Interpelacja nr 16961
Interpelacja w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz działań na rzecz ich powrotu
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (89%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz działań na rzecz ich powrotu
Interpelacja nr 16961
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz działań na rzecz ich powrotu
Zgłaszający: Katarzyna Matusik-Lipiec, Iwona Małgorzata Krawczyk, Renata Rak, Sylwia Bielawska, Alicja Łuczak
Data wpływu: 05-05-2026
Rozwój nauki i badań naukowych stanowi jeden z kluczowych czynników długofalowego rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego państwa. Kształcenie naukowców jest procesem wieloletnim i wymagającym odpowiednich nakładów finansowych ze strony państwa - obejmuje m.in. finansowanie studiów, szkół doktorskich, grantów badawczych oraz infrastruktury naukowej.
Według dostępnych danych w 2022 roku w polskich instytucjach naukowych i szkolnictwie wyższym zatrudnionych było ponad 72 tysiące badaczy, z których zdecydowana większość pracowała na uczelniach publicznych.
Jednocześnie od wielu lat wskazuje się na zjawisko mobilności międzynarodowej polskich naukowców, w tym na przypadki trwałego podejmowania pracy badawczej za granicą. Z badań środowiska naukowego wynika, że znaczna część polskich badaczy pracujących poza krajem nie planuje powrotu - w jednym z badań sprzed kilku lat niemal 47% ankietowanych naukowców pracujących za granicą deklarowało brak planów powrotu do Polski, a tylko ok. 27% rozważało taki krok.
Zjawisko mobilności naukowców jest naturalnym elementem funkcjonowania współczesnej nauki i często sprzyja rozwojowi kompetencji badawczych oraz międzynarodowej współpracy naukowej. Jednocześnie długotrwały odpływ wysoko wykwalifikowanych specjalistów może stanowić wyzwanie dla rozwoju krajowego systemu nauki, zwłaszcza jeśli dotyczy osób wykształconych w polskich instytucjach publicznych.
Warto zauważyć, że państwo podejmuje działania mające na celu zachęcanie naukowców do powrotu do kraju. Przykładem jest program „Polskie Powroty” realizowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej (NAWA), który umożliwia polskim badaczom pracującym za granicą powrót do kraju i prowadzenie badań na polskich uczelniach lub w instytutach naukowych. W ramach tego programu w pierwszych latach jego funkcjonowania powróciło do Polski ponad 70 naukowców pracujących wcześniej na zagranicznych uczelniach.
Biorąc jednak pod uwagę znaczenie kapitału naukowego dla rozwoju kraju, zasadne wydaje się uzyskanie informacji na temat skali tego zjawiska oraz działań podejmowanych przez państwo w celu wzmacniania atrakcyjności pracy naukowej w Polsce i zachęcania badaczy do powrotu z zagranicy.
W związku z tym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dysponuje aktualnymi danymi dotyczącymi liczby polskich naukowców pracujących w zagranicznych instytucjach badawczych i uczelniach?
Czy prowadzone są analizy dotyczące skali oraz przyczyn trwałego podejmowania pracy naukowej za granicą przez osoby wykształcone w Polsce?
Jak ministerstwo ocenia skuteczność dotychczasowych programów mających na celu zachęcanie polskich naukowców do powrotu do kraju, w szczególności programu „Polskie Powroty” realizowanego przez NAWA?
Czy planowane jest rozwijanie lub wprowadzanie nowych programów wspierających powroty naukowców do Polski, w tym mechanizmów ułatwiających podejmowanie pracy badawczej w krajowych instytucjach naukowych?
Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia dodatkowych instrumentów wzmacniających współpracę pomiędzy polskimi naukowcami pracującymi za granicą a instytucjami naukowymi w kraju (np. programów wizytujących profesorów, grantów powrotowych lub wspólnych projektów badawczych)?
Interpelacja nr 16961
do ministra nauki i szkolnictwa wyższego
w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz działań na rzecz ich powrotu
Zgłaszający: Katarzyna Matusik-Lipiec, Iwona Małgorzata Krawczyk, Renata Rak, Sylwia Bielawska, Alicja Łuczak
Data wpływu: 05-05-2026
Rozwój nauki i badań naukowych stanowi jeden z kluczowych czynników długofalowego rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego państwa. Kształcenie naukowców jest procesem wieloletnim i wymagającym odpowiednich nakładów finansowych ze strony państwa - obejmuje m.in. finansowanie studiów, szkół doktorskich, grantów badawczych oraz infrastruktury naukowej.
Według dostępnych danych w 2022 roku w polskich instytucjach naukowych i szkolnictwie wyższym zatrudnionych było ponad 72 tysiące badaczy, z których zdecydowana większość pracowała na uczelniach publicznych.
Jednocześnie od wielu lat wskazuje się na zjawisko mobilności międzynarodowej polskich naukowców, w tym na przypadki trwałego podejmowania pracy badawczej za granicą. Z badań środowiska naukowego wynika, że znaczna część polskich badaczy pracujących poza krajem nie planuje powrotu - w jednym z badań sprzed kilku lat niemal 47% ankietowanych naukowców pracujących za granicą deklarowało brak planów powrotu do Polski, a tylko ok. 27% rozważało taki krok.
Zjawisko mobilności naukowców jest naturalnym elementem funkcjonowania współczesnej nauki i często sprzyja rozwojowi kompetencji badawczych oraz międzynarodowej współpracy naukowej. Jednocześnie długotrwały odpływ wysoko wykwalifikowanych specjalistów może stanowić wyzwanie dla rozwoju krajowego systemu nauki, zwłaszcza jeśli dotyczy osób wykształconych w polskich instytucjach publicznych.
Warto zauważyć, że państwo podejmuje działania mające na celu zachęcanie naukowców do powrotu do kraju. Przykładem jest program „Polskie Powroty” realizowany przez Narodową Agencję Wymiany Akademickiej (NAWA), który umożliwia polskim badaczom pracującym za granicą powrót do kraju i prowadzenie badań na polskich uczelniach lub w instytutach naukowych. W ramach tego programu w pierwszych latach jego funkcjonowania powróciło do Polski ponad 70 naukowców pracujących wcześniej na zagranicznych uczelniach.
Biorąc jednak pod uwagę znaczenie kapitału naukowego dla rozwoju kraju, zasadne wydaje się uzyskanie informacji na temat skali tego zjawiska oraz działań podejmowanych przez państwo w celu wzmacniania atrakcyjności pracy naukowej w Polsce i zachęcania badaczy do powrotu z zagranicy.
W związku z tym proszę o odpowiedź na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dysponuje aktualnymi danymi dotyczącymi liczby polskich naukowców pracujących w zagranicznych instytucjach badawczych i uczelniach?
Czy prowadzone są analizy dotyczące skali oraz przyczyn trwałego podejmowania pracy naukowej za granicą przez osoby wykształcone w Polsce?
Jak ministerstwo ocenia skuteczność dotychczasowych programów mających na celu zachęcanie polskich naukowców do powrotu do kraju, w szczególności programu „Polskie Powroty” realizowanego przez NAWA?
Czy planowane jest rozwijanie lub wprowadzanie nowych programów wspierających powroty naukowców do Polski, w tym mechanizmów ułatwiających podejmowanie pracy badawczej w krajowych instytucjach naukowych?
Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia dodatkowych instrumentów wzmacniających współpracę pomiędzy polskimi naukowcami pracującymi za granicą a instytucjami naukowymi w kraju (np. programów wizytujących profesorów, grantów powrotowych lub wspólnych projektów badawczych)?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Andrzej Szeptycki
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Dużo ogólników
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
55%
Konkretność
45%
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
1.9 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
- Wykryto zwrot wymijający: „nie gromadzi danych” (brak danych / ewidencji w resorcie)
Zidentyfikowane zwroty wymijające:
„nie gromadzi danych”
(brak danych / ewidencji w resorcie)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13393 znaków
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DWM-WUM.055.2.2026.PP
Warszawa, 26 maja 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 16961
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanek na Sejm RP: Pani Katarzyny
Matusik-Lipiec, Pani Iwony Małgorzaty Krawczyk, Pani Renaty Rak, Pani Sylwii Bielawskiej
oraz Pani Alicji Łuczak, w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz działań na rzecz
ich powrotu.
Szanowne Panie Posłanki,
w odpowiedzi na interpelację w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz
działań na rzecz ich powrotu, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dysponuje aktualnymi danymi
dotyczącymi liczby polskich naukowców pracujących w zagranicznych instytucjach
badawczych i uczelniach?
Ministerstwo Nauk i Szkolnictwa Wyższego nie gromadzi danych dotyczących liczby
polskich naukowców pracujących w zagranicznych instytucjach badawczych i uczelniach.
Obywatele polscy wyjeżdżający za granicę nie mają obowiązku zgłaszania ani deklarowania
celu swojego wyjazdu, miejsca zatrudnienia czy charakteru wykonywanej pracy. W związku
z tym brak jest systemowego mechanizmu pozwalającego na pełne i bieżące monitorowanie
takiej aktywności. Wdrożenie pełnego, obowiązkowego monitoringu indywidualnych losów
zawodowych polskich naukowców pracujących za granicą budziłoby poważne wątpliwości
prawne.
Ewentualne szacunki mogą opierać się jedynie na fragmentarycznych danych pochodzących
z różnych źródeł (np. badań ankietowych czy analiz wybranych instytucji), jednak nie mają
one charakteru kompletnego ani w pełni wiarygodnego. Zebranie dokładnych danych
w tym zakresie byłoby znacząco utrudnione zarówno pod względem organizacyjnym,
jak i metodologicznym.
2. Czy prowadzone są analizy dotyczące skali oraz przyczyn trwałego podejmowania
pracy naukowej za granicą przez osoby wykształcone w Polsce?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie prowadzi szczegółowych analiz
dotyczących skali oraz przyczyn podejmowania pracy naukowej za granicą przez osoby
wykształcone w Polsce.
-- 1 of 5 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Przyczyny trwałego podejmowania pracy naukowej za granicą przez osoby wykształcone
w Polsce mają charakter wieloaspektowy i wynikają z oddziaływania zarówno czynników
ekonomicznych, instytucjonalnych, jak i sytuacji indywidualnych badaczy. Kluczowe
znaczenie odgrywają różnice w warunkach prowadzenia działalności badawczej oraz
możliwościach rozwoju zawodowego między Polską a innymi państwami.
W szczególności wskazać należy na wyższe wynagrodzenia czy lepsze mechanizmy
finansowania badań. Istotne są także często korzystniejsze warunki pracy, w tym
dostęp do nowoczesnej infrastruktury badawczej, możliwość publikacji w prestiżowych
czasopismach naukowych oraz udział w międzynarodowych projektach i sieciach
współpracy.
Warto jednocześnie podkreślić, że w ostatnich latach w Polsce obserwuje się stopniową
poprawę warunków prowadzenia działalności naukowej. Zwiększają się nakłady na badania
i rozwój, rozwijane są programy grantowe oraz inicjatywy wspierające młodych naukowców
i umiędzynarodowienie badań. Coraz większy nacisk kładzie się również na modernizację
infrastruktury badawczej oraz współpracę z ośrodkami zagranicznymi. W rezultacie polski
system nauki staje się coraz bardziej konkurencyjny i atrakcyjny dla osób planujących rozwój
kariery naukowej.
3. Jak ministerstwo ocenia skuteczność dotychczasowych programów mających na celu
zachęcanie polskich naukowców do powrotu do kraju, w szczególności programu
„Polskie Powroty” realizowanego przez NAWA?
Program Polskie Powroty NAWA od lat niezmiennie jest jednym z pięciu flagowych
programów Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej.
Celem programu jest wspieranie rozwoju kariery naukowców polskiego pochodzenia, którzy
wyróżniają się osiągnięciami naukowymi i wracają do Polski po okresie pracy naukowej
za granicą. Program daje im możliwość zatrudnienia w polskich podmiotach szkolnictwa
wyższego i nauki oraz założenia własnych grup projektowych. W rezultacie program wpływa
na wzmocnienie potencjału polskich instytucji zatrudniających w zakresie międzynarodowej
współpracy naukowej. Finansowanie w ramach programu obejmuje wynagrodzenie
dla powracającego naukowca, członków grupy projektowej oraz osoby zapraszającej.
Program przewiduje dwie ścieżki kariery: Junior Fellow (projekty trwające od 24
do 36 miesięcy) oraz Senior Fellow (projekty 36–48 miesięcy).
Założeniem programu jest, aby w czasie realizacji projektu powracający naukowiec
realizował aktywności badawcze zaplanowane we wniosku, a jednocześnie aplikował
o krajowe i zagraniczne granty badawcze, co pozwoli rozwijać działalność grupy badawczej
i kontynuować ją po zakończeniu finansowania NAWA.
Elementem programu jest komponent badawczy lub komponent aplikacyjny – grant
startowy finansowany przez Narodowe Centrum Nauki (w przypadku badań podstawowych)
lub Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (w przypadku badań przemysłowych oraz prac
rozwojowych), przeznaczony na realizację badań w pierwszych 18 miesiącach realizacji
projektu. Dodatkowo w edycji 2025 NAWA nawiązała współpracę z Agencją Badań
Medycznych. ABM oferuje możliwość ubiegania się, w drodze konkursu, o dofinansowanie
dla projektów obejmujących eksperymenty medyczne lub niekomercyjne badania kliniczne.
Wsparcie dotyczy rozwoju potencjału międzynarodowego Centrów Wsparcia Badań
Klinicznych, polegającego na przyjmowaniu naukowców powracających z zagranicy, w tym
laureatów programu Polskie Powroty NAWA w ścieżce Senior Fellow.
Dotychczasowe doświadczenia z realizacji programu Polskie Powroty są w ocenie
Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pozytywne. Program ten skutecznie zachęca
polskich naukowców pracujących za granicą do powrotu do kraju, zapewniając im atrakcyjne
-- 2 of 5 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
warunki do kontynuowania kariery naukowej oraz prowadzenia badań w polskich
instytucjach. Stanowi on ważny i efektywny instrument wzmacniania potencjału polskiej
nauki oraz sprzyja wykorzystaniu doświadczeń i kompetencji zdobytych przez polskich
badaczy w zagranicznych ośrodkach.
Od momentu uruchomienia programu stypendium przyznano ponad 90 naukowcom.
W ostatnich latach utrzymuje się stałe zainteresowanie programem — w trzech ostatnich
naborach liczba złożonych wniosków wahała się od 28 do 43. Przykładowo w ostatnim
naborze rozpoczętym w 2024 r. (rozstrzygniętym w 2025 r.) złożono 43 wnioski, z czego
11 otrzymało finansowanie.
Tabela. Liczba beneficjentów Programu Polskie Powroty NAWA w ramach edycji I-VIII
Edycja Rok Liczba stypendystów
I edycja 2018 21
II edycja 2019 18
III edycja 2020 11
IV edycja 2020 edycja COVID-19 1
V edycja 2021 11
VI edycja 2022 8
VII edycja 2023 11
VIII edycja 2024 11
SUMA 92
4. Czy planowane jest rozwijanie lub wprowadzanie nowych programów wspierających
powroty naukowców do Polski, w tym mechanizmów ułatwiających podejmowanie
pracy badawczej w krajowych instytucjach naukowych?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego od wielu lat jest zaangażowane w kreowanie
aktywnej polityki stypendialnej, adresowanej przede wszystkim do studentów i naukowców
polskiego pochodzenia. Działania te są od 2017 r. prowadzone za pośrednictwem Narodowej
Agencji Wymiany Akademickiej, która stara się m.in. przyciągać do Polski polskich
naukowców zainteresowanych prowadzeniem badań w polskich jednostkach naukowych.
Oprócz omówionego w pkt 3 Programu Polskie Powroty NAWA, Agencja wspiera powroty
polskich naukowców do kraju z zagranicy za pomocą komponentu krajowego realizowanego
w ramach Programu Bekker NAWA. Celem Komponentu Krajowego jest zapewnienie
rozwoju kariery naukowej stypendystów Programu Bekker NAWA, realizujących
co najmniej osiemnastomiesięczne projekty i planujących po powrocie do kraju stworzenie
nowego, samodzielnego zespołu badawczego. W ramach Komponentu zapewnione jest
finansowanie ich wynagrodzenia przez okres 6 miesięcy po powrocie do polskiej instytucji
nauki i szkolnictwa wyższego oraz przy zobowiązaniu tej instytucji do zatrudnienia
Naukowca na łączny okres minimum 12 miesięcy.
W ocenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego obowiązujące obecnie programy
stypendialne wspierające powroty do kraju polskich naukowców są wystarczające. W razie
-- 3 of 5 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
zwiększonego zainteresowania obecnymi programami NAWA, MNiSW rozważy
zwiększenie środków finansowych na ten cel.
5. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia dodatkowych instrumentów
wzmacniających współpracę pomiędzy polskimi naukowcami pracującymi za granicą
a instytucjami naukowymi w kraju (np. programów wizytujących profesorów, grantów
powrotowych lub wspólnych projektów badawczych)?
W ofercie Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej funkcjonuje szeroki katalog
programów wspierających umiędzynarodowienie kariery naukowej, obejmujący
instrumenty odpowiadające programom wizytujących profesorów, grantom powrotowym
oraz wspólnym projektom badawczym.
Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej realizuje inicjatywy umożliwiające przyjazdy
zagranicznych naukowców do polskich instytucji, takie jak program Ulam NAWA, który
pozwala na przyjazdy do Polski zarówno uznanych, jak i obiecujących naukowców,
posiadających co najmniej stopień naukowy doktora, którzy wzmocnią potencjał naukowy
polskich jednostek i włączą się w prowadzone w nich aktywności naukowe, przede
wszystkim projekty badawcze i dydaktykę. W ramach Programu możliwe jest zaproszenie
badaczy z zagranicy, bez względu na wiek, reprezentowaną dziedzinę czy kraj pochodzenia,
w tym polskich naukowców pracujących na stałe za granicą.
W odniesieniu do grantów powrotowych kluczowe znaczenie ma program Polskie Powroty
NAWA, skierowany do naukowców posiadających doświadczenie badawcze za granicą,
umożliwiający im podjęcie pracy w Polsce oraz tworzenie własnych zespołów badawczych.
Jednocześnie Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej wspiera realizację wspólnych
projektów badawczych oraz rozwój współpracy międzynarodowej poprzez programy
grantowe i mobilnościowe, które umożliwiają prowadzenie badań w partnerstwie
z ośrodkami zagranicznymi oraz intensyfikację wymiany akademickiej. Program Wspólne
Projekty Badawcze skierowany jest do przedstawicieli wszystkich dziedzin naukowych.
Jego celem jest wsparcie mobilności naukowców w realizacji projektów badawczych,
realizowanych wspólnie przez partnerów instytucjonalnych z krajów partnerskich.
Podstawą naborów do programu są bilateralne porozumienia zawierane między
poszczególnymi państwami. Rokrocznie ogłaszane są nabory z Republiką Francuską
(PHC Polonium) oraz Republiką Federalną Niemiec. Co drugi rok mają miejsce nabory
organizowane w porozumieniu z Republiką Słowacką oraz Republiką Austrii. Ustalenia
z pozostałymi krajami prowadzone są na bieżąco.
Ponadto Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podejmuje szereg działań mających
na celu umożliwienie polskim naukowcom prowadzenie badań na najwyższym światowym
poziomie. Polska jest członkiem 30 międzynarodowych konsorcjów tworzących
infrastruktury badawcze. W zdecydowanej większości składki członkowskie uprawniające
do udziału w tych infrastrukturach pochodzą ze środków MNiSW. Przewidywana suma
składek na rok 2026 wyniesie w przybliżeniu 260 milionów złotych.
W ramach uczestnictwa w infrastrukturach badawczych badacze, reprezentujący polskie
placówki naukowe, otrzymują przydział tzw. czasu badawczego, czyli konkretnej liczby
godzin dostępności sprzętu, narzędzi oraz personelu, na prowadzenie swoich badań.
Wśród infrastruktur, w których Polska współuczestniczy, znajdują się placówki
o najwyższym światowym poziomie doskonałości naukowej, takie jak CERN (Europejska
Organizacja Badań Jądrowych), w którym znajduje się Wielki Zderzacz Hadronów,
czy ulokowany w Japonii eksperyment Hyper-Kamionkade.
-- 4 of 5 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Jednocześnie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poddaje regularnemu
przeglądowi wykorzystanie i zaangażowanie polskiego środowiska naukowego
w finansowane ze środków publicznych uczestnictwo w międzynarodowych strukturach
naukowych, mając na uwadze racjonalne wykorzystywanie środków budżetowych oraz
reagowanie na większe niż dostępne zapotrzebowanie.
Ponadto MNiSW jest aktywnie zaangażowane w dialog z polskim środowiskiem naukowym,
w wyniku którego podejmowane są dalsze kroki mające na celu rozbudowę portfolio
infrastruktur badawczych dostępnych polskim badaczom. Obecnie trwają zaawansowane
procesy włączenia Polski m.in. w infrastrukturę Extreme Light Infrastructure, a także
podejmowane są działania prowadzące do obsadzenia Polski na stanowisku gospodarza
infrastruktury OPERAS (Open Scholarly Communication in the European Research Areas
in social sciences and humanities).
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Andrzej Szeptycki
Podsekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 5 of 5 --
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
DWM-WUM.055.2.2026.PP
Warszawa, 26 maja 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedź na interpelację nr 16961
Szanowny Panie Marszałku,
składam na Pana ręce odpowiedź na interpelację Posłanek na Sejm RP: Pani Katarzyny
Matusik-Lipiec, Pani Iwony Małgorzaty Krawczyk, Pani Renaty Rak, Pani Sylwii Bielawskiej
oraz Pani Alicji Łuczak, w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz działań na rzecz
ich powrotu.
Szanowne Panie Posłanki,
w odpowiedzi na interpelację w sprawie odpływu polskich naukowców za granicę oraz
działań na rzecz ich powrotu, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
1. Czy Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego dysponuje aktualnymi danymi
dotyczącymi liczby polskich naukowców pracujących w zagranicznych instytucjach
badawczych i uczelniach?
Ministerstwo Nauk i Szkolnictwa Wyższego nie gromadzi danych dotyczących liczby
polskich naukowców pracujących w zagranicznych instytucjach badawczych i uczelniach.
Obywatele polscy wyjeżdżający za granicę nie mają obowiązku zgłaszania ani deklarowania
celu swojego wyjazdu, miejsca zatrudnienia czy charakteru wykonywanej pracy. W związku
z tym brak jest systemowego mechanizmu pozwalającego na pełne i bieżące monitorowanie
takiej aktywności. Wdrożenie pełnego, obowiązkowego monitoringu indywidualnych losów
zawodowych polskich naukowców pracujących za granicą budziłoby poważne wątpliwości
prawne.
Ewentualne szacunki mogą opierać się jedynie na fragmentarycznych danych pochodzących
z różnych źródeł (np. badań ankietowych czy analiz wybranych instytucji), jednak nie mają
one charakteru kompletnego ani w pełni wiarygodnego. Zebranie dokładnych danych
w tym zakresie byłoby znacząco utrudnione zarówno pod względem organizacyjnym,
jak i metodologicznym.
2. Czy prowadzone są analizy dotyczące skali oraz przyczyn trwałego podejmowania
pracy naukowej za granicą przez osoby wykształcone w Polsce?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie prowadzi szczegółowych analiz
dotyczących skali oraz przyczyn podejmowania pracy naukowej za granicą przez osoby
wykształcone w Polsce.
-- 1 of 5 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Przyczyny trwałego podejmowania pracy naukowej za granicą przez osoby wykształcone
w Polsce mają charakter wieloaspektowy i wynikają z oddziaływania zarówno czynników
ekonomicznych, instytucjonalnych, jak i sytuacji indywidualnych badaczy. Kluczowe
znaczenie odgrywają różnice w warunkach prowadzenia działalności badawczej oraz
możliwościach rozwoju zawodowego między Polską a innymi państwami.
W szczególności wskazać należy na wyższe wynagrodzenia czy lepsze mechanizmy
finansowania badań. Istotne są także często korzystniejsze warunki pracy, w tym
dostęp do nowoczesnej infrastruktury badawczej, możliwość publikacji w prestiżowych
czasopismach naukowych oraz udział w międzynarodowych projektach i sieciach
współpracy.
Warto jednocześnie podkreślić, że w ostatnich latach w Polsce obserwuje się stopniową
poprawę warunków prowadzenia działalności naukowej. Zwiększają się nakłady na badania
i rozwój, rozwijane są programy grantowe oraz inicjatywy wspierające młodych naukowców
i umiędzynarodowienie badań. Coraz większy nacisk kładzie się również na modernizację
infrastruktury badawczej oraz współpracę z ośrodkami zagranicznymi. W rezultacie polski
system nauki staje się coraz bardziej konkurencyjny i atrakcyjny dla osób planujących rozwój
kariery naukowej.
3. Jak ministerstwo ocenia skuteczność dotychczasowych programów mających na celu
zachęcanie polskich naukowców do powrotu do kraju, w szczególności programu
„Polskie Powroty” realizowanego przez NAWA?
Program Polskie Powroty NAWA od lat niezmiennie jest jednym z pięciu flagowych
programów Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej.
Celem programu jest wspieranie rozwoju kariery naukowców polskiego pochodzenia, którzy
wyróżniają się osiągnięciami naukowymi i wracają do Polski po okresie pracy naukowej
za granicą. Program daje im możliwość zatrudnienia w polskich podmiotach szkolnictwa
wyższego i nauki oraz założenia własnych grup projektowych. W rezultacie program wpływa
na wzmocnienie potencjału polskich instytucji zatrudniających w zakresie międzynarodowej
współpracy naukowej. Finansowanie w ramach programu obejmuje wynagrodzenie
dla powracającego naukowca, członków grupy projektowej oraz osoby zapraszającej.
Program przewiduje dwie ścieżki kariery: Junior Fellow (projekty trwające od 24
do 36 miesięcy) oraz Senior Fellow (projekty 36–48 miesięcy).
Założeniem programu jest, aby w czasie realizacji projektu powracający naukowiec
realizował aktywności badawcze zaplanowane we wniosku, a jednocześnie aplikował
o krajowe i zagraniczne granty badawcze, co pozwoli rozwijać działalność grupy badawczej
i kontynuować ją po zakończeniu finansowania NAWA.
Elementem programu jest komponent badawczy lub komponent aplikacyjny – grant
startowy finansowany przez Narodowe Centrum Nauki (w przypadku badań podstawowych)
lub Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (w przypadku badań przemysłowych oraz prac
rozwojowych), przeznaczony na realizację badań w pierwszych 18 miesiącach realizacji
projektu. Dodatkowo w edycji 2025 NAWA nawiązała współpracę z Agencją Badań
Medycznych. ABM oferuje możliwość ubiegania się, w drodze konkursu, o dofinansowanie
dla projektów obejmujących eksperymenty medyczne lub niekomercyjne badania kliniczne.
Wsparcie dotyczy rozwoju potencjału międzynarodowego Centrów Wsparcia Badań
Klinicznych, polegającego na przyjmowaniu naukowców powracających z zagranicy, w tym
laureatów programu Polskie Powroty NAWA w ścieżce Senior Fellow.
Dotychczasowe doświadczenia z realizacji programu Polskie Powroty są w ocenie
Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego pozytywne. Program ten skutecznie zachęca
polskich naukowców pracujących za granicą do powrotu do kraju, zapewniając im atrakcyjne
-- 2 of 5 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
warunki do kontynuowania kariery naukowej oraz prowadzenia badań w polskich
instytucjach. Stanowi on ważny i efektywny instrument wzmacniania potencjału polskiej
nauki oraz sprzyja wykorzystaniu doświadczeń i kompetencji zdobytych przez polskich
badaczy w zagranicznych ośrodkach.
Od momentu uruchomienia programu stypendium przyznano ponad 90 naukowcom.
W ostatnich latach utrzymuje się stałe zainteresowanie programem — w trzech ostatnich
naborach liczba złożonych wniosków wahała się od 28 do 43. Przykładowo w ostatnim
naborze rozpoczętym w 2024 r. (rozstrzygniętym w 2025 r.) złożono 43 wnioski, z czego
11 otrzymało finansowanie.
Tabela. Liczba beneficjentów Programu Polskie Powroty NAWA w ramach edycji I-VIII
Edycja Rok Liczba stypendystów
I edycja 2018 21
II edycja 2019 18
III edycja 2020 11
IV edycja 2020 edycja COVID-19 1
V edycja 2021 11
VI edycja 2022 8
VII edycja 2023 11
VIII edycja 2024 11
SUMA 92
4. Czy planowane jest rozwijanie lub wprowadzanie nowych programów wspierających
powroty naukowców do Polski, w tym mechanizmów ułatwiających podejmowanie
pracy badawczej w krajowych instytucjach naukowych?
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego od wielu lat jest zaangażowane w kreowanie
aktywnej polityki stypendialnej, adresowanej przede wszystkim do studentów i naukowców
polskiego pochodzenia. Działania te są od 2017 r. prowadzone za pośrednictwem Narodowej
Agencji Wymiany Akademickiej, która stara się m.in. przyciągać do Polski polskich
naukowców zainteresowanych prowadzeniem badań w polskich jednostkach naukowych.
Oprócz omówionego w pkt 3 Programu Polskie Powroty NAWA, Agencja wspiera powroty
polskich naukowców do kraju z zagranicy za pomocą komponentu krajowego realizowanego
w ramach Programu Bekker NAWA. Celem Komponentu Krajowego jest zapewnienie
rozwoju kariery naukowej stypendystów Programu Bekker NAWA, realizujących
co najmniej osiemnastomiesięczne projekty i planujących po powrocie do kraju stworzenie
nowego, samodzielnego zespołu badawczego. W ramach Komponentu zapewnione jest
finansowanie ich wynagrodzenia przez okres 6 miesięcy po powrocie do polskiej instytucji
nauki i szkolnictwa wyższego oraz przy zobowiązaniu tej instytucji do zatrudnienia
Naukowca na łączny okres minimum 12 miesięcy.
W ocenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego obowiązujące obecnie programy
stypendialne wspierające powroty do kraju polskich naukowców są wystarczające. W razie
-- 3 of 5 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
zwiększonego zainteresowania obecnymi programami NAWA, MNiSW rozważy
zwiększenie środków finansowych na ten cel.
5. Czy ministerstwo analizuje możliwość wprowadzenia dodatkowych instrumentów
wzmacniających współpracę pomiędzy polskimi naukowcami pracującymi za granicą
a instytucjami naukowymi w kraju (np. programów wizytujących profesorów, grantów
powrotowych lub wspólnych projektów badawczych)?
W ofercie Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej funkcjonuje szeroki katalog
programów wspierających umiędzynarodowienie kariery naukowej, obejmujący
instrumenty odpowiadające programom wizytujących profesorów, grantom powrotowym
oraz wspólnym projektom badawczym.
Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej realizuje inicjatywy umożliwiające przyjazdy
zagranicznych naukowców do polskich instytucji, takie jak program Ulam NAWA, który
pozwala na przyjazdy do Polski zarówno uznanych, jak i obiecujących naukowców,
posiadających co najmniej stopień naukowy doktora, którzy wzmocnią potencjał naukowy
polskich jednostek i włączą się w prowadzone w nich aktywności naukowe, przede
wszystkim projekty badawcze i dydaktykę. W ramach Programu możliwe jest zaproszenie
badaczy z zagranicy, bez względu na wiek, reprezentowaną dziedzinę czy kraj pochodzenia,
w tym polskich naukowców pracujących na stałe za granicą.
W odniesieniu do grantów powrotowych kluczowe znaczenie ma program Polskie Powroty
NAWA, skierowany do naukowców posiadających doświadczenie badawcze za granicą,
umożliwiający im podjęcie pracy w Polsce oraz tworzenie własnych zespołów badawczych.
Jednocześnie Narodowa Agencja Wymiany Akademickiej wspiera realizację wspólnych
projektów badawczych oraz rozwój współpracy międzynarodowej poprzez programy
grantowe i mobilnościowe, które umożliwiają prowadzenie badań w partnerstwie
z ośrodkami zagranicznymi oraz intensyfikację wymiany akademickiej. Program Wspólne
Projekty Badawcze skierowany jest do przedstawicieli wszystkich dziedzin naukowych.
Jego celem jest wsparcie mobilności naukowców w realizacji projektów badawczych,
realizowanych wspólnie przez partnerów instytucjonalnych z krajów partnerskich.
Podstawą naborów do programu są bilateralne porozumienia zawierane między
poszczególnymi państwami. Rokrocznie ogłaszane są nabory z Republiką Francuską
(PHC Polonium) oraz Republiką Federalną Niemiec. Co drugi rok mają miejsce nabory
organizowane w porozumieniu z Republiką Słowacką oraz Republiką Austrii. Ustalenia
z pozostałymi krajami prowadzone są na bieżąco.
Ponadto Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego podejmuje szereg działań mających
na celu umożliwienie polskim naukowcom prowadzenie badań na najwyższym światowym
poziomie. Polska jest członkiem 30 międzynarodowych konsorcjów tworzących
infrastruktury badawcze. W zdecydowanej większości składki członkowskie uprawniające
do udziału w tych infrastrukturach pochodzą ze środków MNiSW. Przewidywana suma
składek na rok 2026 wyniesie w przybliżeniu 260 milionów złotych.
W ramach uczestnictwa w infrastrukturach badawczych badacze, reprezentujący polskie
placówki naukowe, otrzymują przydział tzw. czasu badawczego, czyli konkretnej liczby
godzin dostępności sprzętu, narzędzi oraz personelu, na prowadzenie swoich badań.
Wśród infrastruktur, w których Polska współuczestniczy, znajdują się placówki
o najwyższym światowym poziomie doskonałości naukowej, takie jak CERN (Europejska
Organizacja Badań Jądrowych), w którym znajduje się Wielki Zderzacz Hadronów,
czy ulokowany w Japonii eksperyment Hyper-Kamionkade.
-- 4 of 5 --
Telefon: +48 22 52 92 718 ul. Wspólna 1/3
adres e-mail: kancelaria@mnisw.gov.pl 00-529 Warszawa
gov.pl/nauka
Jednocześnie Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego poddaje regularnemu
przeglądowi wykorzystanie i zaangażowanie polskiego środowiska naukowego
w finansowane ze środków publicznych uczestnictwo w międzynarodowych strukturach
naukowych, mając na uwadze racjonalne wykorzystywanie środków budżetowych oraz
reagowanie na większe niż dostępne zapotrzebowanie.
Ponadto MNiSW jest aktywnie zaangażowane w dialog z polskim środowiskiem naukowym,
w wyniku którego podejmowane są dalsze kroki mające na celu rozbudowę portfolio
infrastruktur badawczych dostępnych polskim badaczom. Obecnie trwają zaawansowane
procesy włączenia Polski m.in. w infrastrukturę Extreme Light Infrastructure, a także
podejmowane są działania prowadzące do obsadzenia Polski na stanowisku gospodarza
infrastruktury OPERAS (Open Scholarly Communication in the European Research Areas
in social sciences and humanities).
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia
Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego
Andrzej Szeptycki
Podsekretarz Stanu
/ – podpisano cyfrowo/
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów.
-- 5 of 5 --