Interpelacja nr 17138
Interpelacja w sprawie systemowej stabilizacji finansowo-organizacyjnej oraz ujednolicenia zasad funkcjonowania placówek wsparcia dziennego i aktywizacji (WTZ, ZAZ, ŚDS)
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (55%)
Podatki, Finanse i Budżet (40%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Zdrowie i Lecznictwo (29%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie systemowej stabilizacji finansowo-organizacyjnej oraz ujednolicenia zasad funkcjonowania placówek wsparcia dziennego i aktywizacji (WTZ, ZAZ, ŚDS)
Interpelacja nr 17138
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie systemowej stabilizacji finansowo-organizacyjnej oraz ujednolicenia zasad funkcjonowania placówek wsparcia dziennego i aktywizacji (WTZ, ZAZ, ŚDS)
Zgłaszający: Patryk Wicher, Anna Pieczarka, Józefa Szczurek-Żelazko, Anna Paluch, Andrzej Adamczyk, Władysław Kurowski, Mariusz Krystian
Data wpływu: 13-05-2026
Szanowna Pani Minister,
warsztaty terapii zajęciowej (WTZ), zakłady aktywności zawodowej (ZAZ) oraz środowiskowe domy samopomocy (ŚDS) stanowią absolutny fundament systemu wsparcia, rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz opieki nad osobami z niepełnosprawnościami i zaburzeniami psychicznymi w Polsce. Niestety, mimo kluczowej roli w procesie deinstytucjonalizacji, placówki te borykają się z pogłębieniem problemu niedofinansowania i niespójnością organizacyjną, co bezpośrednio zagraża ich funkcjonowaniu.
Krytyczna sytuacja tych jednostek była tematem wczorajszej debaty na posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Małopolski. Głosy samorządowców, kierowników placówek oraz rodzin osób z niepełnosprawnościami z naszego województwa wybrzmiały tam jednoznacznie: obecny model opiera się w głównej mierze na heroizmie i misyjności kadry. Za wysoce specjalistyczną, obciążającą psychicznie i fizycznie pracę terapeuci otrzymują wynagrodzenia oscylujące wokół płacy minimalnej, a same ośrodki walczą o przetrwanie od pierwszego do pierwszego.
Diagnoza problemu i stanowisko środowiska:
Rozwarstwienie systemowe i nierówność szans (kwestia transportu): Środowisko od lat zwraca uwagę na absurdalną wręcz niekonsekwencję systemu. Uczestnicy WTZ mają zapewniony lub dofinansowany dowóz na zajęcia w ramach środków PFRON. Z kolei uczestnicy ŚDS – osoby często o znacznie głębszym stopniu niepełnosprawności i zaburzeń – są w wielu gminach pozbawieni systemowego, bezpłatnego transportu. Generuje to dramatyczne wykluczenie najsłabszych. Problem ten jest szczególnie widoczny i dotkliwy w regionach takich jak Sądecczyzna, gdzie górzyste ukształtowanie terenu, rozproszona zabudowa wiejska i wykluczenie komunikacyjne sprawiają, że bez transportu zorganizowanego przez placówkę, dotarcie podopiecznego na zajęcia jest fizycznie niemożliwe.
Brak waloryzacji i niestabilność budżetów: Środowisko bije na alarm, że coroczne „żebranie“ o podniesienie dotacji na jednego uczestnika niszczy możliwość długofalowego planowania. Rosnąca płaca minimalna, koszty energii oraz inflacja „zjadają“ budżety jednostek, przez co brakuje środków na bieżącą rehabilitację czy odnowienie zużytego sprzętu.
Drenaż kadr: Brak stabilnych perspektyw finansowych powoduje drastyczną rotację pracowników. Z placówek odchodzą doświadczeni psycholodzy, terapeuci zajęciowi i fizjoterapeuci, wybierając pracę w sektorze prywatnym, edukacji czy ochronie zdrowia.
Propozycje nowych rozwiązań merytorycznych:
Aby realnie wzmocnić tę sferę, samo „dosypanie“ środków interwencyjnych nie wystarczy. Niezbędna jest zmiana paradygmatu funkcjonowania placówek. Proponuję rozważenie następujących rozwiązań systemowych:
Wprowadzenie mechanizmu automatycznej waloryzacji: Wysokość dotacji na jednego uczestnika (w ŚDS, WTZ i ZAZ) powinna być powiązana stałym wskaźnikiem makroekonomicznym – np. jako określony procent przeciętnego lub minimalnego wynagrodzenia, aktualizowany ustawowo bez konieczności corocznych negocjacji politycznych.
Utworzenie Jednolitego Funduszu Transportowego: Środki na transport osób z niepełnosprawnościami do placówek wsparcia dziennego powinny pochodzić z jednego, dedykowanego źródła (np. wydzielona subwencja lub specjalny fundusz celowy), gwarantującego równe prawa do dowozu, niezależnie od tego, czy celem podróży jest WTZ, czy ŚDS. Pula środków powinna uwzględniać specyfikę geograficzną (wskaźnik górski/wiejski) i realne koszty paliwa oraz eksploatacji w trudnym terenie.
System „Drzwi Obrotowych“ (Płynna Ścieżka Aktywizacji): Stworzenie rozwiązań prawnych pozwalających uczestnikom na płynne, czasowe przechodzenie między ŚDS, WTZ a ZAZ bez utraty statusu w placówce macierzystej.
Wielkoskalowy Program Inwestycyjny: Wyodrębnienie środków przeznaczonych wyłącznie na termomodernizację, likwidację barier architektonicznych i wymianę wyeksploatowanego taboru samochodowego w obecnych już placówkach.
W związku z powyższym, działając na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planuje wdrożenie rozwiązań prawnych i finansowych zrównujących prawa uczestników środowiskowych domów samopomocy i warsztatów terapii zajęciowej w dostępie do w pełni bezpłatnego, systemowo finansowanego transportu do placówek, z uwzględnieniem wyższych kosztów transportu w gminach wiejskich i górskich (takich jak te w Małopolsce)?
Jakie wnioski wyciąga ministerstwo z apeli samorządowców i parlamentarzystów (w tym z postulatów Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Małopolski) w zakresie ratowania budżetów tych placówek przed rosnącymi kosztami stałymi?
Czy trwają prace nad mechanizmem automatycznej (wskaźnikowej) waloryzacji kwot dotacji na uczestników WTZ, ZAZ i ŚDS, który uniezależniłby te placówki od corocznych decyzji doraźnych?
Jakie konkretne kroki ministerstwo zamierza podjąć, aby zatrzymać postępujący drenaż wykwalifikowanych kadr (terapeutów, instruktorów, psychologów) z placówek wsparcia?
Czy ministerstwo dostrzega problem oddzielających przepisów ŚDS od WTZ/ZAZ i jakie są plany ujednolicenia standardów oraz ułatwienia płynnych przejść uczestników pomiędzy tymi formami wsparcia?
Interpelacja nr 17138
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie systemowej stabilizacji finansowo-organizacyjnej oraz ujednolicenia zasad funkcjonowania placówek wsparcia dziennego i aktywizacji (WTZ, ZAZ, ŚDS)
Zgłaszający: Patryk Wicher, Anna Pieczarka, Józefa Szczurek-Żelazko, Anna Paluch, Andrzej Adamczyk, Władysław Kurowski, Mariusz Krystian
Data wpływu: 13-05-2026
Szanowna Pani Minister,
warsztaty terapii zajęciowej (WTZ), zakłady aktywności zawodowej (ZAZ) oraz środowiskowe domy samopomocy (ŚDS) stanowią absolutny fundament systemu wsparcia, rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz opieki nad osobami z niepełnosprawnościami i zaburzeniami psychicznymi w Polsce. Niestety, mimo kluczowej roli w procesie deinstytucjonalizacji, placówki te borykają się z pogłębieniem problemu niedofinansowania i niespójnością organizacyjną, co bezpośrednio zagraża ich funkcjonowaniu.
Krytyczna sytuacja tych jednostek była tematem wczorajszej debaty na posiedzeniu Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Małopolski. Głosy samorządowców, kierowników placówek oraz rodzin osób z niepełnosprawnościami z naszego województwa wybrzmiały tam jednoznacznie: obecny model opiera się w głównej mierze na heroizmie i misyjności kadry. Za wysoce specjalistyczną, obciążającą psychicznie i fizycznie pracę terapeuci otrzymują wynagrodzenia oscylujące wokół płacy minimalnej, a same ośrodki walczą o przetrwanie od pierwszego do pierwszego.
Diagnoza problemu i stanowisko środowiska:
Rozwarstwienie systemowe i nierówność szans (kwestia transportu): Środowisko od lat zwraca uwagę na absurdalną wręcz niekonsekwencję systemu. Uczestnicy WTZ mają zapewniony lub dofinansowany dowóz na zajęcia w ramach środków PFRON. Z kolei uczestnicy ŚDS – osoby często o znacznie głębszym stopniu niepełnosprawności i zaburzeń – są w wielu gminach pozbawieni systemowego, bezpłatnego transportu. Generuje to dramatyczne wykluczenie najsłabszych. Problem ten jest szczególnie widoczny i dotkliwy w regionach takich jak Sądecczyzna, gdzie górzyste ukształtowanie terenu, rozproszona zabudowa wiejska i wykluczenie komunikacyjne sprawiają, że bez transportu zorganizowanego przez placówkę, dotarcie podopiecznego na zajęcia jest fizycznie niemożliwe.
Brak waloryzacji i niestabilność budżetów: Środowisko bije na alarm, że coroczne „żebranie“ o podniesienie dotacji na jednego uczestnika niszczy możliwość długofalowego planowania. Rosnąca płaca minimalna, koszty energii oraz inflacja „zjadają“ budżety jednostek, przez co brakuje środków na bieżącą rehabilitację czy odnowienie zużytego sprzętu.
Drenaż kadr: Brak stabilnych perspektyw finansowych powoduje drastyczną rotację pracowników. Z placówek odchodzą doświadczeni psycholodzy, terapeuci zajęciowi i fizjoterapeuci, wybierając pracę w sektorze prywatnym, edukacji czy ochronie zdrowia.
Propozycje nowych rozwiązań merytorycznych:
Aby realnie wzmocnić tę sferę, samo „dosypanie“ środków interwencyjnych nie wystarczy. Niezbędna jest zmiana paradygmatu funkcjonowania placówek. Proponuję rozważenie następujących rozwiązań systemowych:
Wprowadzenie mechanizmu automatycznej waloryzacji: Wysokość dotacji na jednego uczestnika (w ŚDS, WTZ i ZAZ) powinna być powiązana stałym wskaźnikiem makroekonomicznym – np. jako określony procent przeciętnego lub minimalnego wynagrodzenia, aktualizowany ustawowo bez konieczności corocznych negocjacji politycznych.
Utworzenie Jednolitego Funduszu Transportowego: Środki na transport osób z niepełnosprawnościami do placówek wsparcia dziennego powinny pochodzić z jednego, dedykowanego źródła (np. wydzielona subwencja lub specjalny fundusz celowy), gwarantującego równe prawa do dowozu, niezależnie od tego, czy celem podróży jest WTZ, czy ŚDS. Pula środków powinna uwzględniać specyfikę geograficzną (wskaźnik górski/wiejski) i realne koszty paliwa oraz eksploatacji w trudnym terenie.
System „Drzwi Obrotowych“ (Płynna Ścieżka Aktywizacji): Stworzenie rozwiązań prawnych pozwalających uczestnikom na płynne, czasowe przechodzenie między ŚDS, WTZ a ZAZ bez utraty statusu w placówce macierzystej.
Wielkoskalowy Program Inwestycyjny: Wyodrębnienie środków przeznaczonych wyłącznie na termomodernizację, likwidację barier architektonicznych i wymianę wyeksploatowanego taboru samochodowego w obecnych już placówkach.
W związku z powyższym, działając na podstawie ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Czy ministerstwo planuje wdrożenie rozwiązań prawnych i finansowych zrównujących prawa uczestników środowiskowych domów samopomocy i warsztatów terapii zajęciowej w dostępie do w pełni bezpłatnego, systemowo finansowanego transportu do placówek, z uwzględnieniem wyższych kosztów transportu w gminach wiejskich i górskich (takich jak te w Małopolsce)?
Jakie wnioski wyciąga ministerstwo z apeli samorządowców i parlamentarzystów (w tym z postulatów Parlamentarnego Zespołu ds. Rozwoju Małopolski) w zakresie ratowania budżetów tych placówek przed rosnącymi kosztami stałymi?
Czy trwają prace nad mechanizmem automatycznej (wskaźnikowej) waloryzacji kwot dotacji na uczestników WTZ, ZAZ i ŚDS, który uniezależniłby te placówki od corocznych decyzji doraźnych?
Jakie konkretne kroki ministerstwo zamierza podjąć, aby zatrzymać postępujący drenaż wykwalifikowanych kadr (terapeutów, instruktorów, psychologów) z placówek wsparcia?
Czy ministerstwo dostrzega problem oddzielających przepisów ŚDS od WTZ/ZAZ i jakie są plany ujednolicenia standardów oraz ułatwienia płynnych przejść uczestników pomiędzy tymi formami wsparcia?
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Maja Nowak
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
30%
Konkretność
70%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 6 %
Precyzyjne daty
12
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3.1 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (6)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (12)
- Wykryto zwrot wymijający: „na bieżąco monitoruje” (formułki uspokajające / pozorne działania)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„na bieżąco monitoruje”
(formułki uspokajające / pozorne działania)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
22623 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.305.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17138 posła Patryka Wichera wraz z grupą posłów,
w sprawie systemowej stabilizacji finansowo-organizacyjnej oraz ujednolicenia zasad
funkcjonowania placówek wsparcia dziennego i aktywizacji (WTZ, ZAZ, ŚDS), proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639) środowiskowe domy samopomocy (ŚDS) są ośrodkami
wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, których celem jest świadczenie usług
w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów
umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu
umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym.
Przepis §14 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r.
w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz.U. z 2020 r. poz. 249) wskazuje, jakie
usługi realizowane są w tych ośrodkach. Jednocześnie, zgodnie z § 20 rozporządzenia, dom
może dodatkowo zapewniać, w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub
niepełnosprawnością fizyczną, usługi transportowe polegające na dowożeniu ich na zajęcia
z miejsca zamieszkania lub z innego miejsca uzgodnionego z kierownikiem placówki
i odwożeniu po zajęciach. Usługa transportowa nie jest więc wymaganym standardem
w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, a jedynie możliwością
poszerzenia zakresu świadczonej pomocy.
Formą organizowania transportu dla uczestników ŚDS może być zakup usługi
transportowej. W kwestie dotyczące dowozu uczestników do ŚDS powinni być angażowani
przede wszystkim opiekunowie i rodziny pensjonariuszy ośrodków, a organizacja transportu
w dużej mierze powinna opierać się na inicjatywach podejmowanych poza działalnością
samego ośrodka. Należy przy tym wspomnieć, że obecnie uczestnictwo w zajęciach
prowadzonych w ŚDS jest bezpłatne, niezależnie od dochodu uczestników i ich rodzin.
Partycypacja opiekunów czy rodziny w organizacji i zapewnieniu transportu swojego
podopiecznego jest w związku z tym możliwa i pożądana.
Miesięczna kwota dotacji dla ŚDS, ustalana na podstawie art. 51c ustawy o pomocy
społecznej, przeznaczana jest na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia tych ośrodków,
w tym przede wszystkim na realizację usług wskazanych w §14 rozporządzenia w sprawie
środowiskowych domów samopomocy oraz na utrzymanie kadry i infrastruktury ośrodka.
Środki powinny być wykorzystywane w sposób celowy, oszczędny i efektywny,
z zachowaniem zasad gospodarności.
W przypadku warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) należy wskazać na § 19 ust. 1 pkt 3
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2284), zgodnie z którym do
kosztów działalności warsztatu, które mogą być dofinansowane ze środków Państwowego
-- 1 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), zalicza się koszty dowozu
uczestników lub eksploatacji samochodu związanej z realizacją programu rehabilitacyjnego
i niezbędną obsługą działalności warsztatu, jednakże finansowanie to nie ma charakteru
obligatoryjnego. Przepisy rozporządzenia i ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz.
913, z późn. zm.) nie wskazują innego podmiotu odpowiedzialnego za dowóz uczestników
w przypadku nierealizowania takiej usługi przez WTZ.
Wsparcie dotyczące likwidacji barier transportowych realizowane jest m.in. przez PFRON
w ramach „Programu wyrównywania różnic między regionami III”1, zwanego dalej
„programem”. W jego obszarze D wspierane są projekty mające na celu likwidację barier
transportowych. Adresatami tych działań mogą być:
— placówki służące rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami prowadzone przez
organizacje pozarządowe i jednostki samorządu terytorialnego;
— jednostki prowadzące warsztaty terapii zajęciowej;
— gminy, które dowożą osoby z niepełnosprawnościami do znajdujących się poza ich
terenem placówek świadczących usługi rehabilitacyjne;
— gminy i powiaty świadczące lub planujące świadczyć dla osób z niepełnosprawnościami
usługę „door-to-door”, o której mowa w obszarze H ww. programu.
Dofinansowanie może objąć zakup nowych pojazdów przeznaczonych do przewozu osób
z niepełnosprawnościami lub przystosowanie posiadanych przez projektodawców
pojazdów do ich potrzeb (zakup i montaż windy, podjazdu lub innego urządzenia
dostosowującego pojazd do przewozu osób niepełnosprawnych). Szczegółowe wartości
pomocy oraz wysokości udziału własnego w kosztach inwestycji określono w kierunkach i
warunkach brzegowych obowiązujących realizatorów programu w danym roku,
zamieszczanych na stronie internetowej PFRON.
Mając na uwadze znaczenie zapewnienia transportu osobom o ograniczonych
możliwościach poruszania się, Rada Nadzorcza PFRON uchwałą nr 9/2025 z dnia 15
października 2025 r. przyjęła zmiany w ww. programie, za sprawą których dodano m.in.
obszar H skierowany do gmin i powiatów, obejmujący dofinansowanie realizacji usługi
door-to-door. Stanowi to odpowiedź na sygnalizowane przez środowisko osób
z niepełnosprawnościami potrzeby w zakresie indywidualnego transportu, w szczególności
w sytuacjach, w których dotychczasowe mechanizmy wsparcia nie zapewniały pełnej
dostępności usług rehabilitacyjnych.
Celem projektów realizowanych w obszarze H jest zwiększenie dostępności transportu dla
osób z niepełnosprawnościami oraz wspieranie ich aktywizacji społecznej, zawodowej
i polepszenie dostępu do usług medycznych. Realizacja projektów powinna przyczyniać się
do ograniczenia barier transportowych utrudniających dostęp do placówek
rehabilitacyjnych, edukacyjnych, aktywizacyjnych, medycznych oraz instytucji publicznych.
Szczegółowe informacje oraz dokumenty dostępne są na stronie internetowej PFRON2.
Osoby z niepełnosprawnościami mogą też korzystać z usług asystenta osobistego osoby
z niepełnosprawnością, realizowanych m.in. w ramach programów finansowanych ze
środków Funduszu Solidarnościowego czy PFRON. Zakres usług asystenta obejmuje m.in.
1 Informacje na temat Programu dostępne są na stronie PFRON: https://www.pfron.org.pl/o-funduszu/programy-
i-zadania-pfron/programy-i-zadania-real/program-wyrownywania-ro/ (dostęp: 29.05.2026 r.).
2 Zob. m.in. informację o naborze wniosków w obszarze H „Programu wyrównywania różnic między regionami III”
https://www.pfron.org.pl/aktualnosci/szczegoly-aktualnosci/news/program-wyrownywania-roznic-miedzy-
regionami-iii-nabor-wnioskow-w-obszarze-h-program/ (dostęp: 29.05.2026 r.).
-- 2 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wsparcie dotyczące wykonywania codziennych czynności i funkcjonowania w życiu
społecznym. Oznacza to również pomoc w dotarciu do placówek wsparcia dziennego, takich
jak WTZ czy ŚDS, oraz w powrocie do miejsca zamieszkania. Korzystanie z usług asystenta
osobistego ma charakter indywidualny i może być dostosowane do potrzeb konkretnej
osoby.
Zapewnienie całościowego wsparcia, którego celem jest umożliwienie osobom
z niepełnosprawnością niezależnego funkcjonowania jest zadaniem samorządów
terytorialnych. Do zadań samorządów należy też opracowywanie i wdrażanie programów
poprawiających społeczne warunki życia osób z niepełnosprawnościami, a więc działanie na
rzecz wyrównywania ich szans i integracji w społeczności lokalnej, przestrzegania ich praw
oraz podejmowanie działań zmierzających do ograniczenia skutków niepełnosprawności.
W kwestii finansowania ŚDS należy wskazać, że wojewodowie w swoich budżetach mają
zaplanowane, na gruncie ustawy budżetowej, środki na finansowanie działalności bieżącej
tych jednostek w danym roku i co miesiąc przekazują jednostkom samorządu terytorialnego
miesięczną dotację na bieżące funkcjonowanie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi, w tym na realizację usług w ośrodku, utrzymanie lokalu ośrodka
i zatrudnienie kadry. Zgodnie z art. 51c ust 2 ustawy o pomocy społecznej miesięczna kwota
dotacji z budżetu państwa przeznaczona na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ŚDS
ustalana jest jako iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach oraz
średniej miesięcznej wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego uczestnika, nie wyższej jednak
niż średnia miesięczna kwota dotacji wyliczona dla województwa. Wojewoda corocznie
ustala średnią miesięczną wojewódzką kwotę dotacji na jednego pensjonariusza ośrodka
wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla ŚDS w wysokości nie niższej niż 250%
kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 51 c ustawy o pomocy społecznej kwota dotacji na 1 uczestnika ŚDS może
być zwiększona, nie więcej niż o 30%, na uczestników z niepełnosprawnościami
sprzężonymi lub w spektrum autyzmu, którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu
niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub
pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji. Jednocześnie, zgodnie z art. 51c ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, miesięczna
kwota dotacji z budżetu państwa, może zostać zwiększona nie więcej niż o 20% w
zależności od liczby uczestników oraz zakresu, jakości i rodzaju świadczonych usług.
Zwiększenie dotacji dla poszczególnych ŚDS do 20% może nastąpić jedynie w ramach limitu
uwzględnionego w budżecie wojewody na dany rok w Dziale 852 – pomoc społeczna,
Rozdziale 85203 – ośrodki wsparcia. Decyzja o zwiększeniu miesięcznej dotacji należy do
właściwego wojewody – dysponenta środków, który ustala sposób wykonywania zadań
z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego
oraz sprawuje nadzór nad wykonaniem zadań samorządu gminnego, powiatowego
i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy
społecznej i jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego określił standardy (art. 22 pkt 1 i 8 ustawy o pomocy społecznej).
Obowiązujące regulacje, uzależniające wysokość dotacji od wysokości kryterium
dochodowego, wskazują minimalny poziom dotacji na uczestnika stanowiący 250%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, nie określając jednocześnie
poziomu maksymalnego. Brzmienie przepisu pozwala na zwiększanie kwoty dotacji
przypadającej na uczestnika bez potrzeby nowelizowania ustawy o pomocy społecznej ani
tworzenia odrębnych mechanizmów finansowych. Dzięki tak skonstruowanej regulacji
-- 3 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w ustawie budżetowej w 2026 roku zabezpieczono środki na miesięczną dotację na
uczestnika w wysokości 290% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej
(2 929,00 zł na jednego uczestnika oraz 3 807,70 zł na pensjonariusza ze spektrum autyzmu
bądź niepełnosprawnościami sprzężonymi).
Średnia miesięczna kwota dotacji zależna jest również od wysokości samego kryterium
dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które od 1 stycznia 2025 r. wynosi 1 010 zł.
Weryfikacja kryteriów dochodowych dokonywana jest co 3 lata. Kolejna weryfikacja ww.
kryterium dochodowego przypada na 2028 rok.
Pensjonariuszami ŚDS są osoby o bardzo specyficznych potrzebach i wymaganiach,
w związku z czym zatrudniona w tych ośrodkach kadra to pracownicy wysokokwalifikowani,
odznaczający się wyjątkowymi umiejętnościami, których w uznaniu tego faktu objęto
wsparciem w ramach rządowego programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników
jednostek organizacyjnych pomocy społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata
2024–2027”. Na wypłatę dodatków motywacyjnych dla pracowników ośrodków wsparcia
dla osób z zaburzeniami psychicznymi w 2025 r. wydatkowano 207 347 776 zł. W 2026 r.
w ustawie budżetowej zabezpieczono środki na wypłatę dodatku dla pracowników ŚDS
w I półroczu br. w łącznej wysokości 102 911 000 zł.
W ostatnich latach kilkukrotnie zwiększano kwotę środków na dofinansowanie rocznego
pobytu jednego uczestnika WTZ– z 14 796 zł w 2015 r. do 35 196 zł w 2025 r. oraz
rocznego pobytu jednej osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub
umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zatrudnionej w ZAZ z 18 500 zł w 2009 r.
(kwota obowiązywała do 2018 r.) do 38 000 zł w 2025 r.
W odpowiedzi na sygnały płynące ze środowiska WTZ i ZAZ, wskazujące na wzrost kosztów
funkcjonowania tych placówek, w drugiej połowie 2025 r. ponownie zwiększono wsparcie
finansowe tych placówek. Rada Ministrów przyjęła 27 lutego 2026 r. rozporządzenie
zmieniające rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
(Dz. U. poz. 260), dzięki czemu zwiększono dofinansowanie rocznego pobytu jednego
uczestnika WTZ do 38 496 zł w 2026 r. i w latach następnych oraz rocznego pobytu jednej
osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w ZAZ do 39 000 zł w 2026 r. i w latach następnych.
Wysokość środków przeznaczanych na działalność WTZ i ZAZ uwzględnia aktualne
możliwości finansowe PFRON i konieczność finansowania pozostałych zadań wynikających
z ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.), a także programów Rady
Nadzorczej PFRON.
Odnośnie do powiązania kwoty dofinansowania rocznego pobytu jednego uczestnika w
WTZ z określonymi wskaźnikami należy zaznaczyć, że uwzględniając możliwości finansowe
PFRON i konieczność realizacji innych zadań ze środków funduszu nie byłoby to zasadne.
Kwestie dotyczące finansowania WTZ określają ustawa o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.). Wysokość dofinansowania kosztów rocznego
pobytu osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w zakładzie aktywności zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
-- 4 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dofinansowania kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w WTZ ustalono w § 5 ust.
2-4 rozporządzenia.
Wprowadzenie mechanizmu uzależniającego wysokość dofinansowania WTZ od
określonych wskaźników wymagałoby przemodelowania zasad finansowania tego typu
placówek i zmodyfikowania obowiązującego wzoru algorytmu. Wprowadzenie stałego
mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania wiązałoby się z istotnym
ryzykiem dla stabilności finansowej funduszu. Niekontrolowany wzrost wydatków mógłby
utrudnić planowanie budżetu PFRON. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić
do ograniczenia możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio
do osób z niepełnosprawnościami. Według danych PFRON kwota niezaspokojonych
potrzeb w tym zakresie wyniosła w roku minionym ok. 750 mln zł.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Opisany mechanizm polegający na systematycznym zwiększaniu środków przeznaczanych
na dofinansowanie kosztów działalności ww. placówek w miarę możliwości finansowych
PFRON ma charakter systemowy i pozwala również zwiększać pensje pracowników, które
zgodnie z obowiązującymi przepisami mogą być finansowane w ramach kosztów
działalności WTZ czy ZAZ. Takie podejście służy trwałemu wzmacnianiu podstaw
finansowych funkcjonowania tych placówek. Kierownictwo MRPiPS nie wyklucza przy tym
dalszych analiz dotyczących wzmacniania pozycji pracowników WTZ i ZAZ, w tym
kolejnych rozwiązań finansowych, organizacyjnych lub kompetencyjnych. Decyzje w tym
zakresie powinny być jednak podejmowane w sposób odpowiedzialny, po przeprowadzeniu
konsultacji ze środowiskiem i oszacowaniu ich skutków finansowych.
ŚDS i WTZ czy ZAZ z założenia stanowią odrębne typy jednostek, różniące się m.in. celem
i zasadami funkcjonowania, grupą docelową oraz źródłem finansowania. ŚDS, w ramach
realizowanych usług, przygotowuje swoich podopiecznych do uczestniczenia w WTZ lub
podjęcia zatrudnienia – również w warunkach pracy chronionej na przystosowanym
stanowisku pracy. Zadań tych placówek nie należy utożsamiać.
Obowiązujące w nich standardy powinny zostać opracowane w taki sposób, aby
uwzględniały ich specyfikę. Standardy funkcjonowania ŚDS określa rozporządzenie
w sprawie środowiskowych domów samopomocy. Ich przestrzeganie jest, na podstawie
art. 22 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, przedmiotem nadzoru wojewodów.
Warsztaty terapii zajęciowej są natomiast jedną z form rehabilitacji społecznej i zawodowej
osób z niepełnosprawnościami, której celem jest wspieranie uczestników w rozwijaniu
samodzielności, kompetencji społecznych i zawodowych oraz — w przypadku osób, których
potencjał i sytuacja na to pozwalają — przygotowanie do aktywności zawodowej. W
MRPiPS przygotowywane są rozwiązania mające na celu poprawę jakości działań
realizowanych przez WTZ. Służyć temu ma wdrożenie „Standardów funkcjonowania WTZ”3
wypracowanych w projekcie „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia wsparcia
samodzielności osób niepełnosprawnych”4. Standardy stanowią ważny punkt odniesienia
dla dalszych prac nad poprawą funkcjonowania WTZ. Zakładają m.in.:
3 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023.
4 Projekt realizowany był przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w partnerstwie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób
-- 5 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— podniesienie jakości i skuteczności działań realizowanych przez WTZ;
— przyjęcie prawa uczestników WTZ do samostanowienia za kluczową zasadę działania
warsztatów;
— wzmocnienie prozatrudnieniowej roli WTZ;
— ujednolicenie metod działania na etapie diagnozy, tworzenia i realizacji indywidualnych
programów rehabilitacji oraz oceny postępów uczestników;
— podniesienie kwalifikacji kadry merytorycznej WTZ.
Projektowane rozwiązania wpisują się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób
z Niepełnosprawnościami 2021-20305 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii
zajęciowej”.
Z kolei ZAZ pełnią funkcję związaną z zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami
w warunkach dostosowanych do ich potrzeb i możliwości.
Nie zakłada się mechanicznego ujednolicenia wszystkich regulacji dotyczących ŚDS, WTZ
i ZAZ. Pełne zrównanie obowiązujących w nich standardów mogłoby prowadzić do zatarcia
ich odrębnych funkcji i ograniczenia możliwości dostosowania wsparcia do zróżnicowanych
potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Zasadne jest natomiast dążenie do zwiększenia
spójności systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami - przy uwzględnieniu również
indywidualnych form wsparcia. Oznacza to potrzebę takiego kształtowania rozwiązań
systemowych, aby poszczególne formy pomocy — zarówno instytucjonalne, jak
i środowiskowe oraz indywidualne — nie funkcjonowały w całkowitym oderwaniu od siebie,
lecz tworzyły możliwie spójną i jednocześnie elastyczną ścieżkę wsparcia odpowiadającą na
zmieniające się potrzeby jego beneficjentów.
W tym kontekście istotne są nie tylko działania podejmowane w placówkach takich jak ŚDS,
WTZ czy ZAZ, lecz również instrumenty wspierające niezależne życie, aktywność społeczną
i zawodową. Należy tu wskazać w szczególności na asystencję osobistą, której celem jest
codzienne wsparcie osoby z niepełnosprawnością.
Równie ważnym kierunkiem jest rozwój zatrudnienia wspomaganego, rozumianego jako
forma wsparcia osób z niepełnosprawnościami w wejściu na rynek pracy oraz utrzymaniu
zatrudnienia, m.in. przy udziale trenera pracy. Tego typu rozwiązania mogą stanowić istotne
uzupełnienie działań realizowanych przez ŚDS, WTZ i ZAZ, zwłaszcza wobec osób, które
przy odpowiednim, zindywidualizowanym wsparciu są w stanie podejmować aktywność
zawodową poza systemem placówkowym.
Spójność systemu powinna polegać nie tyle na ujednolicaniu regulacji dotyczących
poszczególnych typów placówek, ale przede wszystkim na zapewnieniu ich
komplementarności, pozwalającej osobom z niepełnosprawnościami na korzystanie
z takiego wsparcia, jakie odpowiada ich aktualnym potrzebom, możliwościom i aspiracjom
— od wsparcia dziennego, rehabilitacji społecznej i zawodowej, przez usługi asystenckie,
opiekę wytchnieniową, mieszkalnictwo wspomagane, odpowiednio dostosowany transport
czy wsparcie w komunikowaniu się, aż po zatrudnienie wspomagane i inne instrumenty
aktywizacji zawodowej.
Niepełnosprawnych, Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną oraz Fundacją
im. Królowej Polski św. Jadwigi, w ramach Działania 2.6 Wysoka jakość polityki na rzecz włączenia społecznego
i zawodowego osób niepełnosprawnych. Oś Priorytetowa II: Efektywne polityki publiczne dla rynku pracy,
gospodarki i edukacji Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.
5 Załącznik do uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia
na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 (M.P. poz. 218).
-- 6 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Tak rozumiana spójność systemu, opierająca się na podejściu uwzględniającym
indywidualne potrzeby, powinna sprzyjać płynniejszym przejściom pomiędzy różnymi
formami wsparcia, w szczególności pomiędzy ŚDS, WTZ, ZAZ, zatrudnieniem na rynku
pracy oraz usługami realizowanymi w środowisku lokalnym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 7 of 7 --
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.305.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17138 posła Patryka Wichera wraz z grupą posłów,
w sprawie systemowej stabilizacji finansowo-organizacyjnej oraz ujednolicenia zasad
funkcjonowania placówek wsparcia dziennego i aktywizacji (WTZ, ZAZ, ŚDS), proszę przyjąć
poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy
społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639) środowiskowe domy samopomocy (ŚDS) są ośrodkami
wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, których celem jest świadczenie usług
w ramach indywidualnych lub zespołowych treningów samoobsługi i treningów
umiejętności społecznych, polegających na nauce, rozwijaniu lub podtrzymywaniu
umiejętności w zakresie czynności dnia codziennego i funkcjonowania w życiu społecznym.
Przepis §14 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 grudnia 2010 r.
w sprawie środowiskowych domów samopomocy (Dz.U. z 2020 r. poz. 249) wskazuje, jakie
usługi realizowane są w tych ośrodkach. Jednocześnie, zgodnie z § 20 rozporządzenia, dom
może dodatkowo zapewniać, w szczególności uczestnikom z zaburzeniami zachowań lub
niepełnosprawnością fizyczną, usługi transportowe polegające na dowożeniu ich na zajęcia
z miejsca zamieszkania lub z innego miejsca uzgodnionego z kierownikiem placówki
i odwożeniu po zajęciach. Usługa transportowa nie jest więc wymaganym standardem
w ośrodkach wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi, a jedynie możliwością
poszerzenia zakresu świadczonej pomocy.
Formą organizowania transportu dla uczestników ŚDS może być zakup usługi
transportowej. W kwestie dotyczące dowozu uczestników do ŚDS powinni być angażowani
przede wszystkim opiekunowie i rodziny pensjonariuszy ośrodków, a organizacja transportu
w dużej mierze powinna opierać się na inicjatywach podejmowanych poza działalnością
samego ośrodka. Należy przy tym wspomnieć, że obecnie uczestnictwo w zajęciach
prowadzonych w ŚDS jest bezpłatne, niezależnie od dochodu uczestników i ich rodzin.
Partycypacja opiekunów czy rodziny w organizacji i zapewnieniu transportu swojego
podopiecznego jest w związku z tym możliwa i pożądana.
Miesięczna kwota dotacji dla ŚDS, ustalana na podstawie art. 51c ustawy o pomocy
społecznej, przeznaczana jest na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia tych ośrodków,
w tym przede wszystkim na realizację usług wskazanych w §14 rozporządzenia w sprawie
środowiskowych domów samopomocy oraz na utrzymanie kadry i infrastruktury ośrodka.
Środki powinny być wykorzystywane w sposób celowy, oszczędny i efektywny,
z zachowaniem zasad gospodarności.
W przypadku warsztatów terapii zajęciowej (WTZ) należy wskazać na § 19 ust. 1 pkt 3
rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 25 marca 2004 r.
w sprawie warsztatów terapii zajęciowej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2284), zgodnie z którym do
kosztów działalności warsztatu, które mogą być dofinansowane ze środków Państwowego
-- 1 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON), zalicza się koszty dowozu
uczestników lub eksploatacji samochodu związanej z realizacją programu rehabilitacyjnego
i niezbędną obsługą działalności warsztatu, jednakże finansowanie to nie ma charakteru
obligatoryjnego. Przepisy rozporządzenia i ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji
zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2025 r. poz.
913, z późn. zm.) nie wskazują innego podmiotu odpowiedzialnego za dowóz uczestników
w przypadku nierealizowania takiej usługi przez WTZ.
Wsparcie dotyczące likwidacji barier transportowych realizowane jest m.in. przez PFRON
w ramach „Programu wyrównywania różnic między regionami III”1, zwanego dalej
„programem”. W jego obszarze D wspierane są projekty mające na celu likwidację barier
transportowych. Adresatami tych działań mogą być:
— placówki służące rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami prowadzone przez
organizacje pozarządowe i jednostki samorządu terytorialnego;
— jednostki prowadzące warsztaty terapii zajęciowej;
— gminy, które dowożą osoby z niepełnosprawnościami do znajdujących się poza ich
terenem placówek świadczących usługi rehabilitacyjne;
— gminy i powiaty świadczące lub planujące świadczyć dla osób z niepełnosprawnościami
usługę „door-to-door”, o której mowa w obszarze H ww. programu.
Dofinansowanie może objąć zakup nowych pojazdów przeznaczonych do przewozu osób
z niepełnosprawnościami lub przystosowanie posiadanych przez projektodawców
pojazdów do ich potrzeb (zakup i montaż windy, podjazdu lub innego urządzenia
dostosowującego pojazd do przewozu osób niepełnosprawnych). Szczegółowe wartości
pomocy oraz wysokości udziału własnego w kosztach inwestycji określono w kierunkach i
warunkach brzegowych obowiązujących realizatorów programu w danym roku,
zamieszczanych na stronie internetowej PFRON.
Mając na uwadze znaczenie zapewnienia transportu osobom o ograniczonych
możliwościach poruszania się, Rada Nadzorcza PFRON uchwałą nr 9/2025 z dnia 15
października 2025 r. przyjęła zmiany w ww. programie, za sprawą których dodano m.in.
obszar H skierowany do gmin i powiatów, obejmujący dofinansowanie realizacji usługi
door-to-door. Stanowi to odpowiedź na sygnalizowane przez środowisko osób
z niepełnosprawnościami potrzeby w zakresie indywidualnego transportu, w szczególności
w sytuacjach, w których dotychczasowe mechanizmy wsparcia nie zapewniały pełnej
dostępności usług rehabilitacyjnych.
Celem projektów realizowanych w obszarze H jest zwiększenie dostępności transportu dla
osób z niepełnosprawnościami oraz wspieranie ich aktywizacji społecznej, zawodowej
i polepszenie dostępu do usług medycznych. Realizacja projektów powinna przyczyniać się
do ograniczenia barier transportowych utrudniających dostęp do placówek
rehabilitacyjnych, edukacyjnych, aktywizacyjnych, medycznych oraz instytucji publicznych.
Szczegółowe informacje oraz dokumenty dostępne są na stronie internetowej PFRON2.
Osoby z niepełnosprawnościami mogą też korzystać z usług asystenta osobistego osoby
z niepełnosprawnością, realizowanych m.in. w ramach programów finansowanych ze
środków Funduszu Solidarnościowego czy PFRON. Zakres usług asystenta obejmuje m.in.
1 Informacje na temat Programu dostępne są na stronie PFRON: https://www.pfron.org.pl/o-funduszu/programy-
i-zadania-pfron/programy-i-zadania-real/program-wyrownywania-ro/ (dostęp: 29.05.2026 r.).
2 Zob. m.in. informację o naborze wniosków w obszarze H „Programu wyrównywania różnic między regionami III”
https://www.pfron.org.pl/aktualnosci/szczegoly-aktualnosci/news/program-wyrownywania-roznic-miedzy-
regionami-iii-nabor-wnioskow-w-obszarze-h-program/ (dostęp: 29.05.2026 r.).
-- 2 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wsparcie dotyczące wykonywania codziennych czynności i funkcjonowania w życiu
społecznym. Oznacza to również pomoc w dotarciu do placówek wsparcia dziennego, takich
jak WTZ czy ŚDS, oraz w powrocie do miejsca zamieszkania. Korzystanie z usług asystenta
osobistego ma charakter indywidualny i może być dostosowane do potrzeb konkretnej
osoby.
Zapewnienie całościowego wsparcia, którego celem jest umożliwienie osobom
z niepełnosprawnością niezależnego funkcjonowania jest zadaniem samorządów
terytorialnych. Do zadań samorządów należy też opracowywanie i wdrażanie programów
poprawiających społeczne warunki życia osób z niepełnosprawnościami, a więc działanie na
rzecz wyrównywania ich szans i integracji w społeczności lokalnej, przestrzegania ich praw
oraz podejmowanie działań zmierzających do ograniczenia skutków niepełnosprawności.
W kwestii finansowania ŚDS należy wskazać, że wojewodowie w swoich budżetach mają
zaplanowane, na gruncie ustawy budżetowej, środki na finansowanie działalności bieżącej
tych jednostek w danym roku i co miesiąc przekazują jednostkom samorządu terytorialnego
miesięczną dotację na bieżące funkcjonowanie ośrodków wsparcia dla osób z zaburzeniami
psychicznymi, w tym na realizację usług w ośrodku, utrzymanie lokalu ośrodka
i zatrudnienie kadry. Zgodnie z art. 51c ust 2 ustawy o pomocy społecznej miesięczna kwota
dotacji z budżetu państwa przeznaczona na pokrycie bieżących kosztów prowadzenia ŚDS
ustalana jest jako iloczyn aktualnej liczby osób korzystających z usług w tych ośrodkach oraz
średniej miesięcznej wojewódzkiej kwoty dotacji na jednego uczestnika, nie wyższej jednak
niż średnia miesięczna kwota dotacji wyliczona dla województwa. Wojewoda corocznie
ustala średnią miesięczną wojewódzką kwotę dotacji na jednego pensjonariusza ośrodka
wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi dla ŚDS w wysokości nie niższej niż 250%
kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 51 c ustawy o pomocy społecznej kwota dotacji na 1 uczestnika ŚDS może
być zwiększona, nie więcej niż o 30%, na uczestników z niepełnosprawnościami
sprzężonymi lub w spektrum autyzmu, którzy posiadają orzeczenie o znacznym stopniu
niepełnosprawności wraz ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub
pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej
egzystencji. Jednocześnie, zgodnie z art. 51c ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, miesięczna
kwota dotacji z budżetu państwa, może zostać zwiększona nie więcej niż o 20% w
zależności od liczby uczestników oraz zakresu, jakości i rodzaju świadczonych usług.
Zwiększenie dotacji dla poszczególnych ŚDS do 20% może nastąpić jedynie w ramach limitu
uwzględnionego w budżecie wojewody na dany rok w Dziale 852 – pomoc społeczna,
Rozdziale 85203 – ośrodki wsparcia. Decyzja o zwiększeniu miesięcznej dotacji należy do
właściwego wojewody – dysponenta środków, który ustala sposób wykonywania zadań
z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego
oraz sprawuje nadzór nad wykonaniem zadań samorządu gminnego, powiatowego
i województwa, w tym nad jakością działalności jednostek organizacyjnych pomocy
społecznej i jakością usług, dla których minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego określił standardy (art. 22 pkt 1 i 8 ustawy o pomocy społecznej).
Obowiązujące regulacje, uzależniające wysokość dotacji od wysokości kryterium
dochodowego, wskazują minimalny poziom dotacji na uczestnika stanowiący 250%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, nie określając jednocześnie
poziomu maksymalnego. Brzmienie przepisu pozwala na zwiększanie kwoty dotacji
przypadającej na uczestnika bez potrzeby nowelizowania ustawy o pomocy społecznej ani
tworzenia odrębnych mechanizmów finansowych. Dzięki tak skonstruowanej regulacji
-- 3 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w ustawie budżetowej w 2026 roku zabezpieczono środki na miesięczną dotację na
uczestnika w wysokości 290% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej
(2 929,00 zł na jednego uczestnika oraz 3 807,70 zł na pensjonariusza ze spektrum autyzmu
bądź niepełnosprawnościami sprzężonymi).
Średnia miesięczna kwota dotacji zależna jest również od wysokości samego kryterium
dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które od 1 stycznia 2025 r. wynosi 1 010 zł.
Weryfikacja kryteriów dochodowych dokonywana jest co 3 lata. Kolejna weryfikacja ww.
kryterium dochodowego przypada na 2028 rok.
Pensjonariuszami ŚDS są osoby o bardzo specyficznych potrzebach i wymaganiach,
w związku z czym zatrudniona w tych ośrodkach kadra to pracownicy wysokokwalifikowani,
odznaczający się wyjątkowymi umiejętnościami, których w uznaniu tego faktu objęto
wsparciem w ramach rządowego programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników
jednostek organizacyjnych pomocy społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata
2024–2027”. Na wypłatę dodatków motywacyjnych dla pracowników ośrodków wsparcia
dla osób z zaburzeniami psychicznymi w 2025 r. wydatkowano 207 347 776 zł. W 2026 r.
w ustawie budżetowej zabezpieczono środki na wypłatę dodatku dla pracowników ŚDS
w I półroczu br. w łącznej wysokości 102 911 000 zł.
W ostatnich latach kilkukrotnie zwiększano kwotę środków na dofinansowanie rocznego
pobytu jednego uczestnika WTZ– z 14 796 zł w 2015 r. do 35 196 zł w 2025 r. oraz
rocznego pobytu jednej osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub
umiarkowanego stopnia niepełnosprawności zatrudnionej w ZAZ z 18 500 zł w 2009 r.
(kwota obowiązywała do 2018 r.) do 38 000 zł w 2025 r.
W odpowiedzi na sygnały płynące ze środowiska WTZ i ZAZ, wskazujące na wzrost kosztów
funkcjonowania tych placówek, w drugiej połowie 2025 r. ponownie zwiększono wsparcie
finansowe tych placówek. Rada Ministrów przyjęła 27 lutego 2026 r. rozporządzenie
zmieniające rozporządzenie w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
(Dz. U. poz. 260), dzięki czemu zwiększono dofinansowanie rocznego pobytu jednego
uczestnika WTZ do 38 496 zł w 2026 r. i w latach następnych oraz rocznego pobytu jednej
osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w ZAZ do 39 000 zł w 2026 r. i w latach następnych.
Wysokość środków przeznaczanych na działalność WTZ i ZAZ uwzględnia aktualne
możliwości finansowe PFRON i konieczność finansowania pozostałych zadań wynikających
z ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu
osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 913, z późn. zm.), a także programów Rady
Nadzorczej PFRON.
Odnośnie do powiązania kwoty dofinansowania rocznego pobytu jednego uczestnika w
WTZ z określonymi wskaźnikami należy zaznaczyć, że uwzględniając możliwości finansowe
PFRON i konieczność realizacji innych zadań ze środków funduszu nie byłoby to zasadne.
Kwestie dotyczące finansowania WTZ określają ustawa o rehabilitacji zawodowej
i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych i rozporządzenie Rady Ministrów
z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie algorytmu przekazywania środków Państwowego
Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych samorządom wojewódzkim i powiatowym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 1605, z późn. zm.). Wysokość dofinansowania kosztów rocznego
pobytu osoby niepełnosprawnej zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia
niepełnosprawności zatrudnionej w zakładzie aktywności zawodowej (ZAZ) oraz wysokość
-- 4 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
dofinansowania kosztów rocznego pobytu jednego uczestnika w WTZ ustalono w § 5 ust.
2-4 rozporządzenia.
Wprowadzenie mechanizmu uzależniającego wysokość dofinansowania WTZ od
określonych wskaźników wymagałoby przemodelowania zasad finansowania tego typu
placówek i zmodyfikowania obowiązującego wzoru algorytmu. Wprowadzenie stałego
mechanizmu corocznej waloryzacji kwoty dofinansowania wiązałoby się z istotnym
ryzykiem dla stabilności finansowej funduszu. Niekontrolowany wzrost wydatków mógłby
utrudnić planowanie budżetu PFRON. W perspektywie wieloletniej mogłoby to prowadzić
do ograniczenia możliwości finansowania innych form wsparcia kierowanych bezpośrednio
do osób z niepełnosprawnościami. Według danych PFRON kwota niezaspokojonych
potrzeb w tym zakresie wyniosła w roku minionym ok. 750 mln zł.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na bieżąco monitoruje
sytuację warsztatów terapii zajęciowej i nie wyklucza podejmowania dalszych działań w tym
zakresie, adekwatnie do możliwości finansowych funduszu oraz zidentyfikowanych potrzeb
systemowych.
Opisany mechanizm polegający na systematycznym zwiększaniu środków przeznaczanych
na dofinansowanie kosztów działalności ww. placówek w miarę możliwości finansowych
PFRON ma charakter systemowy i pozwala również zwiększać pensje pracowników, które
zgodnie z obowiązującymi przepisami mogą być finansowane w ramach kosztów
działalności WTZ czy ZAZ. Takie podejście służy trwałemu wzmacnianiu podstaw
finansowych funkcjonowania tych placówek. Kierownictwo MRPiPS nie wyklucza przy tym
dalszych analiz dotyczących wzmacniania pozycji pracowników WTZ i ZAZ, w tym
kolejnych rozwiązań finansowych, organizacyjnych lub kompetencyjnych. Decyzje w tym
zakresie powinny być jednak podejmowane w sposób odpowiedzialny, po przeprowadzeniu
konsultacji ze środowiskiem i oszacowaniu ich skutków finansowych.
ŚDS i WTZ czy ZAZ z założenia stanowią odrębne typy jednostek, różniące się m.in. celem
i zasadami funkcjonowania, grupą docelową oraz źródłem finansowania. ŚDS, w ramach
realizowanych usług, przygotowuje swoich podopiecznych do uczestniczenia w WTZ lub
podjęcia zatrudnienia – również w warunkach pracy chronionej na przystosowanym
stanowisku pracy. Zadań tych placówek nie należy utożsamiać.
Obowiązujące w nich standardy powinny zostać opracowane w taki sposób, aby
uwzględniały ich specyfikę. Standardy funkcjonowania ŚDS określa rozporządzenie
w sprawie środowiskowych domów samopomocy. Ich przestrzeganie jest, na podstawie
art. 22 pkt 8 ustawy o pomocy społecznej, przedmiotem nadzoru wojewodów.
Warsztaty terapii zajęciowej są natomiast jedną z form rehabilitacji społecznej i zawodowej
osób z niepełnosprawnościami, której celem jest wspieranie uczestników w rozwijaniu
samodzielności, kompetencji społecznych i zawodowych oraz — w przypadku osób, których
potencjał i sytuacja na to pozwalają — przygotowanie do aktywności zawodowej. W
MRPiPS przygotowywane są rozwiązania mające na celu poprawę jakości działań
realizowanych przez WTZ. Służyć temu ma wdrożenie „Standardów funkcjonowania WTZ”3
wypracowanych w projekcie „Aktywni niepełnosprawni – narzędzia wsparcia
samodzielności osób niepełnosprawnych”4. Standardy stanowią ważny punkt odniesienia
dla dalszych prac nad poprawą funkcjonowania WTZ. Zakładają m.in.:
3 Standardy funkcjonowania WTZ, oprac.: A. Rąbel, I. Mikee, A. Gierej i in., Warszawa, październik 2023.
4 Projekt realizowany był przez Biuro Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych w Ministerstwie
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, w partnerstwie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji Osób
-- 5 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
— podniesienie jakości i skuteczności działań realizowanych przez WTZ;
— przyjęcie prawa uczestników WTZ do samostanowienia za kluczową zasadę działania
warsztatów;
— wzmocnienie prozatrudnieniowej roli WTZ;
— ujednolicenie metod działania na etapie diagnozy, tworzenia i realizacji indywidualnych
programów rehabilitacji oraz oceny postępów uczestników;
— podniesienie kwalifikacji kadry merytorycznej WTZ.
Projektowane rozwiązania wpisują się w założenia działania IV 1.4. Strategii na rzecz Osób
z Niepełnosprawnościami 2021-20305 pn. „Poprawa funkcjonowania warsztatów terapii
zajęciowej”.
Z kolei ZAZ pełnią funkcję związaną z zatrudnieniem osób z niepełnosprawnościami
w warunkach dostosowanych do ich potrzeb i możliwości.
Nie zakłada się mechanicznego ujednolicenia wszystkich regulacji dotyczących ŚDS, WTZ
i ZAZ. Pełne zrównanie obowiązujących w nich standardów mogłoby prowadzić do zatarcia
ich odrębnych funkcji i ograniczenia możliwości dostosowania wsparcia do zróżnicowanych
potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Zasadne jest natomiast dążenie do zwiększenia
spójności systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami - przy uwzględnieniu również
indywidualnych form wsparcia. Oznacza to potrzebę takiego kształtowania rozwiązań
systemowych, aby poszczególne formy pomocy — zarówno instytucjonalne, jak
i środowiskowe oraz indywidualne — nie funkcjonowały w całkowitym oderwaniu od siebie,
lecz tworzyły możliwie spójną i jednocześnie elastyczną ścieżkę wsparcia odpowiadającą na
zmieniające się potrzeby jego beneficjentów.
W tym kontekście istotne są nie tylko działania podejmowane w placówkach takich jak ŚDS,
WTZ czy ZAZ, lecz również instrumenty wspierające niezależne życie, aktywność społeczną
i zawodową. Należy tu wskazać w szczególności na asystencję osobistą, której celem jest
codzienne wsparcie osoby z niepełnosprawnością.
Równie ważnym kierunkiem jest rozwój zatrudnienia wspomaganego, rozumianego jako
forma wsparcia osób z niepełnosprawnościami w wejściu na rynek pracy oraz utrzymaniu
zatrudnienia, m.in. przy udziale trenera pracy. Tego typu rozwiązania mogą stanowić istotne
uzupełnienie działań realizowanych przez ŚDS, WTZ i ZAZ, zwłaszcza wobec osób, które
przy odpowiednim, zindywidualizowanym wsparciu są w stanie podejmować aktywność
zawodową poza systemem placówkowym.
Spójność systemu powinna polegać nie tyle na ujednolicaniu regulacji dotyczących
poszczególnych typów placówek, ale przede wszystkim na zapewnieniu ich
komplementarności, pozwalającej osobom z niepełnosprawnościami na korzystanie
z takiego wsparcia, jakie odpowiada ich aktualnym potrzebom, możliwościom i aspiracjom
— od wsparcia dziennego, rehabilitacji społecznej i zawodowej, przez usługi asystenckie,
opiekę wytchnieniową, mieszkalnictwo wspomagane, odpowiednio dostosowany transport
czy wsparcie w komunikowaniu się, aż po zatrudnienie wspomagane i inne instrumenty
aktywizacji zawodowej.
Niepełnosprawnych, Polskim Stowarzyszeniem na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną oraz Fundacją
im. Królowej Polski św. Jadwigi, w ramach Działania 2.6 Wysoka jakość polityki na rzecz włączenia społecznego
i zawodowego osób niepełnosprawnych. Oś Priorytetowa II: Efektywne polityki publiczne dla rynku pracy,
gospodarki i edukacji Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020.
5 Załącznik do uchwały nr 27 Rady Ministrów z dnia 16 lutego 2021 r. w sprawie przyjęcia dokumentu Strategia
na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 (M.P. poz. 218).
-- 6 of 7 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Tak rozumiana spójność systemu, opierająca się na podejściu uwzględniającym
indywidualne potrzeby, powinna sprzyjać płynniejszym przejściom pomiędzy różnymi
formami wsparcia, w szczególności pomiędzy ŚDS, WTZ, ZAZ, zatrudnieniem na rynku
pracy oraz usługami realizowanymi w środowisku lokalnym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Maja Nowak
Pełnomocnik Rządu do spraw Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 7 of 7 --