Interpelacja w sprawie ujednolicenia zasad mobilności zawodowej komorników sądowych i asesorów komorniczych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 17460
do ministra sprawiedliwości
w sprawie ujednolicenia zasad mobilności zawodowej komorników sądowych i asesorów komorniczych
Zgłaszający: Artur Jarosław Łącki
Data wpływu: 28-05-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do niniejszej interpelacji skłoniły mnie sygnały od aplikantów komorniczych stojących przed koniecznością podjęcia decyzji o dalszej ścieżce zawodowej. Aplikanci ci - mający wkrótce uzyskać status asesorów komorniczych, a następnie komorników sądowych - wyrazili głębokie zaniepokojenie obecną sytuacją prawną, która uniemożliwia im realną mobilność zawodową w obrębie zawodów prawniczych. W ich imieniu oraz z uwagi na wagę systemową opisanego problemu kieruję do Pana Ministra niniejszą interpelację.
Obowiązujący stan prawny ogranicza możliwość skorzystania przez asesorów komorniczych i komorników sądowych z uproszczonych ścieżek dostępu do zawodów prawniczych, takich jak referendarz sądowy, sędzia, prokurator, adwokat, radca prawny, mimo że osoby wykonujące zawody prawnicze o porównywalnym zakresie kompetencji są w tym zakresie wyraźnie uprzywilejowane. Stan ten rodzi uzasadnione wątpliwości co do zgodności z art. 32 Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa) oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw i wolności).
Obecnie asesorzy komorniczy stają przed koniecznością poniesienia ogromnych kosztów uruchomienia kancelarii, szacowanych na około 100 000-150 000 zł, co dla wielu młodych prawników stanowi barierę nie do pokonania. Problem ten pogłębiają stale rosnące koszty prowadzenia kancelarii przy jednoczesnym braku waloryzacji opłat komorniczych i utrzymującym się od lat poziomie wynagrodzeń.
Prowadzi to do sytuacji, w której komornik sądowy - mimo że wykonuje funkcję publiczną polegającą na realizacji orzeczeń wydawanych w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej - pozostaje pozbawiony realnego wsparcia i ochrony ze strony państwa. Ustawodawca nakłada bowiem obowiązek samodzielnego finansowania kancelarii, jednocześnie ograniczając możliwość osiągania stabilnych dochodów, co czyni ten zawód wyjątkowo obciążonym ryzykiem ekonomicznym.
Aktualna ustawa poważnie ogranicza rozwój zawodowy asesorów, którzy przeszli wieloetapową i wymagającą ścieżkę kształcenia zawodowego. Proces ten obejmuje zdanie egzaminu wstępnego na aplikację komorniczą, odbycie samej aplikacji, a następnie zdanie egzaminu zawodowego komorniczego. W toku szkolenia asesorzy zdobywają szeroką wiedzę prawniczą oraz praktyczne doświadczenie, porównywalne z przygotowaniem oferowanym w ramach aplikacji radcowskiej czy adwokackiej. Tymczasem po powołaniu na stanowisko komornika sądowego adepci zawodu nie są objęci ścieżką uproszczonego dostępu do żadnego z zawodów prawniczych, takich jak referendarz sądowy, sędzia, prokurator, adwokat czy radca prawny, na zasadach analogicznych względem osób wykonujących inne zawody prawnicze.
Tytułem przykładu - komornik sądowy uzyskuje prawo wpisu na listę adwokatów lub radców prawnych dopiero po 3 latach wykonywania zawodu (art. 66 ust. 1 pkt 2 P.a., art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p.). Tymczasem w przypadku osób, które zajmowały stanowisko sędziego, prokuratora lub wykonywały zawód radcy prawnego albo notariusza wymóg stażu zawodowego całkowicie nie obowiązuje. Prowadzi to do trudnej do uzasadnienia dysproporcji pomiędzy zawodami prawniczymi.
Przejawem braku konsekwencji ustawodawcy w realizacji zasady wzajemnej mobilności pomiędzy zawodami prawniczymi jest również treść art. 149 § 1 pkt 5 P.u.s.p., określającego katalog egzaminów zawodowych uprawniających do ubiegania się o stanowisko referendarza sądowego. Przepis ten uwzględnia egzaminy sędziowski, prokuratorski, notarialny, adwokacki oraz radcowski, pomijając jednak egzamin komorniczy, mimo że również stanowi on państwowy egzamin zawodowy potwierdzający posiadanie specjalistycznej wiedzy prawniczej.
W konsekwencji asesor komorniczy oraz komornik sądowy, który zdał egzamin zawodowy weryfikujący jego kwalifikacje merytoryczne i praktyczne, pozostają wyłączeni z możliwości ubiegania się o mianowanie na stanowisko referendarza sądowego w przeciwieństwie do przedstawicieli innych zawodów prawniczych znajdujących się na porównywalnym etapie kariery zawodowej. Takie rozwiązanie prowadzi do nieuzasadnionego zróżnicowania statusu zawodowego oraz deprecjonowania kompetencji osób wykonujących zawody komornicze, pomimo że zakres ich obowiązków wymaga wysokiego poziomu wiedzy prawniczej oraz praktycznego stosowania prawa.
Tymczasem przepis art. 155 § 1c pkt 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych wprost wymienia zdany egzamin komorniczy – obok egzaminów sędziowskiego, prokuratorskiego, adwokackiego, radcowskiego i notarialnego – jako samodzielną podstawę zatrudnienia na stanowisku starszego asystenta sędziego. Ustawodawca uznał zatem, że wiedza i kwalifikacje potwierdzone egzaminem komorniczym są porównywalne z kwalifikacjami wszystkich pozostałych zawodów prawniczych.
Skoro ustawodawca dokonał tego zrównania na gruncie jednego przepisu, utrzymywanie odmiennego traktowania tych samych kwalifikacji w przepisach o dostępie do innych zawodów prawniczych nie jest wyrazem spójnej polityki legislacyjnej - lecz wewnętrzną sprzecznością systemu prawnego, w przypadku której Ministerstwo Sprawiedliwości, jako organ odpowiedzialny za jakość legislacji, powinno dążyć do usunięcia.
Powyższy stan rzeczy budzi poważne wątpliwości konstytucyjne, przede wszystkim w świetle art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiającego zasadę równości wobec prawa oraz zakaz dyskryminacji w życiu zawodowym i społecznym. Ustawodawca, różnicując sytuację przedstawicieli zawodów prawniczych o zbliżonym poziomie kwalifikacji i odpowiedzialności, powinien wykazać istnienie proporcjonalnych i racjonalnych podstaw takiego zróżnicowania. W obecnym stanie prawnym trudno jednak wskazać obiektywne przesłanki uzasadniające aż tak daleko idące ograniczenia dotyczące asesorów i komorników sądowych.
Obowiązujące regulacje budzą również wątpliwości co do zgodności z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zasada proporcjonalności wymaga, by ograniczenia praw i wolności były konieczne i adekwatne do celu regulacji. Ustawodawca nie wskazał obiektywnego kryterium, które uzasadniałoby odmienne traktowanie kwalifikacji asesorów komorniczych i komorników sądowych - potwierdzonych egzaminem zawodowym, wieloletnią praktyką i pełną odpowiedzialnością dyscyplinarną - skoro kwalifikacje innych grup prawniczych o porównywalnym doświadczeniu w stosowaniu prawa są uznawane za wystarczające. Brak takiego kryterium oznacza, że ograniczenie nie spełnia testu proporcjonalności.
Wobec powyższego konieczne jest podjęcie niezwłocznych działań legislacyjnych zapewniających asesorom komorniczym i komornikom sądowym dostęp do innych zawodów prawniczych - takich jak referendarz sądowy, sędzia, prokurator, adwokat czy radca prawny - na zasadach analogicznych do pozostałych grup prawniczych.
Wprowadzenie odpowiednich zmian ustawowych powinno zmierzać do stworzenia spójnego i proporcjonalnego systemu mobilności zawodowej w obrębie zawodów prawniczych, zgodnego z konstytucyjną zasadą równości (art. 32 Konstytucji RP), zasadą proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP). Dalsze utrzymywanie obecnych ograniczeń i dystynkcji trudno uznać za racjonalne i zgodne z zasadami demokratycznego państwa prawnego określonymi w art. 2 Konstytucji RP.
W związku z powyższym zgłoszono szereg postulatów, które mają na celu zapewnienie równości w dostępie asesorów komorniczych i komorników sądowych do innych zawodów prawniczych. W szczególności środowisko aplikantów komorniczych zwróciło się z następującymi pytaniami:
Jakie względy merytoryczne i systemowe uzasadniają zróżnicowanie zakresu mobilności zawodowej asesorów komorniczych oraz komorników sądowych, pomimo że asesorzy komorniczy – podobnie jak komornicy sądowi – legitymują się zdanym egzaminem zawodowym, potwierdzającym posiadanie kwalifikacji do wykonywania czynności wymagających wysokiego poziomu wiedzy prawniczej i praktyki zawodowej?
Z jakich przyczyn ustawodawca przyjął odmienne rozwiązanie wobec asesorów komorniczych niż w przypadku innych zawodów prawniczych, w których zdanie egzaminu zawodowego stanowi końcowy etap ścieżki szkoleniowej oraz potwierdzenie pełnych kwalifikacji zawodowych?
Skoro ustawodawca w art. 155 § 1c P.u.s.p. zrównał przedstawicieli wszystkich zawodów prawniczych - w tym asesorów komorniczych i komorników sądowych - w dostępie do stanowiska starszego asystenta sędziego, to czy ministerstwo uważa ten przepis za błąd legislacyjny, czy za potwierdzenie porównywalności kwalifikacji? W zależności od odpowiedzi - co stoi na przeszkodzie analogicznemu ujednoliceniu w zakresie dostępu do innych zawodów prawniczych?
Jakie konkretne prace legislacyjne Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło lub zamierza podjąć – i w jakim terminie – w celu ujednolicenia zasad mobilności zawodowej asesorów komorniczych i komorników sądowych z zasadami obowiązującymi inne zawody prawnicze?
Z wyrazami szacunku
Artur Łącki
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Maria Ejchart
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 2 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (16)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
24368 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.299.2026
Warszawa, 05 listopada 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 17460 Pana Posła Artura Łąckiego
(z 1 czerwca 2026 r.), w sprawie ujednolicenia zasad mobilności zawodowej komorników
sądowych i asesorów komorniczych.
Ad. 1 i 2
Uprzejmie wyjaśniam, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 32 ust. 1 stanowi, że
wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez
władze publiczne. Ust. 2 tego przepisu stanowi zaś, że nikt nie może być dyskryminowany
w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Konstytucja
RP w art. 65 ust. 1 stanowi, że każdemu zapewnia się wolność wyboru i wykonywania
zawodu oraz wyboru miejsca pracy, a wyjątki w tym zakresie określa ustawa.
Wskazać należy, że wolność wyboru i wykonywania zawodu nie ma w polskim porządku
prawnym charakteru absolutnego. Już w art. 65 ust. 1 Konstytucji RP jest mowa
o wyjątkach, które winny być unormowane w akcie rangi ustawy. Wymagania, jakie muszą
zostać spełnione dla wprowadzenia ograniczeń, zostały określone w art. 31 ust.
3 Konstytucji RP, który dopuszcza możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw
i wolności tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie prawa dla jego
bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia
i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą
-- 1 of 12 --
2
naruszać istoty wolności i praw. Jak podnosi się w orzecznictwie Trybunału
Konstytucyjnego, te przesłanki mają postać wartości (dóbr) konkurujących z zakresem
korzystania przez jednostkę ze swych wolności i praw i wyraźnie korespondują z ujęciem
zawartym w art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
(orzeczenie TK z dnia 19 maja 1998 r., sygn. U 5/97, OTK ZU. Nr 4/1997, poz. 46, s. 251).
Odnosząc się do twierdzeń zawartych w treści ww. interpelacji, na wstępie przede
wszystkim należy rozróżnić stanowiska asesora komorniczego i komornika sądowego.
O ile obowiązujący stan prawny faktycznie w pewien sposób ogranicza możliwość
skorzystania przez asesorów komorniczych z uproszczonych ścieżek dostępu do innych
zawodów prawniczych, to jednak w przypadku komorników sądowych ograniczenia te są
znacznie mniejsze.
Procedura powołania zainteresowanego na stanowisko asesora komorniczego oraz
komornika sądowego została w całości uregulowana w ustawie z dnia 22 marca
2018 r. o komornikach sądowych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1458, ze zm.), dalej „u.k.s. Tylko ten
akt reguluje przedmiotowe kwestie.
Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 1-11 u.k.s na komornika sądowego może zostać powołana
osoba, która spełnia wszystkie wymienione w nim przesłanki. W myśl art.
11 ust. 2 pkt 6 u.k.s., z wymogu odbycia aplikacji komorniczej, złożenia egzaminu
komorniczego i przepracowania w charakterze asesora komorniczego przez okres
co najmniej 2 lat, zwolnione są m.in. osoby, które wykonywały zawód adwokata, radcy
prawnego lub notariusza przez okres co najmniej 2 lat.
Z kolei w myśl art. 129 u.k.s. na stanowisko asesora może zostać powołana osoba, która
złożyła wniosek o powołanie na stanowisko asesora oraz:
1) uzyskała pozytywny wynik egzaminu komorniczego, oraz spełnia wymogi
określone w art. 11 ust. 1 pkt 1-6 i 8 albo art. 11 ust. 1 pkt 1-6 oraz art. 11 ust. 4 lub
2) spełnia wymogi określone w art. 11 ust. 1 pkt 1-6 oraz art. 11 ust. 3.
Na gruncie obecnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 26 maja 1982 r.
- Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2024 r., poz. 1564 ze zm.), dalej „u.p.a” i ustawy z dnia
6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 499 ze zm.),dalej „u.r.p.”,
-- 2 of 12 --
3
możliwość skorzystania przez asesorów komorniczych i komorników sądowych
z uproszczonych ścieżek dostępu do zawodu adwokata i zawodu radcy prawnego jest
ograniczona w stosunku do przedstawicieli innych zawodów prawniczych, tj. sędziów,
prokuratorów, adwokatów, radców prawnych i notariuszy.
Zgodnie bowiem z treścią art. 66 ust. 1 pkt 3 ustawy u.p.a. wymogu odbycia aplikacji
adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do osób, które zajmowały
stanowisko sędziego, prokuratora lub wykonywały zawód radcy prawnego albo
notariusza. Odpowiednią regulację zawiera też ustawa o radcach prawnych w art.
25 ust. 1 pkt 3. Ustawodawca nie określa przy tym okresu, przez jaki osoby te miałyby
zajmować wskazane stanowiska czy wykonywać określone zawody.
Natomiast osoby, które wykonywały zawód komornika zwolnione są z wymogu odbycia
aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego, jeżeli zawód ten wykonywały
przez okres co najmniej 3 lat (art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.a.). Analogiczna regulacja jak
wskazana w art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p. Możliwości określonych w tych przepisach nie
posiadają asesorzy komorniczy.
Na podstawie art. 66 ust. 2 pkt 5 u.p.a., do egzaminu adwokackiego składanego przed
komisją, o której mowa w art. 78 ustawy, bez odbycia aplikacji adwokackiej mogą
natomiast przystąpić osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, notarialny lub
komorniczy (odpowiednio - art. 25 ust. 1 pkt 5 u.r.p). W tym zakresie zatem osoby zdające
te egzaminy traktowane są na równi.
Zgodnie zaś z art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie
(Dz.U. z 2026 r. poz. 614), dalej „u.p.n.”, na stanowisko notariusza, bez konieczności
odbycia aplikacji notarialnej i złożenia egzaminu notarialnego w Rzeczypospolitej Polskiej
mogą być powołane osoby, które zajmowały stanowisko sędziego lub prokuratora
(pkt 2, bez wymogu stażu), zajmowały stanowisko asesora sądowego przez okres
co najmniej 2 lat (pkt 2a), a także wykonywały zawód adwokata lub radcy prawnego przez
okres co najmniej 3 lat (pkt 3).
Natomiast osoby, które wykonują zawód referendarza sądowego, wymienione
w interpelacji wśród przedstawicieli zawodów prawniczych korzystających
z uproszczonych ścieżek dostępu do innych zawodów prawniczych, nie mają możliwości
-- 3 of 12 --
4
ubiegania się o powołanie na stanowisko notariusza bez zdanego egzaminu notarialnego
i to niezależnie od długości stażu pracy w zawodzie referendarza sądowego.
Na podstawie art. 12 § 2 pkt 7 u.p.n. do egzaminu notarialnego bez odbycia aplikacji
notarialnej mogą przystąpić osoby, które w Rzeczypospolitej Polskiej zdały egzamin
sędziowski, prokuratorski, adwokacki, radcowski lub komorniczy. Ponadto
do egzaminu notarialnego, bez odbycia aplikacji notarialnej, mogą przystąpić osoby, które
przez okres co najmniej 4 lat w okresie nie dłuższym niż 6 lat przed złożeniem wniosku
o dopuszczenie do egzaminu, były zatrudnione na stanowisku referendarza sądowego,
starszego referendarza sądowego.
Warto tutaj wskazać na zakres uprawnień asesorów komorniczych, który jest znacznie
mniejszy niż ten, który posiadają komornicy sądowi.
Zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U.
z 2024 r. poz. 1458), dalej u.k.s., w ramach asesury komorniczej asesor, na zlecenie
komornika, może:
1) wykonywać czynności, o których mowa w art. 98 ust. 1-3;
2) przeprowadzać egzekucję w sprawach o:
a) świadczenie pieniężne,
b) zabezpieczenie roszczenia pieniężnego
jeżeli w dniu zlecenia wartość egzekwowanego lub podlegającego zabezpieczeniu
roszczenia nie przekracza kwoty 100 000 złotych, z wyłączeniem egzekucji
z nieruchomości;
3) w obecności i za zgodą komornika uczestniczyć w czynnościach odbywających się
poza kancelarią, w tym również podejmowanych w toku egzekucji świadczeń
niepieniężnych.
Zgodnie z ust. 2 powyższego przepisu w ramach czynności, o których mowa w ust. 1 pkt
2, asesorowi nie wolno:
1) dokonywać sprzedaży ruchomości, z wyjątkiem licytacji elektronicznej;
2) wydawać lub wykonywać orzeczeń o zastosowaniu środków przymusu;
3) sporządzać planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji, o ile suma ta przekracza
kwotę 25 000 złotych;
-- 4 of 12 --
5
4) wydawać decyzji i podpisywać dokumentów dotyczących depozytu;
5) dokonywać czynności odbywających się poza kancelarią;
6) wydawać postanowień kończących postępowanie oraz w przedmiocie opłat
egzekucyjnych;
7) dokonywać czynności związanych z nadaniem biegu skardze na czynność
komornika,
o których mowa w art. 767 § 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego, oraz w sprawach, w których przepisy o skardze na
czynność komornika stosuje się odpowiednio.
Zgodnie z art. 128 ust. 3 u.k.s., zakaz dokonywania czynności poza kancelarią nie wyklucza
możliwości pisemnego upoważnienia asesora w konkretnej sprawie do:
1) samodzielnego ustalenia, czy dłużnik faktycznie zamieszkuje lub prowadzi
działalność pod wskazanym adresem albo czy we wskazanym miejscu znajduje się
majątek dłużnika,
2) wysłuchania dłużnika, żądania od dłużnika złożenia wykazu majątku oraz żądania
wyjaśnień i informacji w trybie art. 761 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks
postępowania cywilnego,
3) zajęcia ruchomości - z zastrzeżeniem, że asesorowi nie wolno odebrać dozoru nad
zajętymi ruchomościami, a oznaczenia wartości zajętych ruchomości dokonuje
komornik - przy czym wymienione czynności nie mogą się wiązać z zastosowaniem
środków przymusu oraz działaniami, o których mowa w art. 814 § 1 ustawy z dnia
17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Komornik może również zlecić asesorowi przeprowadzenie czynności, o których mowa
w art. 3 ust. 3 pkt 3 i ust. 4. (art. 128 ust. 4 u.k.s.).
Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, zakres kompetencji i odpowiedzialności asesorów
komorniczych w porównaniu z tymi posiadanymi przez komorników sądowych jest
znacznie ograniczony. Odnosząc się do zagadnienia zapewnienia równości w dostępie
asesorów komorniczych i komorników sądowych do innych zawodów prawniczych
(adwokatów, radców prawnych i notariuszy), podkreślić należy, że zakres czynności
wykonywanych przez osoby reprezentujące ww. zawody jest dużo szerszy niż zakres
-- 5 of 12 --
6
czynności przypisanych asesorom komorniczym i komornikom. Trudno również
stwierdzić, aby zakres uprawnień i kompetencji asesorów komorniczych był
porównywalny z takimi zawodami jak adwokat, radca prawny, referendarz sądowy,
prokurator czy sędzia.
Przykładowo, adwokatura powołana jest do udzielania pomocy prawnej, współdziałania
w ochronie praw i wolności obywatelskich oraz w kształtowaniu i stosowaniu prawa (art.
1 ustawy Prawo o adwokaturze). Udzielanie pomocy prawnej dotyczy tutaj wszelkich
dziedzin prawa i nie doznaje ograniczeń. Podobnie, pomoc prawna świadczona jest przez
radców prawnych - art. 2 ustawy o radcach prawnych. Prokuratura z kolei wykonuje
zadania w zakresie ścigania przestępstw oraz stoi na straży praworządności - art. 2 ustawy
z dnia 28 stycznia 2016 r. Prawo o prokuraturze (Dz. U. z 2024 r. poz. 390). Sędziowie zaś
wykonują zadania w zakresu wymiaru sprawiedliwości (art. 2 § 1 ustawy z dnia 27 lipca
2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334), dalej u.s.p.).
Niewątpliwie trudno uznać, aby zakres kompetencji ww. zawodach był zbliżony do tego,
który posiadają asesorzy komorniczy, czy nawet komornicy sądowi.
Ustosunkowując się natomiast do zamieszczonych w interpelacji twierdzeń,
że w toku szkolenia asesorzy komorniczy zdobywają szeroką wiedzę prawniczą oraz
praktyczne doświadczenie, porównywalne z przygotowaniem oferowanym w ramach
aplikacji radcowskiej czy adwokackiej, wskazać należy, iż zakres i czas trwania aplikacji
komorniczej reguluje ww. u.k.s. oraz rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia
14 grudnia 2018 r. w sprawie organizacji i przebiegu aplikacji komorniczej. Ramowy
program aplikacji komorniczej ustala zaś Krajowa Rada Komornicza w drodze uchwały.
Z przepisu art. 93 ust. 1 u.k.s. wynika, że aplikacja komornicza trwa 2 lata. Natomiast
aplikacja adwokacka i radcowska trwają 3 lata (art. 76 ust. 1 u.p.a), art. 32 ust. 2 u.r.p.
Aplikacja notarialna trwa zaś 3 lata i 6 miesięcy (art. 72 § 1 u.p.n.).
Aplikacja komornicza – zgodnie z u.k.s.- polega na zaznajomieniu aplikanta
z całokształtem pracy komornika, przygotowaniu do należytego i samodzielnego
wykonywania zawodu komornika oraz przyswojeniu zasad etyki zawodowej. Zatem zakres
tematyczny aplikacji komorniczej skupia się na realizowaniu tego, określonego ustawowo
-- 6 of 12 --
7
celu. Tym samym różni się on znacznie od zakresu tematycznego poruszanego w trakcie
trwania aplikacji adwokackiej, radcowskiej czy notarialnej.
Tytułem przykładu należy wskazać, że z ramowego programu aplikacji komorniczej,
przyjętego uchwałą Krajowej Rady Komorniczej z dnia 4 listopada 2025 r. wynika, iż prawo
karne na aplikacji komorniczej obejmuje zalewie 8 godzin zajęć, podczas gdy na aplikacji
adwokackiej jest to ponad 100 godzin (przykładowo w Izbie Adwokackiej w Częstochowie
– 135 h zajęć, a w Izbie Adwokackiej w Gdańsku – 120 godzin zajęć), zaś na aplikacji
radcowskiej - 70 godzin. Już na powyższym przykładzie widać znaczącą różnicę w
przygotowaniu zawodowym osób ubiegających się o wykonywanie w przyszłości różnych
zawodów prawniczych i braku możliwości uznania, że szkolenie na aplikacji komorniczej
jest tożsame ze szkoleniem na aplikacji adwokackiej czy radcowskiej.
Jeśli chodzi o egzaminy zawodowe, to każdy z nich realizuje odrębny cel ustawowy,
sprawdzając przygotowanie prawnicze zdającego do samodzielnego
i należytego wykonywania zawodu - odpowiednio komornika sądowego (art. 117 ust.
1 u.k.s.), adwokata (art. 78d ust. 1 u.p.a.), radcy prawnego (art. 364 ust. 1 u.r.p.) czy
notariusza (art. 74 § 3 u.p.n.), egzekwując tym samym różny zakres wiedzy prawniczej
i różne umiejętności jej zastosowania w praktyce wykonywanego zawodu.
Zgodnie z art. 117 u.k.s., egzamin komorniczy składa się z 4 części pisemnych, przy czym
pierwsza i druga część egzaminu komorniczego obejmuje rozwiązanie zadań, dotyczących
czynności wchodzących w zakres ustawowych zadań komorników w oparciu o akta lub
przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu
komorniczego obejmuje rozwiązanie zadania, polegającego na przygotowaniu projektu
czynności, o których mowa w art. 767 § 5 k.p.c. Czwarta część egzaminu obejmuje
natomiast rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu oraz zasad etyki,
i polega na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan
faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.
W myśl natomiast z art. 78d u.p.a. oraz z art. 364 u.r.p., egzamin adwokacki
i odpowiednio egzamin radcowski składają się z pięciu części pisemnych i obejmują
rozwiązanie zadań z zakresu: 1) prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu
oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia,
-- 7 of 12 --
8
na sporządzeniu opinii prawnej (część pierwsza); 2) prawa cywilnego lub rodzinnego,
polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania,
że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej (część druga);
3) prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu
pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich
wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej (część trzecia), 4) prawa administracyjnego,
polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub
skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest
brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej (część czwarta); 5) zasad
wykonywania zawodu odpowiednio adwokata lub radcy prawnego lub zasad etyki
polegającego na przygotowaniu opinii prawnej (część piąta).
Egzamin notarialny zaś składa się z trzech części pisemnych, których zakres uregulowany
został w art. 74 § 4 u.p.a. Pierwsza i druga część egzaminu notarialnego polegają na
opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanych przypadków; trzecia
część natomiast polega na opracowaniu projektu odmowy dokonania czynności
notarialnej albo uzasadnieniu jej dopuszczalności albo na opracowaniu projektu czynności
notarialnej innej niż akt notarialny.
Uwzględniając zatem opisane zróżnicowanie egzaminów: komorniczego, adwokackiego,
radcowskiego i notarialnego, w szczególności odmienny zakres przedmiotowy, za
nieuprawnione uznać należy twierdzenie o porównywalnym zakresie kompetencji osób,
które zdały poszczególne egzaminy. Zakres tematyczny każdego z zawodowych
egzaminów prawniczych skupia się na realizowaniu określonego ustawowo celu, jakim
jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdającego do wykonywania danego,
konkretnego zawodu. Tym samym zakres egzaminu komorniczego różni się zasadniczo od
zakresów tematycznych innych egzaminów prawniczych, stąd też brak jest możliwości
uznania, że egzamin komorniczy sprawdza wiedzę tożsamo z egzaminem adwokackim,
radcowskim czy notarialnym.
Te uwidocznione powyżej różnice dotyczące zakresu, czasu trwania i programu każdej
z ww. aplikacji, a także zakresu i celu egzaminów zawodowych, przeprowadzanych dla
poszczególnych grup prawników, stanowiły za pewne ratio legis rozwiązań przyjętych
przez ustawodawcę w poszczególnych aktach prawnych, regulujących zasady
-- 8 of 12 --
9
wykonywania danego zawodu prawniczego. Ich wynikiem są obecnie obowiązujące
przepisy, które pozwalają komornikom sądowym i asesorom komorniczym na przejście
do niektórych zawodów prawniczych, ale po spełnieniu określonych warunków.
Te ostatnie mają niejako wyrównać dysproporcje spowodowane krótszą aplikacją
komorniczą, odmiennym zakresem programowym realizowanym na tej aplikacji oraz
zakresem materiału na egzaminie komorniczym, liczbą części na egzaminie, rodzajem
pytań i strukturą zadań praktycznych. Z tego też powodu w art. 66 ust. 1 pkt 2 u.p.a.
zwolniono komorników sądowych, pragnących wpisać się na listę adwokatów z wymogu
odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego, ale po uprzednim
udowodnieniu przez nich wykonywania zawodu komornika sądowego przez najmniej
3 lata. Analogiczny przepis zamieszczono w art. 25 ust. 1 pkt 2 u.r.p w odniesieniu
do komorników ubiegających się o wpis na listę radców prawnych; przepisy Prawa
o notariacie nie zawierają podobnej regulacji.
Natomiast żadnych, odmiennych regulacji ustawodawca nie przewidział
w stosunku do osób po egzaminie komorniczym, które pragną przystąpić do egzaminu
adwokackiego, radcowskiego czy notarialnego. Podobnie jak osoby, które zdały egzamin
sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub radcowski, mogą one przystąpić do ww.
egzaminów bez odbycia aplikacji adwokackiej, radcowskiej czy notarialnej. Wynika
to z przepisów - odpowiednio art. 66 ust. 2 pkt 5 u.p.a., art. 25 ust. 2 pkt 5 u.r.p. oraz art.
12 § 2 pkt 7 u.p.n. W tym zakresie osoby, które zdały egzamin komorniczy (m.in. asesorzy
komorniczy i komornicy sądowi) są traktowane na równi z osobami, które przystąpiły
do innych egzaminów zawodowych.
Ustalając wymogi dla poszczególnych profesji prawniczych – ustawodawca przede
wszystkim chciał zapewnić wysoki poziom merytoryczny osób, czy to sprawujących
wymiar sprawiedliwości, czy to świadczących pomoc prawną, czy to wykonujących inne
zawody prawnicze – w zależności od charakteru danego zawodu. Ustawodawca ustalając
te wymogi miał na celu przede wszystkim ochronę praw jednostki, czy to korzystającej
z pomocy prawnej, czy to będącej stroną w procesie wymiaru sprawiedliwości. Nie ulega
wątpliwości, że odpowiedni program kształcenia, dostosowany do wyzwań danej profesji
prawniczej, zapewnia najlepszy poziom ochrony praw jednostki. Warto podkreślić,
iż większość aplikacji trwa 3 lata (a notarialna nawet 3,5 roku), zaś aplikacja komornicza
-- 9 of 12 --
10
jedynie 2 lata. Zakres kształcenia na aplikacji komorniczej jest zatem najwęższy. Dlatego
też ustawodawca nie przyznał asesorom komorniczym możliwości przejścia do innego
zawodu prawniczego. Możliwość wpisu na listę adwokatów lub radców prawnych mają
natomiast komornicy sądowi po osiągnięciu odpowiedniego stażu pracy. Jak wskazano
wyżej, zakres kompetencji i odpowiedzialności komorników sądowych jest większy niż ten
posiadany przez asesorów, stąd komornicy mają możliwość „przejścia” do zawodu radcy
prawnego lub adwokata – przy spełnieniu odpowiednich ustawowych wymogów.
Warto wskazać, że w przypadku możliwości zmiany danej profesji prawniczej na inną, bez
konieczności przejścia specjalistycznego szkolenia (co do zasady aplikacji oraz zaliczenia
egzaminu), decyduje nie tylko złożenie egzaminu prawniczego z pozytywnym wynikiem,
ale często również posiadanie odpowiedniego doświadczenia. Przykładowo, powołanie na
stanowisko sędziego sądu rejonowego jest możliwe w przypadku radcy prawnego,
adwokata bądź notariusza – jeżeli zawód ten wykonywali przez co najmniej 3 lata (art. 61
§ 2 pkt 4 u.s.p.). Komornicy sądowi nie mają takich możliwości z uwagi na znacząco różny
zakres kompetencji od tego posiadanego przez sędziów. Komornik sądowy jako
pomocniczy organ wymiaru sprawiedliwości, wykonuje ograniczone czynności, skupione
zasadniczo w obrębie postępowania egzekucyjnego, określone w art. 3 u.k.s. Sędziowie
z kolei zajmują się wykonywaniem zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości, co obejmuje
katalog wszelkich spraw. Inny jest także rodzaj szkolenia (a następnie egzaminu)
przewidzianego dla aplikantów sędziowskich i komorniczych. Egzamin komorniczy dotyczy
bowiem zupełnie innej problematyki niż egzamin sędziowski.
W zakresie możliwości powołania na urząd sędziego, ustawodawca nie dokonał zrównania
pozycji komornika z profesjami radcy prawnego lub adwokata. Decydujące znaczenie miał
tutaj zakres kompetencji oraz charakter spraw jakimi zajmują się poszczególne profesje
prawnicze. Jak wspomniano wcześniej radcowie prawni i adwokaci mogą świadczyć
pomoc prawną w zasadzie w nieograniczonym katalogu spraw. Kompetencje komorników
są ograniczone do postępowania egzekucyjnego.
-- 10 of 12 --
11
Ad. 3
Jeżeli chodzi o poruszony w interpelacji problem zrównania przedstawicieli wszystkich
zawodów prawniczych, w tym asesorów komorniczych i komorników sądowych,
w dostępie do stanowiska starszego asystenta sędziego, wprowadzenie takiego
uregulowania było uzasadnione charakterem pracy wykonywanej przez asystentów
sędziów. Zgodnie z art. 155 § 1 u.s.p. asystent sędziego wykonuje czynności zmierzające
do przygotowania spraw sądowych do rozpoznania oraz czynności z zakresu działalności
administracyjnej sądów, o której mowa w art. 8 pkt 2 u.s.p. Asystent sędziego nie
podejmuje czynności w sposób samodzielny, ale działa pod kierunkiem sędziego oraz
często korzysta z jego wskazówek. Asystent sędziego, w celu wykonywania tego zawodu
nie przechodzi również specjalistycznego szkolenia (aplikacji) oraz nie jest obowiązany do
zdania egzaminu zawodowego. Z uwagi na charakter tej profesji zasadne jest, aby mogła
być wykonywana w zasadzie przez każdego z prawników, którzy spełnią wymogi i zostaną
wyłonieni w drodze konkursu. Starszym asystentem sędziego mogą zaś być prawnicy
legitymujący się dodatkowymi kwalifikacjami np. zdanym zawodowym egzaminem
prawniczym.
Ad. 4
Reasumując, w ocenie Departamentu Zwodów Prawniczych MS obecne regulacje
zapewniają asesorom komorniczych i komornikom dostęp do innych zawodów
prawniczych z uwzględnieniem różnic, jakie wynikają z ich wiedzy teoretycznej
i doświadczenia praktycznego, zdobytych na aplikacji komorniczej oraz egzaminie
komorniczym, czy też w pracy wykonywanej w zawodzie asesora komorniczego bądź
komornika. Oczywiście za słuszny co do zasady należy uznać zgłoszony w interpelacji
postulat ujednolicenia mobilności zawodowej komorników i asesorów komorniczych, ale
aby mógł on zacząć faktycznie obowiązywać, konieczne byłoby przeprowadzenie zmian
w programie aplikacji komorniczej (np. poprzez zwiększenie liczby godzin z prawa karnego
czy gospodarczego), co niewątpliwie wiązałoby się z wydłużeniem okresu jej trwania.
To zaś podniosłoby znacząco opłatę za aplikację komorniczą.
Wyjaśniam, że w Departamencie Wykonania Orzeczeń i Probacji MS, prowadzone są
intensywne prace legislacyjne zmierzające m.in. do wprowadzenia mechanizmu
-- 11 of 12 --
12
waloryzacji opłat egzekucyjnych oraz zasad dystrybucji spraw egzekucyjnych, co winno
wpłynąć na uatrakcyjnienie zawodu komornika sądowego.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 12 of 12 --