Interpelacja nr 16890
Interpelacja w sprawie przewlekłości postępowań o ubezwłasnowolnienie osób pełnoletnich
Zgłaszający:
•
Adresat:
Sprawiedliwość i Sądy (85%)
Cyfryzacja i Technologie (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przewlekłości postępowań o ubezwłasnowolnienie osób pełnoletnich
Interpelacja nr 16890
do ministra sprawiedliwości
w sprawie przewlekłości postępowań o ubezwłasnowolnienie osób pełnoletnich
Zgłaszający: Dorota Łoboda, Alicja Łepkowska-Gołaś, Jolanta Niezgodzka
Data wpływu: 29-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura docierają sygnały od rodzin oraz opiekunów osób z niepełnosprawnościami dotyczące długiego czasu trwania postępowań sądowych w sprawach o ubezwłasnowolnienie osób osiągających pełnoletność, które ze względu na stan zdrowia nie są w stanie samodzielnie podejmować czynności prawnych.
Z przekazywanych mi relacji wynika, że te postępowania w wielu przypadkach trwają ponad rok, mimo że wnioski składane są z odpowiednim wyprzedzeniem. W praktyce prowadzi to do powstania poważnej luki prawnej w momencie osiągnięcia pełnoletności przez osobę wymagającą stałej opieki. Rodzice lub dotychczasowi opiekunowie tracą możliwość podejmowania decyzji w jej imieniu. W konsekwencji nie mogą oni podejmować decyzji medycznych ani finansowych, uzyskiwać dostępu do należnych świadczeń czy zapewnić ciągłości leczenia.
Sytuacja ta stwarza realne zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa osób wymagających stałej opieki. Jednocześnie ich rodziny pozostają w stanie niepewności co do swojej sytuacji prawnej, nie wiedząc, kiedy postępowanie zostanie zakończone i kiedy możliwe będzie uregulowanie spraw opiekuńczych. Powoduje to znaczny stres oraz poczucie braku bezpieczeństwa prawnego.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie były średnie oraz maksymalne czasy trwania postępowań dotyczących ubezwłasnowolnienia w Polsce w ostatnich latach?
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Sprawiedliwości w celu ograniczenia przewlekłości postępowań w tego rodzaju sprawach?
Czy są planowane zmiany organizacyjne lub proceduralne, które umożliwią szybsze rozpoznawanie spraw o ubezwłasnowolnienie na obecnym etapie funkcjonowania systemu?
Czy jest rozważane wprowadzenie szczególnych, przyspieszonych trybów rozpoznawania spraw w sytuacjach, gdy osoba, której dotyczy wniosek, zbliża się do osiągnięcia pełnoletności?
Czy jest analizowana możliwość usprawnienia postępowań przez lepsze wykorzystanie danych już zgromadzonych w systemach publicznych, w szczególności dokumentacji medycznej oraz orzeczeń o niepełnosprawności, w celu ograniczenia konieczności ich ponownego gromadzenia i przyspieszenia procedur?
Problem ten ma charakter systemowy i dotyka szczególnie wrażliwej grupy obywateli oraz ich rodzin, które sprawują stałą opiekę nad osobami zależnymi przy jednoczesnym braku sprawnych i skutecznych narzędzi prawnych. Wiem, że Ministerstwo Sprawiedliwości planuje zastąpienie instytucji ubezwłasnowolnienia wspieranym podejmowaniem decyzji, ale osoby, które zwracają się do mnie, potrzebują decyzji teraz na obecnym etapie funkcjonowania systemu. Zasadne wydaje się pilne podjęcie działań usprawniających funkcjonowanie postępowań w tym obszarze, niezależnie od planowanych zmian dotyczących samej instytucji ubezwłasnowolnienia.
Z wyrazami szacunku
Interpelacja nr 16890
do ministra sprawiedliwości
w sprawie przewlekłości postępowań o ubezwłasnowolnienie osób pełnoletnich
Zgłaszający: Dorota Łoboda, Alicja Łepkowska-Gołaś, Jolanta Niezgodzka
Data wpływu: 29-04-2026
Szanowny Panie Ministrze,
do mojego biura docierają sygnały od rodzin oraz opiekunów osób z niepełnosprawnościami dotyczące długiego czasu trwania postępowań sądowych w sprawach o ubezwłasnowolnienie osób osiągających pełnoletność, które ze względu na stan zdrowia nie są w stanie samodzielnie podejmować czynności prawnych.
Z przekazywanych mi relacji wynika, że te postępowania w wielu przypadkach trwają ponad rok, mimo że wnioski składane są z odpowiednim wyprzedzeniem. W praktyce prowadzi to do powstania poważnej luki prawnej w momencie osiągnięcia pełnoletności przez osobę wymagającą stałej opieki. Rodzice lub dotychczasowi opiekunowie tracą możliwość podejmowania decyzji w jej imieniu. W konsekwencji nie mogą oni podejmować decyzji medycznych ani finansowych, uzyskiwać dostępu do należnych świadczeń czy zapewnić ciągłości leczenia.
Sytuacja ta stwarza realne zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa osób wymagających stałej opieki. Jednocześnie ich rodziny pozostają w stanie niepewności co do swojej sytuacji prawnej, nie wiedząc, kiedy postępowanie zostanie zakończone i kiedy możliwe będzie uregulowanie spraw opiekuńczych. Powoduje to znaczny stres oraz poczucie braku bezpieczeństwa prawnego.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Jakie były średnie oraz maksymalne czasy trwania postępowań dotyczących ubezwłasnowolnienia w Polsce w ostatnich latach?
Jakie działania podejmuje Ministerstwo Sprawiedliwości w celu ograniczenia przewlekłości postępowań w tego rodzaju sprawach?
Czy są planowane zmiany organizacyjne lub proceduralne, które umożliwią szybsze rozpoznawanie spraw o ubezwłasnowolnienie na obecnym etapie funkcjonowania systemu?
Czy jest rozważane wprowadzenie szczególnych, przyspieszonych trybów rozpoznawania spraw w sytuacjach, gdy osoba, której dotyczy wniosek, zbliża się do osiągnięcia pełnoletności?
Czy jest analizowana możliwość usprawnienia postępowań przez lepsze wykorzystanie danych już zgromadzonych w systemach publicznych, w szczególności dokumentacji medycznej oraz orzeczeń o niepełnosprawności, w celu ograniczenia konieczności ich ponownego gromadzenia i przyspieszenia procedur?
Problem ten ma charakter systemowy i dotyka szczególnie wrażliwej grupy obywateli oraz ich rodzin, które sprawują stałą opiekę nad osobami zależnymi przy jednoczesnym braku sprawnych i skutecznych narzędzi prawnych. Wiem, że Ministerstwo Sprawiedliwości planuje zastąpienie instytucji ubezwłasnowolnienia wspieranym podejmowaniem decyzji, ale osoby, które zwracają się do mnie, potrzebują decyzji teraz na obecnym etapie funkcjonowania systemu. Zasadne wydaje się pilne podjęcie działań usprawniających funkcjonowanie postępowań w tym obszarze, niezależnie od planowanych zmian dotyczących samej instytucji ubezwłasnowolnienia.
Z wyrazami szacunku
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9680 znaków
+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.253.2026
Warszawa, 23 czerwca 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 16890 Posłanek Doroty Łobody, Alicji
Łepkowskiej-Gołaś i Jolanty Niezgodzkiej w sprawie przewlekłości postępowań
o ubezwłasnowolnienie osób pełnoletnich.
Ad 1
W załączeniu przekazuję dane statystyczne dotyczące:
ewidencji spraw o ubezwłasnowolnienie w sądach okręgowych – I instancja
w latach 2020-2025;
ewidencji spraw o ubezwłasnowolnienie w sądach apelacyjnych – II instancja
w latach 2020-2025.
Zestawienia zawierają:
Wskaźnik pozostałości (w miesiącach) - jest odniesieniem liczby spraw
pozostających do załatwienia do przeciętnego miesięcznego wpływu w danym
okresie sprawozdawczym lub w okresie działania jednostki sprawozdawczej.
Wskaźnik czasu trwania postępowania (według metodologii CEPEJ) (w dniach) –
jest odniesieniem liczby spraw pozostających do załatwienia na następny okres
statystyczny do przeciętnego załatwienia spraw w danym okresie statystycznym
lub okresie działania jednostki sprawozdawczej – (365 dni – rok). Wskaźnik ten
interpretuje się w ten sposób, że im więcej spraw jest załatwionych w danym
-- 1 of 6 --
2
okresie tym mniej spraw pozostaje niezałatwionych, to przeciętny czas
załatwiania spraw w sądzie w kolejnym okresie sprawozdawczym będzie krótszy.
Ad 2 – 5
Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi prace analityczno-koncepcyjne oraz legislacyjne
mające na celu usprawnienie postępowań sądowych. Efektem prac jest m.in. projekt
ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, który ma na celu zastąpienie
instytucji ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania decyzji (UD80)1.
Od dnia wejścia w życie ustawy pełną zdolność do czynności prawnych posiadać będzie
każda osoba pełnoletnia. Zdolność ta nie będzie mogła zostać ograniczona ani odebrana
na skutek jakiegokolwiek zdarzenia prawnego, w tym orzeczenia sądu. W odniesieniu
do osób, które ze względu na swój stan, obiektywnie nie mogą samodzielnie prowadzić
swoich spraw projekt przewiduje cztery instrumenty wspieranego podejmowania decyzji:
1) asystenta prawnego – działającego na podstawie umowy o asystę prawną, zawieranej
pomiędzy osobą wspieraną a asystentem. Wsparcie asystenta prawnego będzie
obejmowało wyłącznie działania faktyczne, pomagające samodzielnie dokonywać
czynności prawne przez osobę wspieraną;
2) kuratora wspierającego – działającego analogicznie jak asystent prawny, jednakże
ustanawianego przez sąd, głównie na wniosek osoby potrzebującej takiego wsparcia;
3) kuratora reprezentującego – działającego wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu
i w granicach wskazanych w tym orzeczeniu. Jest to instrument wsparcia przeznaczony
dla osób, których stan uniemożliwia im samodzielnie dokonywanie czynności prawnych.
4) pełnomocnika rejestrowanego – działającego na podstawie nowego typu
pełnomocnictwa, udzielanego na przyszłość, na wypadek niemożności samodzielnego
kierowania swoim postępowaniem, ze względu na stan zdrowia.
Problematyka podniesiona w treści interpelacji, a zatem luka prawna obejmująca
brak właściwej reprezentacji osoby pełnoletniej pomiędzy chwilą wniesienia wniosku
o ubezwłasnowolnianie a prawomocnym ustanowieniem opiekuna prawnego,
zdezaktualizuje się po wejściu w życie projektowanej ustawy.
Zgodnie z projektowanym brzmieniem art. 16 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks
cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm., dalej ,,k.c.”) dla osoby pełnoletniej
1 https://legislacja.gov.pl/projekt/12392502
-- 2 of 6 --
3
potrzebującej wsparcia w zakresie, w jakim nie jest w stanie postrzegać lub oceniać
rzeczywistości albo samodzielnie kierować swoim postępowaniem, sąd ustanawiać będzie
kuratora reprezentującego, jeżeli jest to konieczne dla ochrony praw lub interesów takiej
osoby.
Kurator reprezentujący będzie mógł być ustanowiony do załatwienia konkretnej sprawy,
prowadzenia spraw określonego rodzaju, a nawet prowadzenia wszelkich spraw. Sąd
określać będzie rodzaj spraw, w których kurator będzie mógł działać w imieniu osoby, dla
której zostanie ustanowiony lub w których ta osoba będzie mogła działać za zgodą
kuratora. Postępowanie o ustanowienie kuratora reprezentującego toczyć się będzie
przed sądem opiekuńczym.
Według obecnych przepisów, po prawomocnym orzeczeniu ubezwłasnowolnienia przez
sąd okręgowy, wszczynane jest przez sąd opiekuńczy postępowanie o ustanowienia
opiekuna prawnego (względnie kuratora osoby ubezwłasnowolnionej częściowo).
Dopiero po prawomocnym zakończeniu drugiego postępowania osoba
ubezwłasnowolniona uzyskuje reprezentację w osobie opiekuna prawnego/kuratora.
Wyjątek stanowią sytuacje, w których ustanowiono doradcę tymczasowego albo wydano
postanowienie zabezpieczające. Po wejściu w życie projektowanych przepisów toczyć się
będzie jedno postępowania, którego celem będzie ustanowienie reprezentanta dla osoby
potrzebującej wsparcia.
Ponadto projekt przewiduje możliwość ustanowienia, w toku postępowania
o ustanowienie kuratora reprezentującego, doradcy tymczasowego. Zakres działania
doradcy tymczasowego określać będzie sąd w postanowieniu o jego ustanowieniu.
Do doradcy tymczasowego stosować się będzie odpowiednio przepisy o kuratorze
reprezentującym. Na etapie prowadzenia postępowania będzie zatem istniała możliwość
zabezpieczenia praw i interesów osoby, której postępowanie będzie dotyczyć. Należy
przypuszczać, że projektowane rozwiązanie spowoduje skrócenie czasu uzyskania przez
osobę potrzebującą wsparcia właściwej reprezentacji, w porównaniu z modelem
aktualnie funkcjonującym. Obecnie brak jest możliwości przewidywania czasu trwania
postępowań w przedmiocie kurateli reprezentującej.
Należy również wskazać, że w omawianym projekcie ustawy planuje się dodanie § 7 i 8
w art. 117 w następującym brzmieniu:
-- 3 of 6 --
4
„§7. W przypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może z urzędu dla osoby fizycznej
ustanowić adwokata lub radcę prawnego.
§8. Adwokat lub radca prawny zawiadamia właściwy sąd, że osoba fizyczna, dla której
został ustanowiony zgodnie z § 7, potrzebuje wsparcia, o którym mowa w art. 16 § 1
ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.)”;
W uzasadnieniu do projektu wskazano, że powyższa zmiana wprowadzi możliwości
ustanowienia dla strony z urzędu adwokata lub radcy prawnego w wypadkach szczególnie
uzasadnionych. We wszystkich sprawach, w których stan zdrowia uczestnika czyni go
niezdolnym do podjęcia efektywnych czynności procesowych sąd będzie miał takie
uprawnienie. Dany wyjątek będzie miał zastosowanie tylko w stosunku do osób
fizycznych.
W projektowanym §8 planuje się również uregulowanie sytuacji, kiedy to w ocenie
pełnomocnika z urzędu osoba fizyczna, dla której został ustanowiony zgodnie z §7,
potrzebuje wsparcia (ustanowienia kuratora reprezentującego), o którym mowa w art.
16 § 1 k.c., wówczas będzie on zobowiązany do zawiadamiania o tym właściwy sąd.
Przepis ma na celu podjęcie wszelkich działań przez sąd, tak aby zapewnić osobie
potrzebującej wsparcia adekwatną pomoc.
Projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (UD 80) 13 maja
2026 roku został skierowany do rozpatrzenia przez Radę Ministrów. Z uwagi na wielość
zmian w obowiązujących przepisach prawa, jakie wprowadza wskazany projekt, na
obecnym etapie trudno jest oszacować czas trwania prac parlamentarnych nad
projektem. Projekt przewiduje roczne vacatio legis.
Wśród efektów prowadzonych prac nad rozwiązaniami mającymi na celu przyśpieszenie
postępowań cywilnych oraz skrócenie rozpoznawania spraw cywilnych należy wskazać
również na ustawę z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania
cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2025 poz. 1172).
Zgodnie z treścią przywołanej ustawy, od 1 marca 2026 r. w postępowaniu cywilnym
określone podmioty mogą wnosić enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę w art.
1251 § 2 pisma procesowe przez Portal Informacyjny Sądów Powszechnych (dalej: PI).
Dla adwokatów, radców prawnych, rzeczników patentowych, Prokuratorii Generalnej RP
-- 4 of 6 --
5
lub prokuratorów oznacza to okazję do elektronicznego wnoszenia m.in.: apelacji, zażaleń
(poza zażaleniami do Sądu Najwyższego), wniosków o doręczenie uzasadnienia wraz
z uzasadnieniem, zgłoszenia się do udziału w sprawie, zgody na mediację, wniosków
o nadanie klauzuli wykonalności (z przewidzianymi wyjątkami). Natomiast od 1 marca
2027 r. elektroniczne wnoszenie takich pism procesowych przez podmioty wskazane w
art. 125 (1) § 2 k.p.c. stanie się obowiązkowe. Pisma złożone w innej formie nie będą
wywoływały skutków prawnych.
Od 1 czerwca 2026 roku rozszerzony zostanie katalog podmiotów, którym sąd będzie
doręczał pisma sądowe wyłącznie przez umieszczenie ich treści w PI w sposób
umożliwiający uzyskanie przez odbiorcę dokumentu potwierdzającego doręczenie.
Na mocy tej ustawy – od 1 marca 2026 r. – jest możliwe składanie pełnomocnictw
w postaci elektronicznej – opatrzonych podpisem zaufanym, osobistym
lub kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Pozwoliło to wyeliminować szereg
wątpliwości i różną praktykę sądów dotyczących akceptowania pełnomocnictw
opatrzonych podpisem elektronicznym. Zmiana jest kolejnym etapem cyfryzacji wymiaru
sprawiedliwości i służy usprawnieniu postępowań sądowych.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
W załączeniu:
-- 5 of 6 --
6
Ewidencja spraw o ubezwłasnowolnienie w sądach okręgowych – I instancja w latach
2020-2025
-- 6 of 6 --
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.253.2026
Warszawa, 23 czerwca 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 16890 Posłanek Doroty Łobody, Alicji
Łepkowskiej-Gołaś i Jolanty Niezgodzkiej w sprawie przewlekłości postępowań
o ubezwłasnowolnienie osób pełnoletnich.
Ad 1
W załączeniu przekazuję dane statystyczne dotyczące:
ewidencji spraw o ubezwłasnowolnienie w sądach okręgowych – I instancja
w latach 2020-2025;
ewidencji spraw o ubezwłasnowolnienie w sądach apelacyjnych – II instancja
w latach 2020-2025.
Zestawienia zawierają:
Wskaźnik pozostałości (w miesiącach) - jest odniesieniem liczby spraw
pozostających do załatwienia do przeciętnego miesięcznego wpływu w danym
okresie sprawozdawczym lub w okresie działania jednostki sprawozdawczej.
Wskaźnik czasu trwania postępowania (według metodologii CEPEJ) (w dniach) –
jest odniesieniem liczby spraw pozostających do załatwienia na następny okres
statystyczny do przeciętnego załatwienia spraw w danym okresie statystycznym
lub okresie działania jednostki sprawozdawczej – (365 dni – rok). Wskaźnik ten
interpretuje się w ten sposób, że im więcej spraw jest załatwionych w danym
-- 1 of 6 --
2
okresie tym mniej spraw pozostaje niezałatwionych, to przeciętny czas
załatwiania spraw w sądzie w kolejnym okresie sprawozdawczym będzie krótszy.
Ad 2 – 5
Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi prace analityczno-koncepcyjne oraz legislacyjne
mające na celu usprawnienie postępowań sądowych. Efektem prac jest m.in. projekt
ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji, który ma na celu zastąpienie
instytucji ubezwłasnowolnienia modelem wspieranego podejmowania decyzji (UD80)1.
Od dnia wejścia w życie ustawy pełną zdolność do czynności prawnych posiadać będzie
każda osoba pełnoletnia. Zdolność ta nie będzie mogła zostać ograniczona ani odebrana
na skutek jakiegokolwiek zdarzenia prawnego, w tym orzeczenia sądu. W odniesieniu
do osób, które ze względu na swój stan, obiektywnie nie mogą samodzielnie prowadzić
swoich spraw projekt przewiduje cztery instrumenty wspieranego podejmowania decyzji:
1) asystenta prawnego – działającego na podstawie umowy o asystę prawną, zawieranej
pomiędzy osobą wspieraną a asystentem. Wsparcie asystenta prawnego będzie
obejmowało wyłącznie działania faktyczne, pomagające samodzielnie dokonywać
czynności prawne przez osobę wspieraną;
2) kuratora wspierającego – działającego analogicznie jak asystent prawny, jednakże
ustanawianego przez sąd, głównie na wniosek osoby potrzebującej takiego wsparcia;
3) kuratora reprezentującego – działającego wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu
i w granicach wskazanych w tym orzeczeniu. Jest to instrument wsparcia przeznaczony
dla osób, których stan uniemożliwia im samodzielnie dokonywanie czynności prawnych.
4) pełnomocnika rejestrowanego – działającego na podstawie nowego typu
pełnomocnictwa, udzielanego na przyszłość, na wypadek niemożności samodzielnego
kierowania swoim postępowaniem, ze względu na stan zdrowia.
Problematyka podniesiona w treści interpelacji, a zatem luka prawna obejmująca
brak właściwej reprezentacji osoby pełnoletniej pomiędzy chwilą wniesienia wniosku
o ubezwłasnowolnianie a prawomocnym ustanowieniem opiekuna prawnego,
zdezaktualizuje się po wejściu w życie projektowanej ustawy.
Zgodnie z projektowanym brzmieniem art. 16 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks
cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm., dalej ,,k.c.”) dla osoby pełnoletniej
1 https://legislacja.gov.pl/projekt/12392502
-- 2 of 6 --
3
potrzebującej wsparcia w zakresie, w jakim nie jest w stanie postrzegać lub oceniać
rzeczywistości albo samodzielnie kierować swoim postępowaniem, sąd ustanawiać będzie
kuratora reprezentującego, jeżeli jest to konieczne dla ochrony praw lub interesów takiej
osoby.
Kurator reprezentujący będzie mógł być ustanowiony do załatwienia konkretnej sprawy,
prowadzenia spraw określonego rodzaju, a nawet prowadzenia wszelkich spraw. Sąd
określać będzie rodzaj spraw, w których kurator będzie mógł działać w imieniu osoby, dla
której zostanie ustanowiony lub w których ta osoba będzie mogła działać za zgodą
kuratora. Postępowanie o ustanowienie kuratora reprezentującego toczyć się będzie
przed sądem opiekuńczym.
Według obecnych przepisów, po prawomocnym orzeczeniu ubezwłasnowolnienia przez
sąd okręgowy, wszczynane jest przez sąd opiekuńczy postępowanie o ustanowienia
opiekuna prawnego (względnie kuratora osoby ubezwłasnowolnionej częściowo).
Dopiero po prawomocnym zakończeniu drugiego postępowania osoba
ubezwłasnowolniona uzyskuje reprezentację w osobie opiekuna prawnego/kuratora.
Wyjątek stanowią sytuacje, w których ustanowiono doradcę tymczasowego albo wydano
postanowienie zabezpieczające. Po wejściu w życie projektowanych przepisów toczyć się
będzie jedno postępowania, którego celem będzie ustanowienie reprezentanta dla osoby
potrzebującej wsparcia.
Ponadto projekt przewiduje możliwość ustanowienia, w toku postępowania
o ustanowienie kuratora reprezentującego, doradcy tymczasowego. Zakres działania
doradcy tymczasowego określać będzie sąd w postanowieniu o jego ustanowieniu.
Do doradcy tymczasowego stosować się będzie odpowiednio przepisy o kuratorze
reprezentującym. Na etapie prowadzenia postępowania będzie zatem istniała możliwość
zabezpieczenia praw i interesów osoby, której postępowanie będzie dotyczyć. Należy
przypuszczać, że projektowane rozwiązanie spowoduje skrócenie czasu uzyskania przez
osobę potrzebującą wsparcia właściwej reprezentacji, w porównaniu z modelem
aktualnie funkcjonującym. Obecnie brak jest możliwości przewidywania czasu trwania
postępowań w przedmiocie kurateli reprezentującej.
Należy również wskazać, że w omawianym projekcie ustawy planuje się dodanie § 7 i 8
w art. 117 w następującym brzmieniu:
-- 3 of 6 --
4
„§7. W przypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może z urzędu dla osoby fizycznej
ustanowić adwokata lub radcę prawnego.
§8. Adwokat lub radca prawny zawiadamia właściwy sąd, że osoba fizyczna, dla której
został ustanowiony zgodnie z § 7, potrzebuje wsparcia, o którym mowa w art. 16 § 1
ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 z późn. zm.)”;
W uzasadnieniu do projektu wskazano, że powyższa zmiana wprowadzi możliwości
ustanowienia dla strony z urzędu adwokata lub radcy prawnego w wypadkach szczególnie
uzasadnionych. We wszystkich sprawach, w których stan zdrowia uczestnika czyni go
niezdolnym do podjęcia efektywnych czynności procesowych sąd będzie miał takie
uprawnienie. Dany wyjątek będzie miał zastosowanie tylko w stosunku do osób
fizycznych.
W projektowanym §8 planuje się również uregulowanie sytuacji, kiedy to w ocenie
pełnomocnika z urzędu osoba fizyczna, dla której został ustanowiony zgodnie z §7,
potrzebuje wsparcia (ustanowienia kuratora reprezentującego), o którym mowa w art.
16 § 1 k.c., wówczas będzie on zobowiązany do zawiadamiania o tym właściwy sąd.
Przepis ma na celu podjęcie wszelkich działań przez sąd, tak aby zapewnić osobie
potrzebującej wsparcia adekwatną pomoc.
Projekt ustawy o instrumentach wspieranego podejmowania decyzji (UD 80) 13 maja
2026 roku został skierowany do rozpatrzenia przez Radę Ministrów. Z uwagi na wielość
zmian w obowiązujących przepisach prawa, jakie wprowadza wskazany projekt, na
obecnym etapie trudno jest oszacować czas trwania prac parlamentarnych nad
projektem. Projekt przewiduje roczne vacatio legis.
Wśród efektów prowadzonych prac nad rozwiązaniami mającymi na celu przyśpieszenie
postępowań cywilnych oraz skrócenie rozpoznawania spraw cywilnych należy wskazać
również na ustawę z 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania
cywilnego, ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2025 poz. 1172).
Zgodnie z treścią przywołanej ustawy, od 1 marca 2026 r. w postępowaniu cywilnym
określone podmioty mogą wnosić enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę w art.
1251 § 2 pisma procesowe przez Portal Informacyjny Sądów Powszechnych (dalej: PI).
Dla adwokatów, radców prawnych, rzeczników patentowych, Prokuratorii Generalnej RP
-- 4 of 6 --
5
lub prokuratorów oznacza to okazję do elektronicznego wnoszenia m.in.: apelacji, zażaleń
(poza zażaleniami do Sądu Najwyższego), wniosków o doręczenie uzasadnienia wraz
z uzasadnieniem, zgłoszenia się do udziału w sprawie, zgody na mediację, wniosków
o nadanie klauzuli wykonalności (z przewidzianymi wyjątkami). Natomiast od 1 marca
2027 r. elektroniczne wnoszenie takich pism procesowych przez podmioty wskazane w
art. 125 (1) § 2 k.p.c. stanie się obowiązkowe. Pisma złożone w innej formie nie będą
wywoływały skutków prawnych.
Od 1 czerwca 2026 roku rozszerzony zostanie katalog podmiotów, którym sąd będzie
doręczał pisma sądowe wyłącznie przez umieszczenie ich treści w PI w sposób
umożliwiający uzyskanie przez odbiorcę dokumentu potwierdzającego doręczenie.
Na mocy tej ustawy – od 1 marca 2026 r. – jest możliwe składanie pełnomocnictw
w postaci elektronicznej – opatrzonych podpisem zaufanym, osobistym
lub kwalifikowanym podpisem elektronicznym. Pozwoliło to wyeliminować szereg
wątpliwości i różną praktykę sądów dotyczących akceptowania pełnomocnictw
opatrzonych podpisem elektronicznym. Zmiana jest kolejnym etapem cyfryzacji wymiaru
sprawiedliwości i służy usprawnieniu postępowań sądowych.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
W załączeniu:
-- 5 of 6 --
6
Ewidencja spraw o ubezwłasnowolnienie w sądach okręgowych – I instancja w latach
2020-2025
-- 6 of 6 --