+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DPR-II.054.22.2026
Warszawa, 20 maja 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 16913 Pani Posłanki Agnieszki Buczyńskiej w sprawie
problematyki samowoli budowlanej oraz potrzeby nowelizacji przepisów prawa
budowlanego i planowania przestrzennego
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16913 Pani Posłanki Agnieszki Buczyńskiej w sprawie
problematyki samowoli budowlanej oraz potrzeby nowelizacji przepisów prawa
budowlanego i planowania przestrzennego przekazuję następujące wyjaśnienia.
Odpowiadając na pierwsze pytanie należy wyjaśnić, że Sejm RP 7 lipca 2023 r. przyjął
największą do tej pory zmianę ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.
Większość przepisów nowelizacji weszła w życie 24 września 2023 r. i stanowi pierwszy
etap długo wyczekiwanej reformy systemu planowania i zagospodarowania
przestrzennego. Celem nowelizacji jest zapewnienie zrównoważonego rozwoju kraju przy
zachowaniu ładu przestrzennego i uwzględnieniu interesu publicznego. Istotne jest
uproszczenie procesu inwestycyjnego i zwiększenie skuteczności planowania
przestrzennego.
Przyjęte przepisy zapobiegną postępującej - chaotycznej suburbanizacji i dewastacji
przestrzeni, przywrócą racjonalność procesów gospodarowania przestrzenią. Jednocześnie
ustanowią silne podstawy dla sprawnej realizacji procesów inwestycyjno-budowlanych
i zapewnią inwestorom stabilność warunków inwestowania. Uchwalone regulacje mają
na celu poprawę funkcjonowania planowania przestrzennego, by w efekcie możliwa była
racjonalizacja wydatków publicznych na rozwój i późniejszą eksploatację infrastruktury.
Nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zobligowała gminy
do sporządzenia planów ogólnych gmin – nowych opracowań planistycznych w randze
aktu prawa miejscowego, obejmujących całą gminę i sporządzanych wyłącznie w formie
cyfrowej. Dokument ten w znacznej mierze zastąpi dotychczasowe studia uwarunkowań
i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin.
Odpowiadając dalej na pytanie pierwsze uprzejmie wyjaśniam, że z informacji uzyskanych
z Ministerstwa Klimatu i Środowiska wynika, że nie jest planowana nowelizacja ustawy
z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (dalej: ustawa o odpadach) w zakresie związanym
z planowaniem przestrzennym.

-- 1 of 5 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Przepisy ustawy o odpadach określają szczegółowe obowiązki i wymagania w zakresie
gospodarowania odpadami. Jedną z podstawowych zasad dotyczących gospodarowania
odpadami jest konieczność uzyskania zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów
(art. 41 ust. 1 ustawy o odpadach). W związku z tym, każdy kto chce rozpocząć działalność
polegającą na zbieraniu lub przetwarzaniu odpadów, w pierwszej kolejności ma obowiązek
uzyskania zezwolenia oraz spełnić wymagania wynikające z ustawy o odpadach.
Instrumentem wspierającym ochronę ładu przestrzennego jest obowiązek zasięgnięcia
przez organ właściwy do wydania zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia
na przetwarzanie odpadów, opinii wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, właściwych
ze względu na miejsce prowadzenia ww. działalności. Oznacza to, że wójt, burmistrz
lub prezydent miasta ma możliwość oceny planowanej działalności pod kątem jej
zgodności z lokalnymi uwarunkowaniami przestrzennymi, w tym z przepisami prawa
miejscowego.
Należy podkreślić, że przepisy ustawy o odpadach zawierają również przesłanki
do odmowy wydania zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie
odpadów (art. 46 ustawy o odpadach). Jedną z przesłanek do odmowy jest przypadek,
gdy zamierzony sposób gospodarowania odpadami jest niezgodny z przepisami prawa,
w tym prawa miejscowego. Do tego typu przepisów w pierwszej kolejności można zaliczyć
uchwały w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, co właśnie ma
służyć ochronie ładu przestrzennego. Podsumowując, regulacje ustawy o odpadach
zawierają już rozwiązania wspierające ochronę ładu przestrzennego w kontekście
działalności polegającej na gospodarowaniu odpadami.
W odpowiedzi na pytanie drugie uprzejmie wyjaśniam, że nowelizacja ustawy
o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wprowadziła do ustawy z dnia
27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2026 r.,
poz. 538, dalej: nowelizacja upzp) art. 35a w brzmieniu: „W przypadku zmiany
zagospodarowania terenu w sposób sprzeczny z obowiązującym planem miejscowym wójt,
burmistrz albo prezydent miasta może, w drodze decyzji, zakazać właścicielowi lub
użytkownikowi wieczystemu nieruchomości zagospodarowania terenu w sposób
sprzeczny z obowiązującym planem miejscowym.” Podkreślić jednak należy, że przepis ten
ma zastosowanie jedynie do sytuacji, które nie są uregulowane przepisami szczególnymi.
Odnosząc się do kwestii przedstawionych w pytaniach 1 i 2 w zakresie dotyczącym
ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowane (Dz. U. z 2026 r. poz. 524, dalej: ustawa
Pb), należy wskazać, że kwestie samowoli budowlanej unormowane zostały w przepisach
rozdziału 5 ustawy Pb zatytułowanym „Postępowanie w sprawie rozpoczęcia
i prowadzenia robót budowlanych z naruszeniem ustawy”.
Zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy Pb w przypadku obiektu budowlanego lub jego części
będącego w budowie albo wybudowanego bez wymaganej decyzji o pozwoleniu
na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego
zgłoszenia organ nadzoru budowlanego wydaje postanowienie o wstrzymaniu budowy.
Dodatkowo, zgodnie z art. 48 ust. 2 ustawy Pb, jeżeli w wyniku budowy występuje stan
zagrożenia życia lub zdrowia ludzi, w postanowieniu o wstrzymaniu budowy organ
nadzoru budowlanego nakazuje bezzwłoczne:
1) zabezpieczenie obiektu budowlanego lub terenu, na którym prowadzona jest budowa,
oraz
2) usunięcie stanu zagrożenia.
W postanowieniu o wstrzymaniu budowy, zgodnie z art. 48 ust. 3 ustawy Pb, informuje
się o możliwości złożenia wniosku o legalizację obiektu budowlanego lub jego części oraz

-- 2 of 5 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
o konieczności wniesienia opłaty legalizacyjnej w celu uzyskania decyzji o legalizacji
obiektu. Wniosek o legalizację inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego
może złożyć w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o wstrzymaniu budowy
– zgodnie z art. 48a ust. 1 ustawy Pb.
W przypadku złożenia wniosku o legalizację organ nadzoru budowlanego nakłada,
w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie
nie krótszym niż 60 dni od dnia doręczenia tego postanowienia. Dokumentami tymi są:
1) zaświadczenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy
z ustaleniami: obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego albo decyzji o warunkach
zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu
zagospodarowania przestrzennego lub uchwał w sprawie ustalenia lokalizacji
inwestycji mieszkaniowej lub towarzyszącej,
2) oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele
budowlane składane pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie
fałszywego oświadczenia,
3) oraz w zależności od tego, czy przedmiotem legalizacji jest budowa wymagająca
decyzji o pozwoleniu na budowę lub budowa, o której mowa w art. 29 ust. 1
pkt 1-3 - dokumenty, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1, 2 i 4 oraz dwa
egzemplarze projektu technicznego albo projekt zagospodarowania działki
lub terenu - w przypadku innej niż ww. budowy.
Zgodnie z powyższym, jednym z warunków legalizacji samowoli budowlanej jest jej
zgodność z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania
przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego albo decyzji o warunkach zabudowy
i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania
przestrzennego lub uchwał w sprawie ustalenia lokalizacji inwestycji mieszkaniowej
lub towarzyszącej.
Jednocześnie z dniem 19 września 2020 r. do ustawy Pb został wprowadzony nowy
mechanizm dotyczący legalizacji ponad 20-letnich samowoli budowlanych uregulowany
w art. 49 f-49i ustawy Pb. Zgodnie z przedmiotową regulacją, jeżeli od zakończenia
budowy obiektu budowlanego wybudowanego bez wymaganego pozwolenia
lub zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia minęło co najmniej
20 lat możliwe jest zastosowanie uproszczonego trybu postępowania w sprawie legalizacji
samowoli budowlanej. W tym trybie nie pobiera się opłaty za dokonanie legalizacji obiektu
oraz nie sprawdza zgodności budowy z miejscowym planem zagospodarowania
przestrzennego. Jak wskazano w uzasadnieniu do ww. ustawy: „Nowa procedura powinna
zachęcić właścicieli do legalizacji starych samowoli budowlanych, co pozwoli uregulować
stan prawny obiektów budowlanych i zwiększyć ich bezpieczeństwo (zalegalizowane
obiekty budowlane podlegają okresowym kontrolom wynikającym z rozdziału 6 Prawa
budowlanego). (…) Podkreślić również należy, że Rada Legislacyjna zarekomendowała
zaproponowane rozwiązanie, które umożliwia legalizację obiektów budowlanych po 20
latach od ukończenia ich budowy nawet w sytuacji, gdy są one niezgodne z miejscowymi
planami zagospodarowania przestrzennego, jeśli przez minione 20 lat organ nadzoru
budowlanego nie wszczynał postępowania w sprawie wstrzymania budowy czy też decyzji
o nakazie rozbiórki. Na mocy przepisów ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym obowiązujące w dniu wejścia w życie ustawy
miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego uchwalone przed dniem 1 stycznia
1995 r. zachowały moc do czasu uchwalenia nowych planów, jednak nie dłużej niż do dnia
31 grudnia 2003 r. Tym samym obowiązujące obecnie plany to plany uchwalone po 31

-- 3 of 5 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
grudnia 2003 r., a więc plany mające nie więcej niż 15 lat. Zatem, aby zostały one
opracowane i uchwalone, konieczne było uwzględnienie w nich istniejących już wówczas
samowoli budowlanych. Przy przygotowywaniu planów miejscowych należy
zinwentaryzować przestrzeń objętej planem. Istniejące obiekty budowlane (w tym
samowole budowlane) powinny znajdować odzwierciedlenie w miejscowych planach.
Jednak, jeżeli się tak nie stało, należy domniemać, że samorząd terytorialny akceptował
istnienie obiektów samowolnie wybudowanych, ale nieobjętych w planie, bowiem nie
zgłosił do nadzoru budowlanego istnienia samowoli budowlanych przez te wszystkie lata.
Jeśli, gmina opracowując plan, nie zgłosiła do nadzoru budowlanego faktu występowania
samowoli, to znaczy, że z punktu widzenia gminy samowole te nie są sprzeczne z polityką
przestrzenną. Nie ma zatem potrzeby analizowania zgodności z planem miejscowym
starych samowoli budowlanych, skoro gminy, uchwalając plany miejscowe, akceptowały
ich występowanie na danym terenie. Należy mieć również na uwadze, że powstanie tych
samowoli nie zostało zgłoszone przez wiele lat do organu nadzoru budowlanego przez
sąsiadów danej nieruchomości, co może świadczyć o tym, że lokalna społeczność
akceptuje ich istnienie (można domniemać, że nie naruszają one interesów osób trzecich,
ładu architektonicznego oraz że wpisują się w architekturę danej przestrzeni). Wobec
powyższego wprowadzenie przepisu nakazującego badanie zgodności starych samowoli
z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zaprzeczałaby idei jakiej
przyświeca nowelizacja, a więc uproszczonej procedurze.”
Zgodnie z art. 49e ustawy Pb organ nadzoru budowlanego wydaje decyzję o rozbiórce
obiektu budowlanego lub jego części, a następnie wskazuje przypadki, gdzie przepis
ten może mieć zastosowanie. Przepis art. 49e stanowi zatem podstawę do wydania decyzji
o nakazie rozbiórki.
Należy także wskazać, że zgodnie z obowiązującym art. 52 ust. 1 ustawy Pb obowiązki,
w formie nakazów i zakazów, określone w postanowieniach i decyzjach, o których mowa
w rozdziale 5b ustawy Pb, nakłada się na inwestora. Jeżeli roboty budowlane zostały
zakończone lub wykonanie postanowienia albo decyzji przez inwestora jest niemożliwe,
obowiązki te nakłada się na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego. Natomiast
zgodnie z art. 52 ust. 2 ustawy Pb koszty związane z wykonaniem obowiązków, o których
mowa w ust. 1, ponosi inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. Warto
również zauważyć, że art. 52 ustawy Pb wskazuje, iż nakazy i zakazy, określone
w postanowieniach i decyzjach, o których mowa w niniejszym rozdziale (w tym nakazy
rozbiórki samowoli budowlanych), nakłada się w pierwszej kolejności na inwestora.
W przypadku samowoli budowlanej inwestorem jest osoba (osoby), która dokonała
samowoli budowlanej. Powyższy przepis daje więc możliwość nałożenia obowiązku
nakazu rozbiórki także na osoby, które na cudzym gruncie dopuściły się samowoli
budowlanej.
Ustawa Pb przewiduje także sankcje karne w postaci grzywny za naruszenie przepisów
prawa budowlanego, w tym także dla tego kto wykonuje roboty budowlane
w przypadkach określonych w art. 48 ust. 1, art. 50 ust. 1 pkt 1 lub 2 (zgodnie z art. 93
pkt 13 ustawy Pb).
Ministerstwo Rozwoju i Technologii, biorąc pod uwagę treść pytania trzeciego, informuje,
że nie rozważa wprowadzenia mechanizmów finansowego i kadrowego wsparcia dla gmin
w celu skutecznego przeciwdziałania samowolom budowlanym i urbanistycznym.
Wsparcie samorządów w zakresie finansowym przy sporządzaniu planów ogólnych
realizowane jest obecnie w ramach środków finansowych Krajowego Planu Odbudowy,
Inwestycja A1.3.1 mająca na celu wdrożenie reformy planowania i zagospodarowania

-- 4 of 5 --

+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
przestrzennego. Główną intencją realizowanej inwestycji jest wsparcie dla gmin
w przygotowaniu dokumentów planowania przestrzennego.
Obecnie każda gmina w Polsce, może ubiegać się o uzyskanie dofinansowania w formie
refundacji kosztów poniesionych na sporządzenie, uchwalenie i ogłoszenie planu ogólnego
gminy, miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz uchwalenie gminnego
programu rewitalizacji. Po przygotowaniu jednego z wyżej wymienionych dokumentów
gmina może złożyć stosowany wniosek i otrzymać dofinansowanie. Gmina starająca się
o dofinansowanie musi mieć szczególnie na względzie fakt, że środki finansowe
na przygotowanie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz gminnego
programu rewitalizacji zostaną przekazane tylko wówczas, jeżeli uchwalony i ogłoszony
zostanie plan ogólny gminy. Szczegółowe informacje dotyczące naboru wniosków
wraz z pełną dokumentacją konkursową znajdują się na stronie internetowej Ministerstwa
Rozwoju i Technologii.
Odpowiadając na ostatnie pytanie dotyczącej możliwości powołania stałej lub doraźnej
podkomisji sejmowej, która kompleksowo zajmie się problematyką ładu przestrzennego,
samowoli urbanistycznej i budowlanej oraz finansowania administracji publicznej w tym
obszarze, uprzejmie wyjaśniam, że w ramach Komisji Infrastruktury w Sejmie X kadencji
funkcjonuje podkomisja stała do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej
oraz poczty.
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Tomasz Lewandowski
Podsekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
w Ministerstwie Rozwoju i Technologii

-- 5 of 5 --