Odpowiedź na interpelację w sprawie systemowych rozwiązań dotyczących wynagrodzeń nauczycieli, automatycznej rewaloryzacji płac oraz ograniczenia biurokracji i zwiększenia autonomii nauczycieli Odpowiedź na interpelację nr 17346 w sprawie systemowych rozwiązań dotyczących wynagrodzeń nauczycieli, automatycznej rewaloryzacji płac oraz ograniczenia biurokracji i zwiększenia autonomii nauczycieli Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Henryk Kiepura Warszawa, 15-06-2026 Szanowny Panie Pośle, odpowiadając na pytania zawarte w interpelacji nr 17346, uprzejmie informuję, co następuje. System wynagradzania nauczycieli Sprawy godnych warunków pracy nauczycieli oraz wzmocnienie prestiżu tego zawodu zaufania publicznego stanowią jeden z priorytetów polityki oświatowej państwa. Dowodem są konkretne działania podjęte dotychczas i nadal podejmowane przez obecny rząd. Podwyższenie w 2024 r. wynagrodzeń nauczycieli – o 33% w przypadku nauczycieli początkujących i 30% w przypadku nauczycieli mianowanych i dyplomowanych – było pierwszym krokiem wyrównywania poziomu wynagrodzeń nauczycieli do oczekiwanego poziomu. Podwyżka ta znacząco poprawiła poziom płac tej grupy zawodowej w relacji do wskaźników makroekonomicznych. Od 1 stycznia 2026 r. średnie wynagrodzenie nauczycieli początkujących względem stanu z 2023 r. jest wyższe o 44%, a wynagrodzenia nauczycieli mianowanych i dyplomowanych są wyższe o 41%. Minister Edukacji dostrzega potrzebę dalszych zmian mających na celu poprawę warunków wynagradzania nauczycieli. Dlatego też są rozważane różne koncepcje zmian w zakresie systemu wynagradzania nauczycieli. Obecnie nie został jeszcze opracowany projekt ustawy lub założeń legislacyjnych zawierający zmiany w niniejszym zakresie. Działania podjęte w celu odbudowy prestiżu zawodu nauczyciela Niezależnie od podwyżek dokonano także innych korzystnych zmian w zakresie wynagradzania nauczycieli oraz przysługujących im uprawnień. W celu wypracowania rozwiązań systemowych w dziedzinie pragmatyki zawodowej nauczycieli został powołany Zespół do spraw pragmatyki zawodowej nauczycieli, w skład którego wchodzą przedstawiciele strony rządowej, reprezentatywnych organizacji związkowych oraz ogólnopolskich organizacji jednostek samorządu terytorialnego. Mając na względzie konieczność wzmocnienia ekonomicznego nauczycieli, rząd podjął decyzję o pilnym wprowadzeniu części zmian ustawowych wypracowanych wspólnie z przedstawicielami organizacji związkowych w ramach prac Zespołu, aby jak najszybciej poprawić warunki pracy nauczycieli. Ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1160) dokonano wielu zmian oczekiwanych przez nauczycieli. Do najważniejszych z nich należą: podwyższenie nagrody jubileuszowej za 40 lat pracy do 300% wynagrodzenia miesięcznego i wprowadzenie nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy - 400% wynagrodzenia miesięcznego; podwyższenie wysokości odpraw w związku z przejściem na emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne; ujednolicenie tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycieli praktycznej nauki zawodu z tygodniowym obowiązkowym wymiarem godzin zajęć nauczycieli teoretycznych przedmiotów zawodowych – 18 godzin tygodniowo; poszerzenie grupy nauczycieli uprawnionych do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego; uregulowanie przypadków, w których nauczyciel zachowuje albo traci prawo do wynagrodzenia za przydzielone, ale niezrealizowane godziny ponadwymiarowe; skrócenie okresu zatrudnienia nauczyciela rozpoczynającego pracę w szkole, na podstawie umowy o pracę na czas określony, do jednego roku szkolnego; umożliwienie nauczycielom, którym do nabycia prawa do emerytury brakuje mniej niż rok, skorzystania z urlopu dla poratowania zdrowia na leczenie uzdrowiskowe lub rehabilitację uzdrowiskową; uregulowanie kwestii ochrony przedemerytalnej nauczycieli; wyeliminowanie przypadków przydzielania nauczycielom zastępstw za nieobecnych nauczycieli do realizacji w czasie, w którym powinni oni realizować zajęcia w ramach obowiązującego ich tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć; umożliwienie przedłużenia powierzenia stanowiska dyrektora szkoły lub placówki na kolejny okres. Ponadto ustawą z dnia 25 lipca 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (Dz. U. poz. 1189), zapewniono nauczycielom korzystniejsze warunki organizacji pracy, tj. przywrócono bardziej elastyczne zasady w zakresie czasu pracy przez odstąpienie od sztywnych regulacji dotyczących godzin dostępności nauczycieli w przedszkolach, szkołach i placówkach oraz innych jednostkach organizacyjnych. Ustawą z dnia z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela (Dz. U. poz. 1849) przyznano nauczycielom prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe w każdym przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych mu godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Wpływ poziomu wynagrodzeń na indywidualne decyzje podejmowane przez nauczycieli Ocena wpływu wysokości wynagrodzeń na decyzje nauczycieli (rezygnacja z zawodu, awans zawodowy, zainteresowanie studiami pedagogicznymi itp.) nie jest możliwa na podstawie danych zgromadzonych w Systemie Informacji Oświatowej. Decyzje te mają charakter indywidualny i wynikają z wielu czynników. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie prowadziło dedykowanych badań w tym zakresie i nie dysponuje jednoznacznymi wnioskami łączącymi poziom wynagrodzeń z decyzjami kadrowymi. Należy jednocześnie wyjaśnić, że na podstawie danych gromadzonych w SIO nie jest możliwe precyzyjne ustalenie liczby nauczycieli, którzy w latach 2023-2026 odeszli z zawodu, ani tych, którzy w tych latach rozpoczęli pracę jako nowi nauczyciele. Zgodnie z art. 8 pkt 3 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 152, z późn. zm.) w systemie gromadzone są dane dotyczące m.in. rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem według określonych przyczyn. Dane te mają charakter zbiorczy i nie pozwalają na ich przypisanie do konkretnej osoby ani na śledzenie dalszej ścieżki zawodowej nauczycieli. W związku z powyższym, nie ma możliwości jednoznacznego ustalenia, czy nauczyciel, z którym rozwiązano stosunek pracy (np. w związku z przejściem na emeryturę), nie podjął ponownie zatrudnienia w innej jednostce systemu oświaty. Przepisy ustawy o SIO nie przewidują również rejestrowania informacji pozwalających na identyfikację momentu rozpoczęcia wykonywania zawodu nauczyciela w ujęciu „pierwszego zatrudnienia”. Nie ma definicji nowego nauczyciela w SIO. Gromadzone dane odnoszą się do faktu zatrudnienia nauczyciela w danej jednostce i w określonym okresie, nie umożliwiają jednak rozróżnienia, czy jest to osoba podejmująca pracę w zawodzie po raz pierwszy, czy też nauczyciel powracający do wykonywania zawodu po przerwie. Warto jednocześnie zwrócić uwagę, że liczba wolnych stanowisk pracy dla nauczycieli systematycznie maleje – w porównaniu z analogicznym okresem roku poprzedniego jest ich o ok. 6,5% mniej, a względem 2024 r. o ok. 17% mniej. Nauczyciele odchodzą z zawodu nie tylko z powodu zarobków, ale też z powodu przejścia na emeryturę, rentę, nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, czy też np. z chęci wykonywania innego zawodu, stwierdzenia braku odpowiednich predyspozycji do pracy z dziećmi lub całkowitej rezygnacji ze świadczenia pracy z powodów osobistych. Również rezygnacja z awansu na stopień nauczyciela dyplomowanego nie musi być bezpośrednio związana z poziomem wynagrodzenia. Należy pamiętać, że awans na stopień nauczyciela mianowanego jest obowiązkowy, natomiast na stopień nauczyciela dyplomowanego – dobrowolny. Z inicjatywy MEN Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy podjął się realizacji projektu niekonkurencyjnego pt. Monitoring i prognoza zapotrzebowania na nauczycieli i nauczycielki. Projekt ten będzie realizowany i finansowany w ramach Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027. Celem projektu będzie: opracowanie narzędzia do prognozowania zapotrzebowania na nauczycielki i nauczycieli wszystkich etapów edukacyjnych i specjalizacji, przeprowadzenie pogłębionej diagnozy formalnych i poza formalnych warunków pracy nauczycielek i nauczycieli w Polsce, opracowanie i przetestowanie koncepcji funkcjonowania szkoły[1] w sytuacji zmiany systemowej[2] w zakresie warunków pracy nauczycielek i nauczycieli oraz organizacji pracy przedszkola, szkoły i innej placówki oświatowej. Wszystkie trzy cele projektu są ze sobą ściśle powiązane i wzajemnie się uzupełniają. Narzędzie do prognozowania (Zadanie 1) dostarcza danych o przyszłych potrzebach kadrowych, diagnoza warunków pracy (Zadanie 2) wyjaśnia przyczyny niedoborów i odpływu z zawodu, a opracowana i przetestowana koncepcja funkcjonowania szkoły (Zadanie 3) przekłada te analizy na konkretne rozwiązania organizacyjne i praktyczne. Razem tworzą spójny i systemowy mechanizm, który pozwoli nie tylko monitorować sytuację kadrową w oświacie, ale także aktywnie wpływać na poprawę warunków pracy i rozwój zawodowy nauczycielek i nauczycieli. Wyniki badania TALIS 2024 Najnowsza edycja Międzynarodowego Badania Nauczania i Uczenia się (Teaching and Learning International Survey - TALIS 2024), realizowanego pod auspicjami OECD, dostarcza cennych informacji o sytuacji zawodu nauczycieli z perspektywy ich samych. Badanie TALIS pełni funkcję barometru zawodu nauczyciela. W badaniu wzięli udział dyrektorzy i nauczyciele klas 5-8. Wyniki TALIS opierają się wyłącznie na ich deklaracjach, odzwierciedlając opinie, przekonania i relacje dotyczące pracy. Dane te nie są uzupełniane innymi źródłami. Pełny raport „Nauczycielki i nauczyciele o pracy w zawodzie” jest dostępny pod adresem: https://ibe.edu.pl/files/BIBLIOTEKA/TALIS/talis-2024.pdf Struktura demograficzna polskiej kadry nauczycielskiej i odejścia z zawodu nauczyciela Średni wiek polskich nauczycieli klas 5-8 wynosi 48 lat, a 45% nauczycieli ma powyżej 50 lat. Jednocześnie 4% nauczycieli w Polsce ma mniej niż 30 lat. Ogólnie 37% nauczycieli podało, że chce pracować w zawodzie nie dłużej niż 5 lat, natomiast deklaracje te uwzględniały wszystkie powody odejścia. Plany odejścia nauczycieli z zawodu są zróżnicowane ze względu na płeć i lokalizację szkoły, choć w mniejszym stopniu niż ze względu na wiek. Przyglądając się bliżej deklaracjom nauczycieli według wieku, widzimy, że młodsi nauczyciele (poniżej 35 lat) częściej rozważają odejście z zawodu w związku z pracą poza oświatą, dalszym kształceniem lub powodami osobistymi, natomiast wśród najstarszych, co oczywiste, dominuje deklaracja odejścia na emeryturę. Warto przy tym zastrzec, że są to wyniki oparte na deklaracjach nauczycieli, a nie rzeczywiste zachowania. Dobrostan nauczycieli i satysfakcja z pracy Polscy nauczyciele charakteryzują się bardzo silną motywacją wewnętrzną – 99% badanych lubi przedmiot, którego uczy i wykonuje swoją pracę z entuzjazmem. 88% badanych deklaruje ogólne zadowolenie z pracy. Zdecydowana większość nauczycieli w Polsce pozytywnie ocenia swoją szkołę (92% ją lubi, 82% poleciłoby innym), ale ogólna satysfakcja z zawodu jest niższa. Aż 80% nauczycieli klas 5–8 jest zadowolonych z warunków zatrudnienia (poza wynagrodzeniem), co stanowi jeden z wyższych odsetków w krajach uczestniczących w badaniu. 20% wyraża satysfakcję z wysokości wynagrodzenia. Ponadto w badaniu występują istotne statystycznie zależności między postrzeganą przez nauczycieli jakością relacji w społeczności szkolnej a ich satysfakcją zawodową oraz poziomem stresu zawodowego i kondycją psychofizyczną nauczycieli. Autonomia zawodowa i obowiązki nauczycieli Czas pracy nauczycieli W myśl art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2026 r. poz. 515) czas pracy nauczyciela zatrudnionego w pełnym wymiarze zajęć nie może przekraczać 40 godzin na tydzień. W ramach tego czasu pracy oraz ustalonego wynagrodzenia nauczyciel obowiązany jest realizować: zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, w wymiarze określonym w ust. 3 lub ustalonym na podstawie ust. 4a albo ust. 7 (tzw. pensum); inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów; zajęcia i czynności związane z przygotowaniem się do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym. Czas pracy nauczyciela zdeterminowany jest wykonywanymi przez niego zadaniami, przy czym wyłącznie zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, prowadzone bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz, są realizowane w wymiarze określonym przepisami prawa oraz ewidencjonowane. Praca nauczycieli poza ww. godzinami zajęć jest określona zadaniowo, a jej wymiar wynika z bieżących potrzeb szkoły. Do zadań tych należą w szczególności inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły. Należy ponadto podkreślić, iż to dyrektor szkoły, w granicach obowiązującego prawa, decyduje o przydzielonych nauczycielowi zadaniach oraz ich wymiarze, przy czym łączny wymiar czasu pracy nauczyciela nie może przekroczyć 40 godzin tygodniowo. Tworzenie dokumentacji Obecnie nie planuje się zmiany rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 sierpnia 2017 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (Dz. U. z 2024 r. poz. 50). Jednocześnie wyjaśniam, że nie zawiera ono przepisów nakazujących przygotowywania sprawozdań, raportów i analiz. Autonomia zawodowa nauczyciela Jak stanowią przepisy ustawy Karta Nauczyciela - nauczyciel w realizacji programu nauczania ma prawo do swobody stosowania takich metod nauczania i wychowania, jakie uważa za najwłaściwsze spośród uznanych przez współczesne nauki pedagogiczne, oraz do wyboru spośród zatwierdzonych do użytku szkolnego podręczników i innych pomocy naukowych. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy – Karta Nauczyciela, organ prowadzący szkołę obowiązany jest zapewnić szkole podstawowe warunki do realizacji przez nauczyciela zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych. Nauczycielowi przysługuje wyposażenie jego stanowiska pracy, umożliwiające realizację dydaktyczno-wychowawczego programu nauczania. Jednocześnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, nauczyciel lub zespół nauczycieli przedstawia dyrektorowi szkoły program nauczania do danych zajęć edukacyjnych z zakresu kształcenia ogólnego na dany etap edukacyjny. Dyrektor szkoły jest odpowiedzialny za uwzględnienie w szkolnym zestawie programów nauczania całości podstawy programowej kształcenia ogólnego ustalonej dla danego etapu edukacyjnego. Programy nauczania mogą również obejmować treści nauczania wykraczające poza zakres treści nauczania ustalonych dla danych zajęć edukacyjnych w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Należy jednocześnie podkreślić, że, zgodnie z art. 22a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2025 r. poz. 881, z późn. zm.), programy nauczania powinny być dostosowane do potrzeb i możliwości uczniów, dla których są przeznaczone. Zgodnie z art. 22aa ww. ustawy nauczyciel może zdecydować o realizacji programu nauczania: z zastosowaniem podręcznika, materiału edukacyjnego lub materiału ćwiczeniowego lub bez zastosowania podręcznika lub powyższych materiałów. Program nauczania może być realizowany również z wykorzystaniem w szczególności urządzeń, sprzętu lub oprogramowania, przydatnych do realizacji tego programu, z uwzględnieniem potrzeb edukacyjnych i możliwości psychofizycznych uczniów. Informuję również, że nowe rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 11 marca 2026 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym (Dz. U. z 2026 r. poz. 378), w części dotyczącej języka polskiego, wskazuje, że uczeń, m.in. czyta w każdym roku szkolnym niemniej niż 4 dłuższe utwory literackie, w tym: wybrane wspólnie przez nauczyciela i uczniów z listy przykładowych tekstów do omówienia w klasach IV-VIII lub spoza tej listy: - teksty epickie reprezentujące różne sposoby prowadzenia narracji, - utwory należące do literatury gatunkowej (np. fantasy, science fiction, kryminalne, przygodowe, obyczajowe), teksty z kanonu literatury światowej. Sposób wyboru podręczników i innych środków dydaktycznych (materiałów edukacyjnych i ćwiczeniowych) przez szkoły jest szczegółowo opisany w art. 22ab ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z tym przepisem dyrektor szkoły na podstawie propozycji zespołów nauczycieli, ustala: zestaw podręczników lub materiałów edukacyjnych obowiązujący we wszystkich oddziałach danej klasy przez co najmniej 3 lata szkolne; zestaw materiałów ćwiczeniowych obowiązujący w poszczególnych oddziałach w danym roku szkolnym. Ustalenie tych zestawów odbywa się po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i rady rodziców danej szkoły. Ponadto dyrektor szkoły, na wniosek zespołu nauczycieli, o którym mowa w art. 22ab ust. 1 ustawy o systemie oświaty, może: dokonać zmian w zestawie podręczników lub materiałów edukacyjnych oraz zmiany materiałów ćwiczeniowych, jeżeli nie ma możliwości zakupu danego podręcznika, materiału edukacyjnego lub materiału ćwiczeniowego; uzupełnić zestaw podręczników lub materiałów edukacyjnych, a także materiały ćwiczeniowe. Wyniki badania TALIS 2024 potwierdzają wysoki poziom autonomii dydaktycznej polskich nauczycieli. Zdecydowana większość (95%) odczuwa dużą lub pełną autonomię w planowaniu i prowadzeniu lekcji oraz wyborze metod nauczania. 83% nauczycieli dostrzega możliwość oddziaływania na funkcjonowanie szkoły. W badaniu zwrócono uwagę na fakt, że w sferze codziennej pracy dydaktycznej z uczniami polskie prawo przyznaje nauczycielowi autonomię, wyrażającą się w swobodzie doboru metod nauczania i wychowania oraz podręczników i pomocy naukowych. Prawie wszyscy badani polscy nauczyciele potwierdzili, że mają pełną lub znaczną autonomię w obszarach planowania i przygotowania lekcji oraz wyboru metod i form nauczania. Posiadana autonomia jest atutem, który zachęca nauczycieli do dalszego wykonywania pracy nauczyciela. W Polsce 52% nauczycieli uznało ją za bardzo ważną zaletę swojego zawodu, a kolejne 41% – za umiarkowanie ważną. Reasumując, polskie przepisy oraz wyniki badania TALIS 2024 wskazują, że nauczyciele mają szeroką autonomię w zakresie doboru metod pracy, rozszerzania omawianych treści, organizacji procesu dydaktycznego oraz wyboru materiałów edukacyjnych i lektur uzupełniających. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Henryk Kiepura Sekretarz Stanu [1] Projekt dotyczy wszystkich jednostek systemu oświaty, dla których dane są gromadzone w Systemie Informacji Oświatowej (SIO), obejmujących przedszkola, szkoły i placówki oświatowe – w tym również szkoły specjalne oraz szkoły funkcjonujące w ramach młodzieżowych ośrodków wychowawczych i socjoterapii – w zakresie adekwatnym do celów prognozowania zapotrzebowania na kadry. [2] Cykliczne procesy zmian wpisane w naturalną dynamikę funkcjonowania szkoły oraz aktualnie wdrażaną Reformę 26, przewidującą istotną zmianę systemową w zakresie warunków pracy nauczycielek i nauczycieli oraz organizacji pracy szkoły.