Interpelacja w sprawie obchodzenia przepisów dotyczących dostępności napojów słodzonych w szkołach
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 16892
do ministra zdrowia
w sprawie obchodzenia przepisów dotyczących dostępności napojów słodzonych w szkołach
Zgłaszający: Bartosz Józef Kownacki
Data wpływu: 29-04-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z niniejszą interpelacją w sprawie, która dotyczy zdrowia dzieci i młodzieży uczęszczających do polskich szkół, a mianowicie braku skuteczności regulacji prawnych w zakresie ograniczenia dostępu uczniów do słodkich napojów sprzedawanych w szkolnych sklepikach i automatach (tzw. rozporządzenie sklepikowe).
Nadmierne spożycie cukrów przez dzieci i młodzież jest jednym z kluczowych czynników ryzyka otyłości, cukrzycy typu 2, próchnicy zębów i innych chorób cywilizacyjnych. Polska należy do krajów o najwyższym w Europie wskaźniku otyłości wśród dzieci w wieku szkolnym. Szkoła powinna być środowiskiem promującym zdrowe nawyki żywieniowe, a nie miejscem, w którym dzieci mają swobodny dostęp do produktów o wysokiej faktycznej zawartości cukrów, formalnie jedynie spełniających wymogi rozporządzenia.
Tymczasem producenci słodkich napojów owocowych – wód smakowych, mrożonych herbat i podobnych produktów – twierdzą, że cukry zawarte w ich wyrobach pochodzą wyłącznie z naturalnie obecnych w sokach owocowych węglowodanów, a soki te dodawane są ze względu na walory smakowe lub aromatyczne, nie zaś ze względu na właściwości słodzące. Na tej podstawie ich produkty są znakowane oświadczeniem „bez dodatku cukrów“ oraz sprzedawane w szkolnych sklepikach i automatach – mimo że faktycznie zawierają znaczące ilości cukrów.
Aby tak zrobić, wystarczy, że producenci deklarują, że cukry zostały dodane z powodów innych niż słodzące. W takiej sytuacji organa kontrolne stoją przed praktycznie niemożliwym do udźwignięcia zadaniem udowodnienia intencji producenta w zakresie użycia danego składnika. Przepisy stają się przez to iluzoryczne. Napój oferowany w szkolnym automacie może zawierać znaczne ilości cukrów z soków owocowych (przykładowo: mrożona herbata z 52% zagęszczonego soku jabłkowego w składzie) i jednocześnie formalnie spełniać wymogi rozporządzenia sklepikowego, bo zawarty w nim środek spożywczy (sok owocowy) zawierający cukry formalnie nie został zastosowany ze względu na swoje właściwości słodzące.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Czy Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło analizę skuteczności nowego rozporządzenia sklepikowego z dnia 16 lutego 2026 r. (Dz. U. 2026 poz. 197) pod kątem faktycznego ograniczenia dostępu dzieci i młodzieży do słodkich napojów w placówkach oświatowych? Jeśli tak – jakie są jej wyniki?
2. Dlaczego nowe rozporządzenie sklepikowe nie wprowadza limitu zawartości cukrów ogółem dla napojów pakowanych (butelkowanych, puszkowanych, w kartonikach) sprzedawanych w szkolnych sklepikach oraz napojów gotowych do spożycia (RTU) dostępnych w automatach oraz szkolnych sklepikach, analogicznego do limitu przewidzianego dla napojów przygotowywanych na miejscu, i czym jest uzasadniona ta asymetria?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia rozważa podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do wprowadzenia obiektywnego kryterium zawartości cukrów ogółem wyrażonych w gramach na 100 ml lub na porcję, bez względu na źródło tych cukrów?
4. Jakie inne działania Ministerstwo Zdrowia planuje podjąć w celu skutecznego ograniczenia spożycia cukrów przez dzieci i młodzież w środowisku szkolnym?
Podsekretarz stanu Katarzyna Kęcka
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6666 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPN.050.17.2026.KM
Warszawa, 14 maja 2026
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 16892 w sprawie obchodzenia przepisów dotyczących
dostępności napojów słodzonych w szkołach, złożoną przez Pana Posła Bartosza
Kownackiego, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
W dniu 16 lutego 2026 r. zostało podpisane znowelizowane rozporządzenie Ministra
Zdrowia w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do sprzedaży dzieciom i
młodzieży w jednostkach systemu oświaty oraz wymagań, jakie muszą spełniać środki
spożywcze stosowane w ramach żywienia zbiorowego dzieci i młodzieży w tych
jednostkach1; rozporządzenie wejdzie w życie z dniem 1 września 2027 r. Przewidziany
okres vacatio legis służy dostosowaniu praktyki funkcjonowania szkół oraz podmiotów
prowadzących sklepiki i automaty vendingowe do nowych wymogów, a także umożliwia
przygotowanie odpowiednich materiałów informacyjnych i działań edukacyjnych.
Odpowiadając na pytanie nr 1, uprzejmie wyjaśniam, że Ministerstwo Zdrowia nie
przeprowadziło analizy skuteczności rozporządzenia „sklepikowego” z dnia 16 lutego 2026
r. w zakresie faktycznego ograniczenia dostępu dzieci i młodzieży do słodkich napojów w
placówkach oświatowych, ponieważ przepisy te nie weszły jeszcze w życie i nie podlegają
obecnie stosowaniu. Analiza skuteczności będzie możliwa dopiero po rozpoczęciu
obowiązywania regulacji i zebraniu danych dotyczących jej realnego funkcjonowania w
szkołach, w szczególności wyników kontroli oraz zmian w ofercie sklepików i automatów.
Pojawiające się sygnały o przypadkach obchodzenia lub naruszania obowiązujących już
1 https://dziennikustaw.gov.pl/DU/rok/2026/pozycja/197
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
regulacji wskazują na potrzebę wzmocnienia nadzoru i działań edukacyjnych, lecz nie
stanowią przesłanki do rozluźniania norm prawnych, których celem jest ochrona zdrowia
dzieci i młodzieży.
Odnosząc się do pytań nr 2 i 3 dotyczących dostępnego katalogu napojów sprzedawanych
w sklepikach i automatach vendingowych, wyjaśniam, że zarówno w obowiązującym stanie
prawnym, jak i w nowym rozporządzeniu „sklepikowym” nie jest dopuszczona sprzedaż w
sklepikach szkolnych ani w automatach vendingowych słodkich napojów typu cola, napojów
owocowych, wód smakowych, mrożonych herbat oraz innych podobnych produktów,
nawet jeśli ich producenci deklarują, że zawarte w nich cukry pochodzą wyłącznie z
naturalnie występujących w sokach owocowych węglowodanów. Regulacje dotyczące
żywienia w placówkach oświatowych nie przewidują możliwości kwalifikowania takich
napojów jako dopuszczonych, jeżeli zawierają one cukry dodane lub inne składniki pełniące
funkcję słodzącą – niezależnie od deklarowanego celu ich zastosowania. Przypadki
stwierdzanych naruszeń tych przepisów w ramach kontroli sanitarnych wskazują na
konieczność egzekwowania obowiązujących norm, a nie na potrzebę ich łagodzenia.
Zgodnie z przepisami w sklepikach szkolnych oraz automatach mogą być sprzedawane
wyłącznie:
soki owocowe, warzywne oraz owocowo-warzywne spełniające określone kryteria
składu,
naturalna woda mineralna nisko- lub średniozmineralizowana, woda źródlana oraz
woda stołowa,
napoje przygotowywane na miejscu pod warunkiem, że zawierają nie więcej niż 5 g
cukrów dodanych w 250 ml produktu gotowego do spożycia,
inne napoje bez dodatku cukrów i substancji słodzących.
W konsekwencji napoje typu wody smakowe, napoje owocowe, mrożone herbaty czy
podobne produkty nie spełniają kryteriów określonych w przepisach i nie mogą być
oferowane dzieciom i młodzieży w placówkach oświatowych. Stwierdzane w praktyce
przypadki oferowania takich produktów w szkołach są przejawem naruszania
obowiązujących regulacji i wymagają adekwatnej reakcji organów nadzoru, a nie zmiany
standardów na mniej restrykcyjne. Ograniczenie norm ochronnych w odpowiedzi na ich
łamanie prowadziłoby do pogorszenia poziomu ochrony zdrowia uczniów i byłoby
sprzeczne z celem regulacji, jakim jest zmniejszenie spożycia napojów i produktów o
wysokiej zawartości cukru przez dzieci i młodzież.
Na koniec pragnę poinformować, że Ministerstwo Zdrowia nieustannie prowadzi działania
ukierunkowane na ograniczenie spożycia żywności o niskiej wartości odżywczej wśród
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
dzieci i młodzieży, łącząc instrumenty regulacyjne z działaniami edukacyjnymi. Obecnie
trwają prace nad nowym Narodowym Programem Zdrowia, w ramach którego przewiduje
się dalsze wzmacnianie działań edukacyjnych, profilaktycznych i regulacyjnych dotyczących
zdrowego żywienia. W dotychczasowych edycjach Narodowego Programu Zdrowia
realizowano liczne zadania służące poprawie nawyków żywieniowych dzieci i młodzieży,
obejmujące m.in. kampanie informacyjne, działania środowiskowe oraz wsparcie dla szkół
w zakresie kształtowania zdrowych wyborów żywieniowych; podkreśla się, że skuteczność
takich programów rośnie, gdy obejmują one zarówno dzieci, jak i rodziców.
Szczególną rolę odgrywa tu Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, które prowadzi
działania edukacyjne skierowane do uczniów, rodziców i kadry pedagogicznej, wspierając
kształtowanie trwałych, prozdrowotnych nawyków żywieniowych. Należy podkreślić, że
skuteczne ograniczanie spożycia cukrów przez dzieci i młodzież wymaga współpracy
międzyresortowej, w szczególności z resortem edukacji oraz rolnictwa, oraz ścisłej
koordynacji działań organów nadzoru z inicjatywami edukacyjnymi. Środowisko szkolne
jest miejscem, w którym – przy ścisłym przestrzeganiu obowiązujących przepisów oraz
prowadzeniu działań informacyjnych – można w sposób systemowy i długofalowy
upowszechniać zasady prawidłowego żywienia oraz uświadamiać dzieciom i ich opiekunom
konsekwencje zdrowotne nadmiernego spożycia cukrów.
W związku z tym Ministerstwo Zdrowia planuje kontynuować i rozwijać działania
edukacyjne i środowiskowe, równolegle z doskonaleniem mechanizmów kontroli i
egzekwowania przepisów, tak aby ograniczenie spożycia cukrów wśród najmłodszych było
skuteczne, trwałe i oparte na współpracy wielu instytucji. Założeniem tych działań jest
wzmocnienie przestrzegania przyjętych standardów, a nie ich osłabianie, nawet jeśli w
praktyce stwierdzane są przypadki ich naruszania
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Katarzyna Kęcka
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --