Interpelacja nr 17206
Interpelacja w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (nr projektu UD204)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (80%)
Edukacja i Szkolnictwo (68%)
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (nr projektu UD204)
Interpelacja nr 17206
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (nr projektu UD204)
Zgłaszający: Dominik Jaśkowiec, Mariusz Popielarz, Łukasz Horbatowski, Krzysztof Habura, Henryk Szopiński, Adam Krzemiński, Rafał Siemaszko, Patryk Gabriel, Marek Jan Chmielewski, Jacek Niedźwiedzki, Bartosz Zawieja
Data wpływu: 18-05-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie stanowiska Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (nr projektu w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UD204).
Projekt ten ma stanowić wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20, w którym zakwestionowano zgodność z Konstytucją RP przepisów przewidujących pomniejszanie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych emerytur wcześniejszych. Mechanizm ten skutkował wieloletnim zaniżaniem świadczeń znacznej grupie emerytów, którzy podejmowali decyzje o przejściu na wcześniejszą emeryturę w określonym stanie prawnym, a następnie zostali objęci regulacją pogarszającą ich sytuację finansową.
Z projektu opublikowanego w wykazie prac legislacyjnych wynika jednak, że regulacja nie obejmie wszystkich emerytów, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Projektowana ustawa ma objąć wyłącznie kobiety urodzone w latach 1954-1959 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949-1952 oraz w 1954 r., pod warunkiem że przed dniem 6 czerwca 2012 r. złożyli wniosek o przyznanie emerytury częściowej lub emerytury na podstawie wskazanych przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS bądź Karty Nauczyciela, a prawo do emerytury powszechnej nabyli po dniu 31 grudnia 2012 r. W uproszczeniu regulacja ma dotyczyć osób, które pobierały emerytury wcześniejsze, złożyły wniosek przed 6 czerwca 2012 r., następnie wystąpiły o emeryturę powszechną ustaloną z pomniejszeniem podstawy obliczenia o kwoty pobranych świadczeń wcześniejszych lub nabyły do niej prawo, lecz nadal pobierają wcześniejszą emeryturę, przy czym data nabycia prawa do emerytury powszechnej przypada po 31 grudnia 2012 r.
Tym samym poza zakresem projektowanej ustawy pozostają inne osoby, wobec których również zastosowano mechanizm pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej, lecz które nie mieszczą się w tak określonych kryteriach rocznikowych lub czasowych. Dotyczy to w szczególności osób urodzonych w innych latach niż wskazane w projekcie osób, które nabyły prawo do emerytury powszechnej przed 1 stycznia 2013 r., jak również tych świadczeniobiorców, którzy z różnych względów formalnych nie spełniają wszystkich warunków wskazanych w projekcie, mimo że ich świadczenia zostały ustalone z zastosowaniem zakwestionowanego przez trybunał mechanizmu.
W konsekwencji powstaje zasadnicze pytanie, czy projekt UD204 w pełnym zakresie realizuje skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czy też prowadzi do ograniczonego, selektywnego wykonania orzeczenia, obejmującego jedynie część osób dotkniętych niekonstytucyjną regulacją. Rodzi to wątpliwości w kontekście zasady równości wobec prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wyrażonych w art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie były przesłanki przyjęcia tak wąsko określonego zakresu podmiotowego projektu UD204, w szczególności ograniczenia go do wskazanych roczników i warunku nabycia prawa do emerytury powszechnej po dniu 31 grudnia 2012 r.?
Czy ministerstwo przeprowadziło analizę konstytucyjną dotyczącą zgodności takiego zróżnicowania z zasadą równości oraz zasadą pełnego wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego?
Czy rozważane jest rozszerzenie projektu tak, aby obejmował on wszystkie osoby, których emerytury powszechne zostały ustalone z zastosowaniem zakwestionowanego mechanizmu, niezależnie od rocznika i daty nabycia prawa do świadczenia?
Sprawa ta dotyczy bardzo licznej grupy emerytów i ma istotne znaczenie społeczne oraz finansowe. Wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego powinno w sposób możliwie pełny usuwać skutki niekonstytucyjnej regulacji, tak aby osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji prawnej były traktowane w sposób równy i sprawiedliwy.
Interpelacja nr 17206
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (nr projektu UD204)
Zgłaszający: Dominik Jaśkowiec, Mariusz Popielarz, Łukasz Horbatowski, Krzysztof Habura, Henryk Szopiński, Adam Krzemiński, Rafał Siemaszko, Patryk Gabriel, Marek Jan Chmielewski, Jacek Niedźwiedzki, Bartosz Zawieja
Data wpływu: 18-05-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z uprzejmą prośbą o przedstawienie stanowiska Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (nr projektu w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów: UD204).
Projekt ten ma stanowić wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20, w którym zakwestionowano zgodność z Konstytucją RP przepisów przewidujących pomniejszanie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych emerytur wcześniejszych. Mechanizm ten skutkował wieloletnim zaniżaniem świadczeń znacznej grupie emerytów, którzy podejmowali decyzje o przejściu na wcześniejszą emeryturę w określonym stanie prawnym, a następnie zostali objęci regulacją pogarszającą ich sytuację finansową.
Z projektu opublikowanego w wykazie prac legislacyjnych wynika jednak, że regulacja nie obejmie wszystkich emerytów, których dotyczy wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Projektowana ustawa ma objąć wyłącznie kobiety urodzone w latach 1954-1959 oraz mężczyzn urodzonych w latach 1949-1952 oraz w 1954 r., pod warunkiem że przed dniem 6 czerwca 2012 r. złożyli wniosek o przyznanie emerytury częściowej lub emerytury na podstawie wskazanych przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS bądź Karty Nauczyciela, a prawo do emerytury powszechnej nabyli po dniu 31 grudnia 2012 r. W uproszczeniu regulacja ma dotyczyć osób, które pobierały emerytury wcześniejsze, złożyły wniosek przed 6 czerwca 2012 r., następnie wystąpiły o emeryturę powszechną ustaloną z pomniejszeniem podstawy obliczenia o kwoty pobranych świadczeń wcześniejszych lub nabyły do niej prawo, lecz nadal pobierają wcześniejszą emeryturę, przy czym data nabycia prawa do emerytury powszechnej przypada po 31 grudnia 2012 r.
Tym samym poza zakresem projektowanej ustawy pozostają inne osoby, wobec których również zastosowano mechanizm pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej, lecz które nie mieszczą się w tak określonych kryteriach rocznikowych lub czasowych. Dotyczy to w szczególności osób urodzonych w innych latach niż wskazane w projekcie osób, które nabyły prawo do emerytury powszechnej przed 1 stycznia 2013 r., jak również tych świadczeniobiorców, którzy z różnych względów formalnych nie spełniają wszystkich warunków wskazanych w projekcie, mimo że ich świadczenia zostały ustalone z zastosowaniem zakwestionowanego przez trybunał mechanizmu.
W konsekwencji powstaje zasadnicze pytanie, czy projekt UD204 w pełnym zakresie realizuje skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego, czy też prowadzi do ograniczonego, selektywnego wykonania orzeczenia, obejmującego jedynie część osób dotkniętych niekonstytucyjną regulacją. Rodzi to wątpliwości w kontekście zasady równości wobec prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, wyrażonych w art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.
W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie były przesłanki przyjęcia tak wąsko określonego zakresu podmiotowego projektu UD204, w szczególności ograniczenia go do wskazanych roczników i warunku nabycia prawa do emerytury powszechnej po dniu 31 grudnia 2012 r.?
Czy ministerstwo przeprowadziło analizę konstytucyjną dotyczącą zgodności takiego zróżnicowania z zasadą równości oraz zasadą pełnego wykonania wyroku Trybunału Konstytucyjnego?
Czy rozważane jest rozszerzenie projektu tak, aby obejmował on wszystkie osoby, których emerytury powszechne zostały ustalone z zastosowaniem zakwestionowanego mechanizmu, niezależnie od rocznika i daty nabycia prawa do świadczenia?
Sprawa ta dotyczy bardzo licznej grupy emerytów i ma istotne znaczenie społeczne oraz finansowe. Wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego powinno w sposób możliwie pełny usuwać skutki niekonstytucyjnej regulacji, tak aby osoby znajdujące się w analogicznej sytuacji prawnej były traktowane w sposób równy i sprawiedliwy.
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
10
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
5.7 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7723 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.309.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17206 Pana Posła Dominika Jaśkowca wraz z grupą
Posłów, w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury
na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (numer w Wykazie
prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: UD204), proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Wskazany projekt ustawy przygotowano w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej (MRPiPS) w związku z sygnałami dotyczącymi konieczności uregulowania
sytuacji prawnej osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę z roczników innych niż
1953 (sytuację prawna emerytów z rocznika 1953 unormowano przepisami ustawy z dnia
19 czerwca 2020 r. zmieniającej ustawę emerytalną).
Należy zauważyć, że rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 4 czerwca 2024
r., sygn. akt SK 140/20 nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw z uwagi na uchwałę
podjętą przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków
kryzysu konstytucyjnego lat 2015-2023 w kontekście działalności Trybunału
Konstytucyjnego. Zgodnie uchwałą, ze względu na fakt, że część uchwał o wyborze
niektórych sędziów TK podjęto z rażącym naruszeniem prawa, uznano je za pozbawione
mocy prawnej i niewywołujące skutków prawnych. Sejm podkreślił jednocześnie, że
uwzględnienie w działalności organu władzy publicznej rozstrzygnięć Trybunału
Konstytucyjnego wydanych z naruszeniem prawa może zostać uznane za naruszenie zasady
legalizmu. Należy podkreślić, że za uchwałą głosowało dziewięciu z jedenastu Posłów
podpisanych pod interpelacją nr 17206, w tym Pan Łukasz Horbatowki, Pan Krzysztof
Habura, Pan Henryk Szopiński, Pan Adam Krzemiński, Pan Rafał Siemaszko, Pan Patryk
Gabriel, Pan Marek Jan Chmielewski, Pan Jacek Niedźwiedzki i Pan Bartosz Zawieja.
Opracowując omawiany projekt oparto się na podstawowych zasadach prawa ubezpieczeń
społecznych i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego. Celem
podjętych prac jest umożliwienie określonej grupie emerytów z roczników innych niż 1953
ustalenia wysokości emerytury powszechnej bez stosowania mechanizmu pomniejszania
podstawy jej obliczania o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, wprowadzonego
do porządku prawnego na mocy art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 11 maja 2012 r. zmieniającej
ustawę emerytalną.
Należy jednakże zaznaczyć, że nie wszyscy emeryci z roczników innych niż 1953 ponieśli
jednakowy uszczerbek majątkowy związany z wprowadzeniem wskazanego przepisu i nie
wszyscy byli pozbawieni możliwości podjęcia działań dostosowawczych. Sąd Najwyższy
w swoim orzecznictwie zauważa, że kobiety z roczników 1949 -1952, w przeciwieństwie do
kobiet z rocznika 1953, miały możliwość dostosowania się do nowych warunków
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wynikających z nowelizacji. Powszechny wiek emerytalny osiągały one bowiem między
rokiem 2009 a 2012, a więc wówczas, gdy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jeszcze nie
obowiązywał. Ustawa wprowadzająca go do porządku prawnego została ogłoszona
w Dzienniku Ustaw 6 czerwca 2012 r., a przepis wszedł w życie 1 stycznia 2013 r. Ponad
6-miesięczny okres vacatio legis ustawy zmieniającej dawał wskazanej grupie możliwość
wystąpienia z wnioskiem o emeryturę powszechną bez pomniejszania podstawy jej
obliczenia o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych.
Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu dotyczącym kobiet z rocznika 1953, wydanym 6
marca 2019 r., sygn. akt P 20/16, uznając art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny
z Konstytucją, podkreślił jednocześnie, że nie kwestionuje możliwości jego stosowania
wobec osób z roczników innych niż 1953. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że osoby
pobierające emeryturę wcześniejszą znajdują się w uprzywilejowanej sytuacji prawnej, jako
że wraz z osiągnieciem powszechnego wieku emerytalnego dysponują możliwością
przejścia na emeryturę powszechną, co zapewnia im swego rodzaju prawo do „emerytury
po emeryturze”. Jednocześnie, pobierając emeryturę wcześniejszą, konsumują one
odprowadzone składki, a jednocześnie ich kapitał początkowy i składki zaewidencjonowane
na koncie ubezpieczeniowym są cały czas waloryzowane, do momentu przejścia przez nie
na emeryturę powszechną. Sąd Najwyższy określił ten mechanizm mianem „swoistego
perpetuum mobile”, ponieważ im dalej w przyszłość przesuwa się moment przejścia na
emeryturę powszechną, tym świadczenie, z uwagi na wspomnianą waloryzację oraz
skracający się okres średniego dalszego trwania życia, staje się wyższe.
Mechanizm taki jest niezgodny z jedną z podstawowych zasad składających się na doktrynę
prawa ubezpieczeń społecznych, czyli z zasadą solidarności w relacjach między członkami
wspólnoty ryzyka, nakłada bowiem na wspólnotę obowiązek sfinansowania wypłaty tej
części emerytury w wieku powszechnym, która nie znajduje pokrycia we wcześniej
wniesionym (zaewidencjonowanym), lecz wydanym, tj. pomniejszonym o kwoty pobranych
emerytur, wkładzie ubezpieczonego.
Można zatem mówić o pokrzywdzeniu tej części emerytów z roczników innych niż 1953,
która rzeczywiście poniosła określony uszczerbek majątkowy i nie dysponowała
odpowiednim czasem na podjęcie działań adaptacyjnych w związku z wprowadzeniem do
prawa ubezpieczeń społecznych mechanizmu określonego w art. 25 ust. 1b ustawy
emerytalnej. Tytułem kolejnego przykładu, kobiety urodzone w roku 1960 powszechny
wiek emerytalny osiągały w roku 2020, a zatem w okresie, gdy przepis art. 25 ust. 1b
obowiązywał już siedem lat. Podobnie mężczyźni urodzeni w roku 1955 powszechny wiek
emerytalny osiągali w roku 2020 – co najmniej siedmioletni okres dawał im możliwość
podjęcia stosownych działań zapobiegających ewentualnym niekorzystnym skutkom
wejścia w życie nowego prawa.
Przystępując do prac legislacyjnych nad projektem ustawy UD204 przeprowadzono
dogłębną analizę zasad prawa ubezpieczeń społecznych, orzeczeń Trybunału
Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i dorobku doktryny w tej dziedzinie.
W trakcie uzgodnień międzyresortowych, opiniowania i konsultacji publicznych projektu do
niektórych zawartych w nim rozwiązań prawnych zgłoszono uwagi, m.in. dotyczące
ograniczeń rocznikowych i daty granicznej, do której należało wystąpić z wnioskiem
o emeryturę wcześniejszą. Kierownictwo MRPiPS we współpracy z Zakładem Ubezpieczeń
Społecznych opracowało kilka wariantów możliwych do przyjęcia rozwiązań. Ich realizacja
wiązałaby się jednak ze zwiększonymi wydatkami z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i budżetu państwa, wobec czego warunkiem wprowadzenia tych zmian jest ich akceptacja
przez Ministra Finansów i Gospodarki, który będzie miał wpływ na kształt ostatecznych
rozwiązań zaproponowanych w projekcie.
Należy przy tym pamiętać, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie akcentował, że
zachowanie równowagi budżetowej i właściwy stan finansów publicznych stanowią
wartości chronione konstytucyjnie, wyznaczające granice urzeczywistniania wyrażonych
w Konstytucji praw i gwarancji socjalnych (por. wyrok TK z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn.
akt K 1/12).
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.309.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17206 Pana Posła Dominika Jaśkowca wraz z grupą
Posłów, w sprawie rządowego projektu ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych dla osób, które do dnia 6 czerwca 2012 r. przeszły na emerytury
na zasadach obowiązujących osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. (numer w Wykazie
prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów: UD204), proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Wskazany projekt ustawy przygotowano w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej (MRPiPS) w związku z sygnałami dotyczącymi konieczności uregulowania
sytuacji prawnej osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę z roczników innych niż
1953 (sytuację prawna emerytów z rocznika 1953 unormowano przepisami ustawy z dnia
19 czerwca 2020 r. zmieniającej ustawę emerytalną).
Należy zauważyć, że rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 4 czerwca 2024
r., sygn. akt SK 140/20 nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw z uwagi na uchwałę
podjętą przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków
kryzysu konstytucyjnego lat 2015-2023 w kontekście działalności Trybunału
Konstytucyjnego. Zgodnie uchwałą, ze względu na fakt, że część uchwał o wyborze
niektórych sędziów TK podjęto z rażącym naruszeniem prawa, uznano je za pozbawione
mocy prawnej i niewywołujące skutków prawnych. Sejm podkreślił jednocześnie, że
uwzględnienie w działalności organu władzy publicznej rozstrzygnięć Trybunału
Konstytucyjnego wydanych z naruszeniem prawa może zostać uznane za naruszenie zasady
legalizmu. Należy podkreślić, że za uchwałą głosowało dziewięciu z jedenastu Posłów
podpisanych pod interpelacją nr 17206, w tym Pan Łukasz Horbatowki, Pan Krzysztof
Habura, Pan Henryk Szopiński, Pan Adam Krzemiński, Pan Rafał Siemaszko, Pan Patryk
Gabriel, Pan Marek Jan Chmielewski, Pan Jacek Niedźwiedzki i Pan Bartosz Zawieja.
Opracowując omawiany projekt oparto się na podstawowych zasadach prawa ubezpieczeń
społecznych i orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego. Celem
podjętych prac jest umożliwienie określonej grupie emerytów z roczników innych niż 1953
ustalenia wysokości emerytury powszechnej bez stosowania mechanizmu pomniejszania
podstawy jej obliczania o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, wprowadzonego
do porządku prawnego na mocy art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 11 maja 2012 r. zmieniającej
ustawę emerytalną.
Należy jednakże zaznaczyć, że nie wszyscy emeryci z roczników innych niż 1953 ponieśli
jednakowy uszczerbek majątkowy związany z wprowadzeniem wskazanego przepisu i nie
wszyscy byli pozbawieni możliwości podjęcia działań dostosowawczych. Sąd Najwyższy
w swoim orzecznictwie zauważa, że kobiety z roczników 1949 -1952, w przeciwieństwie do
kobiet z rocznika 1953, miały możliwość dostosowania się do nowych warunków
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wynikających z nowelizacji. Powszechny wiek emerytalny osiągały one bowiem między
rokiem 2009 a 2012, a więc wówczas, gdy art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jeszcze nie
obowiązywał. Ustawa wprowadzająca go do porządku prawnego została ogłoszona
w Dzienniku Ustaw 6 czerwca 2012 r., a przepis wszedł w życie 1 stycznia 2013 r. Ponad
6-miesięczny okres vacatio legis ustawy zmieniającej dawał wskazanej grupie możliwość
wystąpienia z wnioskiem o emeryturę powszechną bez pomniejszania podstawy jej
obliczenia o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych.
Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu dotyczącym kobiet z rocznika 1953, wydanym 6
marca 2019 r., sygn. akt P 20/16, uznając art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny
z Konstytucją, podkreślił jednocześnie, że nie kwestionuje możliwości jego stosowania
wobec osób z roczników innych niż 1953. Trzeba bowiem mieć na uwadze, że osoby
pobierające emeryturę wcześniejszą znajdują się w uprzywilejowanej sytuacji prawnej, jako
że wraz z osiągnieciem powszechnego wieku emerytalnego dysponują możliwością
przejścia na emeryturę powszechną, co zapewnia im swego rodzaju prawo do „emerytury
po emeryturze”. Jednocześnie, pobierając emeryturę wcześniejszą, konsumują one
odprowadzone składki, a jednocześnie ich kapitał początkowy i składki zaewidencjonowane
na koncie ubezpieczeniowym są cały czas waloryzowane, do momentu przejścia przez nie
na emeryturę powszechną. Sąd Najwyższy określił ten mechanizm mianem „swoistego
perpetuum mobile”, ponieważ im dalej w przyszłość przesuwa się moment przejścia na
emeryturę powszechną, tym świadczenie, z uwagi na wspomnianą waloryzację oraz
skracający się okres średniego dalszego trwania życia, staje się wyższe.
Mechanizm taki jest niezgodny z jedną z podstawowych zasad składających się na doktrynę
prawa ubezpieczeń społecznych, czyli z zasadą solidarności w relacjach między członkami
wspólnoty ryzyka, nakłada bowiem na wspólnotę obowiązek sfinansowania wypłaty tej
części emerytury w wieku powszechnym, która nie znajduje pokrycia we wcześniej
wniesionym (zaewidencjonowanym), lecz wydanym, tj. pomniejszonym o kwoty pobranych
emerytur, wkładzie ubezpieczonego.
Można zatem mówić o pokrzywdzeniu tej części emerytów z roczników innych niż 1953,
która rzeczywiście poniosła określony uszczerbek majątkowy i nie dysponowała
odpowiednim czasem na podjęcie działań adaptacyjnych w związku z wprowadzeniem do
prawa ubezpieczeń społecznych mechanizmu określonego w art. 25 ust. 1b ustawy
emerytalnej. Tytułem kolejnego przykładu, kobiety urodzone w roku 1960 powszechny
wiek emerytalny osiągały w roku 2020, a zatem w okresie, gdy przepis art. 25 ust. 1b
obowiązywał już siedem lat. Podobnie mężczyźni urodzeni w roku 1955 powszechny wiek
emerytalny osiągali w roku 2020 – co najmniej siedmioletni okres dawał im możliwość
podjęcia stosownych działań zapobiegających ewentualnym niekorzystnym skutkom
wejścia w życie nowego prawa.
Przystępując do prac legislacyjnych nad projektem ustawy UD204 przeprowadzono
dogłębną analizę zasad prawa ubezpieczeń społecznych, orzeczeń Trybunału
Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i dorobku doktryny w tej dziedzinie.
W trakcie uzgodnień międzyresortowych, opiniowania i konsultacji publicznych projektu do
niektórych zawartych w nim rozwiązań prawnych zgłoszono uwagi, m.in. dotyczące
ograniczeń rocznikowych i daty granicznej, do której należało wystąpić z wnioskiem
o emeryturę wcześniejszą. Kierownictwo MRPiPS we współpracy z Zakładem Ubezpieczeń
Społecznych opracowało kilka wariantów możliwych do przyjęcia rozwiązań. Ich realizacja
wiązałaby się jednak ze zwiększonymi wydatkami z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
i budżetu państwa, wobec czego warunkiem wprowadzenia tych zmian jest ich akceptacja
przez Ministra Finansów i Gospodarki, który będzie miał wpływ na kształt ostatecznych
rozwiązań zaproponowanych w projekcie.
Należy przy tym pamiętać, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie akcentował, że
zachowanie równowagi budżetowej i właściwy stan finansów publicznych stanowią
wartości chronione konstytucyjnie, wyznaczające granice urzeczywistniania wyrażonych
w Konstytucji praw i gwarancji socjalnych (por. wyrok TK z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn.
akt K 1/12).
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --