Interpelacja w sprawie planowanych zmian legislacyjnych ograniczających możliwość kierowania dzieci do domów pomocy społecznej (DPS)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 17084
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie planowanych zmian legislacyjnych ograniczających możliwość kierowania dzieci do domów pomocy społecznej (DPS)
Zgłaszający: Anna Wojciechowska, Iwona Maria Kozłowska, Jacek Niedźwiedzki
Data wpływu: 11-05-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie planowanych zmian legislacyjnych, które zmierzają do ograniczenia lub likwidacji możliwości kierowania dzieci do domów pomocy społecznej (DPS), w tym w szczególności dzieci wymagających całodobowej, wysokospecjalistycznej opieki.
Proponowane kierunki zmian budzą poważne obawy zarówno natury społecznej, jak i zdrowotnej oraz systemowej. W debacie publicznej słusznie podnosi się konieczność deinstytucjonalizacji opieki oraz rozwijania usług środowiskowych i rodzinnych form wsparcia. Należy jednak stanowczo podkreślić, że proces ten – choć zasadny w wielu obszarach – nie może być realizowany w sposób mechaniczny i oderwany od realnych potrzeb najbardziej wymagających grup, w tym dzieci z głęboką, sprzężoną niepełnosprawnością, chorobami rzadkimi czy ciężkimi schorzeniami neurologicznymi.
W praktyce DPS-y dla dzieci pełnią rolę wyspecjalizowanych placówek opiekuńczo-leczniczych, zapewniających:
- całodobową opiekę pielęgniarską i opiekuńczą,
- stały dostęp do rehabilitacji, terapii zajęciowej i wsparcia psychologicznego,
- nadzór lekarski oraz koordynację leczenia wielu współistniejących schorzeń,
- odciążenie rodzin w sytuacjach skrajnego przeciążenia opieką długoterminową.
W przypadku wielu dzieci zakres potrzeb opiekuńczych przekracza możliwości systemu pieczy zastępczej, a także – mimo rozwoju usług środowiskowych – możliwości rodzin biologicznych.
Likwidacja możliwości kierowania dzieci do DPS bez uprzedniego stworzenia realnych, dostępnych i adekwatnych alternatyw może prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji, w tym:
- pogorszenia stanu zdrowia dzieci wskutek braku ciągłej opieki specjalistycznej,
- zwiększenia liczby hospitalizacji i obciążenia systemu ochrony zdrowia,
- dramatycznego przeciążenia rodzin, w tym rezygnacji opiekunów z aktywności zawodowej i pogorszenia ich zdrowia psychicznego,
- ryzyka wykluczenia społecznego całych rodzin.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo prowadzi obecnie prace legislacyjne zmierzające do ograniczenia lub likwidacji możliwości kierowania dzieci do DPS? Jeśli tak – jakie są ich założenia, harmonogram oraz uzasadnienie?
Jakie konkretne formy wsparcia mają zastąpić DPS-y w odniesieniu do dzieci z najcięższymi niepełnosprawnościami?
W jaki sposób ministerstwo zamierza zapewnić równy dostęp do alternatywnych form opieki na terenie całego kraju, w szczególności w mniejszych miejscowościach i na obszarach wiejskich?
Czy planowane jest zwiększenie nakładów finansowych na rozwój usług środowiskowych, opieki wytchnieniowej oraz specjalistycznej opieki domowej?
Jakie mechanizmy wsparcia zostaną przewidziane dla rodzin, które – wobec braku możliwości umieszczenia dziecka w DPS – będą zmuszone do przejęcia pełnej, całodobowej opieki?
Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie rozwiązań hybrydowych, łączących opiekę instytucjonalną z formami środowiskowymi, zamiast całkowitego wykluczania jednej z tych form?
Na zakończenie pragnę podkreślić, że skuteczna polityka społeczna powinna opierać się na zasadzie elastyczności i indywidualizacji wsparcia. W przypadku dzieci z najcięższymi schorzeniami niezbędne jest utrzymanie pełnego wachlarza dostępnych form opieki – w tym także wyspecjalizowanych placówek całodobowych – jako elementu systemu bezpieczeństwa zdrowotnego i społecznego.
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6951 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.292.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 17084 Pani Posłanki Anny Wojciechowskiej wraz z grupą
posłów, w sprawie planowanych zmian legislacyjnych ograniczających możliwość
kierowania dzieci do domów pomocy społecznej (DPS), proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Na wstępie należy wyjaśnić, że Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej stoi na stanowisku, że domy pomocy społecznej pozostają istotnym elementem
systemu wsparcia w ramach opieki długoterminowej, a planowana nowelizacja ustawy
o pomocy społecznej ma na celu uporządkowanie dostępu do różnych form wsparcia
i zwiększenie dostępności środowiskowych form wsparcia w tym mieszkań wspomaganych.
Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych
ustaw, wpisanego do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod
numerem UD315, jest zainicjowanie reformy ukierunkowanej na zwiększenie dostępności i
jakości usług społecznych, poprawę efektywności działań pomocowych oraz zapewnienie
skuteczniejszych i lepiej skoordynowanych form wsparcia dla osób i rodzin wymagających
wsparcia.
Bezpośrednią przyczyną podjęcia prac legislacyjnych jest konieczność dostosowania
przepisów ustawy o pomocy społecznej do aktualnych wyzwań, w tym potrzeb
wynikających z procesu rozwoju usług, rozwoju mieszkalnictwa wspomaganego i
środowiskowych form wsparcia.
Projekt stanowi odpowiedź na postulaty od lat zgłaszane przez stronę społeczną
i przedstawicieli samorządów. Proponowane rozwiązania uwzględniają również wnioski
zawarte m.in. w raportach Najwyższej Izby Kontroli, wystąpieniach generalnych
i stanowiskach Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Dziecka. Wypracowane
rozwiązania są także efektem prac Zespołu do spraw reformy systemu pomocy społecznej
powołanego jako organ opiniodawczo-doradczy Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej, w skład którego weszli zarówno eksperci jak i praktycy zajmujący się obszarem
pomocy społecznej.
Całość aktualnych działań w obszarze polityki społecznej, zwłaszcza w sferze rozwoju usług
społecznych, podejmowanych jest przy uwzględnieniu idei deinstytucjonalizacji. Jest
to podejście przyjęte zarówno na szczeblu ogólnoeuropejskim, w licznych inicjatywach Unii
Europejskiej o wymiarze społecznym, jak również od lat obecne w polskiej polityce
społecznej, w planowanych i wdrażanych rozwiązaniach z zakresu zabezpieczenia
społecznego, rozwoju usług społecznych i wsparcia osób najbardziej potrzebujących
pomocy w codziennym funkcjonowaniu.
Koncepcja ta, rozumiana jest jako dążenie do zapewnienia różnych możliwości i form opieki
jak najbliżej środowiska osoby będącej ich beneficjentką lub beneficjentem. Zakłada
również zapewnienie prawa wyboru i prawa do niezależnego życia w środowisku znanym
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
osobom korzystającym ze wsparcia tak długo, jak będą sobie tego życzyły i będą do tego
zdolne w zakresie psychicznym, fizycznym i intelektualnym.
Zwracam szczególną uwagę na fakt, że ostateczny kształt projektowanych przepisów
zależy od dalszych etapów procesu legislacyjnego. Zakończony został pierwszy etap
konsultacji publicznych projektu, trwa analiza zebranych opinii i na dalszych etapach będą
komunikowane ewentualne zmiany wynikające z uwzględnienia zgłoszonych propozycji.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw
przedstawiony do konsultacji publicznych zawiera przepis na podstawie, którego do domów
pomocy społecznej kierowane mogą być jedynie osoby pełnoletnie. Natomiast pozostałe
regulacje ustawy o pomocy społecznej dotyczące przebywania osób małoletnich w tego
typu placówkach pozostają niezmienione. W katalogu typów domów pomocy społecznej
pozostanie dom dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie. Przepisy
nowelizacji ustawy o pomocy społecznej nie przewidują zatem zamykania domów pomocy
społecznej.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) stoi na
stanowisku, że w przypadku kiedy rodzice nie mogą sprawować opieki nad dzieckiem,
podstawową formą udzielanego mu wsparcia, bez względu na poziom jego
niepełnosprawności, powinno być umieszczenie go w pieczy zastępczej. Domy pomocy
społecznej są często bardzo dużymi instytucjami. W Polsce działają 103 placówki dla dzieci
i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie oraz domy typu łączonego (dla osób
dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych
intelektualnie). Według stanu na 31 grudnia 2025 r. (dane wstępne ze sprawozdań
resortowych, w trakcie weryfikacji) w domach pomocy społecznej mieszkało łącznie 972
dzieci, przy czym w placówkach, w których przebywały większość mieszkańców stanowili
dorośli (osoby małoletnie to ok. 23% wszystkich mieszkańców domów pomocy społecznej
dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie oraz ok. 6% wszystkich
mieszkańców domów typu łączonego, tj. dla osób dorosłych niepełnosprawnych
intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie).
Przekazując powyższe wyjaśnienia informuję, iż równolegle do prac nad nowelizacją ustawy
o systemie pomocy społecznej prowadzone są pracę nad reformą systemu pieczy zastępczej
oraz ustawą o asystencji osobistej. Razem akty te mają zapewnić dzieciom, również tym
z niepełnosprawnościami, możliwość wychowania w rodzinach, a nie instytucjach.
Projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej opublikowano
na stronie Rządowego Centrum Legislacji i skierowano do uzgodnień oraz konsultacji
publicznych 26 marca 2026 r. Projekt zakłada m.in. rozwiązania poprawiające sytuację
rodzin zastępczych i dzieci, podniesienie minimalnych wynagrodzeń dla zawodowych rodzin
zastępczych i prowadzących rodzinne domy dziecka, wzmocnienie pracy z rodziną na
poziomie gmin oraz poprawę warunków asystentów rodziny.
W ramach szerokich konsultacji publicznych projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy
społecznej oraz niektórych innych ustaw odbyło się m.in. spotkanie z dyrektorami domów
pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną oraz
dyrektorów placówek typu łączonego.
Wszystkie zgłoszone w toku konsultacji uwagi są drobiazgowo analizowane. Ostateczny
kształt przepisów zostanie określony na dalszych etapach procesu legislacyjnego, w tym
również prac nad projektem ustawy w Sejmie.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --