Interpelacja nr 17422
Interpelacja w sprawie rządowego projektu dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (100%)
Rolnictwo i Rozwój Wsi (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie rządowego projektu dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych
Interpelacja nr 17422
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie rządowego projektu dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 26-05-2026
W związku z procedowanym przez rząd projektem ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, zakładającym wprowadzenie mechanizmu dopłat z budżetu państwa do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla artystów zawodowych, zwracam się o przedstawienie szczegółowych wyjaśnień dotyczących kosztów, kryteriów oraz zasad przyznawania tego wsparcia.
Z informacji publicznych wynika, że projekt przewiduje możliwość uzyskania dopłaty do składek ZUS przez osoby posiadające status artysty zawodowego oraz spełniające kryterium dochodowe. Według informacji KPRM dopłata ma uzupełniać składki do poziomu wynikającego z minimalnego wynagrodzenia za pracę, a status artysty zawodowego ma być przyznawany w drodze decyzji administracyjnej, z udziałem Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej oraz Komisji Opiniującej.
Jednocześnie media wskazują, że koszt funkcjonowania systemu w pierwszym pełnym roku, tj. w 2027 r., ma wynieść około 374,86 mln zł, a prawo do dopłaty ma przysługiwać osobom, których średni dochód z trzech poprzednich lat podatkowych nie przekroczy 125 proc. minimalnego wynagrodzenia. Budzi to poważne pytania o sprawiedliwość społeczną tego rozwiązania, zwłaszcza wobec milionów Polaków pracujących za minimalne wynagrodzenie, którzy sami ponoszą pełne ciężary składkowe i podatkowe.
Szczególne wątpliwości wywołuje także publicznie podnoszona kwestia zmiany sposobu liczenia progu dochodowego – z poziomu odnoszonego do minimalnego miesięcznego wynagrodzenia do poziomu liczonego w relacji do dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia. Tak istotna różnica może całkowicie zmienić zakres beneficjentów projektowanej ustawy.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy prawdą jest, że na etapie prac nad projektem zmieniono sposób określania progu dochodowego uprawniającego do dopłaty do składek ZUS z 125 proc. minimalnego miesięcznego wynagrodzenia rocznie na 125 proc. dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia, a jeżeli tak – kto podjął tę decyzję i jakie było jej uzasadnienie?
Ilu beneficjentów ma objąć system dopłat w latach 2026-2028 oraz jaki będzie łączny koszt tego rozwiązania dla budżetu państwa w każdym z tych lat?
Dlaczego rząd Donalda Tuska uznaje za zasadne finansowanie z pieniędzy podatników dopłat do składek ZUS dla wybranej grupy zawodowej, podczas gdy osoby pracujące za minimalne wynagrodzenie, przedsiębiorcy oraz rolnicy nie otrzymują analogicznego wsparcia w opłacaniu swoich składek?
Jakie mechanizmy kontrolne zostaną wprowadzone, aby zapobiec przyznawaniu dopłat osobom, które faktycznie osiągają wysokie dochody z działalności artystycznej, działalności gospodarczej, praw autorskich, tantiem, kontraktów reklamowych lub innych źródeł powiązanych z wykonywaniem zawodu artystycznego?
Interpelacja nr 17422
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego
w sprawie rządowego projektu dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 26-05-2026
W związku z procedowanym przez rząd projektem ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny, zakładającym wprowadzenie mechanizmu dopłat z budżetu państwa do składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne dla artystów zawodowych, zwracam się o przedstawienie szczegółowych wyjaśnień dotyczących kosztów, kryteriów oraz zasad przyznawania tego wsparcia.
Z informacji publicznych wynika, że projekt przewiduje możliwość uzyskania dopłaty do składek ZUS przez osoby posiadające status artysty zawodowego oraz spełniające kryterium dochodowe. Według informacji KPRM dopłata ma uzupełniać składki do poziomu wynikającego z minimalnego wynagrodzenia za pracę, a status artysty zawodowego ma być przyznawany w drodze decyzji administracyjnej, z udziałem Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej oraz Komisji Opiniującej.
Jednocześnie media wskazują, że koszt funkcjonowania systemu w pierwszym pełnym roku, tj. w 2027 r., ma wynieść około 374,86 mln zł, a prawo do dopłaty ma przysługiwać osobom, których średni dochód z trzech poprzednich lat podatkowych nie przekroczy 125 proc. minimalnego wynagrodzenia. Budzi to poważne pytania o sprawiedliwość społeczną tego rozwiązania, zwłaszcza wobec milionów Polaków pracujących za minimalne wynagrodzenie, którzy sami ponoszą pełne ciężary składkowe i podatkowe.
Szczególne wątpliwości wywołuje także publicznie podnoszona kwestia zmiany sposobu liczenia progu dochodowego – z poziomu odnoszonego do minimalnego miesięcznego wynagrodzenia do poziomu liczonego w relacji do dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia. Tak istotna różnica może całkowicie zmienić zakres beneficjentów projektowanej ustawy.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy prawdą jest, że na etapie prac nad projektem zmieniono sposób określania progu dochodowego uprawniającego do dopłaty do składek ZUS z 125 proc. minimalnego miesięcznego wynagrodzenia rocznie na 125 proc. dwunastokrotności minimalnego wynagrodzenia, a jeżeli tak – kto podjął tę decyzję i jakie było jej uzasadnienie?
Ilu beneficjentów ma objąć system dopłat w latach 2026-2028 oraz jaki będzie łączny koszt tego rozwiązania dla budżetu państwa w każdym z tych lat?
Dlaczego rząd Donalda Tuska uznaje za zasadne finansowanie z pieniędzy podatników dopłat do składek ZUS dla wybranej grupy zawodowej, podczas gdy osoby pracujące za minimalne wynagrodzenie, przedsiębiorcy oraz rolnicy nie otrzymują analogicznego wsparcia w opłacaniu swoich składek?
Jakie mechanizmy kontrolne zostaną wprowadzone, aby zapobiec przyznawaniu dopłat osobom, które faktycznie osiągają wysokie dochody z działalności artystycznej, działalności gospodarczej, praw autorskich, tantiem, kontraktów reklamowych lub innych źródeł powiązanych z wykonywaniem zawodu artystycznego?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maciej Wróbel
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
3 kwot, 14 %
Precyzyjne daty
4
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
8.1 / 1k zn.
- Zawiera 3 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (14)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10574 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2508982.11137743.10613581
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 17422 posła Dariusza Mateckiego z 1 czerwca 2026 roku
w sprawie rządowego projektu dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych, uprzejmie
proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
W toku prac nad
projektem ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód
artystyczny nie zmieniono założeń dotyczących kryterium dochodowego dotyczącego
uzyskiwania dopłat do składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
Należy podkreślić, że w wersji projektu skierowanej do konsultacji publicznych 29 kwietnia
2025 r. (data zamieszczenia w Biuletynie Informacji Publicznej MKiDN oraz portalu
Rządowego Centrum Legislacji w zakładce Rządowy Proces Legislacyjny) w art. 31 ust. 3 pkt
1 wskazano, że „Prawo do dopłaty przysługuje, jeżeli średni roczny dochód artysty
zawodowego z trzech lat kalendarzowych poprzedzających okres, o którym mowa w ust. 1,
nie przekroczył 125% dwunastokrotności miesięcznego minimalnego wynagrodzenia za
pracę pracowników obowiązującego w dniu 1 stycznia roku, w którym złożono wniosek o
dopłatę”. W obecnej wersji projektu przyjętej przez Radę Ministrów kryterium w tym
zakresie nie uległo zmianie, przy czym ze względu na konieczność doprecyzowania przepisu
oraz w wyniku innych zmian projektu i korekt legislacyjnych obecne brzmienie art. 40 ust. 3
projektu dotyczącego kryterium dochodowego jest następujące:
„Dopłata jest przyznawana, jeżeli średni roczny dochód artysty zawodowego z 3 lat
kalendarzowych poprzedzających okres, o którym mowa w ust. 1 w zdaniu drugim, nie
przekroczył 125 % dwunastokrotności miesięcznego minimalnego wynagrodzenia za pracę
pracowników, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu
1 stycznia roku, w którym złożono wniosek o dopłatę, przy czym przy liczeniu średniego
rocznego dochodu uwzględnia się dochody, o których mowa w art. 4 pkt 3 lit. d, osiągnięte
wyłącznie w roku podatkowym, o którym mowa w art. 30f ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca
1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, rozpoczynającym się i kończącym w
okresie, o którym mowa w ust. 1 w zdaniu drugim.”
Pojawiające się w przestrzeni publicznej informacje o zmianie zakładanego kryterium
dochodowego nie znajdują więc potwierdzenia w dokumentacji dotyczącej procesu
legislacyjnego.
-- 1 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 2.
Założono, że kryterium dochodowe umożliwiające wejście do systemu dopłat spełniać może
maksymalnie 27 861 osób, natomiast dopłatę otrzymywać może 21 316 osób.
Przewidywane łączne maksymalne wydatki związane projektem w pierwszych 3 latach
funkcjonowania ustawy to:
a) w roku 2027 – 374,86 mln zł;
b) w roku 2028 – 394,47 mln zł;
c) w roku 2029 – 414,84 mln zł.
Ad 3.
Sytuacja ekonomiczna znaczącej grupy artystów jest trudna. Około 69% z nich ma przychody
poniżej średniej krajowej, natomiast ok. 30% osiąga średnie przychody poniżej minimalnego
wynagrodzenia. Jednocześnie system ubezpieczeń społecznych wymaga opłacania
comiesięcznych składek w trybie nieadekwatnym do rodzaju prowadzonej przez nich
działalności. Jedynie 8,3% tej grupy zawodowej pozostaje w stosunku pracy na czas
nieokreślony, ponad połowa zaś (ok. 51%) posiada przychody z umów zlecenia i o dzieło.
W efekcie takiej struktury zawieranych umów duża część artystów nie jest w ogóle
ubezpieczona i w związku z tym nie może korzystać ze świadczeń czy to publicznej służby
zdrowia, czy zasiłku związanego z chorobą i macierzyństwem.
Badania prowadzone pod kierunkiem prof. Doroty Ilczuk (raport „Policzone, policzeni 2024.
Artyści, twórcy i wykonawcy w Polsce.”) potwierdziły duże zróżnicowanie przychodów
artystów: bardzo wysokie zarobki jednostek i pozostawanie poniżej płacy minimalnej przez
niemal 1/3 populacji. Szacuje się, że z ok. 62 400 twórców i artystów w Polsce 8,3% jest
zatrudnionych na umowy o pracę na czas nieokreślony, a 2,7% na czas określony.
Z szacunków wynika, że 18,7% artystów prowadzi działalność gospodarczą, a 13,9%
utrzymuje się z umów zleceń. Oznacza to, że ubezpieczeniami jest objętych obecnie 43,6%
osób. Pozostałe osoby to osoby pracujące na umowy o dzieło (37%), bez żadnego tytułu
prawnego (15,3%) albo też deklarujące jako formę zatrudnienia „inne”, niedoprecyzowane
w badaniu (ok. 4%).
Wprowadzenie dopłat dla osób wykonujących zawody artystyczne znajduje uzasadnienie w
obowiązującym porządku konstytucyjnym zarówno z perspektywy ochrony wartości
konstytucyjnych, jak i dopuszczalnych odstępstw od zasady równości. Problemy tych grup
zawodowych – wynikające z braku adekwatności form wykonywania działalności do
obowiązku comiesięcznej płatności składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne –
narastają od wielu lat. W szczególności dotyczy to nieregularnych, niestabilnych oraz
niewystarczających dochodów, które znacząco utrudniają im dostęp do systemu
zabezpieczenia społecznego.
Z perspektywy konstytucyjnej istnieje szereg wartości, które przemawiają za
wprowadzeniem dopłat w tym zakresie. Po pierwsze, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
w art. 6 ust. 1 nakłada na państwo obowiązek stwarzania warunków upowszechniania i
równego dostępu do dóbr kultury. Kultura, jako źródło tożsamości narodowej oraz czynnik
trwania i rozwoju społeczeństwa, wymaga wsparcia ze strony państwa, szczególnie w
kontekście grup zawodowych, które mają zasadniczy wpływ na jej kształtowanie
i przekazywanie. Dopłaty dla artystów są więc środkiem realizacji tego konstytucyjnego
obowiązku – ich celem jest zapewnienie ciągłości twórczości artystycznej, nawet w
warunkach ekonomicznego niedoboru.
Po drugie, w kontekście konstytucyjnej zasady równości (art. 32) są dopuszczalne
odstępstwa od formalnie rozumianej równości, o ile służą realizacji wartości nadrzędnych
-- 2 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
takich jak sprawiedliwość społeczna czy ochrona grup znajdujących się w szczególnie
trudnym położeniu. Równość nie oznacza bowiem identycznego traktowania wszystkich
podmiotów, lecz równość szans. W przypadku artystów dopłaty mogą stanowić narzędzie
kompensacji systemowych nierówności wynikających z nietypowego charakteru ich
zatrudnienia i źródeł dochodu, a tym samym służyć wyrównywaniu szans na uczestnictwo w
życiu zawodowym i społecznym.
Po trzecie, wsparcie artystów sprzyja rozwojowi kreatywności i innowacyjności, które
stanowią istotny zasób współczesnych gospodarek opartych na wiedzy i twórczości.
Inwestowanie w sektor kultury przynosi wymierne korzyści nie tylko w sferze społeczno-
symbolicznej, lecz również ekonomicznej, wspierając rozwój branż kreatywnych i wzrost
gospodarczy.
Wreszcie dopłaty stanowią istotny mechanizm ochrony różnorodności kulturowej,
uznawanej za jeden z fundamentów demokratycznego społeczeństwa. Wspierając także
tych twórców, którzy działają poza głównym nurtem komercyjnym, państwo realizuje cel
zachowania i rozwijania pluralizmu form wyrazu artystycznego. Bez odpowiedniego
wsparcia finansowego istnienie wielu niszowych form sztuki byłoby zagrożone, co
skutkowałoby zawężeniem oferty kulturalnej dostępnej dla społeczeństwa.
Mając na uwadze powyższe argumenty, należy uznać, że wprowadzenie dopłat dla artystów
i pracowników sektora kultury oraz sektora kreatywnego pozostaje zgodne z Konstytucją
Rzeczypospolitej Polskiej zarówno w zakresie upowszechniania i równego dostępu do dóbr
kultury (art. 6), jak i zasady równości wobec prawa (art. 32) oraz w kontekście obowiązku
państwa realizacji polityki społecznej, sprzyjającej spójności i rozwojowi społecznemu.
Jednocześnie MKiDN wskazuje, że rolnicy co do zasady objęci są ukierunkowanym
wyłącznie na nich systemem ubezpieczenia społecznego rolników, natomiast prowadzenie
działalności gospodarczej daje znaczne benefity w zakresie podatków (w tym możliwość
odliczenia kosztów uzyskania przychodu) czy ulgi dotyczące płatności składek na
ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (ulga na start, Mały ZUS, Mały ZUS Plus, wakacje
składkowe). Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z projektem status artysty zawodowego
(a w konsekwencji dopłata do składek) nie będzie mógł zostać przyznany osobie prowadzącej
działalność gospodarczą oraz podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Ad 4.
Projekt przewiduje mechanizm sprzyjający przejrzystości wydatkowania środków
publicznych, w tym w szczególności:
a) dopłata ma stanowić każdorazowo uzupełnienie składek uprawnionego do poziomu
składek należnych od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Dopłata ma
mieć charakter automatyczny, bezgotówkowy i nie trafi do artysty, a zostanie
przekazana bezpośrednio do ZUS;
b) przed przyznaniem dopłaty ZUS występuje do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej
o potwierdzenie wysokości dochodów wnioskodawcy. W zakresie dochodów
niepodlegających opodatkowaniu wnioskodawca dołącza stosowne oświadczenie
składane pod rygorem odpowiedzialności karnej;
c) dodatkowo status artysty zawodowego (a w konsekwencji dopłata do składek) nie
będzie mógł zostać przyznany osobie prowadzącej działalność gospodarczą oraz
podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dopłaty nie otrzymają również
osoby posiadające ubezpieczenie na innej podstawie, w tym w szczególności artyści-
emeryci;
d) w treści projektu przewidziano maksymalny limit wydatków budżetu państwa oraz
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będących skutkiem ustawy na kolejne 10 lat
-- 3 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
budżetowych (co nie dotyczy wydatków na dopłaty) wraz ze stosownymi
mechanizmami korygującymi zgodnie z art. 50 ust. 1a-5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009
r. o finansach publicznych.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 4 of 4 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie www.gov.pl/kultura/bip w zakładce Polityka przetwarzania danych osobowych.
Identyfikator dokumentu: 2508982.11137743.10613581
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Marta Cienkowska
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 17422 posła Dariusza Mateckiego z 1 czerwca 2026 roku
w sprawie rządowego projektu dopłat do składek ZUS dla artystów zawodowych, uprzejmie
proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
W toku prac nad
projektem ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód
artystyczny nie zmieniono założeń dotyczących kryterium dochodowego dotyczącego
uzyskiwania dopłat do składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
Należy podkreślić, że w wersji projektu skierowanej do konsultacji publicznych 29 kwietnia
2025 r. (data zamieszczenia w Biuletynie Informacji Publicznej MKiDN oraz portalu
Rządowego Centrum Legislacji w zakładce Rządowy Proces Legislacyjny) w art. 31 ust. 3 pkt
1 wskazano, że „Prawo do dopłaty przysługuje, jeżeli średni roczny dochód artysty
zawodowego z trzech lat kalendarzowych poprzedzających okres, o którym mowa w ust. 1,
nie przekroczył 125% dwunastokrotności miesięcznego minimalnego wynagrodzenia za
pracę pracowników obowiązującego w dniu 1 stycznia roku, w którym złożono wniosek o
dopłatę”. W obecnej wersji projektu przyjętej przez Radę Ministrów kryterium w tym
zakresie nie uległo zmianie, przy czym ze względu na konieczność doprecyzowania przepisu
oraz w wyniku innych zmian projektu i korekt legislacyjnych obecne brzmienie art. 40 ust. 3
projektu dotyczącego kryterium dochodowego jest następujące:
„Dopłata jest przyznawana, jeżeli średni roczny dochód artysty zawodowego z 3 lat
kalendarzowych poprzedzających okres, o którym mowa w ust. 1 w zdaniu drugim, nie
przekroczył 125 % dwunastokrotności miesięcznego minimalnego wynagrodzenia za pracę
pracowników, ustalonego na podstawie odrębnych przepisów, obowiązującego w dniu
1 stycznia roku, w którym złożono wniosek o dopłatę, przy czym przy liczeniu średniego
rocznego dochodu uwzględnia się dochody, o których mowa w art. 4 pkt 3 lit. d, osiągnięte
wyłącznie w roku podatkowym, o którym mowa w art. 30f ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca
1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, rozpoczynającym się i kończącym w
okresie, o którym mowa w ust. 1 w zdaniu drugim.”
Pojawiające się w przestrzeni publicznej informacje o zmianie zakładanego kryterium
dochodowego nie znajdują więc potwierdzenia w dokumentacji dotyczącej procesu
legislacyjnego.
-- 1 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 2.
Założono, że kryterium dochodowe umożliwiające wejście do systemu dopłat spełniać może
maksymalnie 27 861 osób, natomiast dopłatę otrzymywać może 21 316 osób.
Przewidywane łączne maksymalne wydatki związane projektem w pierwszych 3 latach
funkcjonowania ustawy to:
a) w roku 2027 – 374,86 mln zł;
b) w roku 2028 – 394,47 mln zł;
c) w roku 2029 – 414,84 mln zł.
Ad 3.
Sytuacja ekonomiczna znaczącej grupy artystów jest trudna. Około 69% z nich ma przychody
poniżej średniej krajowej, natomiast ok. 30% osiąga średnie przychody poniżej minimalnego
wynagrodzenia. Jednocześnie system ubezpieczeń społecznych wymaga opłacania
comiesięcznych składek w trybie nieadekwatnym do rodzaju prowadzonej przez nich
działalności. Jedynie 8,3% tej grupy zawodowej pozostaje w stosunku pracy na czas
nieokreślony, ponad połowa zaś (ok. 51%) posiada przychody z umów zlecenia i o dzieło.
W efekcie takiej struktury zawieranych umów duża część artystów nie jest w ogóle
ubezpieczona i w związku z tym nie może korzystać ze świadczeń czy to publicznej służby
zdrowia, czy zasiłku związanego z chorobą i macierzyństwem.
Badania prowadzone pod kierunkiem prof. Doroty Ilczuk (raport „Policzone, policzeni 2024.
Artyści, twórcy i wykonawcy w Polsce.”) potwierdziły duże zróżnicowanie przychodów
artystów: bardzo wysokie zarobki jednostek i pozostawanie poniżej płacy minimalnej przez
niemal 1/3 populacji. Szacuje się, że z ok. 62 400 twórców i artystów w Polsce 8,3% jest
zatrudnionych na umowy o pracę na czas nieokreślony, a 2,7% na czas określony.
Z szacunków wynika, że 18,7% artystów prowadzi działalność gospodarczą, a 13,9%
utrzymuje się z umów zleceń. Oznacza to, że ubezpieczeniami jest objętych obecnie 43,6%
osób. Pozostałe osoby to osoby pracujące na umowy o dzieło (37%), bez żadnego tytułu
prawnego (15,3%) albo też deklarujące jako formę zatrudnienia „inne”, niedoprecyzowane
w badaniu (ok. 4%).
Wprowadzenie dopłat dla osób wykonujących zawody artystyczne znajduje uzasadnienie w
obowiązującym porządku konstytucyjnym zarówno z perspektywy ochrony wartości
konstytucyjnych, jak i dopuszczalnych odstępstw od zasady równości. Problemy tych grup
zawodowych – wynikające z braku adekwatności form wykonywania działalności do
obowiązku comiesięcznej płatności składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne –
narastają od wielu lat. W szczególności dotyczy to nieregularnych, niestabilnych oraz
niewystarczających dochodów, które znacząco utrudniają im dostęp do systemu
zabezpieczenia społecznego.
Z perspektywy konstytucyjnej istnieje szereg wartości, które przemawiają za
wprowadzeniem dopłat w tym zakresie. Po pierwsze, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
w art. 6 ust. 1 nakłada na państwo obowiązek stwarzania warunków upowszechniania i
równego dostępu do dóbr kultury. Kultura, jako źródło tożsamości narodowej oraz czynnik
trwania i rozwoju społeczeństwa, wymaga wsparcia ze strony państwa, szczególnie w
kontekście grup zawodowych, które mają zasadniczy wpływ na jej kształtowanie
i przekazywanie. Dopłaty dla artystów są więc środkiem realizacji tego konstytucyjnego
obowiązku – ich celem jest zapewnienie ciągłości twórczości artystycznej, nawet w
warunkach ekonomicznego niedoboru.
Po drugie, w kontekście konstytucyjnej zasady równości (art. 32) są dopuszczalne
odstępstwa od formalnie rozumianej równości, o ile służą realizacji wartości nadrzędnych
-- 2 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
takich jak sprawiedliwość społeczna czy ochrona grup znajdujących się w szczególnie
trudnym położeniu. Równość nie oznacza bowiem identycznego traktowania wszystkich
podmiotów, lecz równość szans. W przypadku artystów dopłaty mogą stanowić narzędzie
kompensacji systemowych nierówności wynikających z nietypowego charakteru ich
zatrudnienia i źródeł dochodu, a tym samym służyć wyrównywaniu szans na uczestnictwo w
życiu zawodowym i społecznym.
Po trzecie, wsparcie artystów sprzyja rozwojowi kreatywności i innowacyjności, które
stanowią istotny zasób współczesnych gospodarek opartych na wiedzy i twórczości.
Inwestowanie w sektor kultury przynosi wymierne korzyści nie tylko w sferze społeczno-
symbolicznej, lecz również ekonomicznej, wspierając rozwój branż kreatywnych i wzrost
gospodarczy.
Wreszcie dopłaty stanowią istotny mechanizm ochrony różnorodności kulturowej,
uznawanej za jeden z fundamentów demokratycznego społeczeństwa. Wspierając także
tych twórców, którzy działają poza głównym nurtem komercyjnym, państwo realizuje cel
zachowania i rozwijania pluralizmu form wyrazu artystycznego. Bez odpowiedniego
wsparcia finansowego istnienie wielu niszowych form sztuki byłoby zagrożone, co
skutkowałoby zawężeniem oferty kulturalnej dostępnej dla społeczeństwa.
Mając na uwadze powyższe argumenty, należy uznać, że wprowadzenie dopłat dla artystów
i pracowników sektora kultury oraz sektora kreatywnego pozostaje zgodne z Konstytucją
Rzeczypospolitej Polskiej zarówno w zakresie upowszechniania i równego dostępu do dóbr
kultury (art. 6), jak i zasady równości wobec prawa (art. 32) oraz w kontekście obowiązku
państwa realizacji polityki społecznej, sprzyjającej spójności i rozwojowi społecznemu.
Jednocześnie MKiDN wskazuje, że rolnicy co do zasady objęci są ukierunkowanym
wyłącznie na nich systemem ubezpieczenia społecznego rolników, natomiast prowadzenie
działalności gospodarczej daje znaczne benefity w zakresie podatków (w tym możliwość
odliczenia kosztów uzyskania przychodu) czy ulgi dotyczące płatności składek na
ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (ulga na start, Mały ZUS, Mały ZUS Plus, wakacje
składkowe). Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z projektem status artysty zawodowego
(a w konsekwencji dopłata do składek) nie będzie mógł zostać przyznany osobie prowadzącej
działalność gospodarczą oraz podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Ad 4.
Projekt przewiduje mechanizm sprzyjający przejrzystości wydatkowania środków
publicznych, w tym w szczególności:
a) dopłata ma stanowić każdorazowo uzupełnienie składek uprawnionego do poziomu
składek należnych od wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Dopłata ma
mieć charakter automatyczny, bezgotówkowy i nie trafi do artysty, a zostanie
przekazana bezpośrednio do ZUS;
b) przed przyznaniem dopłaty ZUS występuje do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej
o potwierdzenie wysokości dochodów wnioskodawcy. W zakresie dochodów
niepodlegających opodatkowaniu wnioskodawca dołącza stosowne oświadczenie
składane pod rygorem odpowiedzialności karnej;
c) dodatkowo status artysty zawodowego (a w konsekwencji dopłata do składek) nie
będzie mógł zostać przyznany osobie prowadzącej działalność gospodarczą oraz
podlegającej ubezpieczeniu społecznemu rolników. Dopłaty nie otrzymają również
osoby posiadające ubezpieczenie na innej podstawie, w tym w szczególności artyści-
emeryci;
d) w treści projektu przewidziano maksymalny limit wydatków budżetu państwa oraz
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będących skutkiem ustawy na kolejne 10 lat
-- 3 of 4 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
budżetowych (co nie dotyczy wydatków na dopłaty) wraz ze stosownymi
mechanizmami korygującymi zgodnie z art. 50 ust. 1a-5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009
r. o finansach publicznych.
Z poważaniem
z up. Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Sekretarz Stanu
Maciej Wróbel
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 4 of 4 --