Interpelacja w sprawie nowelizacji ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w celu prawnego i symbolicznego uhonorowania tzw. Dzieci Wojny
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 16886
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie nowelizacji ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w celu prawnego i symbolicznego uhonorowania tzw. Dzieci Wojny
Zgłaszający: Patryk Wicher, Andrzej Adamczyk, Władysław Kurowski, Rafał Bochenek, Józefa Szczurek-Żelazko, Jarosław Krajewski, Tadeusz Chrzan, Anna Dąbrowska-Banaszek, Katarzyna Sójka, Fryderyk Sylwester Kapinos, Agnieszka Anna Soin, Ewa Leniart, Grzegorz Lorek, Dariusz Matecki, Bartłomiej Dorywalski, Bartłomiej Wróblewski, Agnieszka Górska, Jacek Sasin, Zbigniew Hoffmann, Michał Moskal, Marek Wesoły, Przemysław Drabek, Dariusz Stefaniuk
Data wpływu: 29-04-2026
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie, która stanowi niezrealizowany dotąd dług moralny i historyczny państwa polskiego wobec jednego z najbardziej pokrzywdzonych, a zarazem najmniej dostrzeżonych w polskim prawie pokoleń – tzw. Dzieci Wojny.
Mimo upływu blisko ośmiu dekad od zakończenia II wojny światowej, polski system prawny, w szczególności ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wciąż posiada istotną lukę. Brakuje w niej aktu prawnego uznania i dowartościowania obywateli polskich, którzy w okresie od 1 września 1939 roku do 8 maja 1945 roku byli osobami małoletnimi (urodzili się w tym czasie lub nie ukończyli 18. roku życia w dniu wybuchu wojny).
Zgodnie z szacunkami historyków oraz badaniami m.in. Instytutu Pamięci Narodowej, bilans strat wśród najmłodszych obywateli Rzeczypospolitej jest wstrząsający:
Prawie 2 miliony 200 tysięcy polskich dzieci straciło życie w wyniku działań wojennych, eksterminacji i warunków okupacyjnych.
Około 1,5 miliona dzieci zostało sierotami lub półsierotami.
Ponad 700 tysięcy odniosło rany, zostało okaleczonych lub do końca życia zmagało się z fizycznymi i psychicznymi następstwami wojny.
Około 200 tysięcy polskich dzieci zostało brutalnie porwanych w ramach zbrodniczej akcji germanizacyjnej i wywiezionych do III Rzeszy. Zdecydowana większość z nich nigdy nie powróciła do ojczyzny, tracąc swoją tożsamość i rodziny.
Dzieci te, choć często nie były więźniami obozów koncentracyjnych w ścisłym tego słowa znaczeniu, padły ofiarą systemowej przemocy, głodu, strachu i pozbawienia prawa do edukacji oraz beztroskiego dzieciństwa. Samo życie i dorastanie w realiach brutalnej okupacji niemieckiej i sowieckiej było formą bezprecedensowej represji.
Pragnę z całą mocą podkreślić, że celem niniejszej inicjatywy nie jest generowanie wielomiliardowych obciążeń dla budżetu państwa. Rozumiem obawy, które w przeszłości paraliżowały podobne inicjatywy. Moim celem jest wprowadzenie zmian o charakterze ustawowo-deklaratoryjnym i symbolicznym. Chodzi o stworzenie w ustawie wyraźnego zapisu, który zdefiniuje status Dziecka Wojny i przywróci im należną godność oraz pamięć w oficjalnej narracji historyczno-prawnej państwa polskiego, na równi (w sensie szacunku i uznania faktu pokrzywdzenia) z innymi grupami wymienionymi w ustawie.
To pokolenie odchodzi. Ich głos jest coraz cichszy, a naszym obowiązkiem, jako ustawodawców, jest oddanie im sprawiedliwości poprzez trwały ślad w prawie Rzeczypospolitej.
Biorąc pod uwagę powyższe kieruję do Pani Minister następujące pytania:
Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej we współpracy z Urzędem do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych widzi celowość i zasadność znowelizowania ustawy o kombatantach, aby umieścić w niej prawną definicję statusu Dzieci Wojny?
Czy ministerstwo dysponuje aktualnymi analizami prawnymi dotyczącymi możliwości wprowadzenia takiego statusu o charakterze wyłącznie (lub głównie) honorowym, co wyeliminowałoby dotychczasowe blokady finansowe i argumenty powołujące się na ograniczenia budżetowe?
Czy ministerstwo jest gotowe powołać międzyresortowy zespół roboczy, z udziałem przedstawicieli środowisk zrzeszających Dzieci Wojny, w celu wypracowania kompromisowego projektu nowelizacji jeszcze w obecnej kadencji Sejmu?
Czy ministerstwo prowadzi obecnie stały dialog i konsultacje z Ogólnopolskim Zespołem Koordynacyjnym Związków i Stowarzyszeń Polskich Dzieci Wojny, będącym głównym głosem tego środowiska? Jeśli takie rozmowy nie są realizowane, to czy Pani Minister może zadeklarować ich niezwłoczne podjęcie, tak aby głos i perspektywa samych pokrzywdzonych zostały bezpośrednio uwzględnione w ewentualnych pracach legislacyjnych?
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
5132 znakówinfo@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.205.2026
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 16886 Pana Posła Patryka Wichera wraz z grupą posłów,
w sprawie nowelizacji ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami
represji wojennych i okresu powojennego w celu prawnego i symbolicznego uhonorowania
tzw. Dzieci Wojny, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Uprawnienia przysługujące zdefiniowanym ustawowo grupom społecznym legitymującym
się działaniem na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności przez Państwo Polskie lub
podlegającym różnym formom represji w związku z działaniem systemów totalitarnych III
Rzeszy i ZSRR w okresie II Wojny Światowej oraz aparatu państwa w okresie powojennym
uregulowane są odrębnymi ustawami. Uprawnienia te służą z jednej strony uznaniu zasług
osób, którym je przyznano, z drugiej – kompensowaniu krzywd, jakich osoby te doznały w
związku z udziałem w dramatycznych wydarzeniach historycznych. Takie rozwiązanie ma
charakter systemowy i obecne jest w wielu aktach normatywnych, które wprowadzają
statusy związane z udziałem w wydarzeniach z najnowszej historii Polski, oraz określone,
wynikające z nich uprawnienia, w szczególności do świadczeń pieniężnych i rzeczowych,
zarówno jednorazowych, jak i o cyklicznym charakterze.
W taki sposób skonstruowane są również statusy przewidziane we wskazanej w interpelacji
ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego1 (kombatanta, osoby represjonowanej).
Ustawa ta wiąże status kombatanta i osoby represjonowanej z uprawnieniami o charakterze
pieniężnym, jak prawo do dodatku kombatanckiego, dodatku kompensacyjnego oraz
ryczałtu energetycznego oraz uprawnieniami o charakterze niepieniężnym, rzeczowym, jak
np. ulgi na przejazdy środkami publicznej komunikacji kolejowej i autobusowej. W ustawie
tej – podobnie jak w innych aktach normatywnych z tej dziedziny – funkcja godnościowa i
kompensacyjna występują łącznie. Nie ma więc systemowego uzasadnienia wprowadzenie
w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego w odniesieniu do Dzieci Wojny statusu
wyłącznie o charakterze godnościowym.
Taką funkcję w odniesieniu do tej grupy w pełni ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o
ustanowieniu Narodowego Dnia Polskich Dzieci Wojny2. W jej preambule mówi się
o hołdzie polskim dzieciom wojny, które mimo traumy II wojny światowej potrafiły
dźwignąć Rzeczpospolitą Polską ze zgliszcz. Na mocy tego aktu ustanowiono dzień 10
września Narodowym Dniem Polskich Dzieci Wojny. Przepisy ustawy realizuje Urząd od
Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
1 Dz. U. z 2022 r. poz. 2039, zwana dalej ustawą kombatancką.
2 Dz. U. poz. 1537.
-- 1 of 2 --
tel.222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrpips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Przyznanie świadczeń dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945 było przedmiotem prac
Sejmu, zarówno IV, V, VI i VII kadencji3. Nie uchwalono w tej sprawie żadnej ustawy, co
związane było z problemem zdefiniowania pojęcia małoletniej ofiary wojny oraz z trudnymi
do oszacowania skutkami finansowymi projektowanych rozwiązań.
W Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji Senatu RP IX kadencji rozpatrywano
petycję dotyczącą podjęcia inicjatywy ustawodawczej w sprawie przyznania świadczenia
pieniężnego dla dzieci wojny 1939–1945 (P9-22/17). Ostatecznie zdecydowano
o niepodejmowaniu nad nią prac.
Aktualnie w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są prowadzone prace
nad rozwiązaniami dotyczącymi przyznania uprawnień Dzieciom Wojny.
Zapewniam, że zarówno kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jak
i Urzędu do Spraw Kombatantów lub Osób Represjonowanych pozostają otwarte na dialog
w sprawach dotyczących grup, które doświadczyły traumy II wojny światowej lub ucierpiały
wskutek działań aparatu państwa w okresie powojennym.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
3 IV kadencja Sejmu RP - senacki projekt ustawy o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939-
1945 (druk 1670), V kadencja Sejmu RP poselski projekt ustawy o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar
wojny 1939 – 1945 oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 1019), poselski projekt ustawy o świadczeniu
pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939 – 1945 oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 1022) , VI
kadencja Sejmu RP poselski projekt ustawy o świadczeniu pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939-1945 oraz
o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 634), VII kadencja Sejmu RP poselski projekt ustawy o oświadczeniu
pieniężnym dla małoletnich ofiar wojny 1939 – 1945 oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk nr 431)
-- 2 of 2 --