Interpelacja w sprawie zatrzymania napływu produktów rolnych z Ukrainy oraz likwidacji unijnego "zielonego ładu"
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 1755
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie zatrzymania napływu produktów rolnych z Ukrainy oraz likwidacji unijnego "zielonego ładu"
Zgłaszający: Grzegorz Woźniak
Data wpływu: 26-02-2024
Garwolin, 23 lutego 2024 r.
Szanowny Panie Ministrze,
podczas spotkania i konstruktywnych rozmów między mną a rolnikami, myśliwymi oraz transportowcami z terenu powiatu garwolińskiego, ryckiego i łukowskiego na węźle komunikacyjnym drogi S17 w Gończycach w dniu 22 lutego br., gdy prowadzili blokadę, przekazano mi postulaty, które są głównym problemem w funkcjonowaniu poszczególnych grup zawodowych. Zobowiązałem się do przekazania tych postulatów na ręce przedstawiciela rządu.
Od kilku tygodni w całej Polsce oraz w powiecie garwolińskim trwają protesty rolników, którzy sprzeciwiają się polityce Unii Europejskiej oraz napływowi towarów z Ukrainy. Regionalny wpływ handlu lub eksportu ukraińskich produktów rolnych jest bardzo nierównomiernie rozłożony. Odczuwają go przede wszystkim kraje bezpośrednio sąsiadujące – szczególnie Polska, podczas gdy nie powoduje on większych zakłóceń na rynku Unii Europejskiej. Polska z pełnym zaangażowaniem wspiera walczącą Ukrainę. W ciągu ostatnich dwóch lat rząd Rzeczypospolitej Polskiej przekazał Ukrainie sprzęt wojskowy, który umożliwił skuteczną obronę przed rosyjskim najeźdźcą. Należeliśmy do światowych liderów, jeśli chodzi o skalę pomocy zarówno militarnej, jak i humanitarnej. Pomoc Ukrainie nie może jednak godzić w interesy polskiego rolnictwa i bezpieczeństwo żywnościowe. Wszyscy wierzymy, że wojna zakończy się zwycięstwem Ukrainy, lecz nawet po jej zakończeniu współpraca polsko-ukraińska musi gwarantować ochronę polskiego rolnictwa.
W Polsce od 9 lutego 2024 r. trwają największe od 20 lat strajki rolników. Rolnicy protestują w obronie bezpieczeństwa żywnościowego, które jest jednym z filarów bezpieczeństwa polskiego państwa. Rolnicy walczą o opłacalność produkcji i jej pewność. Sytuacja wymaga pilnego działania, bo każdy kolejny dzień to dogorywanie polskiego rolnictwa, a obecna koalicja nic w tej sprawie nie robi.
Główny postulat protestujących rolników to zatrzymanie napływu produktów rolnych z Ukrainy. Po embargu, które zostało wprowadzone przez poprzedni rząd w 2023 roku, obecnie duży napływ produktów rolnych i spożywczych powoduje nieopłacalność produkcji rolniczej w powiecie garwolińskim i w Polsce.
Kolejne postulaty protestujących to: likwidacja unijnego „zielonego ładu“, likwidacja ekoschematów i norm GAEC w unijnej polityce rolnej oraz ustawowe wprowadzenie cen minimalnych na podstawowe produkty rolne, tj. zboża, mleko, trzodę, wołowinę, warzywa i owoce.
Bezpieczeństwo żywnościowe jest równie ważne jak bezpieczeństwo militarne i energetyczne, dlatego konieczne jest zapewnienie płynności finansowej polskim producentom rolnym. Kontynuacja dopłat do zboża, kukurydzy, roślin oleistych, paliwa oraz nawozów zapewni rolnikom możliwość przetrwania w trudnych warunkach trwającej wojny na Ukrainie, która spowodowała wahania na światowych, europejskich i polskich rynkach rolnych. Dopłaty nie rozwiązują problemów w rolnictwie, co podkreślali protestujący w Gończycach, ale stanowią chwilową alternatywę dla zachowania płynności finansowej rolników. W ostatnich latach została wypłacona pomoc w wysokości 15 mld zł, teraz potrzebna jest kontynuacja uruchomionych w ostatnich latach programów.
W imieniu protestujących środowisk na ziemi garwolińskiej zwracam się do Pana Ministra z apelem oraz prośbą o udzielenie odpowiedzi na pytania.
Apelujemy, aby rząd niezwłocznie wydał rozporządzenie zamykające na określony czas granice Polski dla wwozu produktów rolnych z Ukrainy, które destabilizują rynek wewnętrzny w Polsce, każdy dzień zwłoki to realne straty rolników.
Apelujemy, aby rząd wysłał stanowczy sygnał do UE, że koszty wojny muszą ponosić równomiernie wszystkie kraje członkowskie, nie tylko kraje frontowe, a dzisiaj cały ciężar obciążeń skupia się na Polsce i naszych obywatelach, rolnikach.
Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo, aby spełnić postulaty protestujących?
Jakie programy dopłat będą wprowadzone w bieżącym roku, aby wesprzeć rolników w związku z zaistniałą sytuacją kryzysową?
Z poważaniem
Poseł Grzegorz Woźniak
Minister Czesław Siekierski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 7 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (13)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (27)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
28320 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 22 marca 2024 r.
znak sprawy: BM.zp.058.8.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedź na interpelację nr 1755.
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 1755 złożoną przez Posła na Sejm RP Pana Grzegorza
Woźniaka w sprawie zatrzymania napływu produktów rolnych z Ukrainy oraz
likwidacji unijnego "Zielonego Ładu", przedstawiam następujące informacje
w odniesieniu do zadanych w przedmiotowym piśmie pytań:
1: Apelujemy, aby rząd niezwłocznie wydał rozporządzenie zamykające na określony
czas granice Polski dla wwozu produktów rolnych z Ukrainy, które destabilizują rynek
wewnętrzny w Polsce, każdy dzień zwłoki to realne straty rolników.
2: Apelujemy aby rząd wysłał stanowczy sygnał do UE, że koszty wojny muszą
ponosić równomiernie wszystkie kraje członkowskie nie tylko kraje frontowe,
a dzisiaj cały ciężar obciążeń skupia się na Polsce i naszych obywatelach, rolnikach.
MRiRW priorytetowo traktuje problem nadmiernego importu rolno-spożywczego
z Ukrainy. Od wielu tygodni prowadzimy na forum unijnym i krajowym rozmowy
zmierzające do wypracowania rozwiązań korzystnych dla polskich producentów
rolnych. Nasze działania muszą być jednak zgodne z obowiązującymi przepisami.
Obecnie na forum UE dążymy do wypracowania jak najskuteczniejszych dla polskich
rolników mechanizmów ochronnych w rozporządzeniu przedłużającym
tzw. autonomiczne środki handlowe (ATM) w imporcie z Ukrainy. Dzięki naszym
staraniom przedstawiony przez Komisję Europejską (KE) projekt ww. rozporządzenia
zmierza częściowo we właściwym kierunku, przewidując np. automatyczny
mechanizm przywracania ceł w imporcie z Ukrainy mięsa drobiowego, jaj i cukru po
-- 1 of 11 --
przekroczeniu przez import ww. produktów określonych progów. W toku dyskusji
zgłaszaliśmy szereg zastrzeżeń mających na celu zagwarantowanie jeszcze
skuteczniejszych rozwiązań. Postulowaliśmy m.in. zmianę okresów referencyjnych
służących wyznaczeniu progów uruchamiających mechanizm przywracania ceł
z proponowanej przez KE średniej z lat 2022-2023 na lata 2019-2021 bądź
ostatecznie lata 2020-2022 lub 2021-2023. KE nie przychyliła się do naszych
postulatów i projekt rozporządzenia został przekazany do zatwierdzenia przez
Parlament Europejski (PE).
Polscy posłowie do PE zgłosili do ww. projektu rozporządzenia poprawki analogiczne
do tych postulowanych przez MRiRW, proponując m.in. zmianę okresu referencyjnego
na lata 2021-2023. Zaproponowali również rozszerzenie zakresu towarowego tego
instrumentu ochronnego o kolejne wrażliwe towary rolne. PE przyjął te poprawki.
W efekcie treść projektu rozporządzenia będzie przedmiotem dalszych dyskusji,
w których będziemy niezmiennie zabiegać o maksymalne uwzględnienie naszych
postulatów.
Ponadto, 12 marca br. skierowałem do Pana Janusza Wojciechowskiego, Komisarza
UE ds. rolnictwa pismo, w którym wyraziłem zaniepokojenie rosnącą nierównowagą
na rynku zbóż w Unii Europejskiej, a przede wszystkim w krajach przyfrontowych, w
tym w Polsce. Biorąc pod uwagę bardzo trudną sytuację na globalnym rynku zbóż
w związku z agresywną polityką sprzedażową Rosji destabilizującą rynki rolne,
zwróciłem się w piśmie aby Komisja Europejska podjęła niezbędne działania w celu
zdjęcia z unijnego rynku, w tym w szczególności rynku polskiego, nadmiaru zbóż, przed
rozpoczęciem tegorocznych zbiorów.
W nawiązaniu do postulatu „zamknięcia na określony czas granic Polski dla wwozu
produktów rolnych z Ukrainy” zwracam uwagę, że obecnie nadal obowiązuje zakaz
importu z Ukrainy do Polski pszenicy, kukurydzy, rzepaku, nasion słonecznika
i niektórych produktów przetwórstwa zbóż i oleistych1. KE poinformowała, że uznaje
ten zakaz za niezgodny z prawem UE i naruszający wyłączne kompetencje UE
w obszarze polityki handlowej, a zatem nie wyklucza uruchomienia wobec Polski
postępowania naruszeniowego. Stąd podjęliśmy i nadal prowadzimy ze stroną
ukraińską dwustronny dialog zmierzający do wypracowania warunków wymiany
handlowej, które ograniczą zakłócenia rynkowe w Polsce. Rozmowy ze stroną
ukraińską trwają. Dopóki w ich toku nie wypracujemy satysfakcjonującego
rozwiązania, uważamy, że zakaz nie powinien zostać zniesiony. KE wspiera
wypracowanie dwustronnego mechanizmu z Ukrainą.
Zamknięcie granic na import z Ukrainy mogłoby również prowadzić
do wprowadzenia przez Ukrainę środków odwetowych względem polskiego eksportu
1 Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 września 2023 r. w sprawie zakazu
przywozu z Ukrainy produktów rolnych, Dz.U. 2023 poz. 1898
-- 2 of 11 --
rolno-spożywczego. Mogłoby to więc przynieść negatywne skutki dla polskich
producentów i eksporterów żywności. Wątpliwości wobec takiego rozwiązania
sygnalizowały w ostatnim czasie niektóre branże m.in. mleczarska.
W ostatnich miesiącach przez granicę polsko-ukraińską przewozy tranzytem wynosiły
średnio około 300 tys. ton pszenicy, kukurydzy i rzepaku miesięcznie. Oznacza to, że
zboże, które przejeżdża przez granicę nie trafia docelowo do Polski.
Obowiązujący zakaz będzie utrzymany do czasu wypracowania ze stroną ukraińską
nowych zasad handlu pomiędzy naszymi krajami. Zasad, dzięki którym handel
wrażliwymi produktami rolnymi z Ukrainą, nie będzie powodował pogorszenia
warunków gospodarowania polskich rolników. Obecnie trwają negocjacje ze stroną
ukraińską dotyczące szczegółów funkcjonowania systemu licencjonowania oraz
zakresu produktów jakie będą objęte licencjami.
Należy również podkreślić, iż w ostatnich miesiącach przez granicę polsko-ukraińską
przewozy tranzytem wynosiły średnio około 300 tys. ton pszenicy, kukurydzy
i rzepaku miesięcznie. Oznacza to, że zboże, które przejeżdża przez granicę nie trafia
docelowo do Polski.
Nie można też zapominać o eksporcie towarów rolnych z Polski na Ukrainę.
W 2023 r. wyeksportowano m.in. warzywa i przetwory warzywne o rekordowej
wartości 149 mln euro oraz produkty mleczne (głównie sery i twarogi) o wartości
114 mln euro.
Biorąc pod uwagę ww. uwarunkowania, będziemy nadal podejmować działania
zarówno na forum unijnym, jak i w rozmowach dwustronnych z Ukrainą zmierzające
do wypracowania jak najskuteczniejszych dla polskich rolników rozwiązań, które będą
akceptowalne dla wszystkich stron.
3: Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo aby spełnić postulaty
protestujących?
Europejski Zielony Ład (EZŁ) to strategia na rzecz wzrostu, ogłoszona w 2019 r., której
celem jest przekształcenie UE w sprawiedliwe i prosperujące społeczeństwo żyjące
w nowoczesnej, zasobooszczędnej i konkurencyjnej gospodarce, która w 2050 r.
osiągnie zerowy poziom emisji gazów cieplarnianych. Strategia EZŁ nie formułuje
konkretnych celów dla sektora rolnego, aczkolwiek wymienione w niej wyzwania
dotyczą także rolnictwa, a dokument odnosi się do roli, jaką ten sektor powinien
odegrać w realizacji celu na 2050 r.
W 2020 roku Komisja Europejska (KE) opublikowała strategie: „Od pola do stołu”
i w zakresie ochrony bioróżnorodności - dwa dokumenty, które uszczegółowiły
kierunki działań, jakie powinny być obrane w sektorze rolnym w celu wdrożenia
-- 3 of 11 --
założeń EZŁ. Z uwzględnieniem tych założeń przyjęte zostały przepisy dotyczące
Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) na lata 2023-2027, a na ich podstawie każde państwo
członkowskie przygotowało Plan Strategiczny dla WPR na lata 2023-2027 (PS WPR
2023-2027). Obecnie – w związku z trudną sytuacją ekonomiczną, w jakiej znaleźli się
rolnicy – na forum UE toczą się prace z udziałem państw członkowskich nt. możliwych
zmian i uproszczeń w zasadach wdrażania przepisów WPR.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest aktywnym uczestnikiem tej dyskusji.
Przedstawiłem najważniejsze propozycje uproszczeniowe, zarówno
te krótkoterminowe, jak i długoterminowe.
Podsumowaniem prowadzonej dyskusji nt. uproszczenia WPR i zmniejszenia obciążeń
administracyjnych nakładanych na rolników, jest przygotowany przez KE projekt
zmiany unijnego rozporządzenia 2021/2115 i rozporządzenia 2021/21162, mający
na celu uproszczenie przepisów w zakresie warunkowości i ekoschematów.
Zmiany zaproponowane przez KE należy ocenić pozytywnie, gdyż usuwają
i znacznie upraszczają, zgodnie z oczekiwaniami rolników, elementy Zielonego Ładu.
W szczególności KE proponuje:
• Zniesienie ugorowania 4% gruntów ornych (norma GAEC 8) – od 2024 r.
nie będzie obowiązku ugorowania 4% gruntów ornych o ile państwo
członkowskie jeszcze w tym roku ustanowi taki ekoschemat, za który
rolnicy otrzymywać będą dodatkową płatność.
• Możliwość wyboru między dywersyfikacją a zmianowaniem (norma
GAEC 7) – od 1 stycznia 2024 r., aby rolnicy mogli mieć wybór albo
stosować dywersyfikację upraw (tj. różne uprawy) albo zmianowanie
(tj. określone następstwo upraw roślin). W przypadku wyboru
dywersyfikacji upraw dla gospodarstw o powierzchni: (i) od 10 do 30 ha
gruntów ornych wystarczy posiadać 2 uprawy, z tym że największa uprawa
nie może stanowić więcej niż 75%; (ii) powyżej 30 ha gruntów ornych
wystarczy posiadać 3 uprawy, z tym że największa uprawa nie może
stanowić więcej niż 75%, a dwie uprawy główne więcej niż 95%.
• Uproszczenia w normie dotyczącej obowiązku utrzymania okrywy
glebowej (norma GAEC 6) - państwo członkowskie będzie miało swobodę
w decydowaniu, w jakim okresie roku ustanowić obowiązek utrzymania
okrywy glebowej, co ułatwi rolnikom wykonywanie określonych zabiegów
agrotechnicznych w dogodnym czasie.
• Gospodarstwa do 10 ha użytków rolnych nie będą podlegały sankcjom
związanym z realizacją norm środowiskowych (tzw. warunkowości).
2 projekt Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady zmieniającego rozporządzenie (UE)
2021/2115 i (UE) 2021/2116 w odniesieniu do norm dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną
środowiska, schematów na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt, zmian w planach
strategicznych WPR, przeglądu planów strategicznych WPR oraz zwolnień z kontroli i kar
-- 4 of 11 --
W praktyce oznacza to zwolnienie gospodarstw do 10 ha użytków rolnych
z tych wymogów.
Zaproponowane przez KE zmiany wychodzą naprzeciw postulowanym przez Polskę
uproszczeniom oraz w dużej mierze odpowiadają na potrzeby rolników wyrażane
podczas protestów, gdyż dotyczą takich wymagań, które mogą wpłynąć
na ograniczenie produkcji i wzrost kosztów.
W odniesieniu do kwestii likwidacji ekoschematów należy zaznaczyć,
że ekoschematy są dużym, nowym prośrodowiskowym rodzajem płatności
bezpośrednich. Są one rocznymi, płatnymi praktykami, obowiązkowymi do wdrożenia
dla państwa członkowskiego, ale dobrowolnymi dla rolnika. Budżet przeznaczony
na ekoschematy stanowi minimum 25% kwoty płatności bezpośrednich/rok. Stawki
płatności w ramach ekoschematów określane są w EUR i przeliczane będą na PLN
wg kursu PLN/EUR ustalonego na ostatni dzień roboczy września danego roku.
W ramach PS WPR 2023-2027 wprowadzono łącznie 5 ekoschematów obszarowych
i dobrostan zwierząt. Państwo członkowskie nie może odstąpić od wdrażania
ekoschematów. Niemniej jednak są one dobrowolne dla rolników i to rolnicy decydują
czy przystąpią do danego ekoschematu czy nie.
Ponadto w kwestii działań dotyczących nawozów Rząd analizuje bieżącą sytuację na
rynku nawozowym, w tym, w kontekście cen nawozów. MRiRW aktywnie uczestniczy
też w pracach nad przeglądem tzw. Dyrektywy azotanowej3, w trakcie którego
analizowany jest jej cel w kontekście współczesnych wyzwań związanych
z rolnictwem, bezpieczeństwem żywnościowym oraz zmieniającymi się warunkami
środowiskowymi i klimatycznymi.
W kontekście współczesnych wyzwań związanych z rolnictwem, bezpieczeństwem
żywnościowym oraz zmieniającymi się warunkami środowiskowymi i klimatycznymi,
MRiRW wnioskuje potrzebę uwzględnienia m.in. kwestii konkurencyjności
europejskiego rolnictwa na światowym rynku w kontekście przyjmowanych celów,
dostosowania i uelastycznienia zasad i terminów stosowania nawozów w warunkach
obserwowanego zmieniającego się klimatu, wprowadzenia uproszczeń w prowadzeniu
dokumentacji przez rolników.
Mając na względzie znaczenie nawożenia, MRiRW dokłada starań, aby coraz bardziej
restrykcyjne wymagania środowiskowe nie powodowały utrudnień
w prowadzeniu produkcji roślinnej i zwierzęcej, w tym nawożenia. Ponieważ termin
stosowania nawozów zawierających w składzie azot jest ważnym czynnikiem
decydującym zarówno o potrzebie zapewnienia roślinom odpowiedniej dawki
startowej składników pokarmowych/odżywczych, wysokiej efektywności
3 dyrektywa Rady z dnia 12 grudnia 1991 r. dotycząca ochrony wód przed zanieczyszczeniami powodowanymi
przez azotany pochodzenia rolniczego (91/676/EWG) tzw. dyrektywa azotanowa
-- 5 of 11 --
wykorzystania składników nawozowych przez rośliny, ograniczaniu nadmiaru
składników pokarmowych/odżywczych w środowisku, jak również pozwala ograniczać
zbędne koszty dla rolników związane z nawożeniem, dlatego dzięki staraniom MRiRW
obowiązujący od 2023 r. program azotanowy4 daje możliwość elastycznego
stosowania nawozów zawierających w składzie azot nie tylko jesienią, ale również
w okresie od 1-go do ostatniego dnia lutego jeżeli wystąpią odpowiednie warunki
pogodowe wskazujące na rozpoczęcie okresu wegetacji roślin. MRiRW na bieżąco,
razem z właściwymi resortowymi Instytutami, analizuje sytuację związaną
z rozpoczęciem okresu wegetacji roślin uprawnych oraz optymalny termin rozpoczęcia
nawożenia azotem celem dokonania dalszych uproszczeń przepisów, co staje się coraz
bardziej konieczne chociażby obserwując tegoroczną pogodę w lutym i marcu.
W zakresie podejmowanych działań w zakresie środków ochrony roślin jednym
z elementów Europejskiego Zielonego Ładu, przeciwko któremu protestują rolnicy,
jest radykalne ograniczenie stosowania środków ochrony roślin.
Cele Europejskiego Zielonego Ładu dotyczące środków ochrony roślin miało przenieść
na poziom prawa Unii Europejskiej rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady
w sprawie zrównoważonego stosowania środków ochrony roślin i w sprawie zmiany
rozporządzenia (UE) 2021/2115, nad którym prace zostały zatrzymane m.in. dzięki
działaniom polskiego Rządu.
W dniu 6 lutego br. Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen
zapowiedziała wycofanie przez Komisję Europejską projektu rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zrównoważonego stosowania środków
ochrony roślin i w sprawie zmiany rozporządzenia (UE) 2021/2115.
Przewodnicząca Komisji Europejskiej uzasadniając swoją decyzję podkreśliła, iż przez
ponad półtora roku nie osiągnięto podstępu w pracach nad projektem na poziomie
Rady Unii Europejskiej. Projekt rozporządzenia stał się przy tym „symbolem
polaryzacji”.
Należy podkreślić, że Polska, od początku prac nad projektem, jednoznacznie
i konsekwentnie sprzeciwiała się jego założeniom. Polska podkreślała, że
proponowane rozwiązania miałyby negatywny wpływ na bezpieczeństwo
żywnościowe i konkurencyjność unijnego rolnictwa, a także prowadziłyby do
zwiększenia uzależnienia unijnego systemu żywnościowego od importu żywności.
Powyższe zastrzeżenia były szczególnie aktualne w kontekście zdarzeń zakłócających
łańcuchy dostaw, jak pandemia COVID-19 i wojna na Ukrainie.
Należy przypomnieć, że projekt ten zakładał radykalne ograniczenie stosowania
środków ochrony roślin zarówno na poziomie Unii Europejskiej, jak
4 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 stycznia 2023 r. w sprawie „Programu działań mających na
celu zmniejszenie zanieczyszczenia wód azotanami pochodzącymi ze źródeł rolniczych oraz
zapobieganie dalszemu zanieczyszczeniu” (Dz.U. z 2023 r. poz. 244) tzw. pogram azotanowy
-- 6 of 11 --
i państw członkowskich, bez jakichkolwiek mechanizmów gwarantujących ochronę
przed konkurencją ze strony państw trzecich, gdzie dopuszczona do stosowania jest
szeroka paleta tych preparatów. Projekt przewidywał także całkowity zakaz
stosowania środków ochrony roślin na tzw. „obszarach wrażliwych”, definiowanych
w tak szeroki i nieprecyzyjny sposób, że mogłyby one objąć nawet obszar całego kraju.
Projekt zakładał także nałożenie na rolników szeregu nowych obowiązków
administracyjnych, w tym dotyczących raportowania czynności wykonywanych
w gospodarstwie rolnym.
Sprzeciwiając się przyjęciu nieracjonalnych rozwiązań Polska prowadziła aktywnie –
i jak widać skuteczne – działania na poziomie organów Unii Europejskiej. Wokół
stanowiska Polski udało się bowiem zbudować silną koalicję państw członkowskich
podzielających te same zastrzeżenia, co miało kluczowe znaczenie dla zablokowania
prac nad projektem na poziomie Rady Unii Europejskiej.
Niekwestionowana potrzeba ochrony dla przyszłych pokoleń zasobów środowiska
naturalnego nie może bowiem w żaden sposób naruszać podstawowej funkcji
rolnictwa, jaką jest zaspokojenie potrzeb żywnościowych obywateli Unii Europejskiej.
Co więcej, obserwowane zamiany klimatyczne, utrudniające lub wręcz wykluczające
produkcję rolną w niektórych obszarach naszego globu powodują, iż Unia Europejska
powinna zwiększać swoją rolę w systemie globalnego bezpieczeństwa
żywnościowego.
Doprowadzenie do odrzucenia projektu przepisów, wdrażających nieakceptowalne
założenia Europejskiego Zielonego Ładu, jest zatem najlepszym przykładem
aktywności polskiego Rządu w ochronie interesów polskich rolników na forum Unii
Europejskiej.
4 Jakie programy dopłat będą wprowadzane w bieżącym roku, aby wesprzeć
rolników w związku z zaistniałą sytuacją kryzysową?
Ceny zbóż w Polsce spadały także po wprowadzeniu w połowie kwietnia ubiegłego
roku zakazu importu do Polski niektórych produktów rolno-spożywczych
z Ukrainy. Wynika to z faktu, że ceny na rynku zbóż w Polsce są ściśle powiązane
z cenami zbóż w UE oraz na świecie. Obecnie ceny w UE i na świecie są niskie, na
przykład w lutym br. cena pszenicy konsumpcyjnej we Francji była o 30% tańsza niż
w analogicznym okresie roku ubiegłego. W Polsce cena pszenicy konsumpcyjnej jest
obecnie o 35% niższa niż w roku ubiegłym.
Przyczyn obniżek cen zbóż na świecie jest kilka. Należy zwrócić uwagę na rekordową
produkcję kukurydzy na świecie w bieżącym sezonie, która zgodnie z danymi
Międzynarodowej Rady Zbożowej wynosi 1,23 mld ton i jest wyższa o 6,1% od
produkcji w sezonie 2022/2023. Produkcja kukurydzy w UE w bieżącym sezonie
wyniosła 62,3 mln ton i jest wyższa od ubiegłorocznej aż o 17%. Innym czynnikiem
-- 7 of 11 --
wpływającym na ceny jest pogarszająca się sytuacja finansowa importerów zbóż
w Afryce oraz na Bliskim Wschodzie. Jednakże najważniejszą przyczyną niskich cen
jest fakt, że Rosja traktuje żywność, w szczególności zboża, jako broń, zalewając rynek
światowy bardzo tanim ziarnem.
Rosja umocniła swoją pozycję na światowym rynku zbóż. Wg USDA w sezonie
2023/2024 w stosunku do sezonu 2021/2022 (przed wojną) zwiększy się udział Rosji
w globalnych zbiorach wszystkich wiodących gatunków zbóż, w tym udział w zbiorach
pszenicy zwiększy się z 9,6% w sezonie 2021/22 do 11,6% w sezonie 2023/24. Kraj
ten odpowiada za blisko 1/4 światowego eksportu pszenicy i ponad 1/5 światowego
eksportu jęczmienia. Tak duży udział w światowym handlu powoduje, że ma ona
bardzo duży wpływ na sytuację na międzynarodowym rynku zbóż, w tym na
opłacalność produkcji. Takie działania Rosji powodują pogłębianie się problemów na
rynku zbóż w Polsce, zapoczątkowanych napływem nadmiernych ilości zbóż z Ukrainy
po wybuchu wojny. Przejawiają się one w problemach ze sprzedażą przez rolników
ziarna i eksportem polskiego ziarna w celu zbilansowania rynku.
W związku z tym, że produkcja zbóż w Polsce w ostatnich latach jest rekordowa,
znacznie przekraczająca krajowe zapotrzebowanie, podejmowane są działania w celu
zwiększenia możliwości wykorzystania zboża produkowanego w Polsce na inne cele
niż spożywcze. Dzięki wprowadzeniu w Polsce europejskiego standardu benzyny E10
od 1 stycznia 2024 r. zwiększyło się zapotrzebowanie na kukurydzę o dodatkowe
około 400-500 tys. ton rocznie. Rozbudowywana jest również infrastruktura
transportowa, drogowa i przeładunkowa w Polsce oraz trwa współpraca
z eksporterami, dzięki czemu możliwe jest zwiększanie eksportu zbóż
z Polski do historycznie wysokich poziomów.
Rolnicy otrzymują także wsparcie na budowę silosów i magazynów zbożowych
w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Daje to ponad
1 milion ton dodatkowej pojemności magazynowej.
Ponadto, producenci rolni zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów
z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie realizacji niektórych zadań Agencji
Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa5 mogą skorzystać z programów
pomocowych takich jak:
1. Pomoc dla producentów kukurydzy, którym zagraża utrata płynności
finansowej w związku z ograniczeniami na rynku rolnym spowodowanymi
agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę.
Wnioski o tę pomoc producenci rolni mogli składać do dnia 29.02.2024 r.
5 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu
i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. poz.
187, z późn. zm.)
-- 8 of 11 --
Wysokość pomocy ustalana jest jako iloczyn deklarowanej przez producenta
kukurydzy we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednie za 2023 rok, powierzchni
upraw kukurydzy, z wyłączeniem kukurydzy na kiszonkę, nie większej niż 100 ha,
i stawki pomocy, która jest zróżnicowana i wynosi od 1000 do 500 zł w zależności od
województwa.
Wypłaty pomocy rozpoczęły się od 6 marca 2024 r., do dnia 15 marca 2024 pomoc
otrzymało blisko 92 tys. producentów rolnych na kwotę ok. 368 mln zł.
2. Kredyty na utrzymanie płynności finansowej przez producentów rolnych (linia
UP).
Pomoc polega na stosowaniu dopłat do oprocentowania kredytów bankowych
udzielonych producentowi rolnemu, w celu poprawy płynności finansowej w związku
z ograniczeniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją Federacji Rosyjskiej wobec
Ukrainy, nie później niż do dnia 30 czerwca 2024 r.
Kredyt może zostać udzielony na uregulowanie zobowiązań finansowych związanych
z prowadzeniem działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym oraz ponoszenie przez
producentów rolnych bieżących nakładów przyczyniających się do poprawy płynności
finansowej.
Kwota kredytów udzielonych producentowi rolnemu nie może przekroczyć kwoty:
• 100 000 zł – gdy producent rolny prowadzi gospodarstwo rolne w rozumieniu
przepisów o podatku rolnym o powierzchni nie większej niż 50 ha użytków
rolnych;
• 200 000 zł – gdy producent rolny prowadzi gospodarstwo rolne w rozumieniu
przepisów o podatku rolnym o powierzchni powyżej 50 ha i nie większej niż
100 ha użytków rolnych;
• 400 000 zł – gdy producent rolny prowadzi gospodarstwo rolne w rozumieniu
przepisów o podatku rolnym o powierzchni powyżej 100 ha użytków rolnych.
Oprocentowanie należne bankowi płacone przez kredytobiorcę wynosi 2% .
3. Kredyty na poprawę płynności finansowej dla podmiotu prowadzącego
działalność w zakresie obrotu zbożami lub skupu zbóż lub obrotu materiałem
siewnym roślin rolniczych lub skupu lub mrożenia owoców miękkich (linia S)
Udzielanie kredytu z linii S dla podmiotu prowadzącego działalność w zakresie obrotu
zbożami lub skupu zbóż lub obrotu materiałem siewnym roślin rolniczych lub skupu
lub mrożenia owoców miękkich również przeznaczone jest na poprawę płynności
finansowej w związku z ograniczeniami na rynku rolnym spowodowanymi agresją
Federacji Rosyjskiej wobec Ukrainy, nie później niż do dnia 30 czerwca 2024 r. Kredyt
z linii S może zostać udzielony podmiotowi prowadzącemu działalność
w zakresie obrotu zbożami lub skupu zbóż, lub obrotu materiałem siewnym roślin
rolniczych, o którym mowa w przepisach o nasiennictwie lub skupu lub mrożenia
-- 9 of 11 --
owoców miękkich, jeżeli nabył zboża w okresie od dnia 1 października 2022 r. do dnia
31 sierpnia 2023 r., nasiona roślin rolniczych od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia
15 października 2023 r. lub owoce miękkie w okresie od dnia 1 czerwca 2023 r. do
dnia 30 września 2023 r.
Kwota kredytów udzielonych podmiotowi prowadzącemu działalność
w zakresie obrotu zbożami lub skupu zbóż, lub obrotu materiałem siewnym roślin
rolniczych, o którym mowa w przepisach o nasiennictwie, lub skupu lub mrożenia
owoców miękkich nie może przekroczyć kwoty 40 mln zł i jednocześnie:
• kwoty, za którą zostały skupione zboża w okresie od dnia 1 października
2022 r. do dnia 31 sierpnia 2023 r. – w przypadku podmiotów prowadzących
działalność w zakresie skupu zbóż lub
• kwoty, za którą zostały skupione nasiona roślin rolniczych z plantacji
nasiennych w okresie od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 15 października
2023 r. – w przypadku podmiotów prowadzących obrót materiałem siewnym
roślin rolniczych lub
• kwoty, za którą zostały skupione owoce miękkie w okresie od dnia 1 czerwca
2023 r. do dnia 30 września 2023 r. – w przypadku podmiotów prowadzących
działalność w zakresie skupu owoców miękkich albo
• sumy iloczynu liczby ton skupionych owoców miękkich i kwoty 2000 zł oraz
kwoty, za którą zostały skupione owoce miękkie w okresie od dnia 1 czerwca
2023 r. do dnia 30 września 2023 r. – w przypadku podmiotów prowadzących
działalność w zakresie skupu i mrożenia owoców miękkich.
Dodatkowo uprzejmie informuję, iż od 2023 roku rozpoczęło się wdrażanie Planu
Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR). PS WPR
obejmuje nie tylko instrumenty na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, ale także
płatności bezpośrednie oraz część interwencji w wybranych sektorach rolnych, takich
jak sektor owoców i warzyw, czy sektor pszczelarski czyli łączy filar I i II.
Wiele elementów PS WPR 2023-2027, w tym zwłaszcza w zakresie płatności
bezpośrednich, zaprojektowano w taki sposób, aby szczególnie wspierać małe
i średnie gospodarstwa rodzinne.
Najistotniejsze kierunki interwencji w Planie to wzmacnianie konkurencyjności,
głównie w produkcji zwierzęcej, w produkcji ekologicznej, ale także w produkcji
roślinnej i przechowalnictwie oraz inwestycje zwiększające udział w rynku poprzez
instrumenty finansowe. Równie istotne są wyzwania środowiskowe i klimatyczne,
realizowane poprzez inwestycje w gospodarstwach dostosowujące i poprawiające
warunki hodowli zwierząt, stan klimatu i środowiska, oszczędność wody, OZE,
poprawiające efektywność energetyczną, wspierające rolnictwo precyzyjne.
Wzmacnianie odporności jest realizowane poprzez instrumenty zarządzania ryzykiem
i zapobiegające rozprzestrzenianiu ASF.
-- 10 of 11 --
Możliwości poprawy i rozwoju potencjału sektora realizowane są poprzez wsparcie
inwestycyjne dla małych gospodarstw, wsparcie młodych rolników zachęcające ich do
przejmowania gospodarstw oraz wzmocnienie łańcucha dostaw, w tym rozwój małego
przetwórstwa i rolniczego handlu detalicznego (RHD).
Wsparcie dla rozwoju lokalnego w Planie koncentruje się na obszarach, które nie mogą
być finansowane z innych źródeł (scalania gruntów oraz infrastruktura techniczna
małej skali, przydomowe oczyszczalnie ścieków). W Planie kontynuowane jest
wdrażanie podejścia LEADER/RLKS, gdzie będziemy wspierać, m.in. rozwój lokalnych
produktów i krótkich łańcuchów dostaw. Zamierzamy także uruchomić wsparcie na
rzecz tzw. inteligentnych wiosek (Smart Village), które umożliwi zapewnienie większej
samowystarczalności, w tym energetycznej małym miejscowościom wiejskim, poprzez
wykorzystanie odpadów z produkcji rolniczej i lokalnych zasobów naturalnych. Plan
przewiduje szeroki katalog interwencji z jednej strony poprawiających jakość usług
doradczych, a z drugiej zapewniających rolnikom dostęp do wiedzy i innowacji.
Polska jest czołowym producentem i eksporterem żywności w Europie,
by utrzymać pozycję Polski na europejskim i światowym rynku, interwencje
w Planie Strategicznym WPR 2023-2027 zostały opracowane w sposób, który nie
ogranicza zdolności produkcyjnych polskich rolników. Wsparcie w ramach PS WPR
2023-2027 skierowane jest do rolników, przedsiębiorców i mieszkańców obszarów
wiejskich. Nabory wniosków o przyznanie pomocy przeprowadzane są w oparciu
o opracowany przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa harmonogram
naborów wniosków (roczny), poniżej link do szczegółowego harmonogramu:
https://www.gov.pl/web/arimr/harmonogram-naborow-wnioskow-o-przyznanie-
pomocy-w-2024-r-w-ramach-planu-strategicznego-dla-wspolnej-polityki-rolnej-
nalata-2023-2027.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
/podpisano elektronicznie/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów – Departament Spraw Parlamentarnych
-- 11 of 11 --