego tytułu obowiązki ubezpieczeniowe
dotyczące składania dokumentów ubezpieczeniowych oraz opłacania należnych składek8
będzie realizować samodzielnie z własnych środków, tj. artysta zawodowy bez prawa do
dopłaty będzie płatnikiem składek z tego tytułu.
Tytuł artysty zawodowego z prawem do dopłaty będzie stanowić podstawę do objęcia
analogicznymi ubezpieczeniami, przy czym dokumenty ubezpieczeniowe za uprawnionego
do dopłaty artystę będą sporządzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako płatnika
składek, natomiast składki na ubezpieczenia społeczne tych osób oraz na Fundusz Pracy
i Fundusz Emerytur Pomostowych (w formie dopłaty) będą finansowane z budżetu
państwa9.
Istota projektowanej dopłaty wyraża się w możliwości uzupełnienia artyście zawodowemu
składek do kwoty odpowiadającej 100 % składek należnych od podstawy wymiaru składek
w wysokości minimalnego wynagrodzenia. Nie oznacza to jednak, że każda z osób
uprawnionych do dopłaty otrzyma za każdy miesiąc stałą jej wysokość. Kwota dopłaty może
bowiem podlegać różnicowaniu w przypadku, gdy artysta zawodowy będzie dysponował
w danym okresie równolegle innym tytułem do ubezpieczeń społecznych. W takiej sytuacji
uzyskiwana z innego tytułu podstawa wymiaru składek pomniejszałaby odpowiednio
podstawę wymiaru składek z tytułu artysty zawodowego z prawem do dopłaty,
a w konsekwencji wysokość przysługującej dopłaty. Oznacza to, że osiągnięcie podstawy
wymiaru składek z innego tytułu (pozostającego w zbiegu) w wysokości odpowiadającej
kwocie minimalnego wynagrodzenia, np. z umowy o pracę lub umowy zlecenia10, spowoduje
z jednej strony brak dopłaty, z drugiej zaś wyłączenie takiego ubezpieczonego z obowiązku
podlegania ubezpieczeniom społecznym jako artysta zawodowy z prawem do dopłaty.
Podkreślenia wymaga również fakt, że możliwość podlegania obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym jako artysta zawodowy z obu tytułów, tj. z prawem do dopłaty
oraz bez prawa do dopłaty, będzie wyłączona, jeżeli artysta zawodowy będzie miał ustalone
prawo do emerytury lub renty lub będzie podlegać ubezpieczeniom społecznym jako rolnik.
7 Zgodnie z art. 39 projektu dopłata może być przyznana do składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie
zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Emerytur Pomostowych.
8 Na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy lub Fundusz
Emerytur Pomostowych.
9 Dopłata nie obejmuje składek należnych na Fundusz Solidarnościowy.
10 Związanej z wykonywaniem czynności zawodowych o innym profilu niż działalność artystyczna.
-- 2 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z założeniami projektu ustawy o prawie do dopłaty (o jej przyznaniu bądź odmowie)
będzie rozstrzygał ZUS w formie decyzji administracyjnej po rozpatrzeniu złożonego w tej
sprawie wniosku, a samo uprawnienie będzie miało charakter okresowy. Zgodnie
z proponowanymi rozwiązaniami dopłata nie może bowiem zostać przyznana jednorazowo
na okres dłuższy niż 12 miesięcy11. Równolegle projekt ustawy przewiduje, że artyści
zawodowi pobierający dopłatę będą podlegać corocznej, obligatoryjnej, weryfikacji
spełniania przesłanek do korzystania z prawa do dopłaty.
W ocenie Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej powołane okoliczności
przemawiają za twierdzeniem, że projektowana regulacja nie ma charakteru dodatkowego
świadczenia socjalnego dla całego środowiska artystycznego ani nie tworzy odrębnego
systemu zabezpieczenia społecznego. Jej celem jest natomiast zwiększenie uczestnictwa
twórców i artystów w powszechnym systemie ubezpieczeń społecznych oraz ograniczenie
zjawiska nieubezpieczenia wynikającego ze specyfiki wykonywania zawodu artystycznego.
Zakłada się, że przyjęcie projektowanych rozwiązań wpłynie na zmniejszenie tzw. szarej
strefy i zwiększy liczbę osób partycypujących w systemie ubezpieczeń społecznych przez
odprowadzanie składek na ubezpieczenia społeczne.
Projektowana regulacja ma zatem charakter kompleksowy, który wyraża się także w tym, że
jest ona adresowana do osób wykonujących zawód artystyczny, a które nie prowadzą
jednocześnie działalności gospodarczej. W ten sposób nowy tytuł do ubezpieczeń
społecznych powiązany ze statusem artysty zawodowego, w tym pośrednio mechanizm
dopłat, ma za zadanie uzupełnić luki ubezpieczeniowe typowe dla środowiska twórców
i artystów, w którym nieoskładkowana umowa o dzieło12 pozostaje szeroko stosowaną
formą wykonywania działalności zawodowej.
Projektowane rozwiązania mają również znaczenie z punktu widzenia interesu publicznego.
Brak odpowiedniego zabezpieczenia społecznego osób wykonujących zawody artystyczne
będzie prowadzić bowiem w przyszłości do zwiększenia ryzyka korzystania przez te osoby
z różnych form wsparcia finansowanego ze środków publicznych. Włączenie ich do systemu
ubezpieczeń społecznych na wcześniejszym etapie aktywności zawodowej ograniczy ryzyko
ubóstwa w wieku emerytalnym oraz wzmocni stabilność całego systemu zabezpieczenia
społecznego, a w rezultacie – umożliwi ograniczenie tych niepożądanych zjawisk, które
zostały opisane w interpelacji jako przeciwwaga dla projektowanej regulacji.
Status artysty zawodowego obejmuje osoby znajdujące się w bardzo różnej sytuacji
życiowej, zawodowej i majątkowej. Podobnie jak w przypadku innych grup objętych
systemem ubezpieczeń społecznych nie można traktować tego środowiska jako jednolitej
kategorii społecznej. Dlatego też solidarność w ubezpieczeniach społecznych pozostaje
jedną z podstawowych zasad systemu. Oznacza ona wspólne ponoszenie ryzyka socjalnego
oraz tworzenie warunków umożliwiających możliwie szerokie objęcie obywateli ochroną
ubezpieczeniową. Celem reformy jest zwiększenie liczby osób uczestniczących w systemie,
a nie tworzenie odrębnego, uprzywilejowanego modelu zabezpieczenia społecznego.
Ponieważ projektowane rozwiązania mają za zadanie również aktywizację środowiska
artystycznego, a dopłata w swoich głównych celach ma być instytucją zbliżoną do rozwiązań
proponowanych osobom prowadzącym działalność gospodarczą (ulga na start) – złożeniem
11 Co do zasady od dnia 1 sierpnia danego roku kalendarzowego do dnia 31 lipca następnego roku
kalendarzowego (art. 40 ust. 1 projektu).
12 Według raport ZUS „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do
31 grudnia 2025 r.”, wśród ponad 16,3 miliona osób ubezpieczonych, liczba osób wykonujących umowę o dzieło
wyniosła około 318 tysięcy. Umowy te są często zawierane na jeden dzień.
-- 3 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
projektodawców jest, że status materialny artystów zawodowych będzie ewoluował, a tym
samym, że będą oni przechodzić z grupy artystów zawodowych z prawem do dopłaty do
grupy osób ubezpieczonych z tytułu artysty zawodowego bez prawa do dopłaty.
W ramach przedmiotowego projektu zazębiają się dwa obszary działalności państwa, tj.
zabezpieczenia społecznego oraz kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Trudno jest
zatem argumentację i kontekst przyświecające rozwiązaniom proponowanych w projekcie
ustawy ograniczać wyłącznie do sfery pozostającej we właściwości Ministra Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej. Z tej też perspektywy należy mieć świadomość, że u podłoża
przyjętych w projekcie rozwiązań znalazły się również racje powiązane z kultywowaniem
kultury i sztuki, jako źródła tożsamości narodowej. Dyskusja o przyjętych rozwiązaniach nie
powinna zatem abstrahować od ww. okoliczności, uwzględniając, że rozwój wskazanych
obszarów działalności państwa i jednocześnie sfer życia społecznego w dużej mierze
uzależniony jest od indywidualnych predyspozycji przedstawicieli tego środowiska.
Jednym z podstawowych zadań państwa jest reagowanie w tych obszarach, które takiej
interwencji wymagają. Trudno zatem nie podzielać podglądu wyrażonego w interpelacji
w odniesieniu do szczególnej troski o osoby najuboższe. Z tego względu Rząd podejmuje
szereg inicjatyw, których celem jest poprawa sytuacji emerytów, rencistów czy osób
wychowujących dzieci. Wyrazem tych dążeń, pozostających w obszarze właściwości
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, są następujące inicjatywy ustawodawcze:
„aktywny rodzic”, „renta wdowia”, „emerytury czerwcowe”, podwyższenie wysokości
zasiłku pogrzebowego, projektowane wsparcie rodziców dzieci wymagających szczególnej
opieki. Prymat wychodzenia naprzeciw potrzebom i oczekiwaniom najwrażliwszych grup
obywateli nie powinien jednakże determinować negatywnej oceny zasadności oraz kształtu
interwencji podejmowanych w innych, także istotnych obszarach działalności państwa.
W kontekście prac nad ustawą o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód
artystyczny oraz kształtem proponowanych w niej rozwiązań wyważaniu podlegały różne
metody osiągnięcia zakładanych przez ustawodawcę efektów, które ostatecznie ujęte
zostały w taki a nie inny charakter proponowanych przepisów. Podkreślić w związku z tym
należy, że projektodawca przewidział obligatoryjną ewaluację proponowanych przez siebie
rozwiązań w celu weryfikacji czy przyjęte sposoby osiągnięcia założonych celów są
adekwatne. Wyniki przeprowadzonej ewaluacji stworzą zatem w stosunkowo krótkiej
perspektywie czasowej podstawę do reagowania przez ustawodawcę na wywołane ustawą
skutki społeczno-gospodarcze i – w przypadku takiej potrzeby – na ewentualną zmianę
stanu prawnego.
Rozwinięcie stanowiska Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zawierają dalsze
punkty niniejszego pisma, stanowiące odpowiedź na poszczególne pytania sformułowane w
interpelacji.
Ad. pyt. 1, 2, 12 i 13
Projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny jest
reformą przygotowaną przede wszystkim przez Ministra Kultury i Dziedzictwa
Narodowego, przy współpracy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W toku prac
legislacyjnych przeanalizowano specyfikę zatrudnienia oraz sytuację socjalną środowiska
artystycznego. W Ocenie Skutków Regulacji oraz uzasadnieniu do projektu odniesiono się
do problemów charakterystycznych dla tej grupy zawodowej. Na tle przedmiotowych analiz
Rząd wypracował wspólne stanowisko adekwatne do aktualnej sytuacji społeczno-
gospodarczej kraju. Kierunek proponowanych rozwiązań – zgodnie z obowiązującymi
-- 4 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przepisami13 – został poddany ocenie w toku uzgodnień, opiniowania oraz konsultacji
publicznych, stanowiących obowiązkowy element rządowego procesu legislacyjnego, w
toku których zapewniona była powszechna możliwość zapoznania się z projektem ustawy
oraz wyrażenia stanowiska przez obywateli.
Zaproponowane rozwiązania są krokiem w kierunku stabilizacji sytuacji osób wykonujących
zawody artystyczne oraz ich pełniejszego włączenia do systemu zabezpieczenia
społecznego. Jednocześnie nie ograniczają działań państwa skierowanych do innych grup
znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.
W zakresie właściwości resortu rodziny, pracy i polityki społecznej niezmiennie
przedmiotem analiz pozostaje sytuacja osób żyjących poniżej minimum egzystencji, dzieci
w skrajnym ubóstwie oraz emerytów pobierających świadczenia niższe od świadczenia
minimalnego. Potwierdzeniem tego są liczne działania legislacyjne podejmowane przez
Rząd, o których była mowa w pierwszej części pisma, m.in. dotyczące renty wdowiej,
emerytur czerwcowych, podwyższenia zasiłku pogrzebowego oraz nowych rozwiązań
wspierających rodziców dzieci wymagających szczególnej opieki.
Projekt stanowi odpowiedź na odrębny problem publiczny związany z niedostosowaniem
obowiązujących rozwiązań ubezpieczeniowych do specyfiki wykonywania zawodów
artystycznych. Proponowane przepisy przygotowano zgodnie z zasadą demokratycznego
państwa prawa i sprawiedliwości społecznej.
Ad. pyt. 3 i 7
Zasady i tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej reguluje ustawa o pomocy
społecznej14. Wsparcie udzielane jest zarówno w formach pieniężnych, jak i niepieniężnych.
Osoby i rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej mogą uzyskać pomoc w ramach
systemu pomocy społecznej po spełnieniu ustawowych przesłanek. Należy podkreślić, że
wsparcie artystów zawodowych oraz rozwiązania istniejące w ramach pomocy społeczne
nie są względem siebie konkurencyjne, a w niektórych obszarach mogą się uzupełniać.
Ad. pyt. 4
Środowisko artystyczne charakteryzuje się specyficzną strukturą zatrudnienia, częstą
nieregularnością dochodów oraz ograniczonym dostępem do stabilnych form
zabezpieczenia społecznego. Dlatego przewiduje się, że kryterium dochodowe
nieprzekraczające 125% dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia będzie kierowało
wsparcie do osób rzeczywiście wymagających pomocy państwa. Projektowane kryterium
ma zapewnić, aby wsparcie trafiało wyłącznie do tych osób wykonujących zawód
artystyczny, które pomimo aktywności zawodowej nie osiągają dochodów pozwalających
na samodzielne finansowanie składek zapewniających minimalny poziom zabezpieczenia
społecznego.
Ad. pyt. 5
W projekcie ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny
przewidziano szereg mechanizmów zabezpieczających przed nadużyciami. Dopłata będzie
przyznawana na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, a warunki jej uzyskania będą podlegały
ponownej weryfikacji. Podstawowym warunkiem prawa do dopłaty pozostanie spełnienie
13 Stosownie do art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa (Dz.
U. z 2026 poz. 936) projekt ustawy został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej Rządowego Centrum
Legislacji na stronie: https://legislacja.gov.pl/projekt/12397303.
14 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 639).
-- 5 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kryterium dochodowego opartego na średnim rocznym dochodzie z trzech poprzednich lat
kalendarzowych poprzedzających złożenie wniosku o dopłatę. Dodatkowo, w trakcie
okresu, na który zostanie przyznana dopłata w sposób automatyczny i na bieżąco w
odniesieniu do każdego artysty zawodowego z prawem do dopłaty weryfikowana będzie
wysokość dopłaty przysługującej za dany miesiąc rozliczeniowy przy uwzględnieniu
osiągania podstawy wymiaru składek z innego tytułu do ubezpieczeń społecznym w tym
samym okresie (zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych).
W projekcie ustawy zdefiniowano pojęcie dochodu15 w sposób pozwalający na stworzenie
sprawiedliwego i przejrzystego mechanizmu oceny sytuacji materialnej osoby ubiegającej
się o dopłatę. Przychody osiągane z posiadanego majątku, nieruchomości czy praw
majątkowych będą uwzględniane przy ocenie spełniania kryteriów ustawowych.
W procedurę weryfikacji został również włączony Szef Krajowej Administracji Skarbowej.
Oznacza to, że mechanizm przyznawania dopłat nie ogranicza się wyłącznie do analizy
bieżącego dochodu osiągniętego w jednym okresie rozliczeniowym. Weryfikacja sytuacji
dochodowej odbywać się będzie w sposób wieloetapowy, każdorazowo będzie ona
obejmować ostatnie trzy lata i będzie się odbywać przy wykorzystaniu danych
pozostających w dyspozycji administracji skarbowej i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Przedmiotowa konstrukcja, obejmująca ocenę spełniania przesłanek w zakresie kryterium
dochodowego przed przyznaniem prawa do dopłaty, w trakcie korzystania z tej dopłaty, jak
również po zakończeniu każdego cyklu, na który została ona przyznana, w ocenie
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej stwarza ramy prawne umożliwiające
sprawną kontrolę prawidłowości dystrybuowania środków publicznych.
Ad. pyt. 6 i 8
Projektowane rozwiązania są dedykowane twórcom i artystom, ponieważ odpowiadają one
na zidentyfikowany problem systemowy dotyczący tej grupy zawodowej. Ich celem nie jest
ustanowienie szczególnego przywileju, lecz przeciwdziałanie zjawisku niewystarczającego
zabezpieczenia emerytalnego osób wykonujących zawody artystyczne.
Dzięki reformie wzrośnie liczba osób objętych ubezpieczeniami społecznymi oraz liczba
składek odprowadzanych do systemu. W dłuższej perspektywie może to przyczynić się do
ograniczenia skali świadczeń niższych od emerytury minimalnej, w tym tzw. emerytur
groszowych. Nowe tytuły do ubezpieczeń społecznych wzmocnią ideę powszechności
systemu, a mechanizm dopłat będzie przeciwdziałał negatywnym skutkom nieregularnego
charakteru zatrudnienia w sektorze kultury i kreatywnym.
Jednocześnie z przyczyn, o których mowa była powyżej, w ocenie Ministerstwa Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej, projekt ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących
zawód artystyczny nie powinien być traktowany jako konkurencyjny w relacji do kwestii
emerytur groszowych.
Ad. pyt. 9
Projekt ustawy jest zgodny z zasadą powszechności systemu ubezpieczeń społecznych.
Wyraża dążenie państwa do objęcia ochroną ubezpieczeniową jak największej liczby osób.
15 Definicji legalna dochodu wynika z treści art. 4 pkt 2 projektu ustawy.
-- 6 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ryzyko emerytalne i rentowe dotyczy także twórców i artystów, dlatego powinno podlegać
ochronie w ramach krajowego systemu zabezpieczenia społecznego16.
Warto podkreślić, że projekt nie wyłącza artystów zawodowych z powszechnego systemu
ubezpieczeń społecznych, lecz przeciwnie – ma na celu zwiększenie stopnia ich
uczestnictwa w tym systemie. Tym samym proponowane rozwiązania służą realizacji zasady
powszechności, a nie tworzeniu alternatywnego systemu zabezpieczenia społecznego.
Ad. pyt. 10
Resort rodziny, pracy i polityki społecznej nie prowadzi prac legislacyjnych, których celem
byłoby włączenie sędziów i prokuratorów do powszechnego systemu ubezpieczeń
społecznych. Status tych grup zawodowych wynika z odrębnych regulacji ustrojowych
związanych z konstytucyjną zasadą niezawisłości sędziowskiej oraz szczególną pozycją
sędziów i prokuratorów.
Ad. pyt. 11
Przyjęty model podlegania ubezpieczeniom społecznym dla poszczególnych grup
ubezpieczonych uwzględnia specyfikę wykonywanej działalności zarobkowej. Dlatego też
polski system ubezpieczeń społecznych nie ogranicza się do jednego wzorcowego modelu
ubezpieczeń społecznych. Wyrazem tych odrębności jest szereg preferencji oferowanych
przedsiębiorcom, takich jak ulga na start, możliwość opłacania składek na ubezpieczenia
społeczne od preferencyjnej podstawy nie niższej niż 30% kwoty minimalnego
wynagrodzenia, „Mały ZUS Plus” czy wakacje składkowe.
Reasumując przedstawione wyjaśnienia, pragnę podkreślić, że zaproponowane przez Rząd
mechanizmy wsparcia odpowiadają specyfice wykonywania zawodów artystycznych oraz
uwzględniają współczesne realia rynku pracy. Łączą zasadę odpowiedzialności jednostki za
własne zabezpieczenie emerytalne z obowiązkiem państwa tworzenia warunków
umożliwiających faktyczny dostęp do systemu ubezpieczeń społecznych. Rozwiązania te
korespondują także z kierunkami debaty prowadzonej na poziomie europejskim, gdzie od
wielu lat zwraca się uwagę na potrzebę poprawy sytuacji socjalnej artystów i pracowników
sektora kultury.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Aleksandra Gajewska
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
16 Na specyfikę zawodów artystycznych wskazał Parlament Europejski w Rezolucji z dnia 21 listopada 2023 r.
zawierającej zalecenia dla Komisji w sprawie unijnych ram dotyczących sytuacji społecznej i zawodowej artystów
i pracowników sektora kultury i sektora kreatywnego (2023/2051 (INL)) (Dz. Urz. UE C z 24.07.2024, str. 4208).
-- 7 of 7 --