Interpelacja w sprawie usunięcia metody PAYT (pay-as-you-throw) z projektu nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 16979
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie usunięcia metody PAYT (pay-as-you-throw) z projektu nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Zgłaszający: Witold Tumanowicz
Data wpływu: 06-05-2026
Szanowna Pani Minister,
w toku prac legislacyjnych nad projektem ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (dalej: ustawa o czystości) z projektu nowelizacji usunięte zostały przepisy art. 6j ust. 2c i 2d, przewidujące możliwość stosowania przez gminy metody PAYT (ang. pay-as-you-throw, pol. płać za tyle, ile wytwarzasz) jako jednej z alternatywnych metod naliczania opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Metoda PAYT stanowi jeden z kluczowych instrumentów ekonomicznych wspierających realizację hierarchii postępowania z odpadami, w tym ograniczenie ich wytwarzania u źródła oraz intensyfikację selektywnej zbiórki. Jej eliminacja z systemu prawa krajowego budzi poważne wątpliwości z perspektywy zgodności z unijną polityką w zakresie gospodarki odpadami, w szczególności z zasadami wyrażonymi w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów (ze zm. dyrektywą 2018/851/UE). Liczne gminy, które na zasadzie dobrowolności wdrożyły rozwiązania oparte na rzeczywistej ilości wytwarzanych odpadów (m.in. Śrem, Ciechanów i inne gminy pilotażowe), odnotowały znaczący spadek ilości odpadów zmieszanych, wzrost frakcji selektywnie zbieranych oraz istotne oszczędności w kosztach systemu. Usunięcie z projektu nowelizacji przepisów umożliwiających stosowanie metody PAYT pozbawia te gminy instrumentów prawnych do dalszego doskonalenia i rozwijania wdrożonych systemów.
W ocenie składającego niniejszą interpelację, decyzja o wykreśleniu wskazanych przepisów wymaga szczegółowego uzasadnienia merytorycznego, w szczególności w zakresie przeprowadzonych analiz skutków regulacji, uwzględnienia doświadczeń gmin pionierów oraz zgodności z wytycznymi Komisji Europejskiej dotyczącymi instrumentów ekonomicznych w gospodarce odpadami.
W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie wyczerpujących odpowiedzi na następujące pytania:
Na jakiej podstawie merytorycznej oraz analitycznej Ministerstwo Klimatu i Środowiska podjęło decyzję o usunięciu z projektu nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach przepisów dotyczących art. 6j ust. 2c i 2d, przewidujących możliwość stosowania metody PAYT?
Czy decyzja o wykreśleniu metody PAYT została poprzedzona sporządzeniem analizy skutków regulacji (OSR/RIA), opinii eksperckiej, raportu porównawczego lub oceny funkcjonowania tej metody w gminach, które już wdrożyły rozwiązania oparte na rzeczywistej ilości odpadów? Jeśli tak, prosimy o udostępnienie tych dokumentów lub wskazanie miejsca ich publikacji.
Dlaczego ministerstwo w większym stopniu uwzględniło stanowiska negatywne zgłoszone przez związki jednostek samorządu terytorialnego niż pozytywne stanowiska samych gmin stosujących tę metodę? Jakie przesłanki zadecydowały o takim wyborze?
Czy przeprowadzono odrębną analizę stanowisk gmin, które wdrożyły metodę PAYT, i jakie były jej wyniki? Prosimy o ich ujawnienie lub wskazanie, gdzie zostały opublikowane.
Czy ministerstwo przyjęło wszystkie lub większość uwag zgłoszonych przez te same organizacje samorządowe, które negatywnie opiniowały metodę PAYT? Prosimy o przedstawienie zestawienia uwag przyjętych i odrzuconych w tym zakresie.
Czy na podstawie tej samej logiki legislacyjnej usunięto również inne przepisy projektu ustawy? Jeśli tak, prosimy o wskazanie, które przepisy zostały wykreślone z analogicznych przyczyn oraz jakie były uzasadnienia tych decyzji.
Jakimi kryteriami kierowano się przy selekcji uwag przyjętych i odrzuconych w ramach konsultacji publicznych dotyczących omawianej nowelizacji? Prosimy o udostępnienie lub opisanie procedury kwalifikacji uwag konsultacyjnych.
Czy brano pod uwagę wpływ eliminacji metody PAYT na motywowanie mieszkańców do ograniczania ilości odpadów? Jeśli tak, na jakiej podstawie analitycznej oceniono, że brak tej metody nie wpłynie negatywnie na realizację celów środowiskowych i recyklingowych?
Czy planowane jest ponowne wprowadzenie metody PAYT w kolejnej nowelizacji ustawy? Jeśli tak, w jakim horyzoncie czasowym i w jakim zakresie?
Jak decyzja Ministerstwa Klimatu i Środowiska o usunięciu metody PAYT ma się do wytycznych Komisji Europejskiej w zakresie stosowania instrumentów ekonomicznych w polityce odpadowej, w szczególności w kontekście realizacji przez Polskę celów recyklingowych wynikających z pakietu odpadowego UE?
Wraz z odpowiedzią proszę o przekazanie wszelkich dokumentów analitycznych, opinii prawnych i eksperckich oraz wykazów uwag konsultacyjnych, na podstawie których ministerstwo podjęło decyzję o wykreśleniu art. 6j ust. 2c i 2d z projektu nowelizacji ustawy.
Z wyrazami szacunku
Witold Tumanowicz
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Anita Sowińska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5129 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Podsekretarz Stanu
Anita Sowińska
DGO-OK.0500.15.2026.KI
4374636.17923415.14480811
Warszawa, 25-05-2026
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację Posła Witolda Tumanowicza (znak: K10INT16979)
Temat: usunięcie metody PAYT (pay-as-you-throw) z projektu nowelizacji ustawy
o utrzymaniu czystości i porządku w gminach
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W związku z interpelacją nr K10INT16979 Posła Witolda Tumanowicza przekazuję
odpowiedź w zakresie kompetencji Ministra Klimatu i Środowiska.
Na wstępie należy podkreślić, że stanowisko Ministerstwa Klimatu i Środowiska nie
ma charakteru definitywnego. W przypadku przedstawienia przez jednostki
samorządu terytorialnego spójnych, udokumentowanych propozycji oraz deklaracji
gotowości do wdrożenia rozwiązań możliwy jest powrót do dyskusji na ten temat.
Decyzja o wykreśleniu przepisów dotyczących metody PAYT (art. 6j ust. 2c–2d)
została podjęta w związku z wynikami uzgodnień, opiniowania oraz konsultacji
publicznych projektu ustawy. Zgłoszono łącznie 130 uwag postulujących usunięcie
tych regulacji, przy jednoczesnym odnotowaniu 11 uwag je popierających. Skala
sprzeciwu stanowiła istotny sygnał braku akceptacji dla proponowanego
rozwiązania.
Ocena uwag nie miała jednak wyłącznie charakteru ilościowego. Każda z nich
została przeanalizowana pod względem merytorycznym, w tym wpływu na
funkcjonowanie systemu oraz wykonalności wdrożenia. Dodatkowo po zakończeniu
konsultacji przeprowadzono pogłębione rozmowy z organizacjami samorządowymi
(6 i 17 lutego 2026 r.), podczas których mimo wskazywania fakultatywnego
charakteru proponowanych przepisów przedstawiciele jednostek samorządu
terytorialnego podtrzymali stanowisko krytyczne wobec tej koncepcji.
Kluczowe zastrzeżenia dotyczyły m.in.: braku przygotowania organizacyjnego
i społecznego, ryzyka nadużyć oraz sporów, potencjalnego wzrostu nielegalnego
zagospodarowania odpadów, wysokich kosztów wdrożenia oraz braku spójności
-- 1 of 3 --
z innymi elementami systemu. Podnoszono również, że skuteczne funkcjonowanie
PAYT w innych krajach jest powiązane z rozwiniętymi systemami ROP i kaucji.
Opisane powyżej zagadnienia były również szeroko dyskutowane podczas XXVIII
posiedzenia Zespołu doradczego do spraw systemowych rozwiązań w zakresie
gospodarki odpadami, które odbyło się w dniu 16 marca 2026 r.
W trakcie tego posiedzenia przedstawiono zarówno argumenty przemawiające za
wdrożeniem PAYT, jak i liczne zastrzeżenia.
W szczególności:
wskazywano, że PAYT może przyczyniać się do wzrostu poziomu
selektywnej zbiórki odpadów (na podstawie doświadczeń niektórych
państw europejskich),
podkreślano, że wdrożenie tego systemu na szeroką skalę w polskich
warunkach jest logistycznie bardzo trudne,
podnoszono ryzyko spalania odpadów w instalacjach indywidualnych oraz
ich nielegalnego porzucania i podrzucania,
akcentowano konieczność dalszej edukacji i budowania świadomości
społecznej jako warunku ewentualnego wdrażania bardziej
zaawansowanych instrumentów ekonomicznych.
Ponadto w ekspertyzie1 wykonanej na zlecenie MKiŚ, będącej podstawą prac
legislacyjnych, wskazano m.in., że skuteczność PAYT w państwach członkowskich
jest powiązana z równoległym funkcjonowaniem innych instrumentów,
w szczególności systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) oraz
systemu kaucyjnego, a także odpowiednim poziomem przygotowania
infrastrukturalnego i społecznego.
W konsekwencji uznano, że na obecnym etapie rozwoju systemu gospodarki
odpadami wdrażanie PAYT na szerszą skalę wiązałoby się z istotnymi ryzykami.
Jednocześnie Ministerstwo dostrzega potencjał tego rozwiązania w przyszłości, po
wzmocnieniu podstaw systemowych oraz odpowiednim przygotowaniu
infrastrukturalnym i społecznym.
Należy zauważyć, że przepisy UE nie nakładają obowiązku wprowadzenia PAYT,
traktując je jako jedno z możliwych narzędzi realizacji zasady „zanieczyszczający
płaci”. Polska realizuje cele unijne poprzez rozwój innych elementów systemu,
a ewentualne wdrożenie PAYT wymaga podejścia etapowego.
Ministerstwo pozostaje otwarte na dalszy dialog z jednostkami samorządu
terytorialnego, w tym również z gminami posiadającymi doświadczenie
w stosowaniu zaawansowanych rozwiązań technologicznych.
Jednocześnie informuję, że dokumenty i informacje związane z procesem
legislacyjnym projektu UD252 są dostępne na stronie internetowej Rządowego
1 https://www.gov.pl/web/klimat/ekspertyza-analiza-systemow-finansowania-gospodarki-odpadami-
komunalnymi-oraz-metod-egzekucji-selektywnego-zbierania-odpadow-komunalnych-w-wybranych-krajach-ue
-- 2 of 3 --
Centrum Legislacji (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12403751). Zostanie tam
również opublikowane zestawienie zgłaszanych do projektu uwag.
Z wyrazami szacunku
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 3 of 3 --