Interpelacja nr 17222
Interpelacja w sprawie badań dotyczących wskaźnika umieralności w Polsce
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (99%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Edukacja i Szkolnictwo (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie badań dotyczących wskaźnika umieralności w Polsce
Interpelacja nr 17222
do ministra zdrowia
w sprawie badań dotyczących wskaźnika umieralności w Polsce
Zgłaszający: Bartłomiej Wróblewski, Patryk Wicher, Tadeusz Chrzan, Grzegorz Lorek
Data wpływu: 18-05-2026
Dnia 26 marca 2026 r. odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Wsparcia i Rozwoju Małych i Średnich Przedsiębiorstw, na którym dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, Bogusława Bukowska, przedstawiła następujące dane:
„Polska różni się krajów Europy Zachodniej tym, że pomimo to, że mamy spadek konsumpcji napojów alkoholowych na głowę mieszkańca, to jeśli weźmiemy pod uwagę szkody zdrowotne, to one po prostu systematycznie rosną. W Polsce na 100 tysięcy mieszkańców wskaźnik umieralności w przypadku mężczyzn wynosi 61 osób. W krajach UE jest to około 30 osób. Jeśli chodzi o kobiety, to ten wskaźnik dla UE wynosi około 8 zgonów na 100 tysięcy mieszkańców, podczas gdy dla Polski – ponad 16 zgonów“.
Dyrektor Bukowska zaznaczyła, że w przypadku braku odpowiednich działań legislacyjnych sytuacja ta może ulec dalszemu pogorszeniu.
Polska wypada jednak średnio na tle innych krajów Unii Europejskiej nie tylko z powodu konsumpcji alkoholu. Raport „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania“ NIZP PZH-PIB z 2025 r. dowodzi, że za największą utratę potencjalnych lat życia są odpowiedzialne choroby układu krążenia (ChUK). Z raportu również wynika także, że umieralność z powodu chorób układu oddechowego i z powodu chorób układu pokarmowego jest obecnie również wysoka. Jak powszechnie wiadomo, Polacy, w tym dzieci i młodzież, powszechnie cierpią także na cukrzycę oraz w konsekwencji, otyłość.
W związku z powyższym nasuwa się zatem pytanie, czy wysoka umieralność spowodowana konsumpcją alkoholu nie jest także rezultatem chorób towarzyszących, niskiej wydolności systemu ochrony zdrowia oraz niskiego poziomu świadomości obywateli.
W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Jakie jest źródło przedstawionych przez dyrektor KCPU danych oraz jaka jest ich metodologia?
Czy na podstawie danych należy wnioskować, że podwyższona umieralność z wymienionych przyczyn jest powodowana powszechnym dostępem do wybranych produktów spożywczych oraz ich reklam?
Czy ministerstwo planuje stworzyć regulacje ograniczające dostęp oraz ekspozycję żywności wysoko przetworzonej lub ograniczenie reklam dla dzieci i młodzieży w tym zakresie?
Jakie działania są prowadzone przez ministerstwo, aby przeciwdziałać umieralności z powodu układu krążenia i pokarmowego, prócz podatku cukrowego?
Czy prowadzone aktualnie przez ministerstwo programy, w tym Moje Zdrowie, skutecznie dążą do podwyższenia świadomości zdrowotnej obywateli?
W raporcie NIZP PZH-PIB z 2025 r. wskazane jest, że „poziom wykształcenia bardzo silnie różnicuje zagrożenie życia z powodu zewnętrznych przyczyn zgonu oraz szansę na niedokładnie określoną przyczynę zgonu“ – w jaki sposób czynnik ten wpływa na wiarygodność przedstawionych przez dyrektor Bukowską badań?
Interpelacja nr 17222
do ministra zdrowia
w sprawie badań dotyczących wskaźnika umieralności w Polsce
Zgłaszający: Bartłomiej Wróblewski, Patryk Wicher, Tadeusz Chrzan, Grzegorz Lorek
Data wpływu: 18-05-2026
Dnia 26 marca 2026 r. odbyło się posiedzenie Parlamentarnego Zespołu ds. Wsparcia i Rozwoju Małych i Średnich Przedsiębiorstw, na którym dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, Bogusława Bukowska, przedstawiła następujące dane:
„Polska różni się krajów Europy Zachodniej tym, że pomimo to, że mamy spadek konsumpcji napojów alkoholowych na głowę mieszkańca, to jeśli weźmiemy pod uwagę szkody zdrowotne, to one po prostu systematycznie rosną. W Polsce na 100 tysięcy mieszkańców wskaźnik umieralności w przypadku mężczyzn wynosi 61 osób. W krajach UE jest to około 30 osób. Jeśli chodzi o kobiety, to ten wskaźnik dla UE wynosi około 8 zgonów na 100 tysięcy mieszkańców, podczas gdy dla Polski – ponad 16 zgonów“.
Dyrektor Bukowska zaznaczyła, że w przypadku braku odpowiednich działań legislacyjnych sytuacja ta może ulec dalszemu pogorszeniu.
Polska wypada jednak średnio na tle innych krajów Unii Europejskiej nie tylko z powodu konsumpcji alkoholu. Raport „Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania“ NIZP PZH-PIB z 2025 r. dowodzi, że za największą utratę potencjalnych lat życia są odpowiedzialne choroby układu krążenia (ChUK). Z raportu również wynika także, że umieralność z powodu chorób układu oddechowego i z powodu chorób układu pokarmowego jest obecnie również wysoka. Jak powszechnie wiadomo, Polacy, w tym dzieci i młodzież, powszechnie cierpią także na cukrzycę oraz w konsekwencji, otyłość.
W związku z powyższym nasuwa się zatem pytanie, czy wysoka umieralność spowodowana konsumpcją alkoholu nie jest także rezultatem chorób towarzyszących, niskiej wydolności systemu ochrony zdrowia oraz niskiego poziomu świadomości obywateli.
W związku z tym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
Jakie jest źródło przedstawionych przez dyrektor KCPU danych oraz jaka jest ich metodologia?
Czy na podstawie danych należy wnioskować, że podwyższona umieralność z wymienionych przyczyn jest powodowana powszechnym dostępem do wybranych produktów spożywczych oraz ich reklam?
Czy ministerstwo planuje stworzyć regulacje ograniczające dostęp oraz ekspozycję żywności wysoko przetworzonej lub ograniczenie reklam dla dzieci i młodzieży w tym zakresie?
Jakie działania są prowadzone przez ministerstwo, aby przeciwdziałać umieralności z powodu układu krążenia i pokarmowego, prócz podatku cukrowego?
Czy prowadzone aktualnie przez ministerstwo programy, w tym Moje Zdrowie, skutecznie dążą do podwyższenia świadomości zdrowotnej obywateli?
W raporcie NIZP PZH-PIB z 2025 r. wskazane jest, że „poziom wykształcenia bardzo silnie różnicuje zagrożenie życia z powodu zewnętrznych przyczyn zgonu oraz szansę na niedokładnie określoną przyczynę zgonu“ – w jaki sposób czynnik ten wpływa na wiarygodność przedstawionych przez dyrektor Bukowską badań?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
20%
Konkretność
80%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.2 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
16057 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.54.2026.DLD
Warszawa, 11 czerwca 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 17222, złożoną przez Pana Bartłomieja Wróblewskiego,
Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, oraz grupę Posłów, w sprawie badań dotyczących
wskaźnika umieralności w Polsce, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Odpowiadając na pytanie pierwsze uprzejmie informuję, że dane przytoczone przez Panią
dr n. med. Bogusławę Bukowską, Dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania
Uzależnieniom (KCPU), zawarte w cytowanym fragmencie wypowiedzi, opierają się na
wynikach badań Eurostat dotyczących standaryzowanych współczynników zgonów dla
kobiet i mężczyzn w wieku poniżej 75 lat z powodu przyczyn bezpośrednio związanych z
konsumpcją alkoholu, w Polsce i pozostałych krajach UE-27 w 2022 r. Dokładniejsze
omówienie tych danych w kontekście zmian poziomu umieralności z powodu przyczyn
bezpośrednio związanych z konsumpcją alkoholu w Polsce w latach 1999-2023 oraz w
odniesieniu do innych krajów UE można znaleźć w zrealizowanej na zlecenie KCPU analizie
pn. „Najważniejsze skutki zdrowotne w populacji Polski związane ze spożywaniem
alkoholu” autorstwa dr. Bogdana Wojtyniaka i Jakuba Stokwiszewskiego.
Należy podkreślić, że zależność pomiędzy poziomem konsumpcji alkoholu a poziomem
szkód zdrowotnych i społecznych spowodowanych jego używaniem jest kwestią złożoną.
Nawet w przypadku krajów, w których poziom konsumpcji alkoholu zbliżony jest do
średniej europejskiej, poziom szkód może być znacznie wyższy od średniej, jak to ma
miejsce w przypadku Polski. Na różnice w poziomach szkód zdrowotnych przy zbliżonym
poziomie konsumpcji wpływa wiele czynników, przy czym do najważniejszych należą wzory
-- 1 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
konsumpcji alkoholu (czyli style picia – częstotliwość picia, ilość alkoholu spożywana przy
jednej okazji, częstotliwość upijania się). Chociaż widoczna jest unifikacja wzorów picia w
krajach europejskich1, to w Polsce nadal wyraźny jest tzw. północno-wschodni wzór picia,
który polega na spożywaniu dużych dawek alkoholu w krótkim czasie oraz częstym upijaniu
się. To ten model picia niesie ze sobą znacznie wyższe ryzyko nagłych zatruć alkoholem,
urazów związanych z konsumpcją alkoholu oraz nagłych zgonów2 niż tzw. model
śródziemnomorski. Istotną rolę odgrywają także czynniki społeczno-ekonomiczne, dostęp
do opieki zdrowotnej, stan zdrowia, styl życia, poziom konsumpcji nielegalnego alkoholu
oraz polityka alkoholowa, która reguluje między innymi kwestie związane z poziomem
dostępności fizycznej i ekonomicznej alkoholu.
W odniesieniu do pytania: „czy wysoka umieralność spowodowana konsumpcją alkoholu
nie jest także rezultatem chorób towarzyszących”, należy podkreślić, że według Światowej
Organizacji Zdrowia (WHO) istnieje co najmniej 30 schorzeń, które nie występowałyby bez
spożywania alkoholu. Należą do nich między innymi alkoholowa choroba wątroby,
Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD), alkoholowe zapalenie trzustki czy
zatrucie alkoholem3. Alkohol działa destrukcyjnie na cały organizm, a w połączeniu z
istniejącymi już obciążeniami zdrowotnymi wywołuje efekt synergii, drastycznie
zwiększając ryzyko ciężkich powikłań. Nie oznacza to, że w takich przypadkach wyłącznie
inne choroby są odpowiedzialne za wysoką umieralność, a rola alkoholu jest mniej istotna.
To konsumpcja alkoholu powoduje wystąpienie choroby lub pogorszenie stanu zdrowia w
przypadku już istniejących chorób. Komisja Europejska podkreśla, że „szkodliwe skutki
spożywania alkoholu, które stanowią jeden z głównych problemów zdrowia publicznego w
UE, są przyczyną ponad 7 proc. wszystkich zachorowań i przedwczesnych zgonów”4.
Najbardziej szkodliwe działanie alkoholu można zaobserwować w przypadku chorób
wątroby (np. stłuszczenie, zapalenie), chorób układu krążenia, chorób nowotworowych,
cukrzycy oraz problemów zdrowia psychicznego (depresji, zaburzeń lękowych, choroby
afektywnej dwubiegunowej)5,6. Alkohol jest substancją kancerogenną i został
zaklasyfikowany przez WHO do najwyższej kategorii czynników rakotwórczych (grupa 1).
Zwiększa ryzyko zachorowania m.in. na raka piersi, jelita grubego, przełyku, wątroby i
gardła. W przypadku chorób wątroby, chorób układu krążenia oraz chorób
1 Moskalewicz, J., Room, R., & Thom, B. (Red.). (2016a).
Comparative monitoring of alcohol epidemiology across the
EU. Baseline assessment and suggestions for future action. Synthesis report. (I). Państwowa Agencja
Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.
http://www.rarha.eu/NewsEvents/LatestNews/Pages/details.aspx?itemId=36.
2 Artykuł Rooma i Mäkeli z 2000 r. „Typologies of the cultural position of drinking.” Journal of Studies on Alcohol
61 (3): strony 475–83.
3 https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/alcohol-use.
4 https://health.ec.europa.eu/alcohol/overview_pl.
5 https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/alcohol-use.
6 https://www.psychiatriapolska.pl/pdf-58029-79211?filename=79211.pdf.
-- 2 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
nowotworowych istnieje bezpośredni związek między ilością spożywanego alkoholu a
ryzykiem zachorowania lub zgonu z ich powodu – im więcej spożywanego alkoholu, tym
większe ryzyko. Należy podkreślić, że ryzyko nie dotyczy wyłącznie osób spożywających
znaczne ilości alkoholu - zgodnie ze stanowiskiem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)
nie istnieje bezpieczna ilość alkoholu, która nie wpływa negatywnie na organizm. Alkohol
spożywany nawet w umiarkowanych ilościach jest szkodliwy dla zdrowia7. Ponadto, alkohol
wchodzi w silne interakcje z lekami, co w przypadku chorób współwystępujących również
ma ogromne znaczenie i niesie dodatkowe zagrożenia dla zdrowia.
W odniesieniu do pytania, w jaki sposób to, że w raporcie NIZP PZH-PIB z 2025 r. wskazane
jest, że „poziom wykształcenia bardzo silnie różnicuje zagrożenie życia z powodu
zewnętrznych przyczyn zgonu oraz szansę na niedokładnie określoną przyczynę zgonu”
wpływa na wiarygodność przedstawionych przez Panią Dyrektor Bogusławę Bukowską
badań, należy zauważyć, że w przytoczonym raporcie nie podano, jakiego odsetka zgonów
dotyczy „szansa na niedokładnie określoną przyczynę zgonu” i na ile ten problem jest
istotny w kontekście całej populacji. Warto podkreślić także, że oficjalne dane Eurostatu to
tzw. wskaźniki zgonów
wholly-attributable (w pełni przypisywalnych chorobom
alkoholowym). Oznacza to, że uwzględniają one tylko te przypadki, gdzie alkohol jest
bezpośrednią przyczyną wpisaną w dokumentacji medycznej. Metodologia ta nie obejmuje
szerokiej gamy tzw. zgonów częściowo przypisywalnych alkoholowi, takich jak wypadki
komunikacyjne, utonięcia czy samobójstwa, w których spożywanie alkoholu mogło odegrać
kluczową rolę, ale nie zostało to wpisane jako bezpośrednia jednostka chorobowa na karcie
zgonu. Nie ma zatem możliwości, żeby w zestawieniach znalazły się dane dotyczące
zgonów, w przypadku których przyczyna nie została dokładnie określona lub nie miała
bezpośredniego związku z chorobą alkoholową. Więcej informacji na temat metodologii
badań Eurostat dotyczących przyczyn zgonów znajduje si na stronie:
https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Causes_of_death_
statistics_-_methodology. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że według
opracowania PAN zagrożenie życia mężczyzn z najniższym wykształceniem z powodu
przyczyn bezpośrednio związanych z konsumpcją alkoholu było około dziewięciokrotnie
wyższe niż u mężczyzn z wykształceniem wyższym8.
Odpowiadając na pytanie trzecie uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Zdrowia trwają
prace nad kolejną wieloletnią edycją Narodowego Programu Zdrowia (NPZ). Prace te
koncentrują się na podniesieniu efektywności realizowanych interwencji zdrowia
publicznego, w jeszcze większym stopniu odnosząc się do kluczowych czynników ryzyka
7 https://www.who.int/europe/news/item/04-01-2023-no-level-of-alcohol-consumption-is-safe-for-our-health
8 Moskalewicz J., Wojtyniak B. Alkohol na przełomie wieków - Polskie Zdrowie 2.0. Rekomendacje strategiczne na
lata 2023-2027. Komitet Zdrowia Publicznego PAN, Policy Brief nr II.2B, Warszawa 2024.
-- 3 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
wielu chorób. W planowanej nowej edycji NPZ zostanie szeroko uwzględniona
problematyka walki z nadwagą i otyłością, traktując ten obszar jako jeden z kluczowych
priorytetów. Działania będą skupiały się wokół rozwiązań już funkcjonujących, wdrożonych
w ramach dotychczasowych edycji NPZ, ale także wprowadzeniu nowych inicjatyw
wspierających zdrowy styl życia, których celem jest skuteczne ograniczenie skali problemu
stanowiącego istotne wyzwanie zdrowotne i społeczne. Kwestia ograniczenia presji
marketingu również znajduje się w centrum analiz.
Należy zaznaczyć, że w obecnie obowiązujących przepisach prawnych nie zostało
wprowadzone pojęcie żywności ultraprzetworzonej lub wysokoprzetworzonej. Żywność
określana tym pojęciem może być obecna na rynku, jeśli spełnia wymagania określone w
przepisach prawnych dotyczących bezpieczeństwa żywności.
W 2025 r. w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH – Państwowym Instytucie
Badawczym (NIZP PZH-PIB) została opracowana
Ekspertyza nt. „żywności
ultraprzetworzonej” wraz z oceną potencjalnego niekorzystnego działania na zdrowie
człowieka (https://www.pzh.gov.pl/ekspertyza-nt-zywnosci-ultraprzetworzonej-wraz-z-
ocena-potencjalnego-niekorzystnego-dzialania-na-zdrowie-czlowieka/).
Przedstawione w ww. dokumencie dane naukowe pokazują jak ważnym problemem jest
żywność wysokoprzetworzona oraz jaki ma wpływ, nie tylko na organizm człowieka, ale i na
środowisko, politykę zdrowotną krajów oraz rozwój branży spożywczej.
W kwestii przedmiotowego zagadnienia należy zwrócić uwagę na fakt, że w Polsce zgodnie
z ustawą o bezpieczeństwie żywności i żywienia, reklama produktów spożywczych nie może
wprowadzać konsumentów w błąd co do ich składu, wartości odżywczej lub właściwości
zdrowotnych.
Ponadto zgodnie z ustawą o radiofonii i telewizji nadawcy programów telewizyjnych, którzy
mają w swojej ofercie audycje adresowane do dzieci, mają obowiązek zapewnienia, aby
audycjom tym nie towarzyszyły przekazy handlowe dotyczące artykułów spożywczych lub
napojów zawierających składniki, których obecność w nadmiernych ilościach w codziennej
diecie jest niewskazana.
Biorąc pod uwagę brak na szczeblu zarówno krajowym, jak i unijnym przepisów prawnych
dot. klasyfikacji produktów spożywczych w kontekście stopnia przetworzenia, w chwili
obecnej stworzenie regulacji ograniczających dostęp oraz ekspozycję tego typu żywności
nie jest możliwe. W pierwszej kolejności należy szczegółowo określić kryteria klasyfikacji
poszczególnych produktów wg. stopnia przetworzenia.
-- 4 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
Należy jednak pamiętać, że głównym czynnikiem ryzyka wielu chorób dietozależnych jest
niekorzystny styl życia, w tym sposób odżywiania.
Odpowiadając na pytanie czwarte uprzejmie informuję, że Ministerstwo Zdrowia prowadzi
szeroki zakres działań edukacyjnych i profilaktycznych, których celem jest ograniczanie
czynników ryzyka chorób układu krążenia oraz chorób związanych m.in. z nieprawidłowym
stylem życia, spożywaniem alkoholu, paleniem tytoniu, niską aktywnością fizyczną i
nadmierną masą ciała. Działania te są realizowane w szczególności w ramach Narodowego
Programu Chorób Układu Krążenia oraz Narodowej Strategii Onkologicznej, a ich celem
jest edukowanie społeczeństwa, promowanie profilaktyki i zachęcanie obywateli do
podejmowania zachowań prozdrowotnych.
W ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia, realizowano działania
edukacyjne i profilaktyczne dotyczące m.in. zawału serca, podwyższonego poziomu
cholesterolu, nadwagi i otyłości, nadciśnienia tętniczego, udaru, palenia papierosów oraz
spożywania alkoholu. W działaniach tych wykorzystywano m.in. poradnikowy program
telewizyjny „Moje Zdrowie”, audycje emitowane w programach śniadaniowych „Dzień
Dobry TVN” oraz „Pytanie na Śniadanie”. Równolegle, w ramach Narodowej Strategii
Onkologicznej, realizowano kampanię „Planuję Długie Życie”, której celem była edukacja
społeczeństwa w zakresie profilaktyki pierwotnej i wtórnej oraz wczesnego wykrywania
nowotworów. Istotnym elementem działań edukacyjnych były kampanie spotowe
emitowane w telewizji i radiu. Obejmowały one zagadnienia związane z aktywnością
fizyczną, profilaktyką otyłości, ograniczaniem skutków palenia tytoniu i spożywania
alkoholu, a także zachęcaniem do wykonywania badań profilaktycznych. Działania
edukacyjne w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej prowadzono również w
programach śniadaniowych „Pytanie na Śniadanie” oraz „Dzień Dobry TVN”, które
umożliwiały prezentowanie treści zdrowotnych w przystępnej formule rozmów
eksperckich i felietonów. W audycjach tych poruszano m.in. temat spożycia alkoholu,
zdrowego odżywiania, wpływu otyłości na zdrowie, szkodliwości palenia papierosów oraz
innych zagadnień związanych z profilaktyką zdrowotną.
Ministerstwo Zdrowia wykorzystywało również popularne seriale telewizyjne emitowane
przez głównych nadawców jako narzędzie dotarcia z przekazem edukacyjno-
profilaktycznym do szerokiej grupy odbiorców. W 2025 r. wątki zdrowotne były obecne
m.in. w produkcjach Telewizji Polsat, TVN oraz TVP. W serialach poruszano zagadnienia
związane z profilaktyką nowotworową, chorobami układu krążenia oraz czynnikami ryzyka
chorób cywilizacyjnych, w tym m.in. udarem, zawałem serca, stanami przedudarowymi,
używkami oraz walką z nadwagą.
-- 5 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
Tego rodzaju działania pozwalały przedstawiać treści profilaktyczne w przystępnej formule
fabularnej oraz docierać do odbiorców, którzy nie korzystają regularnie z tradycyjnych
materiałów edukacyjnych. Jednocześnie wzmacniały przekaz prowadzony w kampaniach
społecznych, programach edukacyjnych i audycjach śniadaniowych, umożliwiając
prezentowanie zagadnień zdrowotnych w codziennym i zrozumiałym dla widzów
kontekście.
Odnośnie do pytania piątego wskazać należy, że programy i działania prowadzone przez
Ministerstwo Zdrowia, w tym program „Moje Zdrowie”, są ukierunkowane na
podwyższanie świadomości zdrowotnej obywateli poprzez regularne przekazywanie
wiedzy o profilaktyce, czynnikach ryzyka chorób oraz możliwościach wczesnego
wykrywania problemów zdrowotnych
Program „Moje Zdrowie” w 2025 r. wspierała seria edukacyjna „Moje Zdrowie” emitowana
w TVP. W każdym odcinku eksperci przedstawiali istotne aspekty profilaktyki zdrowotnej
oraz sposoby zapobiegania chorobom cywilizacyjnym, a emisji towarzyszyły działania
informacyjno-edukacyjno-promocyjne w mediach społecznościowych Ministerstwa
Zdrowia oraz nadawcy. W programie „Moje Zdrowie” wyemitowano odcinki poświęcone
m.in. zawałowi, cholesterolowi, nadwadze i otyłości, nadciśnieniu, udarowi, paleniu
papierosów oraz alkoholowi. Działania te miały na celu zwiększenie wiedzy społeczeństwa
na temat czynników ryzyka chorób układu krążenia oraz promowania zachowań
sprzyjających zdrowiu i wczesnemu wykrywaniu chorób.
Podsumowując, aktualnie prowadzone przez Ministerstwo Zdrowia programy i kampanie
są ukierunkowane na systematyczne podnoszenie świadomości zdrowotnej obywateli. Ich
oddziaływanie jest wzmacniane przez wykorzystanie wielu kanałów komunikacji, co
pozwala docierać do różnych grup społecznych, w tym do osób, które rzadziej korzystają z
tradycyjnych źródeł informacji zdrowotnej.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 6 of 6 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.54.2026.DLD
Warszawa, 11 czerwca 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 17222, złożoną przez Pana Bartłomieja Wróblewskiego,
Posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, oraz grupę Posłów, w sprawie badań dotyczących
wskaźnika umieralności w Polsce, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Odpowiadając na pytanie pierwsze uprzejmie informuję, że dane przytoczone przez Panią
dr n. med. Bogusławę Bukowską, Dyrektor Krajowego Centrum Przeciwdziałania
Uzależnieniom (KCPU), zawarte w cytowanym fragmencie wypowiedzi, opierają się na
wynikach badań Eurostat dotyczących standaryzowanych współczynników zgonów dla
kobiet i mężczyzn w wieku poniżej 75 lat z powodu przyczyn bezpośrednio związanych z
konsumpcją alkoholu, w Polsce i pozostałych krajach UE-27 w 2022 r. Dokładniejsze
omówienie tych danych w kontekście zmian poziomu umieralności z powodu przyczyn
bezpośrednio związanych z konsumpcją alkoholu w Polsce w latach 1999-2023 oraz w
odniesieniu do innych krajów UE można znaleźć w zrealizowanej na zlecenie KCPU analizie
pn. „Najważniejsze skutki zdrowotne w populacji Polski związane ze spożywaniem
alkoholu” autorstwa dr. Bogdana Wojtyniaka i Jakuba Stokwiszewskiego.
Należy podkreślić, że zależność pomiędzy poziomem konsumpcji alkoholu a poziomem
szkód zdrowotnych i społecznych spowodowanych jego używaniem jest kwestią złożoną.
Nawet w przypadku krajów, w których poziom konsumpcji alkoholu zbliżony jest do
średniej europejskiej, poziom szkód może być znacznie wyższy od średniej, jak to ma
miejsce w przypadku Polski. Na różnice w poziomach szkód zdrowotnych przy zbliżonym
poziomie konsumpcji wpływa wiele czynników, przy czym do najważniejszych należą wzory
-- 1 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
konsumpcji alkoholu (czyli style picia – częstotliwość picia, ilość alkoholu spożywana przy
jednej okazji, częstotliwość upijania się). Chociaż widoczna jest unifikacja wzorów picia w
krajach europejskich1, to w Polsce nadal wyraźny jest tzw. północno-wschodni wzór picia,
który polega na spożywaniu dużych dawek alkoholu w krótkim czasie oraz częstym upijaniu
się. To ten model picia niesie ze sobą znacznie wyższe ryzyko nagłych zatruć alkoholem,
urazów związanych z konsumpcją alkoholu oraz nagłych zgonów2 niż tzw. model
śródziemnomorski. Istotną rolę odgrywają także czynniki społeczno-ekonomiczne, dostęp
do opieki zdrowotnej, stan zdrowia, styl życia, poziom konsumpcji nielegalnego alkoholu
oraz polityka alkoholowa, która reguluje między innymi kwestie związane z poziomem
dostępności fizycznej i ekonomicznej alkoholu.
W odniesieniu do pytania: „czy wysoka umieralność spowodowana konsumpcją alkoholu
nie jest także rezultatem chorób towarzyszących”, należy podkreślić, że według Światowej
Organizacji Zdrowia (WHO) istnieje co najmniej 30 schorzeń, które nie występowałyby bez
spożywania alkoholu. Należą do nich między innymi alkoholowa choroba wątroby,
Spektrum Płodowych Zaburzeń Alkoholowych (FASD), alkoholowe zapalenie trzustki czy
zatrucie alkoholem3. Alkohol działa destrukcyjnie na cały organizm, a w połączeniu z
istniejącymi już obciążeniami zdrowotnymi wywołuje efekt synergii, drastycznie
zwiększając ryzyko ciężkich powikłań. Nie oznacza to, że w takich przypadkach wyłącznie
inne choroby są odpowiedzialne za wysoką umieralność, a rola alkoholu jest mniej istotna.
To konsumpcja alkoholu powoduje wystąpienie choroby lub pogorszenie stanu zdrowia w
przypadku już istniejących chorób. Komisja Europejska podkreśla, że „szkodliwe skutki
spożywania alkoholu, które stanowią jeden z głównych problemów zdrowia publicznego w
UE, są przyczyną ponad 7 proc. wszystkich zachorowań i przedwczesnych zgonów”4.
Najbardziej szkodliwe działanie alkoholu można zaobserwować w przypadku chorób
wątroby (np. stłuszczenie, zapalenie), chorób układu krążenia, chorób nowotworowych,
cukrzycy oraz problemów zdrowia psychicznego (depresji, zaburzeń lękowych, choroby
afektywnej dwubiegunowej)5,6. Alkohol jest substancją kancerogenną i został
zaklasyfikowany przez WHO do najwyższej kategorii czynników rakotwórczych (grupa 1).
Zwiększa ryzyko zachorowania m.in. na raka piersi, jelita grubego, przełyku, wątroby i
gardła. W przypadku chorób wątroby, chorób układu krążenia oraz chorób
1 Moskalewicz, J., Room, R., & Thom, B. (Red.). (2016a).
Comparative monitoring of alcohol epidemiology across the
EU. Baseline assessment and suggestions for future action. Synthesis report. (I). Państwowa Agencja
Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.
http://www.rarha.eu/NewsEvents/LatestNews/Pages/details.aspx?itemId=36.
2 Artykuł Rooma i Mäkeli z 2000 r. „Typologies of the cultural position of drinking.” Journal of Studies on Alcohol
61 (3): strony 475–83.
3 https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/alcohol-use.
4 https://health.ec.europa.eu/alcohol/overview_pl.
5 https://www.who.int/europe/news-room/fact-sheets/item/alcohol-use.
6 https://www.psychiatriapolska.pl/pdf-58029-79211?filename=79211.pdf.
-- 2 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
nowotworowych istnieje bezpośredni związek między ilością spożywanego alkoholu a
ryzykiem zachorowania lub zgonu z ich powodu – im więcej spożywanego alkoholu, tym
większe ryzyko. Należy podkreślić, że ryzyko nie dotyczy wyłącznie osób spożywających
znaczne ilości alkoholu - zgodnie ze stanowiskiem Światowej Organizacji Zdrowia (WHO)
nie istnieje bezpieczna ilość alkoholu, która nie wpływa negatywnie na organizm. Alkohol
spożywany nawet w umiarkowanych ilościach jest szkodliwy dla zdrowia7. Ponadto, alkohol
wchodzi w silne interakcje z lekami, co w przypadku chorób współwystępujących również
ma ogromne znaczenie i niesie dodatkowe zagrożenia dla zdrowia.
W odniesieniu do pytania, w jaki sposób to, że w raporcie NIZP PZH-PIB z 2025 r. wskazane
jest, że „poziom wykształcenia bardzo silnie różnicuje zagrożenie życia z powodu
zewnętrznych przyczyn zgonu oraz szansę na niedokładnie określoną przyczynę zgonu”
wpływa na wiarygodność przedstawionych przez Panią Dyrektor Bogusławę Bukowską
badań, należy zauważyć, że w przytoczonym raporcie nie podano, jakiego odsetka zgonów
dotyczy „szansa na niedokładnie określoną przyczynę zgonu” i na ile ten problem jest
istotny w kontekście całej populacji. Warto podkreślić także, że oficjalne dane Eurostatu to
tzw. wskaźniki zgonów
wholly-attributable (w pełni przypisywalnych chorobom
alkoholowym). Oznacza to, że uwzględniają one tylko te przypadki, gdzie alkohol jest
bezpośrednią przyczyną wpisaną w dokumentacji medycznej. Metodologia ta nie obejmuje
szerokiej gamy tzw. zgonów częściowo przypisywalnych alkoholowi, takich jak wypadki
komunikacyjne, utonięcia czy samobójstwa, w których spożywanie alkoholu mogło odegrać
kluczową rolę, ale nie zostało to wpisane jako bezpośrednia jednostka chorobowa na karcie
zgonu. Nie ma zatem możliwości, żeby w zestawieniach znalazły się dane dotyczące
zgonów, w przypadku których przyczyna nie została dokładnie określona lub nie miała
bezpośredniego związku z chorobą alkoholową. Więcej informacji na temat metodologii
badań Eurostat dotyczących przyczyn zgonów znajduje si na stronie:
https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Causes_of_death_
statistics_-_methodology. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że według
opracowania PAN zagrożenie życia mężczyzn z najniższym wykształceniem z powodu
przyczyn bezpośrednio związanych z konsumpcją alkoholu było około dziewięciokrotnie
wyższe niż u mężczyzn z wykształceniem wyższym8.
Odpowiadając na pytanie trzecie uprzejmie informuję, że w Ministerstwie Zdrowia trwają
prace nad kolejną wieloletnią edycją Narodowego Programu Zdrowia (NPZ). Prace te
koncentrują się na podniesieniu efektywności realizowanych interwencji zdrowia
publicznego, w jeszcze większym stopniu odnosząc się do kluczowych czynników ryzyka
7 https://www.who.int/europe/news/item/04-01-2023-no-level-of-alcohol-consumption-is-safe-for-our-health
8 Moskalewicz J., Wojtyniak B. Alkohol na przełomie wieków - Polskie Zdrowie 2.0. Rekomendacje strategiczne na
lata 2023-2027. Komitet Zdrowia Publicznego PAN, Policy Brief nr II.2B, Warszawa 2024.
-- 3 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
wielu chorób. W planowanej nowej edycji NPZ zostanie szeroko uwzględniona
problematyka walki z nadwagą i otyłością, traktując ten obszar jako jeden z kluczowych
priorytetów. Działania będą skupiały się wokół rozwiązań już funkcjonujących, wdrożonych
w ramach dotychczasowych edycji NPZ, ale także wprowadzeniu nowych inicjatyw
wspierających zdrowy styl życia, których celem jest skuteczne ograniczenie skali problemu
stanowiącego istotne wyzwanie zdrowotne i społeczne. Kwestia ograniczenia presji
marketingu również znajduje się w centrum analiz.
Należy zaznaczyć, że w obecnie obowiązujących przepisach prawnych nie zostało
wprowadzone pojęcie żywności ultraprzetworzonej lub wysokoprzetworzonej. Żywność
określana tym pojęciem może być obecna na rynku, jeśli spełnia wymagania określone w
przepisach prawnych dotyczących bezpieczeństwa żywności.
W 2025 r. w Narodowym Instytucie Zdrowia Publicznego PZH – Państwowym Instytucie
Badawczym (NIZP PZH-PIB) została opracowana
Ekspertyza nt. „żywności
ultraprzetworzonej” wraz z oceną potencjalnego niekorzystnego działania na zdrowie
człowieka (https://www.pzh.gov.pl/ekspertyza-nt-zywnosci-ultraprzetworzonej-wraz-z-
ocena-potencjalnego-niekorzystnego-dzialania-na-zdrowie-czlowieka/).
Przedstawione w ww. dokumencie dane naukowe pokazują jak ważnym problemem jest
żywność wysokoprzetworzona oraz jaki ma wpływ, nie tylko na organizm człowieka, ale i na
środowisko, politykę zdrowotną krajów oraz rozwój branży spożywczej.
W kwestii przedmiotowego zagadnienia należy zwrócić uwagę na fakt, że w Polsce zgodnie
z ustawą o bezpieczeństwie żywności i żywienia, reklama produktów spożywczych nie może
wprowadzać konsumentów w błąd co do ich składu, wartości odżywczej lub właściwości
zdrowotnych.
Ponadto zgodnie z ustawą o radiofonii i telewizji nadawcy programów telewizyjnych, którzy
mają w swojej ofercie audycje adresowane do dzieci, mają obowiązek zapewnienia, aby
audycjom tym nie towarzyszyły przekazy handlowe dotyczące artykułów spożywczych lub
napojów zawierających składniki, których obecność w nadmiernych ilościach w codziennej
diecie jest niewskazana.
Biorąc pod uwagę brak na szczeblu zarówno krajowym, jak i unijnym przepisów prawnych
dot. klasyfikacji produktów spożywczych w kontekście stopnia przetworzenia, w chwili
obecnej stworzenie regulacji ograniczających dostęp oraz ekspozycję tego typu żywności
nie jest możliwe. W pierwszej kolejności należy szczegółowo określić kryteria klasyfikacji
poszczególnych produktów wg. stopnia przetworzenia.
-- 4 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
Należy jednak pamiętać, że głównym czynnikiem ryzyka wielu chorób dietozależnych jest
niekorzystny styl życia, w tym sposób odżywiania.
Odpowiadając na pytanie czwarte uprzejmie informuję, że Ministerstwo Zdrowia prowadzi
szeroki zakres działań edukacyjnych i profilaktycznych, których celem jest ograniczanie
czynników ryzyka chorób układu krążenia oraz chorób związanych m.in. z nieprawidłowym
stylem życia, spożywaniem alkoholu, paleniem tytoniu, niską aktywnością fizyczną i
nadmierną masą ciała. Działania te są realizowane w szczególności w ramach Narodowego
Programu Chorób Układu Krążenia oraz Narodowej Strategii Onkologicznej, a ich celem
jest edukowanie społeczeństwa, promowanie profilaktyki i zachęcanie obywateli do
podejmowania zachowań prozdrowotnych.
W ramach Narodowego Programu Chorób Układu Krążenia, realizowano działania
edukacyjne i profilaktyczne dotyczące m.in. zawału serca, podwyższonego poziomu
cholesterolu, nadwagi i otyłości, nadciśnienia tętniczego, udaru, palenia papierosów oraz
spożywania alkoholu. W działaniach tych wykorzystywano m.in. poradnikowy program
telewizyjny „Moje Zdrowie”, audycje emitowane w programach śniadaniowych „Dzień
Dobry TVN” oraz „Pytanie na Śniadanie”. Równolegle, w ramach Narodowej Strategii
Onkologicznej, realizowano kampanię „Planuję Długie Życie”, której celem była edukacja
społeczeństwa w zakresie profilaktyki pierwotnej i wtórnej oraz wczesnego wykrywania
nowotworów. Istotnym elementem działań edukacyjnych były kampanie spotowe
emitowane w telewizji i radiu. Obejmowały one zagadnienia związane z aktywnością
fizyczną, profilaktyką otyłości, ograniczaniem skutków palenia tytoniu i spożywania
alkoholu, a także zachęcaniem do wykonywania badań profilaktycznych. Działania
edukacyjne w ramach Narodowej Strategii Onkologicznej prowadzono również w
programach śniadaniowych „Pytanie na Śniadanie” oraz „Dzień Dobry TVN”, które
umożliwiały prezentowanie treści zdrowotnych w przystępnej formule rozmów
eksperckich i felietonów. W audycjach tych poruszano m.in. temat spożycia alkoholu,
zdrowego odżywiania, wpływu otyłości na zdrowie, szkodliwości palenia papierosów oraz
innych zagadnień związanych z profilaktyką zdrowotną.
Ministerstwo Zdrowia wykorzystywało również popularne seriale telewizyjne emitowane
przez głównych nadawców jako narzędzie dotarcia z przekazem edukacyjno-
profilaktycznym do szerokiej grupy odbiorców. W 2025 r. wątki zdrowotne były obecne
m.in. w produkcjach Telewizji Polsat, TVN oraz TVP. W serialach poruszano zagadnienia
związane z profilaktyką nowotworową, chorobami układu krążenia oraz czynnikami ryzyka
chorób cywilizacyjnych, w tym m.in. udarem, zawałem serca, stanami przedudarowymi,
używkami oraz walką z nadwagą.
-- 5 of 6 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
6
Tego rodzaju działania pozwalały przedstawiać treści profilaktyczne w przystępnej formule
fabularnej oraz docierać do odbiorców, którzy nie korzystają regularnie z tradycyjnych
materiałów edukacyjnych. Jednocześnie wzmacniały przekaz prowadzony w kampaniach
społecznych, programach edukacyjnych i audycjach śniadaniowych, umożliwiając
prezentowanie zagadnień zdrowotnych w codziennym i zrozumiałym dla widzów
kontekście.
Odnośnie do pytania piątego wskazać należy, że programy i działania prowadzone przez
Ministerstwo Zdrowia, w tym program „Moje Zdrowie”, są ukierunkowane na
podwyższanie świadomości zdrowotnej obywateli poprzez regularne przekazywanie
wiedzy o profilaktyce, czynnikach ryzyka chorób oraz możliwościach wczesnego
wykrywania problemów zdrowotnych
Program „Moje Zdrowie” w 2025 r. wspierała seria edukacyjna „Moje Zdrowie” emitowana
w TVP. W każdym odcinku eksperci przedstawiali istotne aspekty profilaktyki zdrowotnej
oraz sposoby zapobiegania chorobom cywilizacyjnym, a emisji towarzyszyły działania
informacyjno-edukacyjno-promocyjne w mediach społecznościowych Ministerstwa
Zdrowia oraz nadawcy. W programie „Moje Zdrowie” wyemitowano odcinki poświęcone
m.in. zawałowi, cholesterolowi, nadwadze i otyłości, nadciśnieniu, udarowi, paleniu
papierosów oraz alkoholowi. Działania te miały na celu zwiększenie wiedzy społeczeństwa
na temat czynników ryzyka chorób układu krążenia oraz promowania zachowań
sprzyjających zdrowiu i wczesnemu wykrywaniu chorób.
Podsumowując, aktualnie prowadzone przez Ministerstwo Zdrowia programy i kampanie
są ukierunkowane na systematyczne podnoszenie świadomości zdrowotnej obywateli. Ich
oddziaływanie jest wzmacniane przez wykorzystanie wielu kanałów komunikacji, co
pozwala docierać do różnych grup społecznych, w tym do osób, które rzadziej korzystają z
tradycyjnych źródeł informacji zdrowotnej.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 6 of 6 --