Interpelacja w sprawie Omnibusa X - pakietu zmian prawnych w unijnych przepisach dotyczących bezpieczeństwa żywności
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 17002
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie Omnibusa X - pakietu zmian prawnych w unijnych przepisach dotyczących bezpieczeństwa żywności
Zgłaszający: Małgorzata Tracz
Data wpływu: 06-05-2026
Szanowny Panie Ministrze,
Komisja Europejska w ramach tzw. Omnibusa X (Food and Feed Safety Simplification Package) zaproponowała pakiet zmian prawnych w unijnych przepisach dotyczących bezpieczeństwa żywności, w tym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009 z dnia 21 października 2009 r. dotyczącym wprowadzania do obrotu środków ochrony roślin. Proponowane przez Komisję Europejską zmiany mogą poważnie osłabić prawną ochronę zdrowia Polek i Polaków oraz zabezpieczenie środowiska przed szkodliwymi pestycydami.
Jeśli przepisy te wejdą w życie, koncernom chemicznym będzie łatwiej umieścić pestycydy na europejskim rynku. Co więcej, będą one podlegały słabszej kontroli i będą dłużej dostępne, nawet jeśli udowodnione zostanie ich szkodliwe dla zdrowia czy środowiska działanie.
Propozycje zawarte w omnibusie przedstawiane są jako uproszczenia administracyjne, jednak w istocie stanowią głęboką ingerencję w system wydawania zezwoleń i oceny szkodliwości substancji, na co w swoim piśmie zwraca uwagę ponad 200 naukowców zajmujących się zdrowiem, toksykologią i ekologią. Zmiany te przedstawione są bez oceny wpływu na zdrowie publiczne i środowisko i bez oglądania się na zdanie większości społeczeństwa, która oczekuje zwiększenia, a nie zmniejszenia naszej ochrony przed pestycydami. Istnieją bardzo poważne wątpliwości dotyczące legalności przedstawionych przez komisję propozycji.
W związku z planowanymi pracami Rady ds. Rolnictwa i Rybołówstwa nad propozycją złożoną przez Komisję Europejską w ramach tzw. Omnibusa X zwracam się do Pana Ministra o udzielenie wyjaśnień i odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jakie jest stanowisko rządu w sprawie wniosku Komisji Europejskiej dotyczącego rozporządzenia Omnibus w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz?
2. Czy rząd popiera wprowadzenie bezterminowego zatwierdzania substancji czynnych pestycydów jako domyślnej zasady w prawie UE? Jeśli tak, jak uzasadnia to w świetle zasady przezorności?
3. Czy rząd popiera uczynienie bezterminowej autoryzacji produktów pestycydowych standardem na poziomie krajowym (wniosek prezydencji cypryjskiej)?
4. Zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 1107/2009 okresowa ponowna ocena substancji czynnych gwarantuje, że odpowiedzialność za wykazanie bezpieczeństwa spoczywa na firmach wprowadzających te substancje do obrotu (zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci”). Czy dokonano oszacowania potencjalnych kosztów przeniesienia części ciężaru identyfikacji szkodliwych właściwości z przemysłu na organy publiczne i naukowców, finansowanych ze środków publicznych? Jeśli tak, jaka część tych kosztów zostanie faktycznie przeniesiona na podatników?
5. Jak rząd ocenia zgodność wniosku z zasadą przezorności wynikającą z art. 191 ust. 2 TFUE?
6. Które konkretne elementy wniosku Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi planuje wspierać, którym się sprzeciwia, a do których zamierza zgłosić poprawki i jakie będą to poprawki?
7. Jak ministerstwo ocenia wpływ tego wniosku na poziom ochrony zdrowia, ochrony różnorodności biologicznej i środowiska w porównaniu z obecnie obowiązującym rozporządzeniem (WE) nr 1107/2009? Czy rząd jest świadomy apeli środowisk naukowych o wzmocnienie wdrażania istniejących przepisów dotyczących pestycydów oraz obaw dotyczących wniosku Omnibus? Czy w związku z takimi apelami jest szansa na negatywną opinię Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi dla Omnibusa w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz?
8. W jaki sposób rząd planuje zapewnić odpowiednią ochronę dzieciom, kobietom w ciąży i osobom szczególnie wrażliwym w przypadku osłabienia przepisów dotyczących pestycydów?
9. Według analizy organizacji Générations Futures 49 substancji syntetycznych mogłoby automatycznie otrzymać bezterminowe zatwierdzenie, w tym szeroko stosowane i toksyczne substancje, takie jak glifosat, acetamipryd oraz substancje z grupy PFAS. Jak rząd planuje przeciwdziałać tego typu zagrożeniu oraz jak planuje wyjaśnić to obywatelkom i obywatelom, którzy oczekują zaostrzenia, a nie osłabienia zabezpieczeń przed pestycydami? Wniosek ten jest sprzeczny z długotrwałymi i konsekwentnymi żądaniami obywateli dotyczącymi rygorystycznej regulacji pestycydów i wycofywania środków syntetycznych.
10. Czy rząd uważa za dopuszczalne, aby unijne przepisy ograniczały kompetencje państw członkowskich w kwestii ochrony zdrowia publicznego w ten sposób, że organy krajowe będą mieć przy wydawaniu krajowych zezwoleń ograniczoną możliwość korzystania z nowych, recenzowanych danych naukowych na temat szkodliwości pestycydów, o ile dane te nie były wcześniej uwzględnione na poziomie unijnym?
Z wyrazami szacunku
Posłanka na Sejm RP
Małgorzata Tracz
Sekretarz stanu Małgorzata Gromadzka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
23502 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Warszawa, 03 czerwca 2026 r.
Znak sprawy: DHR.rs2.058.1.2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: Interpelacja nr 17002 w sprawie Omnibusa X - pakietu zmian prawnych w
unijnych przepisach dotyczących bezpieczeństwa żywności i pasz
Szanowny Panie Marszałku,
w nawiązaniu do interpelacji nr 17002 Pani Poseł Małgorzaty Tracz w sprawie
Omnibusa X – pakietu zmian prawnych w unijnych przepisach dotyczących
bezpieczeństwa żywności i pasz, przedstawiam, w odniesieniu do poszczególnych pytań,
następujące informacje i wyjaśnienia.
Na wstępie należy podkreślić, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie popiera żadnych
rozwiązań, które prowadziłyby do obniżenia poziomu ochrony zdrowia ludzi, w tym
konsumentów, dzieci, kobiet w ciąży i innych grup szczególnie wrażliwych, ani do
osłabienia ochrony środowiska, wód, gleby, organizmów niebędących celem zwalczania
oraz różnorodności biologicznej. Uproszczenie procedur administracyjnych może być
akceptowane wyłącznie wtedy, gdy nie narusza materialnych kryteriów bezpieczeństwa
wynikających z rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1107/2009.
Nie można zgodzić się ze stwierdzeniem, że projektowane rozwiązania miałyby
umożliwiać pozostawanie na rynku substancji lub środków ochrony roślin pomimo
udowodnienia ich szkodliwego działania dla zdrowia ludzi albo środowiska. Zarówno
obecny system, jak i projektowane przepisy przewidują możliwość ponownej oceny,
zmiany warunków zatwierdzenia, ograniczenia stosowania, a w razie niespełnienia
kryteriów bezpieczeństwa – cofnięcia zatwierdzenia substancji czynnej oraz wycofania
-- 1 of 12 --
zezwoleń na środki ochrony roślin. Kluczowe jest zatem nie samo odejście od
automatycznego, kalendarzowego odnawiania części zatwierdzeń, lecz zapewnienie, aby
mechanizmy przeglądu, ponownej oceny i reakcji na nowe dane naukowe działały
skutecznie, terminowo i były oparte na zasadzie przezorności.
Ad 1. Pakiet uproszczeń Omnibus X w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz realizuje
program uproszczeń Komisji Europejskiej (KE), zapowiedziany w dokumencie „Vision for
Agriculture and Food”, i ma na celu ograniczenie zbędnych obciążeń regulacyjnych przy
jednoczesnym utrzymaniu wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi i zwierząt oraz
środowiska. Założeniem pakietu jest, aby uczynić europejskie otoczenie prawne bardziej
konkurencyjnym, odpornym i sprzyjającym dzisiejszym wysokim standardom
bezpieczeństwa żywności.
Zgodnie ze stanowiskiem KE pakiet uproszczeń w zakresie bezpieczeństwa żywności i
pasz zmniejszy zbędne obciążenia administracyjne i koszty dla producentów,
przedsiębiorstw, podmiotów gospodarczych i organów administracji państw
członkowskich, przy jednoczesnym utrzymaniu bardzo wysokich standardów
bezpieczeństwa. Wyeliminuje on nakładające się na siebie wymogi i sprawozdawczość,
usunie zbędne procedury i umożliwi - tam, gdzie to możliwe - stosowanie
i przyjmowanie cyfrowych narzędzi informacyjnych.
Uproszczenia te uwolnią zasoby państw członkowskich, które będą mogły
skoncentrować się na obszarach o wyższym ryzyku, oraz poprawią przewidywalność dla
rolników i podmiotów gospodarczych. KE oczekuje, że poprawi to konkurencyjność i
odporność systemów żywnościowych i paszowych Unii Europejskiej poprzez stworzenie
ram prawnych, które są bardziej elastyczne i pozwalają podmiotom gospodarczym na
dostosowywanie się i wprowadzanie innowacji, inwestowanie i rozwój.
W związku z powyższym, Rząd Rzeczypospolitej Polskiej dostrzegając potrzebę
uproszczenia prawa Unii Europejskiej w zakresie bezpieczeństwa żywności i pasz,
popiera kierunkowo inicjatywę KE.
W zakresie zmiany przepisów dotyczących środków ochrony roślin Rząd
Rzeczypospolitej Polskiej analizuje projekt Omnibusa X z perspektywy trzech
zasadniczych kryteriów: utrzymania wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzi i
-- 2 of 12 --
środowiska, zapewnienia bezpieczeństwa żywności oraz utrzymania dostępności
skutecznych i bezpiecznych metod ochrony roślin dla rolnictwa.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi zgłaszało i będzie zgłaszać uwagi do tych
elementów projektu, które mogą powodować wątpliwości z punktu widzenia
przejrzystości procedur, odpowiedzialności organów oraz skuteczności kontroli. W
szczególności Ministerstwo zwraca uwagę, że:
po pierwsze, środek ochrony roślin powinien być wprowadzany do obrotu na
podstawie formalnego rozstrzygnięcia właściwego organu, a nie wyłącznie przez
upływ terminu proceduralnego. Dotyczy to również środków zawierających
substancje biologiczne albo substancje niskiego ryzyka. Przyspieszenie
procedury nie może oznaczać fikcji zgody tam, gdzie konieczne jest
potwierdzenie spełnienia wymagań dotyczących zdrowia człowieka,
pozostałości w żywności, bezpieczeństwa operatora, pracownika, osób
postronnych, wód podziemnych, organizmów niebędących celem zwalczania i
środowiska.
Po drugie, Ministerstwo popiera zwiększanie dostępności środków biologicznych
i środków niskiego ryzyka, ponieważ mogą one ograniczać zależność rolnictwa
od bardziej obciążających środowiskowo rozwiązań chemicznych. Poparcie to
ma jednak charakter warunkowy: uproszczenia powinny dotyczyć wyłącznie
tych kategorii produktów, które rzeczywiście charakteryzują się korzystniejszym
profilem toksykologicznym i ekotoksykologicznym.
Po trzecie, Ministerstwo wskazuje na potrzebę jasnego zdefiniowania substancji
biologicznych oraz kryteriów ich podobieństwa strukturalnego i funkcjonalnego,
aby uproszczone procedury nie obejmowały substancji, których profil ryzyka nie
uzasadnia preferencyjnego traktowania.
Po czwarte, w odniesieniu do ochrony danych oraz korzystania z danych z ocen
unijnych konieczne jest zapewnienie transparentnego mechanizmu weryfikacji,
czy dane są objęte ochroną i kto może się na nie powoływać. Brak takiego
mechanizmu mógłby prowadzić do sporów prawnych, a pośrednio także do
opóźnień w ocenie bezpieczeństwa środków ochrony roślin.
Zasadniczym stanowiskiem Ministerstwa jest więc poparcie dla takich uproszczeń, które
poprawiają efektywność systemu, przyspieszają dostęp do bezpieczniejszych rozwiązań
-- 3 of 12 --
i pozwalają organom skoncentrować zasoby na substancjach oraz produktach
wymagających rzeczywistej ponownej oceny. Ministerstwo nie popiera natomiast
rozwiązań, które mogłyby prowadzić do automatyzmu, niejasności odpowiedzialności
organów albo ograniczenia możliwości reagowania na nowe informacje dotyczące
ryzyka.
Ad 2. Rząd nie traktuje bezterminowego zatwierdzania wszystkich substancji czynnych
jako bezwarunkowej i powszechnej zasady. Z projektu wynika, że nie wszystkie
substancje czynne miałyby być zatwierdzane bezterminowo.
Bezterminowe zatwierdzenie mogłoby dotyczyć zasadniczo tych substancji czynnych,
które spełniają kryteria zatwierdzenia, nie zostały zakwalifikowane jako substancje
kwalifikujące się do zastąpienia, nie zostały zatwierdzone na podstawie szczególnej
derogacji z art. 4 ust. 7 rozporządzenia 1107/2009 oraz w przypadku których wynik
oceny ryzyka nie uzasadnia ustanowienia ograniczonego okresu zatwierdzenia, w
szczególności ze względu na niepewności, braki danych albo właściwości budzące
obawy dla zdrowia ludzi, zwierząt lub środowiska.
Ograniczony czas zatwierdzenia powinien nadal dotyczyć co najmniej:
substancji kwalifikujących się do zastąpienia;
substancji zatwierdzanych na podstawie art. 4 ust. 7 rozporządzenia 1107/2009,
czyli w szczególnych sytuacjach związanych z poważnym zagrożeniem dla
zdrowia roślin;
substancji, w przypadku których z oceny ryzyka wynikają istotne niepewności,
braki danych albo potrzeba dalszej weryfikacji;
substancji objętych trwającą procedurą odnowienia zatwierdzenia;
substancji, dla których wymagany wniosek o odnowienie nie został złożony w
terminie.
Istotne jest również rozróżnienie między sytuacją, w której substancja nie jest
odnawiana z uwagi na stwierdzone ryzyko, a sytuacją, w której posiadacz substancji nie
składa wniosku o odnowienie ze względów ekonomicznych. W praktyce zdarza się, że
substancje czynne przestają być dostępne nie dlatego, że w toku oceny wykazano ich
niedopuszczalne ryzyko, lecz dlatego, że przedsiębiorca nie decyduje się finansować
kolejnego dossier, nowych badań i opłat regulacyjnych. Koszty przygotowania danych
-- 4 of 12 --
wymaganych do odnowienia zatwierdzenia mogą być znaczne, szczególnie w przypadku
substancji o mniejszym znaczeniu handlowym.
Nie oznacza to jednak, że substancja może pozostać na rynku bez wykazania
bezpieczeństwa. Przeciwnie – zasada przezorności wymaga, aby w razie braku
wymaganych danych, braku wniosku lub niemożności wykazania spełnienia kryteriów
zatwierdzenia, zatwierdzenie nie było kontynuowane. Ciężar wykazania bezpieczeństwa
nadal powinien spoczywać na podmiocie zainteresowanym utrzymaniem substancji na
rynku. Uproszczenie procedur nie może oznaczać przeniesienia tego ciężaru na
konsumentów, organy publiczne albo środowisko.
Ad 3. Rząd może poprzeć kierunkowo rozwiązanie zmierzające do ograniczenia
automatycznego powielania pełnych procedur odnowieniowych dla krajowych
zezwoleń na środki ochrony roślin, o ile zostaną zachowane jasne mechanizmy
przeglądu, zmiany i cofania zezwoleń.
Z punktu widzenia ochrony zdrowia i środowiska istotne jest, aby organ krajowy nie był
zmuszony do prowadzenia pełnej, powtarzalnej procedury wyłącznie dlatego, że upłynął
określony termin, jeżeli nie pojawiły się nowe przesłanki ryzyka, nie zmieniły się kryteria
oceny i nie zmieniono warunków zatwierdzenia substancji czynnej. Zasoby organów i
jednostek oceniających powinny być kierowane przede wszystkim tam, gdzie istnieje
realna potrzeba ponownej oceny: w przypadku nowych danych toksykologicznych,
środowiskowych, zmian klasyfikacji, zmian kryteriów zatwierdzania, nowych
wytycznych EFSA albo sygnałów z monitoringu.
Nie powinno to jednak oznaczać „bezwarunkowej trwałości” zezwoleń krajowych.
Zezwolenie na środek ochrony roślin powinno nadal podlegać zmianie albo cofnięciu,
jeżeli środek przestaje spełniać wymagania bezpieczeństwa, jeżeli pojawiają się nowe
dane dotyczące ryzyka, jeżeli konieczne jest wprowadzenie dodatkowych środków
ograniczających ryzyko albo jeżeli zmienione zostają warunki zatwierdzenia substancji
czynnej.
Korzyścią takiego rozwiązania może być odciążenie organów od procedur o niskiej
wartości dodanej i przesunięcie zasobów na oceny istotne dla bezpieczeństwa. Dla
konsumenta oznacza to możliwość szybszego reagowania na rzeczywiste zagrożenia, a
nie angażowania zasobów w formalne odnawianie zezwoleń, w których nie występuje
-- 5 of 12 --
nowa przesłanka ryzyka. Dla środowiska może to oznaczać szybszy dostęp rolników do
środków biologicznych czy środków niskiego ryzyka.
Ad 4. Z dostępnych informacji wynika, że Komisja Europejska przedstawiła szacunki
dotyczące ograniczenia obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorców oraz organów
publicznych. Nie wynika natomiast, aby projekt zakładał przeniesienie zasadniczego
ciężaru wykazywania bezpieczeństwa substancji czynnych z przemysłu na organy
publiczne lub naukowców finansowanych ze środków publicznych.
Należy podkreślić, że w projektowanym modelu, w przypadku pełnej procedury
odnowienia albo ukierunkowanej ponownej oceny, nadal wymagane może być
przedłożenie danych przez podmioty zainteresowane utrzymaniem substancji na rynku.
Jeżeli wymagane informacje nie zostaną przedstawione, projekt przewiduje możliwość
cofnięcia zatwierdzenia. Oznacza to, że mechanizm ten (przy prawidłowym
ukształtowaniu) nie powinien znosić zasady, zgodnie z którą to podmiot korzystający z
wprowadzenia substancji do obrotu musi wykazać, że spełnione są wymagania
bezpieczeństwa.
Ministerstwo będzie jednak zwracać uwagę, aby w toku prac legislacyjnych nie doszło
do faktycznego przerzucenia na państwa członkowskie obowiązku finansowania badań,
które powinny być dostarczane przez wnioskodawców lub posiadaczy zatwierdzeń.
Zasada „zanieczyszczający płaci” oraz zasada przezorności wymagają, aby brak danych
nie działał na korzyść podmiotu gospodarczego. W razie istotnej niepewności co do
bezpieczeństwa substancji rozstrzygnięcie powinno chronić zdrowie ludzi i środowisko,
a nie ciągłość sprzedaży produktu.
Ad 5. Zgodność projektowanych rozwiązań z zasadą przezorności należy oceniać nie
przez sam fakt odejścia od automatycznej, kalendarzowej ponownej oceny części
substancji, lecz przez skuteczność mechanizmów pozwalających uruchomić ponowną
ocenę wtedy, gdy jest to uzasadnione nową wiedzą naukową, danymi monitoringowymi,
zmianą kryteriów prawnych albo sygnałami dotyczącymi ryzyka.
Zasada przezorności wynikająca z art. 191 ust. 2 TFUE wymaga, aby przy niepewności
naukowej dotyczącej możliwego poważnego lub nieodwracalnego ryzyka dla zdrowia
lub środowiska możliwe było podjęcie działań zapobiegawczych. W ocenie Ministerstwa
-- 6 of 12 --
projekt może być akceptowany wyłącznie wtedy, gdy zachowane będą następujące
warunki:
możliwość ponownej oceny substancji w każdym czasie;
możliwość ukierunkowanej ponownej oceny konkretnych aspektów ryzyka;
obowiązek uwzględniania nowej wiedzy naukowej i technicznej;
możliwość inicjowania przeglądu przez państwa członkowskie;
obowiązek przedłożenia wymaganych danych przez zainteresowane podmioty;
możliwość cofnięcia albo zmiany zatwierdzenia w razie niespełnienia kryteriów
bezpieczeństwa;
możliwość zmiany albo cofnięcia zezwoleń krajowych na środki ochrony roślin.
Ministerstwo będzie oceniać projekt przez pryzmat tych gwarancji. Jeżeli w toku prac
legislacyjnych którykolwiek z tych mechanizmów zostałby osłabiony, Polska powinna
zgłosić zastrzeżenia.
Ad 6. Ministerstwo planuje wspierać te elementy projektu, które mogą przyczynić się do
poprawy funkcjonowania systemu bez obniżenia poziomu ochrony zdrowia ludzi i
środowiska. Dotyczy to w szczególności:
przyspieszenia procedur dla substancji i środków biologicznych, o ile ich zakres
zostanie zdefiniowany w sposób precyzyjny i nieobejmujący substancji o
niekorzystnym profilu ryzyka;
zwiększenia dostępności środków niskiego ryzyka;
umożliwienia sprawniejszej oceny substancji przez EFSA lub przy wsparciu EFSA,
jeżeli państwa członkowskie nie dysponują wystarczającą zdolnością ekspercką;
mechanizmu programów pracy dla pełnego odnowienia zatwierdzeń substancji
wymagających ponownej oceny;
mechanizmu ukierunkowanej ponownej oceny substancji w świetle aktualnej
wiedzy naukowej i technicznej;
rozwiązań ułatwiających dostęp do środków dla zastosowań małoobszarowych,
pod warunkiem zachowania wymagań dotyczących pozostałości,
bezpieczeństwa operatorów, pracowników, osób postronnych i środowiska;
rozwiązań zwiększających dostępność substancji podstawowych, o ile pozostają
one zgodne z kryteriami bezpieczeństwa.
-- 7 of 12 --
Ministerstwo zgłasza lub będzie zgłaszać zastrzeżenia do rozwiązań, które mogłyby
prowadzić do automatycznego dopuszczania środków ochrony roślin do obrotu bez
formalnego rozstrzygnięcia właściwego organu. Szczególnej ostrożności wymagają
przepisy przewidujące uznanie zezwolenia za udzielone wyłącznie wskutek upływu
terminu, nawet jeżeli dotyczą one środków biologicznych lub niskiego ryzyka. W ocenie
Ministerstwa właściwy organ powinien zachować odpowiedzialność za rozstrzygnięcie,
ponieważ to organ państwa członkowskiego odpowiada za dopuszczenie środka do
obrotu na swoim terytorium.
Ad 7. Ministerstwo nie podziela oceny, że sam projekt musi prowadzić do obniżenia
poziomu ochrony zdrowia, różnorodności biologicznej i środowiska. Potencjalny wpływ
projektu zależy od ostatecznego brzmienia przepisów oraz od skuteczności
mechanizmów przeglądu i ponownej oceny.
Pozytywnym skutkiem projektu może być skierowanie zasobów administracyjnych i
eksperckich na te substancje i środki, które rzeczywiście wymagają ponownej oceny z
punktu widzenia ryzyka. Obecny system generuje znaczną liczbę procedur
odnowieniowych uruchamianych z samego upływu czasu. Nie zawsze odpowiada to
rzeczywistemu priorytetowi ochrony zdrowia i środowiska. Bardziej efektywny system
powinien szybciej identyfikować substancje problematyczne i szybciej reagować na
nowe dane naukowe.
Dla środowiska pozytywne znaczenie może mieć przyspieszenie dostępu do środków
biologicznych, środków niskiego ryzyka i rozwiązań dla integrowanej ochrony roślin.
Jeżeli rolnicy nie mają dostępu do skutecznych i bezpieczniejszych narzędzi, presja na
stosowanie starszych albo mniej korzystnych rozwiązań może być większa. Zwiększenie
dostępności alternatyw może więc wspierać ograniczanie ryzyka dla zapylaczy,
organizmów wodnych, gleby, wód podziemnych i różnorodności biologicznej.
Ministerstwo jest świadome głosów środowisk naukowych oraz organizacji społecznych
wskazujących na konieczność ostrożności przy zmianach w systemie zatwierdzania
substancji i zezwoleń na środki ochrony roślin. Głosy te powinny być brane pod uwagę
w toku prac legislacyjnych. Jednocześnie ocena projektu powinna odnosić się do jego
konkretnych przepisów, a nie wyłącznie do ogólnego hasła „uproszczenia”. Ministerstwo
poprze rozwiązania zwiększające sprawność systemu, ale nie poprze takich rozwiązań,
które prowadziłyby do realnego osłabienia materialnych kryteriów bezpieczeństwa.
-- 8 of 12 --
Ad 8. Projektowane zmiany nie powinny i nie mogą osłabiać ochrony dzieci, kobiet w
ciąży oraz osób szczególnie wrażliwych. Rozporządzenie 1107/2009 wymaga, aby
substancje czynne i środki ochrony roślin nie powodowały szkodliwego wpływu na
zdrowie ludzi, w tym grup wrażliwych, oraz aby nie powodowały niedopuszczalnego
wpływu na środowisko.
Ochrona grup wrażliwych jest zapewniana na kilku poziomach:
na poziomie zatwierdzania substancji czynnej, gdzie oceniane są właściwości
toksykologiczne, pozostałości, wpływ na wodę pitną, narażenie przez żywność,
paszę, powietrze i środowisko;
na poziomie ustalania najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości,
które muszą być bezpieczne dla konsumentów;
na poziomie krajowego zezwolenia na środek ochrony roślin, gdzie oceniane są
konkretne zastosowania, dawki, uprawy, terminy, środki ograniczające ryzyko
oraz narażenie operatorów, pracowników, osób postronnych i rezydentów;
na poziomie obowiązków posiadaczy zezwoleń, którzy muszą przekazywać nowe
informacje o potencjalnie szkodliwych lub niedopuszczalnych skutkach;
na poziomie kontroli stosowania środków ochrony roślin i monitoringu
pozostałości.
Jeżeli pojawią się dane wskazujące na zagrożenie dla dzieci, kobiet w ciąży lub innych
grup wrażliwych, właściwe organy powinny mieć możliwość niezwłocznego
uruchomienia procedury przeglądu, zmiany warunków stosowania, ograniczenia zakresu
zezwolenia albo wycofania środka z rynku. W tym zakresie Ministerstwo stoi na
stanowisku, że ochrona grup wrażliwych musi pozostać jednym z podstawowych
warunków dopuszczenia substancji i środków ochrony roślin do obrotu.
Ad 9. Ministerstwo podchodzi z ostrożnością do twierdzeń, że określona liczba
substancji syntetycznych miałaby „automatycznie” uzyskać trwałe i niekontrolowane
zatwierdzenie. Nawet jeżeli część substancji mogłaby uzyskać zatwierdzenie bez
określonej daty końcowej, nie oznacza to braku kontroli ani braku możliwości
interwencji.
Projekt przewiduje bowiem wyjątki od bezterminowego zatwierdzenia oraz mechanizmy
ponownej oceny. Substancje kwalifikujące się do zastąpienia, substancje zatwierdzane
-- 9 of 12 --
na podstawie art. 4 ust. 7, substancje z istotnymi niepewnościami oceny ryzyka albo
substancje objęte trwającym odnowieniem nie powinny być traktowane tak samo jak
substancje o korzystniejszym profilu bezpieczeństwa.
W odniesieniu do substancji takich jak glifosat, acetamipryd czy substancje zaliczane do
szerokiej grupy PFAS, każda substancja musi być oceniana według jej rzeczywistych
właściwości, zastosowań, poziomu narażenia, pozostałości oraz wpływu na środowisko.
Samo przypisanie substancji do szerokiej grupy chemicznej nie zwalnia organów z
obowiązku konkretnej oceny ryzyka, ale też nie może prowadzić do pominięcia danych
wskazujących na trwałość, mobilność, bioakumulację, toksyczność, wpływ na wody albo
oddziaływanie na organizmy niebędące celem zwalczania.
Należy podkreślić, że bezterminowe zatwierdzenie, jeżeli zostanie przyjęte, nie oznacza
prawa do nieograniczonego i niekontrolowanego stosowania substancji. Oznaczałoby
ono jedynie odejście od automatycznego terminu wygaśnięcia dla części substancji.
Nadal pozostawałyby: kryteria zatwierdzenia, możliwość ukierunkowanej ponownej
oceny, obowiązek przekazywania nowych informacji o ryzyku, możliwość cofnięcia
zatwierdzenia, możliwość zmiany zezwoleń krajowych i kontrole stosowania.
Rząd będzie przeciwdziałał ryzyku osłabienia ochrony przez popieranie takich
poprawek, które zapewnią, że substancje budzące obawy dla zdrowia ludzi lub
środowiska będą mogły być szybko identyfikowane, ponownie oceniane, ograniczane
albo wycofywane.
Ad 10. Rząd nie uznaje za dopuszczalne takiego ukształtowania przepisów unijnych,
które pozbawiałoby państwa członkowskie realnej możliwości reagowania na nowe,
wiarygodne dane naukowe dotyczące ryzyka dla zdrowia publicznego lub środowiska.
Należy jednak odróżnić dwa poziomy oceny. Ocena substancji czynnej jest
zharmonizowana na poziomie Unii Europejskiej, ponieważ substancja czynna jest
zatwierdzana dla całej UE. Ocena konkretnego środka ochrony roślin pozostaje
natomiast związana z zezwoleniem krajowym, warunkami stosowania, lokalnymi
warunkami rolniczymi, środowiskowymi i klimatycznymi oraz krajowymi środkami
ograniczającymi ryzyko.
-- 10 of 12 --
Ministerstwo akceptuje zasadę, że państwo członkowskie nie powinno w każdej sprawie
krajowego zezwolenia ponownie prowadzić pełnej oceny substancji czynnej, jeżeli
kwestia ta została niedawno oceniona na poziomie Unii. Taki model byłby nieefektywny
i prowadziłby do rozbieżności między państwami członkowskimi. Nie może to jednak
oznaczać, że organ krajowy ma ignorować nowe dane naukowe. Jeżeli organ krajowy
dysponuje informacjami wskazującymi, że zatwierdzenie substancji może nie spełniać
aktualnych kryteriów bezpieczeństwa, powinien mieć możliwość wystąpienia o działania
na poziomie Unii, w szczególności o pełną procedurę odnowienia, ukierunkowaną
ponowną ocenę albo przegląd zatwierdzenia.
Na poziomie krajowym organ powinien zachować możliwość zmiany albo cofnięcia
zezwolenia na konkretny środek ochrony roślin, jeżeli produkt przestaje spełniać
wymagania bezpieczeństwa, jeżeli pojawia się nowe ryzyko wynikające z warunków
stosowania albo jeżeli konieczne są dodatkowe środki ograniczające ryzyko. Jest to
niezbędne dla ochrony zdrowia publicznego, środowiska oraz zaufania konsumentów do
systemu bezpieczeństwa żywności.
Podsumowując, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi popiera uproszczenia procedur
wyłącznie w takim zakresie, w jakim służą one sprawniejszemu, bardziej
ukierunkowanemu i skutecznemu systemowi oceny ryzyka. Uproszczenia nie mogą
prowadzić do obniżenia materialnych wymagań dotyczących zdrowia ludzi,
bezpieczeństwa konsumentów, ochrony grup wrażliwych, ochrony środowiska, w tym
wód, gleby i różnorodności biologicznej. W razie pojawienia się danych wskazujących na
niedopuszczalne ryzyko substancja czynna lub środek ochrony roślin powinny podlegać
ponownej ocenie, ograniczeniu albo wycofaniu.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Małgorzata Gromadzka
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 11 of 12 --
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 12 of 12 --