Interpelacja nr 16982
Interpelacja w sprawie barier w wykonywaniu wyroków TK w sprawach podatkowych oraz problemu przedawnienia zobowiązań przy odzyskiwaniu nadpłat
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (75%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie barier w wykonywaniu wyroków TK w sprawach podatkowych oraz problemu przedawnienia zobowiązań przy odzyskiwaniu nadpłat
Interpelacja nr 16982
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie barier w wykonywaniu wyroków TK w sprawach podatkowych oraz problemu przedawnienia zobowiązań przy odzyskiwaniu nadpłat
Zgłaszający: Paweł Śliz
Data wpływu: 06-05-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się do Pana Ministra z interpelacją w istotnej społecznie sprawie, dotyczącej trudności, z jakimi spotykają się obywatele przy próbie wyegzekwowania skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (TK) w sprawach podatkowych. Praktyka stosowania obowiązujących przepisów budzi wątpliwości z punktu widzenia zasady zaufania obywatela do państwa oraz pewności obrotu prawnego.
Pierwszym z istotnych wyzwań jest kwestia upływu terminów przedawnienia w kontekście długotrwałości postępowań przed TK. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, rozstrzygające o niekonstytucyjności przepisu stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia. W praktyce jednak mechanizm ten często okazuje się nieskuteczny z uwagi na czas rozpoznawania skarg konstytucyjnych (wynoszący nierzadko kilka lat, jak chociażby w innej sprawie będącej przedmiotem interpelacji, tj. wyrok TK o sygn. SK 64/20). W okresie oczekiwania na orzeczenie, zobowiązania podatkowe najczęściej ulegają przedawnieniu, co skutkuje brakiem możliwości wznowienia postępowania z uwagi na brzmienie art. 278 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) oraz art. 245 § 1 pkt 3 lit. b i art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji obywatele, w stosunku do których zastosowano niezgodny z Konstytucją przepis, tracą możliwość odzyskania nienależnie pobranego podatku.
Drugim zagadnieniem wymagającym pilnej analizy resortu jest zauważalne zróżnicowanie sytuacji prawnej podatników w procesie ubiegania się o zwrot podatku. Z analizy obowiązujących procedur wynika, że paradoksalnie w najmniej korzystnym położeniu znajdują się osoby, które rzetelnie i samodzielnie zadeklarowały oraz uregulowały zobowiązanie podatkowe zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy. W ich przypadku termin do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa bezwzględnie wraz z upływem terminu przedawnienia zobowiązania (art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej). Z kolei w przypadku podatników, wobec których toczyły się długotrwałe postępowania kontrolne, odwoławcze lub sądowoadministracyjne, terminy przedawnienia zobowiązania ulegały zawieszeniu lub przerwaniu. Skutkuje to sytuacją, w której podatnicy wchodzący w spór z organem dysponują dłuższym czasem na skuteczną reakcję po publikacji wyroku TK. Taki stan rzeczy wymaga zadania pytania o zgodność z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa.
Trzecią kwestią jest sam stopień skomplikowania procedury sanacyjnej. Konieczność uzyskania prejudykatu w postaci decyzji organu, a następnie ewentualne wytaczanie powództwa odszkodowawczego przed sądem powszechnym, stanowi dla obywateli niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami lub fachowcami z zakresu prawa podatkowego barierę organizacyjną i finansową. Ponadto, w ramach standardowej procedury państwo zwraca obywatelowi jedynie wartość nominalną nienależnie pobranego podatku, bez rekompensaty w postaci odsetek za czas, w którym środki te znajdowały się w dyspozycji budżetu.
W związku z powyższym, proszę o odpowiedź na poniższe pytania. Zaznaczenia wymaga, że pytania od 1 do 5 dotyczą przedziału czasowego obejmującego lata 2020-2025, a przedstawione w odpowiedzi dane statystyczne proszę o ujęcie w sposób umożliwiający identyfikację za każdy przedstawiony rok:
1. Ile wniosków o wznowienie postępowania podatkowego na podstawie art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej wpłynęło do organów skarbowych bezpośrednio w związku z ogłoszeniem wyroków Trybunału Konstytucyjnego?
2. W ilu sprawach we wskazanym okresie organy podatkowe odmówiły uchylenia decyzji dotychczasowej, powołując się na negatywną przesłankę z art. 245 § 1 pkt 3 lit. b Ordynacji podatkowej (upływ terminu przedawnienia)?
3. Ile wniosków o stwierdzenie oraz zwrot nadpłaty wpłynęło w poszczególnych latach jako następstwo orzeczeń TK stwierdzających niekonstytucyjność przepisów?
4. W ilu przypadkach odmówiono zwrotu nadpłaty, uzasadniając to wygaśnięciem prawa do złożenia wniosku zgodnie z art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej?
5. Jak kształtowała się łączna kwota roszczeń podatników o zwrot nadpłaty (wynikającej z wyroków TK), których to roszczeń organy państwa nie uwzględniły ze względu na upływ terminów przewidzianych w art. 278 P.p.s.a. lub w Ordynacji podatkowej?
6. Jak Ministerstwo Finansów ocenia relację między art. 278 P.p.s.a., art. 245 § 1 pkt 3 lit. b oraz art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej w ich obecnym kształcie z gwarancjami zawartymi w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle zjawiska wygasania praw obywateli w trakcie wieloletnich postępowań przed TK?
7. Czy Ministerstwo Finansów rozważa podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu zrównanie szans na odzyskanie nadpłaty dla tych podatników, którzy rzetelnie i samodzielnie wykonali obowiązek podatkowy (deklarując go), z sytuacją podatników, względem których organy prowadziły długotrwałe postępowania?
8. Czy w ocenie Ministerstwa Finansów uzasadnione byłoby wprowadzenie ułatwień proceduralnych, np. uproszczonej ścieżki zwrotu środków (wraz z odsetkami kompensacyjnymi) w przypadku uchylenia normy prawnej przez TK, co odciążyłoby zarówno sądy powszechne, jak i samych obywateli?
Dodatkowo, niezależnie od wskazanych wyżej pytań, proszę o przedstawienie motywów i uzasadnienia dla dotychczasowego braku wprowadzenia do polskiego systemu prawnego regulacji, które zawieszałyby bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (oraz terminu na złożenie wniosku o nadpłatę) w przypadku wniesienia skargi konstytucyjnej lub pytania prawnego do TK w danej materii.
Mając na uwadze doniosłość tego zagadnienia dla praworządności, proszę o wskazanie, czy ministerstwo planuje opracowanie harmonogramu prac nad projektem zmian tychże przepisów, a jeśli tak, w jakim horyzoncie czasowym przewiduje się przedstawienie Sejmowi RP projektu stosownej nowelizacji.
Z wyrazami szacunku
Paweł Śliz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Interpelacja nr 16982
do ministra finansów i gospodarki
w sprawie barier w wykonywaniu wyroków TK w sprawach podatkowych oraz problemu przedawnienia zobowiązań przy odzyskiwaniu nadpłat
Zgłaszający: Paweł Śliz
Data wpływu: 06-05-2026
Szanowny Panie Ministrze,
zwracam się do Pana Ministra z interpelacją w istotnej społecznie sprawie, dotyczącej trudności, z jakimi spotykają się obywatele przy próbie wyegzekwowania skutków orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (TK) w sprawach podatkowych. Praktyka stosowania obowiązujących przepisów budzi wątpliwości z punktu widzenia zasady zaufania obywatela do państwa oraz pewności obrotu prawnego.
Pierwszym z istotnych wyzwań jest kwestia upływu terminów przedawnienia w kontekście długotrwałości postępowań przed TK. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, rozstrzygające o niekonstytucyjności przepisu stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia. W praktyce jednak mechanizm ten często okazuje się nieskuteczny z uwagi na czas rozpoznawania skarg konstytucyjnych (wynoszący nierzadko kilka lat, jak chociażby w innej sprawie będącej przedmiotem interpelacji, tj. wyrok TK o sygn. SK 64/20). W okresie oczekiwania na orzeczenie, zobowiązania podatkowe najczęściej ulegają przedawnieniu, co skutkuje brakiem możliwości wznowienia postępowania z uwagi na brzmienie art. 278 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (P.p.s.a.) oraz art. 245 § 1 pkt 3 lit. b i art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji obywatele, w stosunku do których zastosowano niezgodny z Konstytucją przepis, tracą możliwość odzyskania nienależnie pobranego podatku.
Drugim zagadnieniem wymagającym pilnej analizy resortu jest zauważalne zróżnicowanie sytuacji prawnej podatników w procesie ubiegania się o zwrot podatku. Z analizy obowiązujących procedur wynika, że paradoksalnie w najmniej korzystnym położeniu znajdują się osoby, które rzetelnie i samodzielnie zadeklarowały oraz uregulowały zobowiązanie podatkowe zgodnie z literalnym brzmieniem ustawy. W ich przypadku termin do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa bezwzględnie wraz z upływem terminu przedawnienia zobowiązania (art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej). Z kolei w przypadku podatników, wobec których toczyły się długotrwałe postępowania kontrolne, odwoławcze lub sądowoadministracyjne, terminy przedawnienia zobowiązania ulegały zawieszeniu lub przerwaniu. Skutkuje to sytuacją, w której podatnicy wchodzący w spór z organem dysponują dłuższym czasem na skuteczną reakcję po publikacji wyroku TK. Taki stan rzeczy wymaga zadania pytania o zgodność z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa.
Trzecią kwestią jest sam stopień skomplikowania procedury sanacyjnej. Konieczność uzyskania prejudykatu w postaci decyzji organu, a następnie ewentualne wytaczanie powództwa odszkodowawczego przed sądem powszechnym, stanowi dla obywateli niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami lub fachowcami z zakresu prawa podatkowego barierę organizacyjną i finansową. Ponadto, w ramach standardowej procedury państwo zwraca obywatelowi jedynie wartość nominalną nienależnie pobranego podatku, bez rekompensaty w postaci odsetek za czas, w którym środki te znajdowały się w dyspozycji budżetu.
W związku z powyższym, proszę o odpowiedź na poniższe pytania. Zaznaczenia wymaga, że pytania od 1 do 5 dotyczą przedziału czasowego obejmującego lata 2020-2025, a przedstawione w odpowiedzi dane statystyczne proszę o ujęcie w sposób umożliwiający identyfikację za każdy przedstawiony rok:
1. Ile wniosków o wznowienie postępowania podatkowego na podstawie art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej wpłynęło do organów skarbowych bezpośrednio w związku z ogłoszeniem wyroków Trybunału Konstytucyjnego?
2. W ilu sprawach we wskazanym okresie organy podatkowe odmówiły uchylenia decyzji dotychczasowej, powołując się na negatywną przesłankę z art. 245 § 1 pkt 3 lit. b Ordynacji podatkowej (upływ terminu przedawnienia)?
3. Ile wniosków o stwierdzenie oraz zwrot nadpłaty wpłynęło w poszczególnych latach jako następstwo orzeczeń TK stwierdzających niekonstytucyjność przepisów?
4. W ilu przypadkach odmówiono zwrotu nadpłaty, uzasadniając to wygaśnięciem prawa do złożenia wniosku zgodnie z art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej?
5. Jak kształtowała się łączna kwota roszczeń podatników o zwrot nadpłaty (wynikającej z wyroków TK), których to roszczeń organy państwa nie uwzględniły ze względu na upływ terminów przewidzianych w art. 278 P.p.s.a. lub w Ordynacji podatkowej?
6. Jak Ministerstwo Finansów ocenia relację między art. 278 P.p.s.a., art. 245 § 1 pkt 3 lit. b oraz art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej w ich obecnym kształcie z gwarancjami zawartymi w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, zwłaszcza w świetle zjawiska wygasania praw obywateli w trakcie wieloletnich postępowań przed TK?
7. Czy Ministerstwo Finansów rozważa podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu zrównanie szans na odzyskanie nadpłaty dla tych podatników, którzy rzetelnie i samodzielnie wykonali obowiązek podatkowy (deklarując go), z sytuacją podatników, względem których organy prowadziły długotrwałe postępowania?
8. Czy w ocenie Ministerstwa Finansów uzasadnione byłoby wprowadzenie ułatwień proceduralnych, np. uproszczonej ścieżki zwrotu środków (wraz z odsetkami kompensacyjnymi) w przypadku uchylenia normy prawnej przez TK, co odciążyłoby zarówno sądy powszechne, jak i samych obywateli?
Dodatkowo, niezależnie od wskazanych wyżej pytań, proszę o przedstawienie motywów i uzasadnienia dla dotychczasowego braku wprowadzenia do polskiego systemu prawnego regulacji, które zawieszałyby bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (oraz terminu na złożenie wniosku o nadpłatę) w przypadku wniesienia skargi konstytucyjnej lub pytania prawnego do TK w danej materii.
Mając na uwadze doniosłość tego zagadnienia dla praworządności, proszę o wskazanie, czy ministerstwo planuje opracowanie harmonogramu prac nad projektem zmian tychże przepisów, a jeśli tak, w jakim horyzoncie czasowym przewiduje się przedstawienie Sejmowi RP projektu stosownej nowelizacji.
Z wyrazami szacunku
Paweł Śliz
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.2 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10936 znaków
tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 28 maja 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 16982 P. Posła Pawła Śliza w sprawie barier
w wykonywaniu wyroków TK w sprawach podatkowych oraz
problemu przedawnienia zobowiązań przy odzyskiwaniu nadpłat.
Znak sprawy: DTS2.054.2.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16982 złożoną przez posła Pana Pawła Śliza
w sprawie barier w wykonywaniu wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sprawach
podatkowych oraz problemu przedawnienia zobowiązań przy odzyskiwaniu
nadpłat, przedstawiam poniższe wyjaśnienia.
Ad pyt. 1 - 5.
Przedstawione pytania dotyczą danych szczegółowych, które nie są
odzwierciedlone w systemach informatycznych dostępnych dla Ministerstwa
Finansów. Wobec tego nie jest możliwe odczytanie wartości będących przedmiotem
powyższych pytań. Ich przedstawienie wymagałoby przeprowadzenia odrębnych,
czasochłonnych analiz, co – biorąc pod uwagę zasoby administracji skarbowej oraz
obowiązujące je terminy – nie jest możliwe w ramach niniejszej odpowiedzi.
Ad pyt. 6.
-- 1 of 5 --
2/5
Zauważyć należy, że art. 190 ust. 4 Konstytucji RP nie kreuje automatycznego
mechanizmu eliminacji wszystkich skutków zastosowania przepisu uznanego przez
TK za niezgodny z Konstytucją. Przepis ten ustanawia podstawę wznowienia
postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia, pozostawiając
jednocześnie ustawodawcy określenie szczegółowych zasad oraz trybu realizacji
tych uprawnień w przepisach regulujących poszczególne procedury.
W odniesieniu do spraw podatkowych kwestie te zostały uregulowane w Ordynacji
podatkowej1.
Stosownie do treści art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej, w sprawie zakończonej
decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli została wydana na podstawie
przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą
lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł TK.
Wznowienie postępowania z powyższej przyczyny, zgodnie z art. 241 § 2 pkt 2
Ordynacji podatkowej, następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie
miesiąca od wejścia w życie orzeczenia TK. W razie dopuszczalności wznowienia
postępowania, organ na podstawie art. 243 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej wydaje
postanowienie o jego wznowieniu, które stanowić będzie podstawę do
przeprowadzenia postępowania w zakresie przesłanki wznowienia wskazanej
w art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej oraz rozstrzygnięcia sprawy. Należy
jednak podkreślić, że zgodnie z art. 245 § 1 pkt 3 lit. b Ordynacji podatkowej,
w przypadku gdy wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie
mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminu przedawnienia, o którym mowa w art.
70, organ podatkowy po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 243 § 2
pomimo spełnienia przesłanki z art. 240 § 1 pkt 8 wyda decyzję, w której odmówi
uchylenia decyzji dotychczasowej.
Przepisy Ordynacji podatkowej określają zatem zarówno przesłanki wznowienia
postępowania, jak i granice wzruszania ostatecznych rozstrzygnięć podatkowych,
które w przypadku uznania przez TK danej regulacji za sprzeczną z Konstytucją nie
pozwalają na ich nieograniczone wzruszanie z uwagi na upływ terminu
przedawnienia. Należy zauważyć, że obowiązujące regulacje dotyczące wznowienia
postępowań oraz przedawnienia zobowiązań podatkowych stanowią element
szerszego mechanizmu zapewniającego równowagę pomiędzy ochroną praw
jednostki a zasadą trwałości rozstrzygnięć administracyjnych, pewnością prawa
oraz bezpieczeństwem obrotu prawnego. Konstrukcja instytucji przedawnienia
pełni funkcję stabilizującą stosunki publicznoprawne i gwarancyjną zarówno dla
podatników, jak i państwa. Całkowite wyłączenie skutków przedawnienia
w sprawach związanych z wyrokami TK mogłoby prowadzić do powstania stanu
długotrwałej niepewności prawnej oraz utrudniać planowanie finansów
publicznych.
1 ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622)
-- 2 of 5 --
3/5
W konsekwencji, w mojej ocenie, zarówno przepis art. 245 § 1 pkt 3 lit. b Ordynacji
podatkowej, jak i art. 278 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi2, zgodnie z którym po upływie lat pięciu od
uprawomocnienia się orzeczenia nie można co do zasady żądać wznowienia, nie
naruszają art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Ten przepis wyraźnie bowiem odsyła do
zasad i trybu określonych w ustawach właściwych dla danego postępowania, co
oznacza dopuszczalność ustanawiania przez ustawodawcę określonych ograniczeń
proceduralnych, w tym związanych z instytucją przedawnienia.
Ad pyt. 7.
Nie podzielam tezy wyrażonej na str. 2 interpelacji o rzekomym zróżnicowaniu
sytuacji prawnej podatników, którzy samodzielnie zadeklarowali oraz uregulowali
zobowiązanie podatkowe zgodnie z literalnym brzmieniem obowiązujących
przepisów prawa podatkowego, względem podatników decydujących się na wejście
w spór z organem podatkowym.
Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, jakoby skutki procesowe związane
z zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania
podatkowego, a w konsekwencji – z wydłużeniem okresu umożliwiającego podjęcie
skutecznych działań po opublikowaniu wyroku TK, prowadziły do naruszenia
konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa. Należy podkreślić, że
instytucje zawieszenia czy przerwania biegu przedawnienia funkcjonują w systemie
prawa podatkowego jako mechanizmy o charakterze generalnym i obiektywnym,
których zastosowanie następuje wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez
ustawodawcę. Są one konsekwencją wystąpienia określonych zdarzeń procesowych
i odnoszą się w równym stopniu do wszystkich podatników objętych daną
procedurą. Tym samym, odmienne skutki w zakresie biegu terminu przedawnienia
nie wynikają z arbitralnego działania organów podatkowych ani nierównego
traktowania podatników, lecz stanowią konsekwencję regulacji ustawowych
związanych z wyborem przez podatnika określonej ścieżki proceduralnej albo
pozostawania w określonej sytuacji prawnej. W konsekwencji brak jest podstaw do
przyjęcia, że samo wystąpienie odmiennych skutków procesowych w odniesieniu do
podatników znajdujących się w różnych sytuacjach faktycznych może być
utożsamiane z naruszeniem zasady równości wobec prawa. Zasada ta nie oznacza
bowiem obowiązku identycznego traktowania wszystkich podmiotów w każdej
sytuacji, lecz wymaga, aby podmioty znajdujące się w analogicznej sytuacji prawnej
były traktowane według jednakowych kryteriów określonych przepisami prawa.
Mając na uwadze, że stan prawny w powyższym zakresie nie narusza konstytucyjnej
zasady równego traktowania, nie jest rozważane podjęcie inicjatywy legislacyjnej
w tym obszarze.
2 Dz. U. z 2026 r. poz. 143.
-- 3 of 5 --
4/5
Ad pyt. 8.
Wprowadzenie szczególnych ułatwień proceduralnych, takich jak uproszczona
ścieżka zwrotu środków wraz z odsetkami kompensacyjnymi w przypadku uchylenia
normy prawnej przez TK, nie znajduje uzasadnienia.
Należy wskazać, że do 31 grudnia 2006 r. Ordynacja podatkowa przewidywała
w art. 261 szczególny tryb dochodzenia odszkodowań, w którym w pierwszej
kolejności co do zasady organ podatkowy orzekał w sprawach odszkodowawczych.
Regulacja ta budziła jednak istotne wątpliwości konstytucyjne, czego wyrazem były
wyroki TK z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt. K 20/023 oraz z dnia 5 września
2005 r., sygn. akt. P 18/044. W konsekwencji, ustawą z dnia 16 listopada 2006 r.
o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz zmianie niektórych innych ustaw5
uchylono art. 261 Ordynacji podatkowej, pozostawiając kwestie dochodzenia
roszczeń odszkodowawczych regulacjom prawa cywilnego6. Było to podyktowane
brakiem wystarczającego uzasadnienia dla utrzymywania odrębnych rozwiązań
proceduralnych w prawie podatkowym, zwłaszcza wobec braku analogicznych
mechanizmów w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania
administracyjnego7, a także dążeniem do zapewnienia przejrzystości i jednolitości
zasad dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.
Mając powyższe na względzie, nie dostrzegam podstaw do ponownego
wprowadzania rozwiązań proceduralnych w tym zakresie.
Ad prośby o „przedstawienie motywów i uzasadnienia dla dotychczasowego braku
wprowadzenia do polskiego systemu prawnego regulacji, które zawieszałyby bieg
terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (oraz terminu na złożenie wniosku
o nadpłatę) w przypadku wniesienia skargi konstytucyjnej lub pytania prawnego do TK
w danej materii”
Przedawnienie nie jest instytucją zastrzeżoną na korzyść jednej strony stosunku
zobowiązaniowego. Przedawnienie działa w obie strony stosunku prawnego
i wyklucza możliwość ingerencji zarówno ze strony podatnika, jak i organu
podatkowego.
Brak w obowiązującym stanie prawnym instrumentu służącego wydłużeniu
5-letniego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku
zawisłości sprawy przed TK, nie stoi w sprzeczności z zasadami prawa unijnego,
w tym zasady efektywności i pewności prawa.
Z wyroku TSUE z 20 grudnia 2017 r. w sprawie C-500/1, Caterpillar FS, który zapadł
w wyniku skierowania pytania prejudycjalnego przez Naczelny Sąd Administracyjny,
3 Dz. U. z 2003 r. nr 170, poz. 1660.
4 Dz. U. z 2005 r. nr 181, poz. 1524.
5 Dz. U. z 2006 r. nr 217, poz. 1590.
6 Art. 260 Ordynacji podatkowej
7 Dz. U. z 2025 r. poz. 1691.
-- 4 of 5 --
5/5
jasno wynika, że zasady równoważności i skuteczności należy w świetle art. 4 ust. 3
TUE interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom
krajowym umożliwiającym oddalenie wniosku o zwrot nadpłaty podatku od
towarów i usług, gdy wniosek ów został złożony przez podatnika po upływie
pięcioletniego terminu przedawnienia, pomimo że z wyroku Trybunału wydanego
po upływie owego terminu wynika, że zapłata podatku VAT, stanowiąca przedmiot
owego wniosku o zwrot, nie była należna.
Pragnę także zauważyć, że wskazane w interpelacji rozwiązanie nie jest znane
również innym gałęziom prawa niż prawo podatkowe. Nie przewidują go ani Kodeks
cywilny8 w zakresie zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia roszczeń9, ani
Kodeks postępowania administracyjnego10 w zakresie zawieszenia lub przerwania
biegu terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej11, ani też
ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych12 w zakresie zawieszenia lub
przerwania biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek13.
W świetle powyższego, nie są planowane przez Ministerstwo Finansów zmiany
w postulowanym w interpelacji zakresie.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
8 Dz.U. z 2025 r. poz. 1071.
9 Art.121 i 123
10 Dz.U. z 2025 r. poz. 1691.
11 Art. 189h § 4 i 5
12 Dz.U. z 2026 r. poz. 199.
13 Art. 24
-- 5 of 5 --
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/5
Warszawa, 28 maja 2026 roku
Sprawa: Interpelacja nr 16982 P. Posła Pawła Śliza w sprawie barier
w wykonywaniu wyroków TK w sprawach podatkowych oraz
problemu przedawnienia zobowiązań przy odzyskiwaniu nadpłat.
Znak sprawy: DTS2.054.2.2026
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16982 złożoną przez posła Pana Pawła Śliza
w sprawie barier w wykonywaniu wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sprawach
podatkowych oraz problemu przedawnienia zobowiązań przy odzyskiwaniu
nadpłat, przedstawiam poniższe wyjaśnienia.
Ad pyt. 1 - 5.
Przedstawione pytania dotyczą danych szczegółowych, które nie są
odzwierciedlone w systemach informatycznych dostępnych dla Ministerstwa
Finansów. Wobec tego nie jest możliwe odczytanie wartości będących przedmiotem
powyższych pytań. Ich przedstawienie wymagałoby przeprowadzenia odrębnych,
czasochłonnych analiz, co – biorąc pod uwagę zasoby administracji skarbowej oraz
obowiązujące je terminy – nie jest możliwe w ramach niniejszej odpowiedzi.
Ad pyt. 6.
-- 1 of 5 --
2/5
Zauważyć należy, że art. 190 ust. 4 Konstytucji RP nie kreuje automatycznego
mechanizmu eliminacji wszystkich skutków zastosowania przepisu uznanego przez
TK za niezgodny z Konstytucją. Przepis ten ustanawia podstawę wznowienia
postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia, pozostawiając
jednocześnie ustawodawcy określenie szczegółowych zasad oraz trybu realizacji
tych uprawnień w przepisach regulujących poszczególne procedury.
W odniesieniu do spraw podatkowych kwestie te zostały uregulowane w Ordynacji
podatkowej1.
Stosownie do treści art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej, w sprawie zakończonej
decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli została wydana na podstawie
przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą
lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł TK.
Wznowienie postępowania z powyższej przyczyny, zgodnie z art. 241 § 2 pkt 2
Ordynacji podatkowej, następuje tylko na żądanie strony wniesione w terminie
miesiąca od wejścia w życie orzeczenia TK. W razie dopuszczalności wznowienia
postępowania, organ na podstawie art. 243 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej wydaje
postanowienie o jego wznowieniu, które stanowić będzie podstawę do
przeprowadzenia postępowania w zakresie przesłanki wznowienia wskazanej
w art. 240 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej oraz rozstrzygnięcia sprawy. Należy
jednak podkreślić, że zgodnie z art. 245 § 1 pkt 3 lit. b Ordynacji podatkowej,
w przypadku gdy wydanie nowej decyzji orzekającej co do istoty sprawy nie
mogłoby nastąpić z uwagi na upływ terminu przedawnienia, o którym mowa w art.
70, organ podatkowy po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 243 § 2
pomimo spełnienia przesłanki z art. 240 § 1 pkt 8 wyda decyzję, w której odmówi
uchylenia decyzji dotychczasowej.
Przepisy Ordynacji podatkowej określają zatem zarówno przesłanki wznowienia
postępowania, jak i granice wzruszania ostatecznych rozstrzygnięć podatkowych,
które w przypadku uznania przez TK danej regulacji za sprzeczną z Konstytucją nie
pozwalają na ich nieograniczone wzruszanie z uwagi na upływ terminu
przedawnienia. Należy zauważyć, że obowiązujące regulacje dotyczące wznowienia
postępowań oraz przedawnienia zobowiązań podatkowych stanowią element
szerszego mechanizmu zapewniającego równowagę pomiędzy ochroną praw
jednostki a zasadą trwałości rozstrzygnięć administracyjnych, pewnością prawa
oraz bezpieczeństwem obrotu prawnego. Konstrukcja instytucji przedawnienia
pełni funkcję stabilizującą stosunki publicznoprawne i gwarancyjną zarówno dla
podatników, jak i państwa. Całkowite wyłączenie skutków przedawnienia
w sprawach związanych z wyrokami TK mogłoby prowadzić do powstania stanu
długotrwałej niepewności prawnej oraz utrudniać planowanie finansów
publicznych.
1 ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2026 r. poz. 622)
-- 2 of 5 --
3/5
W konsekwencji, w mojej ocenie, zarówno przepis art. 245 § 1 pkt 3 lit. b Ordynacji
podatkowej, jak i art. 278 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi2, zgodnie z którym po upływie lat pięciu od
uprawomocnienia się orzeczenia nie można co do zasady żądać wznowienia, nie
naruszają art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Ten przepis wyraźnie bowiem odsyła do
zasad i trybu określonych w ustawach właściwych dla danego postępowania, co
oznacza dopuszczalność ustanawiania przez ustawodawcę określonych ograniczeń
proceduralnych, w tym związanych z instytucją przedawnienia.
Ad pyt. 7.
Nie podzielam tezy wyrażonej na str. 2 interpelacji o rzekomym zróżnicowaniu
sytuacji prawnej podatników, którzy samodzielnie zadeklarowali oraz uregulowali
zobowiązanie podatkowe zgodnie z literalnym brzmieniem obowiązujących
przepisów prawa podatkowego, względem podatników decydujących się na wejście
w spór z organem podatkowym.
Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, jakoby skutki procesowe związane
z zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania
podatkowego, a w konsekwencji – z wydłużeniem okresu umożliwiającego podjęcie
skutecznych działań po opublikowaniu wyroku TK, prowadziły do naruszenia
konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa. Należy podkreślić, że
instytucje zawieszenia czy przerwania biegu przedawnienia funkcjonują w systemie
prawa podatkowego jako mechanizmy o charakterze generalnym i obiektywnym,
których zastosowanie następuje wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez
ustawodawcę. Są one konsekwencją wystąpienia określonych zdarzeń procesowych
i odnoszą się w równym stopniu do wszystkich podatników objętych daną
procedurą. Tym samym, odmienne skutki w zakresie biegu terminu przedawnienia
nie wynikają z arbitralnego działania organów podatkowych ani nierównego
traktowania podatników, lecz stanowią konsekwencję regulacji ustawowych
związanych z wyborem przez podatnika określonej ścieżki proceduralnej albo
pozostawania w określonej sytuacji prawnej. W konsekwencji brak jest podstaw do
przyjęcia, że samo wystąpienie odmiennych skutków procesowych w odniesieniu do
podatników znajdujących się w różnych sytuacjach faktycznych może być
utożsamiane z naruszeniem zasady równości wobec prawa. Zasada ta nie oznacza
bowiem obowiązku identycznego traktowania wszystkich podmiotów w każdej
sytuacji, lecz wymaga, aby podmioty znajdujące się w analogicznej sytuacji prawnej
były traktowane według jednakowych kryteriów określonych przepisami prawa.
Mając na uwadze, że stan prawny w powyższym zakresie nie narusza konstytucyjnej
zasady równego traktowania, nie jest rozważane podjęcie inicjatywy legislacyjnej
w tym obszarze.
2 Dz. U. z 2026 r. poz. 143.
-- 3 of 5 --
4/5
Ad pyt. 8.
Wprowadzenie szczególnych ułatwień proceduralnych, takich jak uproszczona
ścieżka zwrotu środków wraz z odsetkami kompensacyjnymi w przypadku uchylenia
normy prawnej przez TK, nie znajduje uzasadnienia.
Należy wskazać, że do 31 grudnia 2006 r. Ordynacja podatkowa przewidywała
w art. 261 szczególny tryb dochodzenia odszkodowań, w którym w pierwszej
kolejności co do zasady organ podatkowy orzekał w sprawach odszkodowawczych.
Regulacja ta budziła jednak istotne wątpliwości konstytucyjne, czego wyrazem były
wyroki TK z dnia 23 września 2003 r., sygn. akt. K 20/023 oraz z dnia 5 września
2005 r., sygn. akt. P 18/044. W konsekwencji, ustawą z dnia 16 listopada 2006 r.
o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz zmianie niektórych innych ustaw5
uchylono art. 261 Ordynacji podatkowej, pozostawiając kwestie dochodzenia
roszczeń odszkodowawczych regulacjom prawa cywilnego6. Było to podyktowane
brakiem wystarczającego uzasadnienia dla utrzymywania odrębnych rozwiązań
proceduralnych w prawie podatkowym, zwłaszcza wobec braku analogicznych
mechanizmów w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania
administracyjnego7, a także dążeniem do zapewnienia przejrzystości i jednolitości
zasad dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.
Mając powyższe na względzie, nie dostrzegam podstaw do ponownego
wprowadzania rozwiązań proceduralnych w tym zakresie.
Ad prośby o „przedstawienie motywów i uzasadnienia dla dotychczasowego braku
wprowadzenia do polskiego systemu prawnego regulacji, które zawieszałyby bieg
terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (oraz terminu na złożenie wniosku
o nadpłatę) w przypadku wniesienia skargi konstytucyjnej lub pytania prawnego do TK
w danej materii”
Przedawnienie nie jest instytucją zastrzeżoną na korzyść jednej strony stosunku
zobowiązaniowego. Przedawnienie działa w obie strony stosunku prawnego
i wyklucza możliwość ingerencji zarówno ze strony podatnika, jak i organu
podatkowego.
Brak w obowiązującym stanie prawnym instrumentu służącego wydłużeniu
5-letniego terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w przypadku
zawisłości sprawy przed TK, nie stoi w sprzeczności z zasadami prawa unijnego,
w tym zasady efektywności i pewności prawa.
Z wyroku TSUE z 20 grudnia 2017 r. w sprawie C-500/1, Caterpillar FS, który zapadł
w wyniku skierowania pytania prejudycjalnego przez Naczelny Sąd Administracyjny,
3 Dz. U. z 2003 r. nr 170, poz. 1660.
4 Dz. U. z 2005 r. nr 181, poz. 1524.
5 Dz. U. z 2006 r. nr 217, poz. 1590.
6 Art. 260 Ordynacji podatkowej
7 Dz. U. z 2025 r. poz. 1691.
-- 4 of 5 --
5/5
jasno wynika, że zasady równoważności i skuteczności należy w świetle art. 4 ust. 3
TUE interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie przepisom
krajowym umożliwiającym oddalenie wniosku o zwrot nadpłaty podatku od
towarów i usług, gdy wniosek ów został złożony przez podatnika po upływie
pięcioletniego terminu przedawnienia, pomimo że z wyroku Trybunału wydanego
po upływie owego terminu wynika, że zapłata podatku VAT, stanowiąca przedmiot
owego wniosku o zwrot, nie była należna.
Pragnę także zauważyć, że wskazane w interpelacji rozwiązanie nie jest znane
również innym gałęziom prawa niż prawo podatkowe. Nie przewidują go ani Kodeks
cywilny8 w zakresie zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia roszczeń9, ani
Kodeks postępowania administracyjnego10 w zakresie zawieszenia lub przerwania
biegu terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej11, ani też
ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych12 w zakresie zawieszenia lub
przerwania biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek13.
W świetle powyższego, nie są planowane przez Ministerstwo Finansów zmiany
w postulowanym w interpelacji zakresie.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów i Gospodarki
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
w Ministerstwie Finansów
8 Dz.U. z 2025 r. poz. 1071.
9 Art.121 i 123
10 Dz.U. z 2025 r. poz. 1691.
11 Art. 189h § 4 i 5
12 Dz.U. z 2026 r. poz. 199.
13 Art. 24
-- 5 of 5 --