Interpelacja nr 17146
Interpelacja w sprawie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego "Mama 4+"
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego "Mama 4+"
Interpelacja nr 17146
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego "Mama 4+"
Zgłaszający: Piotr Kowal
Data wpływu: 13-05-2026
Szanowna Pani Ministro,
na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym „Mama 4+”, świadczenie może zostać przyznane osobie, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci. Zgodnie z informacjami publikowanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, warunek wychowania dotyczy również dzieci przyjętych na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej. W praktyce pojawiają się jednak wątpliwości dotyczące sytuacji osób, które przez wiele lat faktycznie wychowują dzieci spokrewnione z nimi, posiadając ustanowioną przez sąd opiekę prawną, lecz nie funkcjonują formalnie jako rodzina zastępcza.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy do liczby dzieci uwzględnianych przy ustalaniu prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego „Mama 4+” mogą zostać zaliczone dzieci, nad którymi osoba ubiegająca się o świadczenie sprawowała i sprawuje opiekę prawną ustanowioną przez sąd, będąc jednocześnie członkiem ich rodziny, np. babcią tych dzieci?
2. Czy w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie posiada:
- dwoje dzieci biologicznych,
- jedno dziecko wychowywane w ramach rodziny zastępczej,
- oraz dwoje dzieci, nad którymi sprawuje lub sprawowała opiekę prawną ustanowioną przez sąd,
może zostać uznane, że spełnia przesłankę wychowania co najmniej czworga dzieci w rozumieniu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym?
Piotr Kowal
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 17146
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego "Mama 4+"
Zgłaszający: Piotr Kowal
Data wpływu: 13-05-2026
Szanowna Pani Ministro,
na podstawie ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym „Mama 4+”, świadczenie może zostać przyznane osobie, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci. Zgodnie z informacjami publikowanymi przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, warunek wychowania dotyczy również dzieci przyjętych na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej. W praktyce pojawiają się jednak wątpliwości dotyczące sytuacji osób, które przez wiele lat faktycznie wychowują dzieci spokrewnione z nimi, posiadając ustanowioną przez sąd opiekę prawną, lecz nie funkcjonują formalnie jako rodzina zastępcza.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:
1. Czy do liczby dzieci uwzględnianych przy ustalaniu prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego „Mama 4+” mogą zostać zaliczone dzieci, nad którymi osoba ubiegająca się o świadczenie sprawowała i sprawuje opiekę prawną ustanowioną przez sąd, będąc jednocześnie członkiem ich rodziny, np. babcią tych dzieci?
2. Czy w sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o świadczenie posiada:
- dwoje dzieci biologicznych,
- jedno dziecko wychowywane w ramach rodziny zastępczej,
- oraz dwoje dzieci, nad którymi sprawuje lub sprawowała opiekę prawną ustanowioną przez sąd,
może zostać uznane, że spełnia przesłankę wychowania co najmniej czworga dzieci w rozumieniu ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym?
Piotr Kowal
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
2
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.8 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7745 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.300.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17146 Pana Posła Piotra Kowala, w sprawie rodzicielskiego
świadczenia uzupełniającego „Mama 4+”, proszę przyjąć poniższe informacje.
Świadczenie przewidziane w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim
świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1577) nie jest emeryturą ani dodatkiem
do emerytury, tylko świadczeniem nieskładkowym, finansowanym z budżetu państwa.
W przeciwieństwie do emerytury, będącej świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, ma
ono de facto charakter świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Przy ustalaniu uprawnień
do jego otrzymywania uwzględnia się wszystkie dochody osoby wnioskującej. Jednym
z podstawowych kryteriów ubiegania się o świadczenie jest brak niezbędnych środków
utrzymania.
Osoba, która nie ma prawa do żadnego innego świadczenia, może uzyskać świadczenie
uzupełniające w wysokości nieprzekraczającej kwoty najniższej emerytury (od 1 marca
2026 r. jest to 1978,49 zł). Z kolei osoba pobierająca świadczenie niższe od minimalnej
emerytury może liczyć na jego uzupełnienie do tej wysokości. Podstawowym celem
wprowadzenia świadczenia przysługującego osobom, które wychowały co najmniej czworo
dzieci, było zagwarantowanie podstawowych środków utrzymania osobom, które ze
względu na wykonywanie obowiązków opiekuńczych nie nabyły prawa do emerytury albo
nabyły je w wysokości niewystarczającej do zabezpieczenia niezbywalnych potrzeb
życiowych.
Warunkiem uzyskania uprawnień do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest
urodzenie i wychowanie albo wychowanie przez ubiegającą się o nie osobę co najmniej
czwórki dzieci. Przepisy ustawy wskazują, że do liczby dzieci uwzględnianych przy ustalaniu
prawa do świadczenia zalicza się dzieci własne, dzieci współmałżonka, dzieci
przysposobione oraz dzieci przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z
wyłączeniem zawodowej rodziny zastępczej (art. 2 pkt 1 ustawy).
Obowiązujące regulacje nie przewidują wprost zaliczenia do tej kategorii dzieci, nad którymi
sprawowana jest wyłącznie opieka prawna ustanowiona przez sąd, nawet jeżeli opiekun
faktycznie wychowuje je i jest z nimi spokrewniony. W konsekwencji samo sprawowanie
opieki prawnej nad dzieckiem nie stanowi obecnie samodzielnej przesłanki pozwalającej na
uznanie, iż osoba wychowała dziecko w rozumieniu ustawy o rodzicielskim świadczeniu
uzupełniającym, pomimo tego, że często faktycznie sprawowała nad nim osobistą opiekę
polegającą na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków spoczywających
na rodzicach względem dzieci w sposób, który odpowiada ustawowej definicji wychowania
dziecka.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), stosując wyłącznie literalną wykładnię przepisów,
nie zaliczy do liczby dzieci, których wychowanie warunkuje uzyskanie prawa do
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, tych z nich, dla których osoba wnioskująca
o przyznanie świadczenia została ustanowiona wyłącznie opiekunem prawnym.
Również w przypadku drugiej z przedstawionych sytuacji organ rentowy, stosując wyłącznie
literalną wykładnię przepisów, uwzględniłby dwoje dzieci biologicznych oraz jedno dziecko
wychowywane w rodzinie zastępczej, co skutkowałoby uznaniem, że wnioskodawczyni nie
spełnia ustawowej przesłanki wychowania co najmniej czworga dzieci.
W ocenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, mając na względzie słuszny interes
osób znajdujących się w analogicznej sytuacji oraz intencję ustawy o rodzicielskim
świadczeniu uzupełniającym, praktyka stosowania przepisów przez ZUS może budzić
wątpliwości.
Po pierwsze należy zauważyć, że ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nie
zawiera legalnej definicji pojęcia „matki”. Pojęcie to rekonstruowane jest pośrednio na
podstawie pozostałych przepisów tego aktu, w szczególności poprzez odniesienie do
pojęcia dziecka. Analiza obowiązujących regulacji prowadzi jednak do wniosku, że może być
ono rozumiane nie tylko w znaczeniu biologicznym, lecz również prawnym (kobieta, która
przysposobiła dziecko) oraz funkcjonalnym, odnoszącym się do osoby, która przez długi
okres faktycznie wykonywała obowiązki rodzicielskie i wychowawcze wobec dziecka,
niezależnie od formalnego istnienia więzi prawnej.
W konsekwencji cechą relewantną z punktu widzenia celu analizowanej ustawy nie
powinno być wyłącznie istnienie określonego stosunku prawnego pomiędzy osobą
sprawującą opiekę, a dzieckiem ani formalne wykonywanie władzy rodzicielskiej. Należy
również podkreślić, że celem rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest zapewnienie
minimalnych środków utrzymania osobom, które z uwagi na wieloletnie wykonywanie
obowiązków związanych z wychowywaniem dzieci nie wypracowały prawa do świadczenia
emerytalnego w odpowiedniej wysokości. Zasadnicze znaczenie powinno mieć przede
wszystkim rzeczywiste i długotrwałe wykonywanie obowiązków wychowawczych oraz
ponoszenie ciężaru opieki nad dzieckiem, które mogły wpływać na ograniczenie aktywności
zawodowej i sytuację materialną osoby sprawującej opiekę, a nie wyłącznie
formalnoprawny status rodzica.
W tym kontekście przesłanka określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, zgodnie z którą
świadczenie przysługuje „matce, która urodziła i wychowała” dziecko, może budzić
wątpliwości z perspektywy konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) oraz
zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Wyłączenie z kręgu osób
uprawnionych tych kobiet, które przez wiele lat faktycznie wykonywały obowiązki
rodzicielskie wobec dzieci, opierające się wyłącznie na braku formalnego statusu rodzica lub
braku biologicznego pokrewieństwa, może bowiem prowadzić do zróżnicowania sytuacji
prawnej podmiotów znajdujących się w istotnie podobnej sytuacji faktycznej.
W ocenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zasadne jest w związku z tym
rozważenie prokonstytucyjnej i funkcjonalnej wykładni przepisów ustawy, zgodnie z którą
decydujące znaczenie dla nabycia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego
miałoby rzeczywiste wykonywanie funkcji wychowawczych wobec dziecka, ich długotrwały
charakter oraz wpływ sprawowanej opieki na możliwość łączenia obowiązków rodzinnych
z aktywnością zawodową. Taka interpretacja pozostawałaby w większej zgodności z celem
ustawy, której zasadniczym założeniem jest rekompensata skutków wieloletniego
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sprawowania opieki nad dziećmi, a nie wyłącznie ochrona określonych więzi
formalnoprawnych.
Zapewniam, że poruszone w interpelacji zagadnienie zostanie poddane pogłębionej analizie.
Nie można wykluczyć podjęcia inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do doprecyzowania
obowiązujących przepisów lub rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do rodzicielskiego
świadczenia uzupełniającego. Przedmiotem analizy będzie też możliwość przyjęcia
prokonstytucyjnej wykładni obowiązujących przepisów w zakresie pojęcia „matki” oraz
„wychowania dziecka”, tak aby prawo do świadczenia mogło przysługiwać również osobom,
które przez wiele lat faktycznie pełniły funkcję rodzicielską i ponosiły ciężar wychowania
dziecka, niezależnie od formalnoprawnego charakteru łączącego z dzieckiem.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.300.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17146 Pana Posła Piotra Kowala, w sprawie rodzicielskiego
świadczenia uzupełniającego „Mama 4+”, proszę przyjąć poniższe informacje.
Świadczenie przewidziane w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim
świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2025 r. poz. 1577) nie jest emeryturą ani dodatkiem
do emerytury, tylko świadczeniem nieskładkowym, finansowanym z budżetu państwa.
W przeciwieństwie do emerytury, będącej świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, ma
ono de facto charakter świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Przy ustalaniu uprawnień
do jego otrzymywania uwzględnia się wszystkie dochody osoby wnioskującej. Jednym
z podstawowych kryteriów ubiegania się o świadczenie jest brak niezbędnych środków
utrzymania.
Osoba, która nie ma prawa do żadnego innego świadczenia, może uzyskać świadczenie
uzupełniające w wysokości nieprzekraczającej kwoty najniższej emerytury (od 1 marca
2026 r. jest to 1978,49 zł). Z kolei osoba pobierająca świadczenie niższe od minimalnej
emerytury może liczyć na jego uzupełnienie do tej wysokości. Podstawowym celem
wprowadzenia świadczenia przysługującego osobom, które wychowały co najmniej czworo
dzieci, było zagwarantowanie podstawowych środków utrzymania osobom, które ze
względu na wykonywanie obowiązków opiekuńczych nie nabyły prawa do emerytury albo
nabyły je w wysokości niewystarczającej do zabezpieczenia niezbywalnych potrzeb
życiowych.
Warunkiem uzyskania uprawnień do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest
urodzenie i wychowanie albo wychowanie przez ubiegającą się o nie osobę co najmniej
czwórki dzieci. Przepisy ustawy wskazują, że do liczby dzieci uwzględnianych przy ustalaniu
prawa do świadczenia zalicza się dzieci własne, dzieci współmałżonka, dzieci
przysposobione oraz dzieci przyjęte na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z
wyłączeniem zawodowej rodziny zastępczej (art. 2 pkt 1 ustawy).
Obowiązujące regulacje nie przewidują wprost zaliczenia do tej kategorii dzieci, nad którymi
sprawowana jest wyłącznie opieka prawna ustanowiona przez sąd, nawet jeżeli opiekun
faktycznie wychowuje je i jest z nimi spokrewniony. W konsekwencji samo sprawowanie
opieki prawnej nad dzieckiem nie stanowi obecnie samodzielnej przesłanki pozwalającej na
uznanie, iż osoba wychowała dziecko w rozumieniu ustawy o rodzicielskim świadczeniu
uzupełniającym, pomimo tego, że często faktycznie sprawowała nad nim osobistą opiekę
polegającą na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu obowiązków spoczywających
na rodzicach względem dzieci w sposób, który odpowiada ustawowej definicji wychowania
dziecka.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), stosując wyłącznie literalną wykładnię przepisów,
nie zaliczy do liczby dzieci, których wychowanie warunkuje uzyskanie prawa do
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, tych z nich, dla których osoba wnioskująca
o przyznanie świadczenia została ustanowiona wyłącznie opiekunem prawnym.
Również w przypadku drugiej z przedstawionych sytuacji organ rentowy, stosując wyłącznie
literalną wykładnię przepisów, uwzględniłby dwoje dzieci biologicznych oraz jedno dziecko
wychowywane w rodzinie zastępczej, co skutkowałoby uznaniem, że wnioskodawczyni nie
spełnia ustawowej przesłanki wychowania co najmniej czworga dzieci.
W ocenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, mając na względzie słuszny interes
osób znajdujących się w analogicznej sytuacji oraz intencję ustawy o rodzicielskim
świadczeniu uzupełniającym, praktyka stosowania przepisów przez ZUS może budzić
wątpliwości.
Po pierwsze należy zauważyć, że ustawa o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym nie
zawiera legalnej definicji pojęcia „matki”. Pojęcie to rekonstruowane jest pośrednio na
podstawie pozostałych przepisów tego aktu, w szczególności poprzez odniesienie do
pojęcia dziecka. Analiza obowiązujących regulacji prowadzi jednak do wniosku, że może być
ono rozumiane nie tylko w znaczeniu biologicznym, lecz również prawnym (kobieta, która
przysposobiła dziecko) oraz funkcjonalnym, odnoszącym się do osoby, która przez długi
okres faktycznie wykonywała obowiązki rodzicielskie i wychowawcze wobec dziecka,
niezależnie od formalnego istnienia więzi prawnej.
W konsekwencji cechą relewantną z punktu widzenia celu analizowanej ustawy nie
powinno być wyłącznie istnienie określonego stosunku prawnego pomiędzy osobą
sprawującą opiekę, a dzieckiem ani formalne wykonywanie władzy rodzicielskiej. Należy
również podkreślić, że celem rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego jest zapewnienie
minimalnych środków utrzymania osobom, które z uwagi na wieloletnie wykonywanie
obowiązków związanych z wychowywaniem dzieci nie wypracowały prawa do świadczenia
emerytalnego w odpowiedniej wysokości. Zasadnicze znaczenie powinno mieć przede
wszystkim rzeczywiste i długotrwałe wykonywanie obowiązków wychowawczych oraz
ponoszenie ciężaru opieki nad dzieckiem, które mogły wpływać na ograniczenie aktywności
zawodowej i sytuację materialną osoby sprawującej opiekę, a nie wyłącznie
formalnoprawny status rodzica.
W tym kontekście przesłanka określona w art. 3 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, zgodnie z którą
świadczenie przysługuje „matce, która urodziła i wychowała” dziecko, może budzić
wątpliwości z perspektywy konstytucyjnej zasady równości (art. 32 Konstytucji RP) oraz
zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP). Wyłączenie z kręgu osób
uprawnionych tych kobiet, które przez wiele lat faktycznie wykonywały obowiązki
rodzicielskie wobec dzieci, opierające się wyłącznie na braku formalnego statusu rodzica lub
braku biologicznego pokrewieństwa, może bowiem prowadzić do zróżnicowania sytuacji
prawnej podmiotów znajdujących się w istotnie podobnej sytuacji faktycznej.
W ocenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zasadne jest w związku z tym
rozważenie prokonstytucyjnej i funkcjonalnej wykładni przepisów ustawy, zgodnie z którą
decydujące znaczenie dla nabycia prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego
miałoby rzeczywiste wykonywanie funkcji wychowawczych wobec dziecka, ich długotrwały
charakter oraz wpływ sprawowanej opieki na możliwość łączenia obowiązków rodzinnych
z aktywnością zawodową. Taka interpretacja pozostawałaby w większej zgodności z celem
ustawy, której zasadniczym założeniem jest rekompensata skutków wieloletniego
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
sprawowania opieki nad dziećmi, a nie wyłącznie ochrona określonych więzi
formalnoprawnych.
Zapewniam, że poruszone w interpelacji zagadnienie zostanie poddane pogłębionej analizie.
Nie można wykluczyć podjęcia inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do doprecyzowania
obowiązujących przepisów lub rozszerzenia kręgu osób uprawnionych do rodzicielskiego
świadczenia uzupełniającego. Przedmiotem analizy będzie też możliwość przyjęcia
prokonstytucyjnej wykładni obowiązujących przepisów w zakresie pojęcia „matki” oraz
„wychowania dziecka”, tak aby prawo do świadczenia mogło przysługiwać również osobom,
które przez wiele lat faktycznie pełniły funkcję rodzicielską i ponosiły ciężar wychowania
dziecka, niezależnie od formalnoprawnego charakteru łączącego z dzieckiem.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --