Interpelacja nr 17546
Interpelacja w sprawie stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej oraz skali zwolnień z odpłatności za pobyt mieszkańców domów pomocy społecznej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej oraz skali zwolnień z odpłatności za pobyt mieszkańców domów pomocy społecznej
Interpelacja nr 17546
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej oraz skali zwolnień z odpłatności za pobyt mieszkańców domów pomocy społecznej
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 02-06-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłaszają się obywatele wskazujący na poważne problemy związane ze stosowaniem art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) w celu realizacji zasady sprawiedliwości społecznej oraz ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt członków rodziny w domach pomocy społecznej, którzy w przeszłości rażąco naruszali wobec nich obowiązki rodzinne.
Z uzasadnienia projektu nowelizacji wynikało jednoznacznie, że intencją ustawodawcy było umożliwienie zwolnienia z opłat osób, wobec których rodzice lub inni bliscy dopuścili się poważnych zaniedbań w zakresie obowiązków alimentacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych obowiązków rodzinnych. W praktyce jednak pojawiają się liczne sygnały, że organy pomocy społecznej oraz samorządowe kolegia odwoławcze nadal w ograniczonym zakresie korzystają z tej przesłanki, koncentrując się przede wszystkim na kryteriach dochodowych.
Do mojego biura wpłynęła również informacja o trudnościach w uzyskaniu danych dotyczących stosowania tego przepisu w trybie dostępu do informacji publicznej. Wnioskodawcy zwracają uwagę, że brak ogólnodostępnych danych uniemożliwia ocenę skuteczności nowelizacji oraz ustalenie, czy cele ustawodawcy są rzeczywiście realizowane.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi monitoring stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej przez ośrodki pomocy społecznej, centra usług społecznych oraz samorządowe kolegia odwoławcze?
2. Jeżeli tak, proszę o przedstawienie danych za lata 2022-2025 dotyczących:
a) liczby wniosków o zwolnienie z odpłatności na podstawie art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej,
b) liczby decyzji pozytywnych i negatywnych,
c) liczby odwołań od tych decyzji,
d) liczby spraw zakończonych przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi.
3. Czy ministerstwo posiada informacje o znaczących rozbieżnościach w interpretacji art. 64 pkt 7 przez poszczególne organy pomocy społecznej lub samorządowe kolegia odwoławcze?
4. Czy do ministerstwa wpływały skargi lub sygnały od obywateli wskazujące na trudności w uzyskaniu zwolnienia z odpłatności pomimo przedstawienia dowodów rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych przez mieszkańca DPS?
5. Czy ministerstwo rozważa opracowanie wytycznych, rekomendacji lub interpretacji mających na celu ujednolicenie stosowania art. 64 pkt 7 i zapewnienie realizacji celu, dla którego przepis został wprowadzony?
6. Czy w ramach prac zespołu do spraw reformy systemu pomocy społecznej analizowane są zagadnienia związane z odpłatnością za pobyt w DPS, w tym funkcjonowanie art. 64 pkt 7 oraz art. 64a ustawy o pomocy społecznej?
7. Jakie są dotychczasowe wnioski z prac dotyczących zasad finansowania pobytu mieszkańców DPS oraz ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności?
8. Czy ministerstwo analizowało skuteczność obecnych regulacji w sytuacjach, gdy mieszkaniec DPS przed umieszczeniem w placówce przekazał swój majątek osobom trzecim, a koszty pobytu są następnie przenoszone na rodzinę lub gminę?
9. Czy prowadzone są lub planowane są prace legislacyjne nad zmianami w ustawie o pomocy społecznej dotyczącymi:
a) szerszego wykorzystania majątku mieszkańców DPS do pokrywania kosztów pobytu,
b) ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia opłat w sytuacjach wcześniejszych zaniedbań rodzinnych,
c) doprecyzowania przesłanek zwolnienia określonych w art. 64 pkt 7 ustawy?
10. Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby osób przebywających w domach pomocy społecznej, których pobyt jest współfinansowany przez członków rodziny, oraz jaka była łączna wartość tych dopłat w latach 2022-2025?
Uprzejmie proszę o szczegółowe odniesienie się do przedstawionych kwestii. Problem ten ma istotny wymiar społeczny i dotyczy osób, które często doświadczyły w przeszłości poważnych zaniedbań ze strony członków rodziny, a obecnie są zobowiązywane do ponoszenia kosztów ich pobytu w domach pomocy społecznej. Wymaga on zatem szczególnej uwagi zarówno w zakresie praktyki stosowania obowiązujących przepisów, jak i ewentualnych działań legislacyjnych.
Z poważaniem Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 17546
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej oraz skali zwolnień z odpłatności za pobyt mieszkańców domów pomocy społecznej
Zgłaszający: Magdalena Filipek-Sobczak
Data wpływu: 02-06-2026
Szanowna Pani Minister,
do mojego biura poselskiego zgłaszają się obywatele wskazujący na poważne problemy związane ze stosowaniem art. 64 pkt 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten został wprowadzony ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66) w celu realizacji zasady sprawiedliwości społecznej oraz ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt członków rodziny w domach pomocy społecznej, którzy w przeszłości rażąco naruszali wobec nich obowiązki rodzinne.
Z uzasadnienia projektu nowelizacji wynikało jednoznacznie, że intencją ustawodawcy było umożliwienie zwolnienia z opłat osób, wobec których rodzice lub inni bliscy dopuścili się poważnych zaniedbań w zakresie obowiązków alimentacyjnych, wychowawczych, opiekuńczych lub innych obowiązków rodzinnych. W praktyce jednak pojawiają się liczne sygnały, że organy pomocy społecznej oraz samorządowe kolegia odwoławcze nadal w ograniczonym zakresie korzystają z tej przesłanki, koncentrując się przede wszystkim na kryteriach dochodowych.
Do mojego biura wpłynęła również informacja o trudnościach w uzyskaniu danych dotyczących stosowania tego przepisu w trybie dostępu do informacji publicznej. Wnioskodawcy zwracają uwagę, że brak ogólnodostępnych danych uniemożliwia ocenę skuteczności nowelizacji oraz ustalenie, czy cele ustawodawcy są rzeczywiście realizowane.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prowadzi monitoring stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej przez ośrodki pomocy społecznej, centra usług społecznych oraz samorządowe kolegia odwoławcze?
2. Jeżeli tak, proszę o przedstawienie danych za lata 2022-2025 dotyczących:
a) liczby wniosków o zwolnienie z odpłatności na podstawie art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej,
b) liczby decyzji pozytywnych i negatywnych,
c) liczby odwołań od tych decyzji,
d) liczby spraw zakończonych przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi.
3. Czy ministerstwo posiada informacje o znaczących rozbieżnościach w interpretacji art. 64 pkt 7 przez poszczególne organy pomocy społecznej lub samorządowe kolegia odwoławcze?
4. Czy do ministerstwa wpływały skargi lub sygnały od obywateli wskazujące na trudności w uzyskaniu zwolnienia z odpłatności pomimo przedstawienia dowodów rażącego naruszenia obowiązków rodzinnych przez mieszkańca DPS?
5. Czy ministerstwo rozważa opracowanie wytycznych, rekomendacji lub interpretacji mających na celu ujednolicenie stosowania art. 64 pkt 7 i zapewnienie realizacji celu, dla którego przepis został wprowadzony?
6. Czy w ramach prac zespołu do spraw reformy systemu pomocy społecznej analizowane są zagadnienia związane z odpłatnością za pobyt w DPS, w tym funkcjonowanie art. 64 pkt 7 oraz art. 64a ustawy o pomocy społecznej?
7. Jakie są dotychczasowe wnioski z prac dotyczących zasad finansowania pobytu mieszkańców DPS oraz ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności?
8. Czy ministerstwo analizowało skuteczność obecnych regulacji w sytuacjach, gdy mieszkaniec DPS przed umieszczeniem w placówce przekazał swój majątek osobom trzecim, a koszty pobytu są następnie przenoszone na rodzinę lub gminę?
9. Czy prowadzone są lub planowane są prace legislacyjne nad zmianami w ustawie o pomocy społecznej dotyczącymi:
a) szerszego wykorzystania majątku mieszkańców DPS do pokrywania kosztów pobytu,
b) ochrony osób zobowiązanych do ponoszenia opłat w sytuacjach wcześniejszych zaniedbań rodzinnych,
c) doprecyzowania przesłanek zwolnienia określonych w art. 64 pkt 7 ustawy?
10. Czy ministerstwo dysponuje danymi dotyczącymi liczby osób przebywających w domach pomocy społecznej, których pobyt jest współfinansowany przez członków rodziny, oraz jaka była łączna wartość tych dopłat w latach 2022-2025?
Uprzejmie proszę o szczegółowe odniesienie się do przedstawionych kwestii. Problem ten ma istotny wymiar społeczny i dotyczy osób, które często doświadczyły w przeszłości poważnych zaniedbań ze strony członków rodziny, a obecnie są zobowiązywane do ponoszenia kosztów ich pobytu w domach pomocy społecznej. Wymaga on zatem szczególnej uwagi zarówno w zakresie praktyki stosowania obowiązujących przepisów, jak i ewentualnych działań legislacyjnych.
Z poważaniem Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
14%
Konkretność
86%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 3 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
6.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6947 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.362.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17546 Pani Posłanki Magdaleny Filipek-Sobczak, w sprawie
stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej oraz skali zwolnień z odpłatności za
pobyt mieszkańców domów pomocy społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Kwestie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (dps) reguluje ustawa z dnia 12
marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 639). Stosownie do art. 61 ust. 1
tego aktu obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są
w kolejności: mieszkaniec placówki, w kwocie nieprzekraczającej 70% swojego dochodu;
małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do dps.
Ustalenie odpłatności od bliskich osoby przebywającej w placówce zależy od ich sytuacji
dochodowej (opłatę za pobyt w dps wnosi się, jeżeli dochód na osobę jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego odpowiednio osoby samotnie gospodarującej bądź na osobę
w rodzinie, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż
300% kryterium dochodowego w pomocy społecznej). Wysokość ponoszonej przez osoby
bliskie odpłatności ustalana jest w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy
społecznej, w drodze negocjacji pomiędzy osobą zobowiązaną, a dyrekcją ośrodka pomocy
społecznej.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera ponadto przepisy umożliwiające nieponoszenie
odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Obligatoryjnie z ponoszenia
odpłatności zwalnia się na podstawie art. 64a (osoba przedstawia prawomocne orzeczenie
sądu o pozbawieniu mieszkańca placówki władzy rodzicielskiej nad nią lub prawomocne
orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia
publicznego, popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego,
małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub
fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica).
Fakultatywne przesłanki zwolnienia z odpłatności wskazuje art. 64 ww. ustawy. Zgodnie
z tym przepisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt
mieszkańca w dps można z niej częściowo lub całkowicie zwolnić na ich wniosek, po
przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują
uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, niepełnosprawność, bądź
małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia.
Zgodnie z dodanym do art. 64 w 2022 r. punktem 7 osobę obowiązaną można zwolnić
z odpłatności również, jeśli wykaże ona rażące naruszenie przez osobę kierowaną do dps
obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem niej.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Zgodnie z doktryną pojęcie obowiązków rodzinnych może być interpretowane szeroko.
Można pod nim rozumieć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa
(np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z KRO), jak i powinności czysto
społeczne lub zobowiązanie moralne. Wśród obowiązków rodzinnych wymienia się m.in.
obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci, obowiązek
wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka z poszanowaniem jego godności i praw,
obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka, czy obowiązek rodziców
i dzieci utrzymywania ze sobą kontaktów.
Katalog zwolnień z odpłatności zawarty w art. 64 ustawy o pomocy społecznej jest otwarty,
o czym świadczy użycie zwrotu „w szczególności”. Ośrodek pomocy społecznej może
zwolnić osobę z odpłatności także w innych, niewymienionych w tym przepisie sytuacjach.
Decyzja dotycząca zwolnienia z odpłatności należy do gminy, gdyż w razie jej podjęcia to
gmina, w miejsce zwolnionych członków rodziny, przejmuje obowiązek ponoszenia kosztów
pobytu w dps.
Decyzje o ustaleniu odpłatności za pobyt osób bliskich w domach pomocy społecznej
i dotyczące zwolnienia z odpłatności podejmują w każdym indywidualnym przypadku
samorządy gminne. Kierownictwo MRPiPS nie dysponuje danymi na temat liczby osób
zwolnionych z odpłatności ani kwot, których te zwolnienia dotyczą. Dane takie nie są
zbierane w ramach statystyk publicznych.
Z danych ze statystyk publicznych wynika natomiast, że w przypadku niewielkiego odsetka
mieszkańców domów pomocy społecznej pobyt tych osób w placówce współfinansowany
jest przez członków rodziny. Zgodnie ze sprawozdaniem MRPiPS-05:
— w 2022 r. członkowie rodziny partycypowali w kosztach pobytu 5 125 mieszkańców
dps (na 31 grudnia 2022 r. liczba mieszkańców wynosiła 76 930),
— w 2023 r. członkowie rodziny partycypowali w kosztach pobytu 5 515 mieszkańców
dps (na 31 grudnia 2023 r. liczba mieszkańców wynosiła 77 670),
— w 2024 r. członkowie rodziny partycypowali w kosztach pobytu 5 706 mieszkańców
dps (na 31 grudnia 2024 r. liczba mieszkańców wynosiła 78 323 mieszkańców),
— w 2025 r. (dane wstępne, w trakcie weryfikacji) członkowie rodziny partycypowali
w kosztach pobytu 5 604 mieszkańców dps (na 31 grudnia 2025 r. liczba mieszkańców
wynosiła 78 697).
Kierownictwo MRPiPS planuje poszerzenie katalogu obligatoryjnych przesłanek zwolnienia
osób bliskich z odpłatności za pobyt pensjonariuszy dps w tych placówkach w ramach
projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw,
wpisanego do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem
UD315. Projekt uwzględnia dodanie do obligatoryjnych przesłanek zwolnienia z
odpłatności sytuacji, kiedy osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże na podstawie
dokumentów dołączonych do wniosku rażące naruszenie przez osobę kierowaną do dps lub
mieszkańca placówki obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych
względem niej.
Projekt poszerza ponadto katalog osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt bliskich
w domu pomocy społecznej o osoby obdarowane nieruchomością w zamian za opiekę (m.in.
umowa dożywocia), a także doprecyzowuje kwestię zwolnienia z odpłatności za pobyt osób
bliskich w dps osób małoletnich.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
W ostatnim czasie przeprowadzono szerokie konsultacje publiczne projektu ustawy
o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw. Uwagi które
przesłano w ramach procesu konsultacji publicznych są skrupulatnie analizowane.
Ostateczny kształt przepisów zależy od dalszych etapów procesu legislacyjnego, w tym od
przebiegu prac nad projektem ustawy w Sejmie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.362.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17546 Pani Posłanki Magdaleny Filipek-Sobczak, w sprawie
stosowania art. 64 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej oraz skali zwolnień z odpłatności za
pobyt mieszkańców domów pomocy społecznej, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Kwestie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej (dps) reguluje ustawa z dnia 12
marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2026 r. poz. 639). Stosownie do art. 61 ust. 1
tego aktu obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są
w kolejności: mieszkaniec placówki, w kwocie nieprzekraczającej 70% swojego dochodu;
małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do dps.
Ustalenie odpłatności od bliskich osoby przebywającej w placówce zależy od ich sytuacji
dochodowej (opłatę za pobyt w dps wnosi się, jeżeli dochód na osobę jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego odpowiednio osoby samotnie gospodarującej bądź na osobę
w rodzinie, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż
300% kryterium dochodowego w pomocy społecznej). Wysokość ponoszonej przez osoby
bliskie odpłatności ustalana jest w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy
społecznej, w drodze negocjacji pomiędzy osobą zobowiązaną, a dyrekcją ośrodka pomocy
społecznej.
Ustawa o pomocy społecznej zawiera ponadto przepisy umożliwiające nieponoszenie
odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Obligatoryjnie z ponoszenia
odpłatności zwalnia się na podstawie art. 64a (osoba przedstawia prawomocne orzeczenie
sądu o pozbawieniu mieszkańca placówki władzy rodzicielskiej nad nią lub prawomocne
orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia
publicznego, popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego,
małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub
fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica).
Fakultatywne przesłanki zwolnienia z odpłatności wskazuje art. 64 ww. ustawy. Zgodnie
z tym przepisem osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt
mieszkańca w dps można z niej częściowo lub całkowicie zwolnić na ich wniosek, po
przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują
uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, niepełnosprawność, bądź
małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia.
Zgodnie z dodanym do art. 64 w 2022 r. punktem 7 osobę obowiązaną można zwolnić
z odpłatności również, jeśli wykaże ona rażące naruszenie przez osobę kierowaną do dps
obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem niej.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Zgodnie z doktryną pojęcie obowiązków rodzinnych może być interpretowane szeroko.
Można pod nim rozumieć zarówno obowiązki wynikające z przepisów prawa
(np. obowiązek alimentacyjny, obowiązki wynikające z KRO), jak i powinności czysto
społeczne lub zobowiązanie moralne. Wśród obowiązków rodzinnych wymienia się m.in.
obowiązek wzajemnego szacunku i wspierania się rodziców i dzieci, obowiązek
wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka z poszanowaniem jego godności i praw,
obowiązek troszczenia się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka, czy obowiązek rodziców
i dzieci utrzymywania ze sobą kontaktów.
Katalog zwolnień z odpłatności zawarty w art. 64 ustawy o pomocy społecznej jest otwarty,
o czym świadczy użycie zwrotu „w szczególności”. Ośrodek pomocy społecznej może
zwolnić osobę z odpłatności także w innych, niewymienionych w tym przepisie sytuacjach.
Decyzja dotycząca zwolnienia z odpłatności należy do gminy, gdyż w razie jej podjęcia to
gmina, w miejsce zwolnionych członków rodziny, przejmuje obowiązek ponoszenia kosztów
pobytu w dps.
Decyzje o ustaleniu odpłatności za pobyt osób bliskich w domach pomocy społecznej
i dotyczące zwolnienia z odpłatności podejmują w każdym indywidualnym przypadku
samorządy gminne. Kierownictwo MRPiPS nie dysponuje danymi na temat liczby osób
zwolnionych z odpłatności ani kwot, których te zwolnienia dotyczą. Dane takie nie są
zbierane w ramach statystyk publicznych.
Z danych ze statystyk publicznych wynika natomiast, że w przypadku niewielkiego odsetka
mieszkańców domów pomocy społecznej pobyt tych osób w placówce współfinansowany
jest przez członków rodziny. Zgodnie ze sprawozdaniem MRPiPS-05:
— w 2022 r. członkowie rodziny partycypowali w kosztach pobytu 5 125 mieszkańców
dps (na 31 grudnia 2022 r. liczba mieszkańców wynosiła 76 930),
— w 2023 r. członkowie rodziny partycypowali w kosztach pobytu 5 515 mieszkańców
dps (na 31 grudnia 2023 r. liczba mieszkańców wynosiła 77 670),
— w 2024 r. członkowie rodziny partycypowali w kosztach pobytu 5 706 mieszkańców
dps (na 31 grudnia 2024 r. liczba mieszkańców wynosiła 78 323 mieszkańców),
— w 2025 r. (dane wstępne, w trakcie weryfikacji) członkowie rodziny partycypowali
w kosztach pobytu 5 604 mieszkańców dps (na 31 grudnia 2025 r. liczba mieszkańców
wynosiła 78 697).
Kierownictwo MRPiPS planuje poszerzenie katalogu obligatoryjnych przesłanek zwolnienia
osób bliskich z odpłatności za pobyt pensjonariuszy dps w tych placówkach w ramach
projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw,
wpisanego do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod numerem
UD315. Projekt uwzględnia dodanie do obligatoryjnych przesłanek zwolnienia z
odpłatności sytuacji, kiedy osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże na podstawie
dokumentów dołączonych do wniosku rażące naruszenie przez osobę kierowaną do dps lub
mieszkańca placówki obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych
względem niej.
Projekt poszerza ponadto katalog osób zobowiązanych do odpłatności za pobyt bliskich
w domu pomocy społecznej o osoby obdarowane nieruchomością w zamian za opiekę (m.in.
umowa dożywocia), a także doprecyzowuje kwestię zwolnienia z odpłatności za pobyt osób
bliskich w dps osób małoletnich.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
W ostatnim czasie przeprowadzono szerokie konsultacje publiczne projektu ustawy
o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw. Uwagi które
przesłano w ramach procesu konsultacji publicznych są skrupulatnie analizowane.
Ostateczny kształt przepisów zależy od dalszych etapów procesu legislacyjnego, w tym od
przebiegu prac nad projektem ustawy w Sejmie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --