Interpelacja nr 17270
Interpelacja w sprawie kryteriów dochodowych pomocy społecznej oraz sytuacji osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (30%)
Podatki, Finanse i Budżet (30%)
Zdrowie i Lecznictwo (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie kryteriów dochodowych pomocy społecznej oraz sytuacji osób z niepełnosprawnościami
Interpelacja nr 17270
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie kryteriów dochodowych pomocy społecznej oraz sytuacji osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 20-05-2026
Szanowna Pani Ministro!
Do mojego biura poselskiego zwrócił się obywatel, wskazując na problemy związane z funkcjonowaniem systemu pomocy społecznej oraz trudną sytuacją osób z niepełnosprawnościami, które mimo realnych trudności życiowych tracą możliwość uzyskania wsparcia z powodu nieznacznego przekroczenia obowiązujących kryteriów dochodowych.
W kierowanej korespondencji zwrócono uwagę na rosnącą rozbieżność pomiędzy ustawowymi progami dochodowymi a rzeczywistymi kosztami życia, w szczególności kosztami ponoszonymi przez osoby z niepełnosprawnościami. Dotyczy to m.in. wydatków na leczenie, rehabilitację, zakup leków, sprzętu medycznego, dojazdy do placówek ochrony zdrowia czy codzienne funkcjonowanie.
Coraz częściej podnoszony jest również problem tzw. pułapki dochodowej, polegającej na tym, że niewielkie przekroczenie kryterium dochodowego skutkuje całkowitą utratą prawa do świadczeń lub wsparcia. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której osoby znajdujące się w bardzo trudnej sytuacji materialnej zostają pozbawione pomocy mimo faktycznej potrzeby jej otrzymywania.
Wątpliwości budzi także brak mechanizmów uwzględniających dodatkowe koszty wynikające z niepełnosprawności przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie wielu środowisk społecznych obecny system wymaga dostosowania do realnych warunków ekonomicznych oraz aktualnych kosztów utrzymania.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy resort planuje podwyższenie kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń z pomocy społecznej, szczególnie w odniesieniu do osób z niepełnosprawnościami?
Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia rozwiązań uwzględniających dodatkowe koszty ponoszone przez osoby z niepełnosprawnościami, takie jak wydatki na leczenie, rehabilitację, leki czy sprzęt medyczny?
Jakie działania podejmowane są w celu ograniczenia sytuacji, w których osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej tracą prawo do wsparcia z powodu niewielkiego przekroczenia kryterium dochodowego?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie do systemu pomocy społecznej mechanizmu analogicznego do zasady „złotówka za złotówkę“, polegającego na stopniowym zmniejszaniu wysokości świadczenia w przypadku nieznacznego przekroczenia kryterium dochodowego, zamiast całkowitej utraty prawa do wsparcia?
Czy resort planuje zmiany systemowe mające na celu lepsze dostosowanie pomocy społecznej do realnych warunków ekonomicznych i kosztów utrzymania gospodarstw domowych?
Czy prowadzone są prace nad rozwiązaniami zwiększającymi ochronę socjalną osób z niepełnosprawnościami zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 17270
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie kryteriów dochodowych pomocy społecznej oraz sytuacji osób z niepełnosprawnościami
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 20-05-2026
Szanowna Pani Ministro!
Do mojego biura poselskiego zwrócił się obywatel, wskazując na problemy związane z funkcjonowaniem systemu pomocy społecznej oraz trudną sytuacją osób z niepełnosprawnościami, które mimo realnych trudności życiowych tracą możliwość uzyskania wsparcia z powodu nieznacznego przekroczenia obowiązujących kryteriów dochodowych.
W kierowanej korespondencji zwrócono uwagę na rosnącą rozbieżność pomiędzy ustawowymi progami dochodowymi a rzeczywistymi kosztami życia, w szczególności kosztami ponoszonymi przez osoby z niepełnosprawnościami. Dotyczy to m.in. wydatków na leczenie, rehabilitację, zakup leków, sprzętu medycznego, dojazdy do placówek ochrony zdrowia czy codzienne funkcjonowanie.
Coraz częściej podnoszony jest również problem tzw. pułapki dochodowej, polegającej na tym, że niewielkie przekroczenie kryterium dochodowego skutkuje całkowitą utratą prawa do świadczeń lub wsparcia. W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której osoby znajdujące się w bardzo trudnej sytuacji materialnej zostają pozbawione pomocy mimo faktycznej potrzeby jej otrzymywania.
Wątpliwości budzi także brak mechanizmów uwzględniających dodatkowe koszty wynikające z niepełnosprawności przy ustalaniu prawa do świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie wielu środowisk społecznych obecny system wymaga dostosowania do realnych warunków ekonomicznych oraz aktualnych kosztów utrzymania.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy resort planuje podwyższenie kryteriów dochodowych uprawniających do świadczeń z pomocy społecznej, szczególnie w odniesieniu do osób z niepełnosprawnościami?
Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia rozwiązań uwzględniających dodatkowe koszty ponoszone przez osoby z niepełnosprawnościami, takie jak wydatki na leczenie, rehabilitację, leki czy sprzęt medyczny?
Jakie działania podejmowane są w celu ograniczenia sytuacji, w których osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej tracą prawo do wsparcia z powodu niewielkiego przekroczenia kryterium dochodowego?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie do systemu pomocy społecznej mechanizmu analogicznego do zasady „złotówka za złotówkę“, polegającego na stopniowym zmniejszaniu wysokości świadczenia w przypadku nieznacznego przekroczenia kryterium dochodowego, zamiast całkowitej utraty prawa do wsparcia?
Czy resort planuje zmiany systemowe mające na celu lepsze dostosowanie pomocy społecznej do realnych warunków ekonomicznych i kosztów utrzymania gospodarstw domowych?
Czy prowadzone są prace nad rozwiązaniami zwiększającymi ochronę socjalną osób z niepełnosprawnościami zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.8 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13041 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.322.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17270 Pani Posłanki Małgorzaty Pępek, w sprawie
kryteriów dochodowych pomocy społecznej oraz sytuacji osób z niepełnosprawnościami,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie pragnę zaznaczyć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia
12 marca 2004 r. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na
celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, którym
nie są one w stanie sprostać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Zasada subsydiarności wyrażona w tym przepisie oznacza, że pomoc społeczna wspiera
osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich podstawowych potrzeb.
Instytucja ta ma charakter pomocniczy i stanowi dopełnienie świadczeń prawnie
zabezpieczonych przez inne systemy.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Zgodnie
z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych
przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub, w przypadku utraty
dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich
uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
— miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania
przychodu;
— składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne
określone w odrębnych przepisach;
— kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Art. 8 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy społecznej zawiera katalog przychodów, które podlegają
odliczeniu od dochodu. Zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak
i przychodów od niego odliczanych określony na gruncie tego aktu jest zamknięty i każdy
rodzaj dochodu, którego nie wymieniono we wskazanych regulacjach należy wliczyć do
dochodu osoby lub rodziny.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, kryteria dochodowe podlegają co 3 lata
weryfikacji uwzględniającej wyniki badań progu interwencji socjalnej dokonywanych
w Instytucie Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie rozporządzenia Ministra Polityki
Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz. U. poz.
1762).
Do 15 maja w roku, w którym przeprowadza się weryfikację Rada Ministrów przedstawia
Radzie Dialogu Społecznego (RDS) propozycję kwot kryteriów dochodowych oraz
informację o realizacji świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej za okres od poprzedniej
weryfikacji, uwzględniającą liczbę świadczeniobiorców, liczbę świadczeń i ogólną kwotę
wydatków na świadczenia.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
RDS uzgadnia kryteria dochodowe w terminie do 15 czerwca danego roku kalendarzowego.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza zweryfikowane kryteria
dochodowe oraz m.in. maksymalną kwotę zasiłku stałego, w drodze obwieszczenia,
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, do 15 lipca w roku,
w którym przeprowadzono weryfikację.
Jeśli RDS nie uzgodni w przewidzianym terminie kryteriów dochodowych, Rada Ministrów
ustala je oraz ww. kwoty na poziomie nie niższym niż w przedstawionej propozycji, w
drodze rozporządzenia, w terminie do 15 lipca danego roku. Jednocześnie, jeśli w danym
roku kalendarzowym kwota kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i
kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie będzie równa lub niższa minimum
egzystencji, RDS może wystąpić do Rady Ministrów z wnioskiem o zweryfikowanie kwot
kryteriów dochodowych.
Ostatnią weryfikację kryteriów dochodowych w pomocy społecznej przeprowadzono
w 2024 r. Od 1 stycznia 2025 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 12 lipca
2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń
pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1044), kryteria dochodowe wynoszą dla
osoby samotnie gospodarującej 1010 zł i 823 zł dla osoby w rodzinie.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa kolejna weryfikacja kryteriów dochodowych
w pomocy społecznej zostanie przeprowadzona w 2027 r.
Należy zaznaczyć, że jednym z priorytetów jest wprowadzenie corocznej weryfikacji
kryterium dochodowego. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej złożył 24 kwietnia
2026 r. wniosek o wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów
projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej w zakresie wprowadzenia
corocznej weryfikacji kryteriów dochodowych oraz wskazania nowych kryteriów
dochodowych w pomocy społecznej, które miałyby obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Po
przekazaniu odpowiedzi na zgłoszone przez Ministra Finansów uwagi, kierownictwo
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) oczekuje na uzyskanie zgody na
wpis projektu do ww. wykazu.
Kierownictwo resortu zabezpieczenia społecznego, mając świadomość faktu, że
niepełnosprawność często wiąże się z koniecznością ponoszenia stałych i podwyższonych
kosztów codziennego funkcjonowania, podejmuje działania obejmujące zarówno wdrażanie
instrumentów o charakterze świadczeniowym, jak i rozwijanie usług społecznych,
środowiskowych i prozatrudnieniowych.
W tym kontekście należy wskazać m.in. na funkcjonujące instrumenty wsparcia
finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON), zwłaszcza na zadania z zakresu rehabilitacji społecznej i zawodowej. Instrumenty
te stanowią uzupełnienie świadczeń z systemu pomocy społecznej i pozwalają odpowiadać
na konkretne potrzeby osób z niepełnosprawnościami. Do najważniejszych form wsparcia
należą:
— dofinansowanie uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych, które służą poprawie
sprawności psychofizycznej, rozwijaniu umiejętności społecznych oraz wspieraniu
rehabilitacji społecznej osób z niepełnosprawnościami. Dofinansowanie może
obejmować zarówno osobę z niepełnosprawnością, jak i — w uzasadnionych
przypadkach — jej opiekuna;
— dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne
i środki pomocnicze;
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, umożliwiające dostosowanie
miejsca zamieszkania do potrzeb osoby z niepełnosprawnością;
— dofinansowanie likwidacji barier technicznych i w komunikowaniu się. Instrument ten
służy osobom, których niepełnosprawność powoduje trudności w komunikacji,
dostępie do informacji lub korzystaniu z urządzeń technicznych;
— Program „Aktywny samorząd”, który obejmuje szeroki zakres działań wspierających
aktywność społeczną, edukacyjną i zawodową osób z niepełnosprawnościami;
— Program „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” Wspomagane Społeczności
Mieszkaniowe, którego celem jest tworzenie infrastruktury wspomaganych
społeczności mieszkaniowych, przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnościami,
które wymagają wysokiego poziomu wsparcia;
— wsparcie rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami (ze
środków PFRON finansowane są również instrumenty kierowane do pracodawców
zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami, w tym miesięczne dofinansowanie do
wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami);
— finansowanie działalności warsztatów terapii zajęciowej i zakładów aktywności
zawodowej.
Istotne znaczenie mają też instrumenty finansowane ze środków Funduszu
Solidarnościowego (FS), z którego finansowane są zadania z zakresu wsparcia społecznego
osób z niepełnosprawnościami. Do najważniejszych form wsparcia należą:
— Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”, realizowany w formule dla
jednostek samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych. Celem programu
jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami wsparcia asystenta w wykonywaniu
codziennych czynności oraz w funkcjonowaniu w życiu społecznym;
— Program „Opieka wytchnieniowa (również realizowany w formule dla jednostek
samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych), kierowany do członków rodzin
lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, którzy na co dzień sprawują nad nimi
bezpośrednią opiekę. Jego celem jest ich czasowe odciążenie przy jednoczesnym
zapewnieniu osobie z niepełnosprawnością odpowiedniego wsparcia;
— Program „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, który służy tworzeniu i utrzymaniu placówek
pobytu dziennego lub całodobowego dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami.
Centra opiekuńczo-mieszkalne mają zapewniać wsparcie dostosowane do potrzeb osób
wymagających pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Ważnym elementem systemu wsparcia dorosłych osób z niepełnosprawnościami jest
świadczenie wspierające, powiązane z rzeczywistym zakresem trudności w samodzielnym
funkcjonowaniu i stwierdzaną przez członków Wojewódzkiego Zespołu do spraw
Orzekania o Niepełnosprawności potrzebą wsparcia osoby z niepełnosprawnością.
Przyznanie świadczenia wspierającego jest niezależne od kryterium dochodowego.
Rozwiązanie to wzmacnia podmiotowość osób z niepełnosprawnościami i pozwala lepiej
dostosować pomoc do ich rzeczywistych potrzeb związanych z codziennym
funkcjonowaniem.
Szczególne znaczenie mają też prace nad ustawą o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami, której celem jest uczynienie z usług asystencji osobistej trwałego
elementu systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami. Asystent osobisty zapewnia
wsparcie realizowane zgodnie z wolą osoby korzystającej z jego usług, z poszanowaniem jej
niezależności i prawa do samostanowienia. Systemowa asystencja osobista ma umożliwiać
i ułatwiać jej beneficjentkom oraz beneficjentom prowadzenie samodzielnego życia, udział
w społeczności lokalnej, podejmowanie aktywności edukacyjnej i zawodowej.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W kontekście inicjatyw służących zwiększaniu samodzielności osób
z niepełnosprawnościami oraz ograniczaniu barier w dostępie do usług publicznych należy
wskazać też projekt pn. „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami”,
realizowany w MRPiPS oraz Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych we współpracy z partnerami reprezentującymi środowisko osób
z niepełnosprawnościami. Celem tego przedsięwzięcia jest zapewnienie osobom
potrzebującym wsparcia w komunikowaniu się dostępu do usług ułatwiających
porozumiewanie się, w tym kontakt z instytucjami publicznymi. W projekcie rozwijane są
rozwiązania obejmujące m.in. tłumaczenia na polski język migowy, transkrypcję mowy na
tekst, przygotowywanie dokumentów w dostępnych formatach, wsparcie w komunikacji
alternatywnej i wspomagającej oraz w tekście łatwym do czytania i zrozumienia.
Kolejnym kierunkiem działań jest rozwój zatrudnienia wspomaganego. Usługa ta ma
wspierać osoby z niepełnosprawnościami w wejściu na rynek pracy i w utrzymaniu
zatrudnienia. Jej istotnym elementem jest też wsparcie pracodawcy, tak aby zatrudnienie
osoby z niepełnosprawnością było stabilne, efektywne i dostosowane do jej potrzeb oraz
możliwości.
W tym zakresie realizowany jest również projekt dotyczący standaryzacji modelu
zatrudnienia wspomaganego w Polsce, mający na celu przygotowanie rozwiązań
umożliwiających wdrożenie zatrudnienia wspomaganego jako trwałego instrumentu
wspierającego aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami.
Dostępne instrumenty wsparcia mają zróżnicowany charakter i formę, od świadczeń
pieniężnych, przez dofinansowanie wydatków i usługi społeczne, po rozwiązania
aktywizacyjne i prozatrudnieniowy. Łącznie tworzą one system, którego celem jest nie tylko
reagowanie na trudną sytuację dochodową, ale również ograniczanie skutków
niepełnosprawności, zwiększanie niezależności osób z niepełnosprawnościami oraz
wspieranie ich udziału w życiu społecznym i zawodowym.
W związku z tym uprzejmie informuję, że aktualnie w MRPiPS nie pracuje się nad
wprowadzeniem do systemu pomocy społecznej mechanizmu analogicznego do zasady
„złotówka za złotówkę”. Prowadzone w resorcie działania skupiają się na rozwijaniu
szerokiego systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami, który będzie uwzględniał
zarówno sytuację ekonomiczną gospodarstw domowych, jak i konkretne potrzeby osób
z niepełnosprawnościami. Zasadnicze znaczenie mają tu rozwiązania usługowe
i środowiskowe, tj. asystencja osobista, opieka wytchnieniowa, zatrudnienie wspomagane,
instrumenty PFRON oraz świadczenia uwzględniające poziom potrzeby wsparcia. Takie
podejście pozwala zapewniać wsparcie dostosowane do zróżnicowanej sytuacji osób
z niepełnosprawnościami i ich rodzin.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.322.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17270 Pani Posłanki Małgorzaty Pępek, w sprawie
kryteriów dochodowych pomocy społecznej oraz sytuacji osób z niepełnosprawnościami,
proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie pragnę zaznaczyć, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia
12 marca 2004 r. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na
celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, którym
nie są one w stanie sprostać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Zasada subsydiarności wyrażona w tym przepisie oznacza, że pomoc społeczna wspiera
osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia ich podstawowych potrzeb.
Instytucja ta ma charakter pomocniczy i stanowi dopełnienie świadczeń prawnie
zabezpieczonych przez inne systemy.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Zgodnie
z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych
przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub, w przypadku utraty
dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich
uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
— miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania
przychodu;
— składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki
zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne
określone w odrębnych przepisach;
— kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Art. 8 ust. 4 i 4a ustawy o pomocy społecznej zawiera katalog przychodów, które podlegają
odliczeniu od dochodu. Zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak
i przychodów od niego odliczanych określony na gruncie tego aktu jest zamknięty i każdy
rodzaj dochodu, którego nie wymieniono we wskazanych regulacjach należy wliczyć do
dochodu osoby lub rodziny.
Zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, kryteria dochodowe podlegają co 3 lata
weryfikacji uwzględniającej wyniki badań progu interwencji socjalnej dokonywanych
w Instytucie Pracy i Spraw Socjalnych na podstawie rozporządzenia Ministra Polityki
Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej (Dz. U. poz.
1762).
Do 15 maja w roku, w którym przeprowadza się weryfikację Rada Ministrów przedstawia
Radzie Dialogu Społecznego (RDS) propozycję kwot kryteriów dochodowych oraz
informację o realizacji świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej za okres od poprzedniej
weryfikacji, uwzględniającą liczbę świadczeniobiorców, liczbę świadczeń i ogólną kwotę
wydatków na świadczenia.
-- 1 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
RDS uzgadnia kryteria dochodowe w terminie do 15 czerwca danego roku kalendarzowego.
Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego ogłasza zweryfikowane kryteria
dochodowe oraz m.in. maksymalną kwotę zasiłku stałego, w drodze obwieszczenia,
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, do 15 lipca w roku,
w którym przeprowadzono weryfikację.
Jeśli RDS nie uzgodni w przewidzianym terminie kryteriów dochodowych, Rada Ministrów
ustala je oraz ww. kwoty na poziomie nie niższym niż w przedstawionej propozycji, w
drodze rozporządzenia, w terminie do 15 lipca danego roku. Jednocześnie, jeśli w danym
roku kalendarzowym kwota kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i
kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie będzie równa lub niższa minimum
egzystencji, RDS może wystąpić do Rady Ministrów z wnioskiem o zweryfikowanie kwot
kryteriów dochodowych.
Ostatnią weryfikację kryteriów dochodowych w pomocy społecznej przeprowadzono
w 2024 r. Od 1 stycznia 2025 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 12 lipca
2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń
pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1044), kryteria dochodowe wynoszą dla
osoby samotnie gospodarującej 1010 zł i 823 zł dla osoby w rodzinie.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa kolejna weryfikacja kryteriów dochodowych
w pomocy społecznej zostanie przeprowadzona w 2027 r.
Należy zaznaczyć, że jednym z priorytetów jest wprowadzenie corocznej weryfikacji
kryterium dochodowego. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej złożył 24 kwietnia
2026 r. wniosek o wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów
projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej w zakresie wprowadzenia
corocznej weryfikacji kryteriów dochodowych oraz wskazania nowych kryteriów
dochodowych w pomocy społecznej, które miałyby obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. Po
przekazaniu odpowiedzi na zgłoszone przez Ministra Finansów uwagi, kierownictwo
Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) oczekuje na uzyskanie zgody na
wpis projektu do ww. wykazu.
Kierownictwo resortu zabezpieczenia społecznego, mając świadomość faktu, że
niepełnosprawność często wiąże się z koniecznością ponoszenia stałych i podwyższonych
kosztów codziennego funkcjonowania, podejmuje działania obejmujące zarówno wdrażanie
instrumentów o charakterze świadczeniowym, jak i rozwijanie usług społecznych,
środowiskowych i prozatrudnieniowych.
W tym kontekście należy wskazać m.in. na funkcjonujące instrumenty wsparcia
finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
(PFRON), zwłaszcza na zadania z zakresu rehabilitacji społecznej i zawodowej. Instrumenty
te stanowią uzupełnienie świadczeń z systemu pomocy społecznej i pozwalają odpowiadać
na konkretne potrzeby osób z niepełnosprawnościami. Do najważniejszych form wsparcia
należą:
— dofinansowanie uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych, które służą poprawie
sprawności psychofizycznej, rozwijaniu umiejętności społecznych oraz wspieraniu
rehabilitacji społecznej osób z niepełnosprawnościami. Dofinansowanie może
obejmować zarówno osobę z niepełnosprawnością, jak i — w uzasadnionych
przypadkach — jej opiekuna;
— dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne
i środki pomocnicze;
-- 2 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, umożliwiające dostosowanie
miejsca zamieszkania do potrzeb osoby z niepełnosprawnością;
— dofinansowanie likwidacji barier technicznych i w komunikowaniu się. Instrument ten
służy osobom, których niepełnosprawność powoduje trudności w komunikacji,
dostępie do informacji lub korzystaniu z urządzeń technicznych;
— Program „Aktywny samorząd”, który obejmuje szeroki zakres działań wspierających
aktywność społeczną, edukacyjną i zawodową osób z niepełnosprawnościami;
— Program „Samodzielność – Aktywność – Mobilność!” Wspomagane Społeczności
Mieszkaniowe, którego celem jest tworzenie infrastruktury wspomaganych
społeczności mieszkaniowych, przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnościami,
które wymagają wysokiego poziomu wsparcia;
— wsparcie rehabilitacji zawodowej i zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami (ze
środków PFRON finansowane są również instrumenty kierowane do pracodawców
zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami, w tym miesięczne dofinansowanie do
wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami);
— finansowanie działalności warsztatów terapii zajęciowej i zakładów aktywności
zawodowej.
Istotne znaczenie mają też instrumenty finansowane ze środków Funduszu
Solidarnościowego (FS), z którego finansowane są zadania z zakresu wsparcia społecznego
osób z niepełnosprawnościami. Do najważniejszych form wsparcia należą:
— Program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością”, realizowany w formule dla
jednostek samorządu terytorialnego oraz organizacji pozarządowych. Celem programu
jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami wsparcia asystenta w wykonywaniu
codziennych czynności oraz w funkcjonowaniu w życiu społecznym;
— Program „Opieka wytchnieniowa (również realizowany w formule dla jednostek
samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych), kierowany do członków rodzin
lub opiekunów osób z niepełnosprawnościami, którzy na co dzień sprawują nad nimi
bezpośrednią opiekę. Jego celem jest ich czasowe odciążenie przy jednoczesnym
zapewnieniu osobie z niepełnosprawnością odpowiedniego wsparcia;
— Program „Centra opiekuńczo-mieszkalne”, który służy tworzeniu i utrzymaniu placówek
pobytu dziennego lub całodobowego dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami.
Centra opiekuńczo-mieszkalne mają zapewniać wsparcie dostosowane do potrzeb osób
wymagających pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Ważnym elementem systemu wsparcia dorosłych osób z niepełnosprawnościami jest
świadczenie wspierające, powiązane z rzeczywistym zakresem trudności w samodzielnym
funkcjonowaniu i stwierdzaną przez członków Wojewódzkiego Zespołu do spraw
Orzekania o Niepełnosprawności potrzebą wsparcia osoby z niepełnosprawnością.
Przyznanie świadczenia wspierającego jest niezależne od kryterium dochodowego.
Rozwiązanie to wzmacnia podmiotowość osób z niepełnosprawnościami i pozwala lepiej
dostosować pomoc do ich rzeczywistych potrzeb związanych z codziennym
funkcjonowaniem.
Szczególne znaczenie mają też prace nad ustawą o asystencji osobistej osób
z niepełnosprawnościami, której celem jest uczynienie z usług asystencji osobistej trwałego
elementu systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami. Asystent osobisty zapewnia
wsparcie realizowane zgodnie z wolą osoby korzystającej z jego usług, z poszanowaniem jej
niezależności i prawa do samostanowienia. Systemowa asystencja osobista ma umożliwiać
i ułatwiać jej beneficjentkom oraz beneficjentom prowadzenie samodzielnego życia, udział
w społeczności lokalnej, podejmowanie aktywności edukacyjnej i zawodowej.
-- 3 of 4 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W kontekście inicjatyw służących zwiększaniu samodzielności osób
z niepełnosprawnościami oraz ograniczaniu barier w dostępie do usług publicznych należy
wskazać też projekt pn. „Centrum Komunikacji dla Osób z Niepełnosprawnościami”,
realizowany w MRPiPS oraz Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych we współpracy z partnerami reprezentującymi środowisko osób
z niepełnosprawnościami. Celem tego przedsięwzięcia jest zapewnienie osobom
potrzebującym wsparcia w komunikowaniu się dostępu do usług ułatwiających
porozumiewanie się, w tym kontakt z instytucjami publicznymi. W projekcie rozwijane są
rozwiązania obejmujące m.in. tłumaczenia na polski język migowy, transkrypcję mowy na
tekst, przygotowywanie dokumentów w dostępnych formatach, wsparcie w komunikacji
alternatywnej i wspomagającej oraz w tekście łatwym do czytania i zrozumienia.
Kolejnym kierunkiem działań jest rozwój zatrudnienia wspomaganego. Usługa ta ma
wspierać osoby z niepełnosprawnościami w wejściu na rynek pracy i w utrzymaniu
zatrudnienia. Jej istotnym elementem jest też wsparcie pracodawcy, tak aby zatrudnienie
osoby z niepełnosprawnością było stabilne, efektywne i dostosowane do jej potrzeb oraz
możliwości.
W tym zakresie realizowany jest również projekt dotyczący standaryzacji modelu
zatrudnienia wspomaganego w Polsce, mający na celu przygotowanie rozwiązań
umożliwiających wdrożenie zatrudnienia wspomaganego jako trwałego instrumentu
wspierającego aktywność zawodową osób z niepełnosprawnościami.
Dostępne instrumenty wsparcia mają zróżnicowany charakter i formę, od świadczeń
pieniężnych, przez dofinansowanie wydatków i usługi społeczne, po rozwiązania
aktywizacyjne i prozatrudnieniowy. Łącznie tworzą one system, którego celem jest nie tylko
reagowanie na trudną sytuację dochodową, ale również ograniczanie skutków
niepełnosprawności, zwiększanie niezależności osób z niepełnosprawnościami oraz
wspieranie ich udziału w życiu społecznym i zawodowym.
W związku z tym uprzejmie informuję, że aktualnie w MRPiPS nie pracuje się nad
wprowadzeniem do systemu pomocy społecznej mechanizmu analogicznego do zasady
„złotówka za złotówkę”. Prowadzone w resorcie działania skupiają się na rozwijaniu
szerokiego systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami, który będzie uwzględniał
zarówno sytuację ekonomiczną gospodarstw domowych, jak i konkretne potrzeby osób
z niepełnosprawnościami. Zasadnicze znaczenie mają tu rozwiązania usługowe
i środowiskowe, tj. asystencja osobista, opieka wytchnieniowa, zatrudnienie wspomagane,
instrumenty PFRON oraz świadczenia uwzględniające poziom potrzeby wsparcia. Takie
podejście pozwala zapewniać wsparcie dostosowane do zróżnicowanej sytuacji osób
z niepełnosprawnościami i ich rodzin.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --