Interpelacja w sprawie systemu Polsuw - polskiej technologii zestawów kołowych o zmiennym rozstawie, do której prawa Polskie Koleje Państwowe SA nabyły we wrześniu 2019 r.

Interpelacja nr 16939

do ministra infrastruktury

w sprawie systemu Polsuw - polskiej technologii zestawów kołowych o zmiennym rozstawie, do której prawa Polskie Koleje Państwowe SA nabyły we wrześniu 2019 r.

Zgłaszający: Michał Moskal

Data wpływu: 05-05-2026

Szanowny Panie Ministrze,

w odpowiedzi na interpelację nr 9561 z 24 lipca 2025 r. (znak: DTK-4.054.6.2025) Pan wiceminister Piotr Malepszak złożył w imieniu Pana Ministra trzy istotne deklaracje:

1) Ministerstwo Infrastruktury „nie podziela opinii, że system POLSUW jest projektem przepadłym”, wskazując, że „historia wdrożeń technologii zmiennego rozstawu kół w Europie pokazuje, że nawet systemy rozwijane przez dekady mogą z powodzeniem zostać reaktywowane”; jako pozytywny przykład podano hiszpański projekt MERCAVE realizowany przez ADIF i będący „przedmiotem współpracy Hiszpanii z Ukrainą”;

2) PKP SA „dysponuje pełnią zasobów niezbędnych do kontynuowania projektu POLSUW, zarówno w zakresie dokumentacji technicznej, jak i ochrony własności intelektualnej”; istnieje też – wbrew opinii prezesa PKP Intercity Janusza Malinowskiego – zainteresowanie ze strony krajowych producentów taboru, a niedostępność tulei ślizgowych firmy Glacier nie stanowi bariery, gdyż w czwartej wersji systemu zastosowano już teflonowe łożyska INA Schaeffler;

3) „zasadnym wydaje się rozważenie wznowienia prac nad POLSUW w formie projektu badawczo-rozwojowego z udziałem partnerów i wsparciem środków publicznych (np. w ramach programów NCBR, CEF Transport lub Europe’s Rail JU lub jego następcy w ramach UE Framework Program 10)”.

Od dnia udzielenia tej odpowiedzi minęło dziewięć miesięcy. W tym okresie nie tylko nie podjęto żadnych konkretnych działań w zakresie wznowienia prac nad systemem Polsuw, lecz – co znacznie poważniejsze – przyznany przez Ministerstwo Infrastruktury w odpowiedzi z 24 lipca 2025 r. „pozytywny przykład” MERCAVE przekształcił się w bezpośredniego konkurenta polskiej technologii. W szczególności wskazuję na następujące fakty:

1) w dniu 18 marca 2026 r. w Madrycie, w trakcie wizyty prezydenta Wołodymyra Zełenskiego u premiera Pedro Sáncheza, Hiszpania i Ukraina podpisały pakiet porozumień o łącznej wartości 200 mln euro, którego pierwszym konkretnym efektem jest projekt opracowania innowacyjnych wózków wagonów towarowych wyposażonych w system automatycznej zmiany rozstawu kół, realizowany przez Ukrzaliznycia we współpracy z hiszpańską firmą inżynieryjną Tria Ingeniería oraz zarządcą infrastruktury ADIF; rząd Hiszpanii poprzez Instituto de Crédito Oficial (ICO) oraz instrument FIEM zapewnił bezpośrednie finansowanie projektu w wysokości 5,5 mln euro; jest to dokładnie ta sama nisza technologiczna, w której polska technologia POLSUW miała – zgodnie z deklaracjami z 2019 r. – „zrewolucjonizować transport kolejowy”;

2) zgodnie z opublikowanymi przez serwis branżowy Railmarket szczegółami porozumienia (11 kwietnia 2026 r.), system Tria Ingeniería oparty na koncepcji MERCAVE umożliwi przewóz towarów pomiędzy sieciami o rozstawie 1520 mm, 1435 mm oraz 1668 mm, koszt adaptacji jednego wagonu szacowany jest na ok. 70 tys. euro, a certyfikacja dla sieci ukraińskiej zaplanowana została na lata 2027-2029 – co oznacza, że do czasu ewentualnej reaktywacji prac nad polskim Polsuw, ATGS Tria/ADIF będzie już w fazie certyfikacji eksploatacyjnej u głównego potencjalnego odbiorcy w naszym regionie, czyli u Ukrzaliznycia;

3) koordynację działań po stronie hiszpańskiej zapewnia Hiszpańskie Biuro ds. Odbudowy Ukrainy, działające przy Ministerstwie Gospodarki, Handlu i Przedsiębiorczości jako „jedno okienko” dla projektów inwestycyjnych i współpracy biznesowej z Ukrainą; tymczasem analogiczna struktura w polskim rządzie – mimo że Polska jest sąsiadem Ukrainy, głównym hubem logistycznym dla pomocy wojskowej i humanitarnej oraz krajem o istotnej infrastrukturze przygranicznej – nie istnieje, a inicjatywę przejęły Madryt i Kijów;

4) Polska – mimo posiadania od września 2019 r. patentu, pełnej dokumentacji konstrukcyjnej i technologicznej oraz majątkowych praw autorskich do systemu Polsuw, mimo posiadania działających historycznie 6 stanowisk przestawczych (Mockawa, Mościska, Dorohusk, ZNTK Piła, ZNTK Poznań, Zamość-Bortatycze), mimo istnienia ponad 80 wyprodukowanych zestawów przestawnych SUW 2000 i mimo bezpośredniego sąsiedztwa z największym w regionie potencjalnym rynkiem zbytu (Ukraina) – nie podpisała w analogicznym okresie żadnego porozumienia z Ukrzaliznycia ani z producentami ukraińskimi, ani z Komisją Europejską w sprawie testowego wdrożenia Polsuw, mimo że Pan wiceminister Malepszak w piśmie z 24 lipca 2025 r. wskazywał taką możliwość jako „zasadne rozwiązanie”;

5) co więcej – jak wynika z deklaracji wiceministra Malepszaka w piśmie z 24 lipca 2025 r. – PKP SA „prowadzą rozmowy z krajowym wykonawcą stanowisk torowych, który w przeszłości uczestniczył w budowie podobnych instalacji w Polsce i za granicą”, ale po dziewięciu miesiącach od tej deklaracji nie ujawniono nazwy tego wykonawcy ani efektów rozmów; równolegle PKP SA miały „analizować możliwości pozyskania finansowania zewnętrznego, w tym z unijnego instrumentu CEF2”, ale po dziewięciu miesiącach nie ujawniono żadnego konkretnego wniosku;

6) w odpowiedzi z 24 lipca 2025 r. Pan wiceminister Malepszak wprost podzielił się odpowiedzialnością politycznym sposobem, wskazując, że „zakup przez PKP SA praw do dokumentacji konstrukcyjnej oraz technologicznej zestawu kołowego POLSUW i dalsze plany co do jego wykorzystania miał miejsce w okresie, gdy nadzór właścicielski nad spółką PKP SA sprawował ówczesny Minister Infrastruktury, jeden z autorów interpelacji”; jednak od momentu zmiany rządu w grudniu 2023 r. minęło już ponad 28 miesięcy, w trakcie których obecny rząd – nadzorujący PKP SA przez Ministerstwo Infrastruktury – nie podjął żadnej rozstrzygającej decyzji w sprawie reaktywacji bądź ostatecznego zamknięcia projektu Polsuw.

W obliczu faktu, że Polska właśnie traci historyczną szansę na zostanie technologicznym liderem w niszy systemów zmiennego rozstawu kół na rzecz Hiszpanii – a wraz z nią także ok. 200 mln euro potencjalnych korzyści gospodarczych dla polskiego przemysłu kolejowego – uprzejmie wnoszę o udzielenie precyzyjnych, merytorycznych i terminowych odpowiedzi na poniższe pytania:

Czy Pan Minister jest świadomy faktu, że w dniu 18 marca 2026 r. w Madrycie Hiszpania i Ukraina podpisały porozumienie kolejowe o łącznej wartości 200 mln euro, którego konkretnym efektem jest projekt opracowania wózków towarowych ze zmiennym rozstawem kół w technologii MERCAVE/ATGS firmy Tria Ingeniería z bezpośrednim finansowaniem 5,5 mln euro ze strony rządu Hiszpanii? Jak Pan Minister ocenia fakt, że ten konkurencyjny system – wskazany 8 miesięcy wcześniej przez Pana wiceministra Malepszaka jako pozytywny przykład w odpowiedzi na interpelację nr 9561 – obecnie wypiera polską technologię Polsuw z najważniejszego potencjalnego rynku zbytu, jakim jest Ukraina?

Jakie konkretne działania PKP SA – jako podmiot dysponujący patentem, pełną dokumentacją konstrukcyjną i technologiczną oraz majątkowymi prawami autorskimi do systemu Polsuw – podjęły w okresie od 24 lipca 2025 r. (data odpowiedzi na interpelację nr 9561) do dnia złożenia niniejszej interpelacji w celu wznowienia prac badawczo-rozwojowych nad systemem? Proszę o:

przedstawienie wykazu spotkań z potencjalnymi partnerami przemysłowymi (zarówno krajowymi, jak i zagranicznymi);

ujawnienie nazwy „krajowego wykonawcy stanowisk torowych”, z którym – jak deklarował Pan wiceminister Malepszak – PKP SA prowadziły rozmowy;

przedstawienie statusu wniosków o finansowanie z instrumentu CEF2 (czy zostały złożone, kiedy, w jakim wymiarze finansowym i z jakim efektem);

przedstawienie wykazu spotkań i konsultacji z Ukrzaliznycia, z polskim oraz ukraińskim Ministerstwem Infrastruktury oraz z Komisją Europejską (DG MOVE) w tej sprawie.

Czy Pan Minister – w okresie od 24 lipca 2025 r. do dnia złożenia niniejszej interpelacji – osobiście rozmawiał z odpowiednikiem ukraińskim, Ministrem Rozwoju Społeczności, Terytoriów i Infrastruktury Ukrainy, w sprawie wykorzystania polskiej technologii Polsuw na trasach Polska-Ukraina? Jeżeli tak – proszę o wskazanie dat tych rozmów oraz ich rezultatów. Jeżeli nie – jak Pan Minister wyjaśni fakt, że premier Hiszpanii Pedro Sánchez i prezydent Wołodymyr Zełenski podpisali porozumienie kolejowe na 200 mln euro w czasie, gdy polski rząd nie złożył nawet konkurencyjnej oferty?

Wiceminister Piotr Malepszak w odpowiedzi z 24 lipca 2025 r. wskazał trzy konkretne źródła potencjalnego finansowania reaktywacji prac nad Polsuw: programy NCBR, CEF Transport oraz Europe's Rail JU (lub jego następca w ramach UE Framework Program 10). Po dziewięciu miesiącach proszę o jednoznaczne wskazanie:

czy Ministerstwo Infrastruktury, PKP SA lub którakolwiek ze spółek Grupy PKP złożyła wniosek o finansowanie do Narodowego Centrum Badań i Rozwoju – jeżeli tak, kiedy, na jaką kwotę i z jakim efektem; jeżeli nie, dlaczego;

czy zgłoszony został projekt do CEF Transport w naborze 2025 lub przygotowywanego naboru 2026 – jeżeli tak, w jakim wymiarze i z jakim partnerstwem; jeżeli nie, dlaczego;

czy nawiązano formalną współpracę z Europe's Rail Joint Undertaking lub czy złożono wniosek o włączenie systemu Polsuw do prac nad Technicznymi Specyfikacjami Interoperacyjności (TSI) w obszarze systemów przestawczych;

jakie dodatkowe źródła zostały rozważone – w szczególności środki z KPO, Funduszu Wsparcia Sił Zbrojnych (w kontekście korytarzy logistyki wojskowej), Funduszu Spójności oraz instrumentu SAFE/EDIP.

Mając na uwadze rosnące znaczenie polsko-ukraińskich korytarzy logistycznych (zarówno wojskowych, jak i komercyjnych), w tym intensyfikację transportu związanego z odbudową Ukrainy oraz potencjalnym wydobyciem surowców strategicznych w ramach umowy USA-Ukraina dotyczącej metali rzadkich, proszę o wskazanie:

czy resort dysponuje aktualną oceną zapotrzebowania na zdolność operacyjną systemów zmiennego rozstawu kół na granicy polsko-ukraińskiej w perspektywie do 2030 r.;

jakie alternatywne rozwiązania – wskazane w odpowiedzi z 24 lipca 2025 r. (modernizacja linii kolejowych, automatyzacja terminali przeładunkowych, cyfrowe systemy zarządzania) – są aktualnie realizowane, na jakim etapie i z jakim budżetem;

jaki udział w obsłudze planowanej wymiany handlowej z Ukrainą resort przewiduje dla systemów zmiennego rozstawu kół (Polsuw lub innych), a jaki dla klasycznych terminali przeładunkowych.

W odpowiedzi z 24 lipca 2025 r. wskazano, że bariera rynkowa wynika z „niepewności rynkowej dotyczącej potencjalnej skali produkcji i zamówień”. Czy Ministerstwo Infrastruktury – jako organ właściwy dla polityki transportowej państwa – rozważa podjęcie działań redukujących tę niepewność, w szczególności:

zagwarantowanie minimalnego zamówienia ze strony PKP Intercity SA oraz PKP CARGO SA na wagony wyposażone w zestawy Polsuw;

zlecenie pilotażowego wdrożenia w ramach umowy PSC z PKP Intercity (np. uruchomienie linii dalekobieżnej Wrocław-Kraków-Lwów-Kijów lub Warszawa-Lwów-Kijów);

zaangażowanie strony ukraińskiej w równoległe testy operacyjne na linii Dorohusk-Mościska lub Hrubieszów-Izow?

Czy Ministerstwo Infrastruktury rozważa zastosowanie systemu Polsuw na styku polskiej sieci normalnotorowej i Linii Hutniczej Szerokotorowej (LHS), eksploatowanej przez PKP LHS sp. z o.o.? LHS stanowi unikatową w Polsce infrastrukturę torów o rozstawie 1520 mm i prowadzi przeładunki rud i innych surowców z kierunku wschodniego do zakładów przemysłowych m.in. w województwie świętokrzyskim, śląskim i małopolskim; system Polsuw mógłby umożliwić bezprzeładunkowe wykonywanie tych przewozów, znacząco redukując ich koszty i czas. Czy taka koncepcja była przedmiotem analiz resortu, a jeżeli tak – z jakim rezultatem?

W jaki sposób Ministerstwo Infrastruktury zamierza zabezpieczyć dorobek polskiej myśli technicznej zgromadzony w systemie Polsuw na wypadek niewdrożenia go w najbliższych latach? W szczególności proszę o wskazanie:

czy resort rozważa objęcie patentu Polsuw oraz pełnej dokumentacji statusem aktywa o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa;

jak rozumiana jest perspektywa kontynuacji prac przez młode kadry inżynierskie z Politechniki Warszawskiej, Politechniki Poznańskiej oraz Instytutu Kolejnictwa, które uczestniczyły w opracowaniu Polsuw;

czy resort planuje sfinansowanie programu badawczego dedykowanego rozwojowi kolejnej generacji systemu (Polsuw 2.0) z myślą o napędnych zestawach kołowych, co – jak wskazuje sam resort w odpowiedzi z 24 lipca 2025 r. – jest kierunkiem rozwoju również systemu MERCAVE.

Czy Ministerstwo Infrastruktury zamierza – wzorem hiszpańskiego Biura ds. Odbudowy Ukrainy działającego przy Ministerstwie Gospodarki, Handlu i Przedsiębiorczości – powołać polską strukturę koordynującą udział polskich firm w odbudowie Ukrainy, w tym w sektorze kolejowym? Jeżeli nie – kto z polskiego rządu odpowiada obecnie za koordynację udziału polskiego przemysłu kolejowego w odbudowie ukraińskiej infrastruktury transportowej?

Proszę o przedstawienie pełnego bilansu aktywów PKP SA związanych z systemem Polsuw na dzień 30 kwietnia 2026 r., obejmującego:

wartość księgową patentu, dokumentacji konstrukcyjnej i technologicznej;

liczbę i lokalizację zachowanych, sprawnych zestawów kołowych SUW 2000 oraz Polsuw;

liczbę i stan techniczny stanowisk przestawczych (m.in. ZNTK Piła, ZNTK Poznań, Zamość-Bortatycze, Mockawa, Mościska, Dorohusk);

koszty utrzymania powyższych aktywów ponoszone przez Grupę PKP w okresie 2019-2025;

przychody Grupy PKP z eksploatacji powyższych aktywów w analogicznym okresie.

Oczekuję wyczerpujących, merytorycznych i terminowych odpowiedzi na powyższe pytania. Pragnę podkreślić, że odpowiedź wiceministra Malepszaka z 24 lipca 2025 r., choć formalnie obszerna, sprowadziła się w warstwie operacyjnej do trzech deklaracji: 1) projekt nie jest stracony, 2) PKP SA dysponuje wszystkim, co potrzeba, oraz 3) „zasadne wydaje się rozważenie wznowienia prac”. Po dziewięciu miesiącach od tych deklaracji żadna z nich nie przekształciła się w konkretne, zweryfikowalne działanie.

Tymczasem konkurencyjny system MERCAVE/ATGS – wskazany przez sam resort jako pozytywny przykład – obecnie zdobywa rynek ukraiński z bezpośrednim finansowaniem rządu Hiszpanii. To nie jest abstrakcyjna porażka technologiczna, lecz konkretna, mierzalna utrata szansy gospodarczej dla polskiego przemysłu kolejowego, dla polskich uczelni technicznych, dla polskiej polityki sąsiedztwa wschodniego oraz – przede wszystkim – dla mieszkańców województw przygranicznych (lubelskiego, podkarpackiego, podlaskiego), którzy mogliby na trwałe skorzystać z lepszych połączeń transgranicznych. Brak działania Ministerstwa Infrastruktury w tej sprawie jest – w mojej ocenie – jednym z najpoważniejszych zaniechań polityki transportowej obecnego rządu.

Z wyrazami szacunku Michał Moskal
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej