Interpelacja w sprawie planowanych zmian w systemie opieki nad dziećmi wymagającymi całodobowego wsparcia oraz zagrożeń wynikających z procesu deinstytucjonalizacji
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 16906
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie planowanych zmian w systemie opieki nad dziećmi wymagającymi całodobowego wsparcia oraz zagrożeń wynikających z procesu deinstytucjonalizacji
Zgłaszający: Mateusz Morawiecki
Data wpływu: 29-04-2026
Szanowna Pani Minister,
w przestrzeni publicznej pojawiają się informacje dotyczące planowanych przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej działań w ramach procesu tzw. deinstytucjonalizacji opieki nad dziećmi i osobami wymagającymi szczególnego wsparcia. Z dostępnych przekazów wynika, że proponowane rozwiązania mogą prowadzić do ograniczenia lub likwidacji funkcjonowania placówek zapewniających całodobową, wyspecjalizowaną opiekę, w tym domów prowadzonych przez organizacje społeczne i zgromadzenia zakonne.
Szczególne obawy budzi sytuacja placówek takich jak Dom Chłopaków w Broniszewicach, które od lat zapewniają profesjonalną i pełną zaangażowania opiekę dzieciom i dorosłym z ciężkimi niepełnosprawnościami i wysokimi potrzebami zdrowotnymi. Miejsca te nie pełnią wyłącznie funkcji instytucjonalnych – są domami, w których podopieczni otrzymują nie tylko opiekę medyczną, ale także stabilność emocjonalną, poczucie bezpieczeństwa i troskę.
Z przekazywanych informacji wynika, że planowane zmiany legislacyjne mogą w istotny sposób ograniczyć dostępność tego typu wsparcia dla osób najbardziej potrzebujących. W szczególności obawy budzi fakt, że nowe regulacje mogą uderzyć nie tylko w same placówki, ale przede wszystkim w rodziny – zarówno biologiczne, jak i zastępcze – które dziś w sytuacjach kryzysowych korzystają z możliwości umieszczenia dziecka w wyspecjalizowanej opiece całodobowej. W konsekwencji dzieci z niepełnosprawnościami i złożonymi potrzebami zdrowotnymi mogą zostać pozbawione realnej alternatywy wsparcia instytucjonalnego, które obecnie stanowi dla nich często jedyną formę bezpiecznej i specjalistycznej opieki.
Zgodnie z planowanymi regulacjami do domów pomocy społecznej mają trafiać wyłącznie osoby pełnoletnie. Oznacza to, że placówki dla dzieci – takie jak Dom Chłopaków – zostaną wyłączone z systemu przyjmowania nowych podopiecznych.
W związku z powyższym nasuwają się następujące pytania:
Jakie konkretne zmiany legislacyjne lub systemowe planuje wprowadzić ministerstwo w ramach procesu deinstytucjonalizacji opieki?
Czy planowane działania przewidują likwidację lub ograniczenie funkcjonowania specjalistycznych placówek całodobowej opieki nad dziećmi z niepełnosprawnościami?
Jakie alternatywne rozwiązania mają zostać zapewnione dzieciom wymagającym stałej, wysokospecjalistycznej opieki?
Czy ministerstwo przeprowadziło analizę dostępności rodzin zastępczych zdolnych do przyjęcia dzieci z tak złożonymi potrzebami zdrowotnymi i opiekuńczymi? Czy ministerstwo przygotowuje przepisy zawierające formalne procedury zobowiązujące do poszukiwania rodzin zastępczych dla dzieci z domów pomocy społecznej?
Jakie środki finansowe i organizacyjne zostaną przeznaczone na rozwój systemu wsparcia rodzin zastępczych, aby były one w stanie zapewnić opiekę na odpowiednim poziomie?
Czy przewidziano okres przejściowy oraz konsultacje społeczne z podmiotami prowadzącymi tego typu placówki?
W jaki sposób ministerstwo zamierza zagwarantować, że żadne dziecko nie zostanie pozbawione właściwej opieki w wyniku wprowadzanych zmian?
Podkreślenia wymaga fakt, że już obecnie system pieczy zastępczej zmaga się z niedoborem rodzin zastępczych, nawet dla dzieci zdrowych. Tym bardziej zasadne są obawy dotyczące możliwości zapewnienia odpowiedniej opieki dzieciom wymagającym całodobowego, specjalistycznego wsparcia.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o szczegółowe wyjaśnienia oraz przedstawienie planów, które zapewnią bezpieczeństwo i ciągłość opieki nad najbardziej potrzebującymi dziećmi.
Z wyrazami szacunku
Mateusz Morawiecki
Podsekretarz stanu Katarzyna Nowakowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7595 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.287.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16906 Pana posła Mateusza Morawieckiego, w sprawie
planowanych zmian w systemie opieki nad dziećmi wymagającymi całodobowego wsparcia
oraz zagrożeń wynikających z procesu deinstytucjonalizacji, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Całość aktualnych działań w obszarze polityki społecznej, zwłaszcza w sferze rozwoju usług
społecznych, podejmowanych jest przy uwzględnieniu idei deinstytucjonalizacji. Podejście
to jest przyjęte zarówno na szczeblu ogólnoeuropejskim, w licznych inicjatywach Unii
Europejskiej o wymiarze społecznym, jak również od lat obecne w polskiej polityce
społecznej, w planowanych i wdrażanych rozwiązaniach z zakresu zabezpieczenia
społecznego, rozwoju usług społecznych i wsparcia osób potrzebujących pomocy
w codziennym funkcjonowaniu, w tym w przyjętej uchwałą nr 135 Rady Ministrów z dnia
15 czerwca 2022 r. Strategii rozwoju usług społecznych, polityki publicznej do roku 2030
(z perspektywą do 2035 r.).
Koncepcja ta rozumiana jest jako proces dążący do zapewnienia dostępności form opieki jak
najbliżej środowiska lokalnego danej osoby. Umożliwia to realizację prawa do opieki
długoterminowej z zachowaniem godności i autonomii poszczególnych osób i rodzin. Proces
ten zakłada zagwarantowanie wyboru i prawa do niezależnej egzystencji w znanym
beneficjentom usług pomocowych środowisku tak długo, jak długo będą sobie tego życzyć
i pozostaną do tego zdolni w psychicznie, fizycznie i intelektualnie.
Celem projektu ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych
ustaw wpisanym do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pod
numerem UD315 jest zainicjowanie reformy systemu pomocy społecznej, ukierunkowanej
na zwiększenie dostępności i jakości usług społecznych, poprawę efektywności działań
pomocowych oraz zapewnienie skuteczniejszych i lepiej skoordynowanych form wsparcia
dla osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.
Bezpośrednią przyczyną podjęcia prac legislacyjnych jest konieczność dostosowania
przepisów ustawy o pomocy społecznej do aktualnych wyzwań społecznych, w tym potrzeb
wynikających z procesu deinstytucjonalizacji, rozwoju mieszkalnictwa wspomaganego
i środowiskowych form wsparcia.
Domy pomocy społecznej są i pozostaną istotnym elementem systemu wsparcia w ramach
opieki długoterminowej. Równocześnie jednak konieczne są działania zwiększające dostęp
do form wsparcia opartych o usługi środowiskowe świadczone blisko osoby ich
potrzebujących.
Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej zawiera m.in. przepisy zwiększające
dostępność i wspierające rozwój mieszkalnictwa wspomaganego.
-- 1 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Projekt ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw
przedstawiony do konsultacji publicznych zawiera przepis na podstawie, którego do domów
pomocy społecznej kierowane mogą być jedynie osoby pełnoletnie. Natomiast pozostałe
regulacje ustawy o pomocy społecznej dotyczące przebywania osób małoletnich w tego
typu placówkach pozostają niezmienione. W katalogu typów domów pomocy społecznej
pozostanie dom dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie. Przepisy
nowelizacji ustawy o pomocy społecznej nie przewidują zatem zamykania domów pomocy
społecznej.
Kierownictwo resortu rodziny stoi na stanowisku, że w przypadku kiedy rodzice nie mogą
sprawować opieki nad dzieckiem, podstawową formą wsparcia, jaką należy mu zapewnić
bez względu na stopień jego niepełnosprawności, powinno być umieszczenie w pieczy
zastępczej. Domy pomocy społecznej są często bardzo dużymi instytucjami. W Polsce
funkcjonują łącznie 103 domy pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych
intelektualnie oraz domy typu łączonego (dla osób dorosłych niepełnosprawnych
intelektualnie oraz dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie). Według stanu na
31 grudnia 2025 r. (dane wstępne ze sprawozdań resortowych, w trakcie weryfikacji) we
wszystkich placówkach przebywało łącznie 972 dzieci, przy czym w tych, w których
przebywają dzieci większość mieszkańców to osoby dorosłe (małoletni stanowią ok. 23%
wszystkich mieszkańców domów pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży
niepełnosprawnych intelektualnie i ok. 6% wszystkich mieszkańców domów typu
łączonego, tj. dla osób dorosłych niepełnosprawnych intelektualnie oraz dzieci i młodzieży
niepełnosprawnych intelektualnie).
W MRPiPS procedowany jest obecnie projekt nowelizacji ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej (UD354), który znajduje się na etapie konsultacji publicznych.
Projekt zakłada umożliwienie organizacjom pozarządowym pełnienie funkcji organizatorów
rodzinnej pieczy zastępczej, wspierającej powiaty w tworzeniu nowych miejsc w rodzinnej
pieczy zastępczej. Pozarządowy organizator rodzinnej pieczy zastępczej, po spełnieniu
określonych ustawowo wymogów, będzie pozyskiwał, szkolił i prowadził rodziny zastępcze
dla dzieci, którym powiatowe centra pomocy rodzinie nie są w stanie zapewnić miejsc
w pieczy zastępczej. Pozarządowy organizator rodzinnej pieczy zastępczej będzie też mógł
poszukiwać rodzin zastępczych m.in. dla dzieci jednocześnie umieszczonych w pieczy
zastępczej, jak i np. w domu pomocy społecznej (sytuacja tzw. podwójnych umieszczeń), tak
aby zapewnić jak największej liczbie małoletnich wychowanie w rodzinie. Projektowane
regulacje pozwolą organizacjom pozarządowym skuteczniej dbać o dobrostan dzieci i rodzin
zastępczych.
Należy podkreślić, że wiele organizacji pozarządowych cechuje wysoka motywacja do
podejmowania działań na rzecz deinstytucjonalizacji pieczy zastępczej oraz bogate
doświadczenie w zakresie pracy z rodzinami zastępczymi. Możliwość objęcia przez te
podmioty roli organizatora rodzinnej pieczy zastępczej zwiększa możliwości tworzenia
nowych miejsc w pieczy rodzinnej, także w zakresie rodzin specjalistycznych,
ukierunkowanych na pracę z dziećmi o szczególnych potrzebach.
W nowelizacji określono sposób uzyskiwania przez uprawnione podmioty możliwości
podejmowania działań pozarządowego organizatora rodzinnej pieczy zastępczej oraz: profil
podmiotów uprawnionych do składania wniosków o realizację tego zadania, zasady
prowadzenia rodzinnej pieczy zastępczej, zasady finansowania kosztów pobytu dzieci w tak
-- 2 of 3 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zorganizowanej rodzinnej pieczy zastępczej, a także mechanizmy kontroli nad działalnością
pozarządowego organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.
Kierownictwo MRPiPS zorganizowało szerokie konsultacje publiczne projektu ustawy
o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw. Zapewniam, że uwagi
zgłaszane w ramach tego procesu będą skrupulatnie analizowane. Ostateczny kształt
przepisów zależy od dalszych etapów procesu legislacyjnego.
Równolegle do prac nad nowelizacją ustawy o systemie pomocy społecznej prowadzone są
prace nad reformą systemu pieczy zastępczej oraz ustawą o asystencji osobistej. Razem
ustawy te mają sprawić by dzieci, również te z niepełnosprawnościami mogły uzyskiwać
większe wsparcie.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --